فهرست مطالب

اقتصاد و الگوسازی - پیاپی 19-20 (پاییز و زمستان 1393)
  • پیاپی 19-20 (پاییز و زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/12/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • ویدا ورهرامی *، رسام مشرفی، جابر لایق صفحات 1-27
    معمولا متغیر قیمت از جمله ابزارهای مهمی است که از آن می توان برای مدیریت مصرف و تقاضای گاز طبیعی در بخش خانگی استفاده کرد. تقارن میان قیمت و تقاضا یکی از اصول اولیه قانون تقاضاست اما واکنشهای نامتقارن قیمت و تقاضا در بلند مدت یکی از مسایلی است که عدم توجه به آن در تخمین توابع تقاضا سبب بروز اشکالاتی در نتایج تخمین می گردد. لذا هدف از نوشتار این مطالعه بررسی وجود یا عدم وجود اثرات نامتقارن قیمت گاز طبیعی بر میزان تقاضای آن در بخش خانگی و تخمین کشش های کوتاه مدت و بلندمدت درآمدی و قیمتی تقاضای گاز طبیعی در این بخش است. این مطالعه به تجزیه و تحلیل اثرات نامتقارن قیمت گاز طبیعی در قالب مدل کویک برای دوره زمانی 91-1370 پرداخته است. نتایج به دست آمده از این پژوهش گویای این مطلب است که اثرات تغییرات قیمت گاز طبیعی بر میزان مصرف آن در بخش خانگی نامتقارن ناست. در دوره مورد بررسی در این مقاله، کشش های قیمتی بلندمدت و کوتاه مدت تقاضای گاز طبیعی 0.87- و 0.48- و کشش های درآمدی کوتاه مدت و بلندمدت تقاضای گاز طبیعی 1.03 و 11.44 برآورد گردیده است.
    کلیدواژگان: اثرات نامتقارن، بخش خانگی، کشش های قیمتی و درآمدی بلندمدت و کوتاه مدت تقاضای گاز طبیعی
  • ابولفضل رحیمی *، حسن مولانا صفحات 13-34
    پیرو سخنرانی رهبر معظم ایران در تیر سال 1391 و انتقاد از برنامه کنترل جمعیت موجود در ایران و هشدار از یک جمعیت سالخورده در نتیجه این برنامه، گزارش شده بود که مقامات بهداشت بودجه های مربوط به برنامه ریزی خانواده را شروع به کم کردن کرده اند. همچنین گزارش می شد که مجلس ایران قصد اصلاح قانون سال 1372 برنامه ریزی خانواده را دارد، قانونی که مزایای اجتماعی برای خانوادهای پر جمعیت را محدود و دعوت به آموزش برنامه ریزی خانواده در مدارس میکرد. نتیجه موفقیت آمیز این تلاشها ایجاد یک رونق کودک در ایران خواهد بود. در 30 بهمن 1392 مجلس ایران قانون را اصلاح کرد که نتیجه آن برداشت محدودیتهای موجود داشتن فرزند بود. اما یک سیاست رونق کودک لازم است که پیشاپیش در برابر تعدادی از معیارها که برجسته ترین آنها هزینه نسبی پرورش کودک در خانوار است ارزیابی شود. در این مقاله ما استدلال میکنیم که سیستم مزایای کودک در ایران که تعدادی از خصوصیات اساسی خانوار را ندیده میگیرد، برای ارائه یک پیامد عادلانه کافی نیست، بخصوص اگر سیاست رونق کودک موفقیت آمیز باشد.
    یک راه مقابله با این نارسائی، استفاده از اصل مقیاس معادل برای جبران مخارج کودک اضافه شده است. ما برای تخمین زدن مقیاس های معادل فرزند برای انواع خانوارهای مختلف بر اساس روش انگل و روتبارت از دادهای 1386-1363 هزینه و درآمد خانوار ایرانی (که سالانه توسط مرکز آمار ایران گردآوری میشود) استفاده میکنیم. ما پیدا می کنیم که خصوصیت اساسی خانوار( مثل اندازه و موقعیت جغرافیایی آن) و همچنین مشخصات جمعیت خانوار مانند تعداد فرزندان موجود و سسن آنها بر هزینه فرزند جدید تاثیر گذار است. مقادیر جبرانی که از تخمینهای ما پدیدار می شود حاکی از نیاز به طراحی مجدد سیستم مزایای کودک در ایران است.
    کلیدواژگان: رگرسیون خوشه ای، هزینه فرزند، مشخصات جمعیتی، منحنی انگل، منحنی روتبارت، مقیاس معادل فرزند، ایران
  • حسن درگاهی *، کاظم بیابانی خامنه صفحات 29-58
    محدودیت نقدینگی کارگزاران اقتصادی با اختلال در بهینه یابی منجر به انتخاب سطحی غیربهینه از متغیرهای تصمیم گیری می شود. در ادبیات اقتصاد انرژی نیز یکی از دلایل بروز شکاف کارایی انرژی به محدودیت های اعتباری و نواقص بازارهای سرمایه مربوط می شود. زیرا توسعه مالی علاوه بر رفع محدودیت های نقدینگی و انباشت بیشتر سرمایه، با تسریع پیشرفت فناوری می تواند تاثیر چشمگیری بر کارایی انرژی داشته باشد. در این پژوهش نقش اعتبارات بانکی، به عنوان شاخصی از توسعه مالی، بر بهبود کارایی انرژی اقتصاد ایران، با مطالعه دوره 1353-1391 بررسی می شود. نتایج برآورد الگوهای پژوهش نشان می دهند که توسعه مالی و اعطای اعتبارات به طور مستقیم و از طریق رفع محدودیت های اعتباری با کاهش شدت انرژی و در نتیجه بهبود کارایی انرژی همراه بوده اما این اثربخشی از کانال بهبود بهره وری کل عوامل تولید نیست. به عبارت دیگر در دوره مورد بررسی، توسعه مالی از کانال بهبود فناوری منجر به افزایش کارایی انرژی در اقتصاد ایران نشده است.
    کلیدواژگان: شدت انرژی، شکاف کارایی انرژی، توسعه مالی، آزمون کران ها
  • یگانه موسوی جهرمی *، محسن حسنی، سمیه مازوساز صفحات 59-77
    این مقاله تاثیر فرآیند توسعه ی اقتصادی بر شیوه ی تامین مالی غالب خدمات سلامت در ایران، یعنی پرداخت از جیب، در 31 استان کشور طی دوره ی1390-1384 را مورد بررسی قرار می دهد. این پرداخت ها در صورتی که بیش از 40% توان پرداخت خانوارها باشد، منجر به مواجهه ی خانوارها با هزینه ی زیاد (کمرشکن) سلامت می شوند. تاثیر سطح توسعه یافتگی (ارزیابی شده بوسیله درآمد سرانه و نابرابری درآمدی)، نرخ تورم و نرخ بیکاری، بر نسبت مورد نظر، در قالب مدل پانل دیتا بر اساس داده های مستخرج از منابع آماری مرکز آمار ایران، با بکارگیری نرم افزار E-views 6 بررسی شده است .ضرایب برآورد شده ی ضریب جینی، نرخ بیکاری و نرخ تورم، نشان می دهد که بین متغیرهای نامبرده با نسبت مواجهه ی خانوارهای شهری با هزینه کمرشکن سلامت رابطه مستقیمی وجود دارد. در حالی که میان درآمد سرانه و نسبت مذکور رابطه منفی وجود دارد. در عین حال کشش ضریب جینی بیشترین تاثیر را بر نسبت مذکور دارد. بنابر نتایج حاصل از مطالعه حاضر می توان اظهار داشت که سیاست های مربوط به اصلاح توزیع درآمد، افزایش درآمد سرانه و نیز سیاست هایی که موجب کاهش نرخ فلاکت جامعه (مجموع نرخ بیکاری و تورم) می شوند، که به نوعی بهبود شرایط اقتصادی جامعه را درپی دارند، می توانند موجب کاهش نسبت مواجهه ی خانوارهای شهری با هزینه بالای سلامت شوند.
    کلیدواژگان: درآمد سرانه، نابرابری درآمد، نرخ تورم، نرخ بیکاری، هزینه سلامت
  • اباذر کریمی راهجردی *، محسن رنانی، مصطفی عمادزاده، سید کمیل طیبی صفحات 79-109
    در این مقاله، تاثیر اندازه دولت و نوسانات درآمدهای نفتی بر سرمایه اجتماعی تحلیل شده است. به این منظور، شاخص اندازه گیری سرمایه اجتماعی براساس مطالعات انجام شده تعریف شده است. اعتماد به عنوان اصلی ترین جزء و شاخص نشان دهنده سرمایه اجتماعی، در بیشتر تعاریف و شاخص ها وجود دارد. در این مقاله، به روش فوکویاما (1997)، از وجود ناهنجاری به عنوان شاخص نشان دهنده نبود یا تخریب سرمایه اجتماعی استفاده شده است. درنتیجه سرمایه اجتماعی بصورت میانگین دو شاخص سرانه پرونده های قضایی (شامل چک های برگشتی)؛ و سرانه حقیقی مطالبات غیرجاری سیستم بانکی (شامل معوقات) از بخش خصوصی تعریف شده است. هردو متغیر بین صفر و یک نرمال سازی شده اند. براساس شاخص ساخته شده و در دوره مورد بررسی (1362 الی 1390) روند سرمایه اجتماعی در ایران نزولی بوده است. برآورد تابع سرمایه اجتماعی به روش ARDL با متغیرهای توضیحی اندازه دولت نسبت به تولید ناخالص داخلی و نوسانات درآمدهای نفتی (قدرمطلق انحراف از میانگین که بین صفر و یک نرمال سازی شده است) نشان می دهد اندازه دولت به عنوان شاخص نشان دهنده آزادی های سیاسی و اجتماعی و نوسانات درآمدهای نفتی، هر دو دارای اثر معنی دار و کاهنده یا تخریب کننده بر سرمایه اجتماعی هستند.
    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، نوسانات درآمدهای نفتی، روش ARDL
  • محمد نوفرستی *، یوسف کرمی صفحات 111-142
    پس از جنگ جهانی دوم، دلار ارز پایه قرار گرفته و در بازارهای جهانی قیمت بسیاری از کالاها، از جمله نفت، بر حسب دلار تعیین می شوند. کاهش ارزش دلار نسبت به سایر ارزها در یک ارتباط منطقی باعث می شود تا قیمت نفت افزایش پیدا کرده و درآمد ارزی کشورهای نفتی بیشتر شود. این مقاله به تدوین یک الگوی اقتصاد سنجی کلان ساختاری نسبتا کوچک مقیاس با توجه به ساختار خاص اقتصاد ایران پرداخته است تا به کمک آن اثر تغییرات ارزش دلار و قیمت نفت بر تراز تجاری و رشد اقتصادی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. این الگو دارای 24 معادله کوتاه مدت و بلند مدت رفتاری، 11 معادله ارتباطی و 27 معادله تعریفی و اتحادی است. ضرایب معادلات الگو در چارچوب متدولوژی همجمعی و به روش ARDL با استفاده از داده های سری زمانی سال های 1342 تا 1391 برآورد شده و مناسب بودن الگو با استناد به آزمون های آماری و شبیه سازی های پویا صورت گرفته به تایید رسیده است. نتایج شبیه سازی های انجام شده موید آن است که وقتی ارزش دلار تنزل داده شده و قیمت نفت در بازار جهانی افزایش می یابد، از یک سو درآمدهای ارزی کشور از محل صاردات نفتی افزایش می یابد و از سوی دیگر وارادات کل نیز فزونی می گیرد در عین حال در پی افزایش قیمت جهانی نفت، سطح عمومی قیمت ها در داخل کشور به دلیل تورم وارداتی افزایش می یابد. در مجموع خروجی های الگو نشان می دهد که در پی افزایش درآمد های نفتی که به دلیل کاهش ارزش دلار و افزایش قیمت نفت در بازار جهانی رخ می دهد، کاهشی در رشد اقتصادی ایران مشاهده نمی شود.
    کلیدواژگان: ارزش دلار، قیمت نفت، تراز تجاری، همجمعی، روش ARDL، الگوی اقتصادسنجی کلان ساختاری، شبیه سازی پویا
  • علی طهمورث پور *، مهدی بهنامه صفحات 143-163
    امروزه بیمه عمر، با توجه به گسترش وسیع در جهان به خصوص در کشورهای توسعه یافته، نقش مهمی در اقتصاد این کشورها ایفا می کند. با وجود کارکردهای بسیار در زمینه ی بیمه عمر، این صنعت در ایران، مانند اکثر کشورهای درحال توسعه ناشناخته باقی مانده و نقش آن در اقتصاد کشور و زندگی خانواده ها ناچیز است. بنابراین در این مقاله به منظور بررسی عوامل موثر بر تقاضای بیمه عمر در ایران به شبیه سازی تابع تقاضای بیمه عمر در سه فرم از معادلات غیرخطی (کاب داگلاس، درجه دوم و نمایی) با استفاده از الگوریتم بهینه سازی جستجوی گرانشی پرداخته شده و متغیرهای میزان بیمه عمر فروخته شده واقعی سرانه، تولید ناخالص داخلی واقعی سرانه، احتمال فوت، نرخ باسوادی، بار تکفل و نرخ تورم طی دوره زمانی (1392- 1355) در این معادلات بسط داده شده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد فرم کاب داگلاس تقاضای بیمه عمر نتایج بهتری را در مقایسه با دو فرم دیگر ارائه می دهد. بر این اساس تولید ناخالص داخلی سرانه (به عنوان نمادی از درآمد)، نرخ باسوادی، نرخ تورم، بار تکفل و احتمال مرگ از عوامل موثر بر تقاضای بیمه عمر است که درآمد، نرخ باسوادی، بار تکفل و احتمال مرگ، اثر مثبت بر تقاضا دارند و در مقابل، نرخ تورم اثر منفی بر تقاضای بیمه عمر دارد.
    کلیدواژگان: بیمه عمر، شبیه سازی، الگوریتم جستجوی گرانشی، تابع تقاضا
  • سعید میرزامحمدی *، سجاد انجم شعاع صفحات 165-181
    مصرف از اجزای عمده تقاضای کل و از عناصر اصلی تعیین کننده سطح تولید ناخالص داخلی است. هدف اصلی این مطالعه شناسایی عوامل موثر مصرف در ایران، با تاکید بر نوسانات نرخ ارز واقعی موثر بر با استفاده از روش خود توضیح با وقفه های گسترده (ARDL) و روش تصحیح خطا (ECM) برای داده های فصلی دوره 1389-1367 است. یافته های مطالعه نشان می دهد که تولید ناخالص داخلی(GDP) اثر مثبت ولی نرخ سود سپرده های بلندمدت بانکی و نوسانات نرخ ارز واقعی موثر اثر منفی بر مصرف دارند. لذا برای هموارسازی مصرف و کاهش نوسانات آن، اعمال سیاست های ثبات نرخ ارز واقعی موثر پیشنهاد می گردد.
    کلیدواژگان: مصرف، نوسانات نرخ ارز واقعی موثر، مدل تصحیح خطا، خود رگرسیون با وقفه های گسترده(ARDL)
|
  • Vida Varahrami *, Rasam Moshrefi, Jaber Layegh Pages 1-27
    Usually price is one of the main factors which we use from it for control of natural gas demand in household sector. Asymmetric between demand and price is the main base of demand role but asymmetric responses of price and demand in longrun is a problem which ignorance it in estimation of demand function causes to problems. The aim of this paper is to survey asymmetric effects of natural gas price on it's demand in household sector and estimate long run and short run price and income elasticities of natural gas demand. In this paper, an asymmetric effect of natural gas price is surveyed by koyck model in 1991-2013. Results of this paper, reveal that effects of natural gas price on it's demand is not asymmetric in household sector. In this period, long run and short run price elasticities of natural gas demand are -0.87 and -0.48 short run and long run income elasticities of demand are 1.03 and 11.44.
    Keywords: Asymmetric Effect, Household Sector, Short run, Long run Price, Income Elasticities of Natural Gas Demand
  • Abolfazl Rahimi *, Hassan Molana Pages 13-34
    Following a recent speech (in July 2012) by the Iranian Supreme Leader in which he criticized the existing birth-control programs in Iran and warned that such programmers would lead Iran to facing an aging population, the health authorities were reported to have started cutting family planning budgets. It was also reported that the Iranian Parliament was considering the amendment of the 1993 family planning law which limited public benefits for larger families and called for education about family planning in schools. If they succeed, these attempts will bring about a baby-boom in Iran. On the 20th of February 2013 the Iranian Parliament amended this law thus removing all the restrictions which were previously placed for having children[1]. But a baby-boom policy ought to be assessed, in advance, against a number of yardsticks prominent amongst which is the relative cost of child rearing to households. In this paper we argue that the existing child benefit system in Iran, which disregards a number of crucial features of households, is inadequate for delivering a fair outcome, especially in the event that a baby-boom policy succeeds. One way to overcome this inadequacy is to use, as basis for compensating households for the expenses of an additional child, the equivalence scales principle. We use Iran’s Household Expenditure and Income Surveys datasets for 1984-2007 (compiled annually by the Statistical Centre of Iran) to estimate the child equivalence scales ‒ based on both Engle’s and Rothbarth’s methodology ‒ for different household types. We find that households’ main features (size and geographic location) as well as their demographic characteristics such as the number of existing children and their age influence the cost of a new child. He compensation profile that emerges from our estimates suggests the need for redesigning Iran’s child benefit system.
    Keywords: Cluster regression, cost of child, demographic features, Engel curve, Rothbarth curve, Child equivalence scale, Iran
  • Hassan Dargahi *, Kazem Biabany Khameneh Pages 29-58
    Liquidity constraint of economic agents with disturbance in optimization leads to selection a non-optimal level of decision variables. In the energy economics literature also one reason of energy efficiency gap is related to credit constraint and capital market imperfections. Financial development by easing liquidity constraints also accelerates technological progress and could have a significant effect on energy efficiency. In present study the role of banks credits, as an indicator of financial development, on the energy efficiency of Iran’s economy in 1974-2012 was investigated. Results of the estimated models indicate that financial development through ease of credit constraints directly leads to decrease of energy intensity and therefore energy efficiency improvement, but this effectiveness does not via total factor productivity improvement. In the other words, in period of study financial development through improvement of technological progress does not lead to increase of Iran’s energy efficiency.
    Keywords: Energy Intensity, Energy Efficiency Gap, financial development, Bounds Test
  • Yeganeh Mosavi Jahromy *, Mohsen Hasani, Somaye Mazousaz Pages 59-77
    This paper examines the influence of development on the dominant method of financing healthcare, the payments out- of- pocket, in 31 provinces during 1384-1390. If this kind of payments would be more than 40% of households’ capacity to pay, they encountered a catastrophic healthcare expenditure.
    In this paper, the influence of development (assessed by per capita income and income inequality), inflation and unemployment rates on the proportion of households facing catastrophic healthcare expenditures in a panel data model using data extracted Statistical Center of Iran and software E-views 6 has examined.
    Estimated coefficients of the Gini coefficient, unemployment and inflation rates show there are positive relations between them and the proportion of urban households facing the catastrophic healthcare expenditures. Whereas, there is a negative relation between per capita income and the mentioned proportion. Meanwhile, the elasticity of the Gini coefficient has the greatest influence on the mentioned proportion.
    The results can be deduced that reform of income distribution, increase per capita income and the policies reduce the misery rate (sum of unemployment and inflation rates), which led to an improvement in society’s economic circumstances, can reduce the proportion of urban households facing the catastrophic healthcare expenditures.
    Keywords: Per Capita Income, Income inequality, inflation rate, Unemployment Rate, Catastrophic Healthcare Expenditure
  • Abazar Karimi Rahjerdi *, Mohsen Renani, Mostafa Emadzadeh, Seyed Komail Tayebi Pages 79-109
    In this paper, the impact of government size, as an index showing economic and political freedom, and oil revenue fluctuations on social capital is analyzed. To do so, we had to define and measure an index for social capital, according to previous studies. Trust is the most common criteria, used in studies. In this research, following Fukuyama approach, we used invers method. Instead of evaluating or measuring social capital as a positive value, the amount of its non-existence is measured. So, we have measured lack of trust (social capital) by defining a compound index. The compound index is made by taking average of two variables: Number of judiciary case (including dishonored checks) and value of ratio of non-performing loans to total loans paid (to private sector), both normalized between zero and one. According to this index, trend of social capital during studying period (1362-1390) is decreasing. Estimating social capital function with government size and oil revenue fluctuations as explanatory variables using ARDL approach, shows that government size as the index for eco-political freedom, and oil revenue fluctuations, both have negative impact on social capital.
    Keywords: Social Capital, Oil Revenue Fluctuations, ARDL
  • Mohammad Noferesti *, Yousef Karami Pages 111-142
    In this paper, a relatively small scale Structural Macro-econometric Model is constructed to study the effect of changes in the US dollar value and the price of oil on trade balance and economic growth of Iran. The model contains 24 long run and short run behavioral equations, 11 connecting equations and 27 definitional equations and identities. Within The methodology of co-integration, all the parameters of the equations in the model are estimated using ARDL technique and time series data for the period 1936 to 2012. The appropriateness of the constructed model is assessed by the related statistical tests and dynamic simulations. The simulation results indicate that when the oil price increase in the world market is due to a US dollar depreciation against other currencies, on one hand, Iran’s dollar revenue increases but on the other hand, imports also increases. Fallowing a jump in the world’s oil prices, yet the general domestic price level tends to increase due to the imported inflation. In all, simulation results show that the increase in dollar revenue due to the depreciation of dollar and hence the increase in oil prices, do not reduce the growth rate of the Iranian economy. Thus, even if it is perceived that an increase in income of the oil exporting countries due to an increase in oil prices will reduce their economic growth rate, the results of this study show that when this income increase is achieved through the depreciation of dollar, the economic growth of the Iranian economy will not decrease.
    Keywords: Exchange Rate, Oil revenue, Trade Balance, economic growth, Structural macro, econometric model, Dynamic simulation, Co, integration, ARDL
  • Ali Tahmoorespur *, Mahdi Behnameh Pages 143-163
    Nowadays, life insurance plays a major role in the economy of different countries especially developed countries. Despite the numerous applications of life insurance, this service has remained less popular in Iran just like other developing countries, and its role in Iranian economy and the lives of Iranian people is not significant. Therefore this research studies the factors affecting the demand of life insurance in Iran by simulation of the function of demand for life insurance in three forms of non-linear equations (Cobb-Douglas, quadratic and exponential) using gravitational search optimization algorithm. The variables of real per capita sold life insurance, real GDP per capita, the probability of death, literacy, responsibility and inflation rate between 1978 and 2013 are expanded in these equations. The findings of the study showed that Cobb-Douglas's form of demand for life insurance presents better results in comparison with the two other forms. Accordingly, GPD per capita (as a symptom of income), literacy, responsibility and death probability have significant impact on the demand and by contrast, inflation rate have negative impact on demand for life insurance.
    Keywords: life insurance, Simulation, Gravitation Search Algorithm, Demand function
  • Saeed Mirzamohammadi *, Sajad Anjomshoaa Pages 165-181
    Consumption is an important component of aggregate demand and among the main drivers of gross domestic product. This paper, therefore, identifies the factors affecting domestic consumption in Iran, with an emphasis on the volatility of real effective exchange rate, using Auto-Regressive Distributed Lag (ARDL) approach and Error Correction Model (ECM), for a time period of 1988Q2-2010Q1. The findings reveal that gross domestic product (GDP) has a positive relationship with Consumption, while the saving interest rates as well as the volatility of real effective exchange rate have a negative effect. To smooth consumption trends and reduce its fluctuations, policy measures to stabilize real effective exchange rate are recommended.
    Keywords: Consumption, Real Effective Exchange Rate Volatility, ARDL bounds Testing, Error Correction Model (ECM)