فهرست مطالب

تحقیقات تمثیلی در زبان و ادب فارسی - پیاپی 35 (بهار 1397)
  • پیاپی 35 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/03/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مقاله پژوهشی
  • امیدوار مالملی * صفحات 8-35
    عنوان مقاله ای که می خوانیم «مختصری از تمثیلات دیوان مجیرالدین بیلقانی» است و اساس کار دیوان مجیرالدین بیلقانی به تصحیح محمدآبادی است. سخنوران ایرانی در قرن پنجم و ششم هجری نیز از این فنون بی بهره نمانده اند و پیکره ی «عروس سخن» خویش را با جامه ی هنر بویژه«ارسال المثل و تمثیل» آراسته گردانیده اند. از جمله ی این «تمثیل پردازان» مجیرالدین بیلقانی، شاعر اوایل نیمه ی اول قرن ششم هجری قمری است. دوره ای که معاصر است با تعلیمات «زیبایی های صوری و معنوی» در قصاید انوری، کمال الدین اصفهانی، خاقانی، فلکی شروانی و دیگران. مجیر در انواع ادبی خود به «صنایع لفظی و معنوی»، بویژه «تمثیل» توجه دارد و برای نشان دادن سبک شعری وی لازم است گرایش شاعر را به «تمثیل» مورد بررسی و تحلیل قرار دهیم. یافته های پژوهش نشان می دهد که برخی از «تمثیلات» مجیر ساخته طبع و قریحه ی شاعر و بعضی از آنها متاثر از فکر خاقانی و یا فرخی و منوچهری است. افزون بر این در دیوان مجیر سه نوع «تمثیل» دیده می شود: نخست، «مثل »هایی که امروز هم متداول است، دوم، «مثل» هایی که در عصر شاعر متداول بوده و سوم، «مثل» های مرده و غیر متداول.
    کلیدواژگان: مجیرالدین بیلقانی، تمثیل، دیوان اشعار
  • بهناز رستگارمنش * صفحات 36-51
    تمثیل از مباحث علم بیان و حکایت و روایتی است که به عنوان مشبه به برای مطلبی در کلام می آورند و هرچند که معنای ظاهری دارد اما مراد گوینده، معنای کلی تر دیگری است. در تمثیل معمولا سمبل هم به کار می رود. این مقاله در پی پاسخ گویی به سوالاتی از این قبیل بوده است که کاربرد صنعت ادبی تمثیل در غزل حافظ چیست؟ حافظ چگونه از این شیوه در حصول اهداف خود استفاده کرده است؟ چه رابطه ای بین تمثیل و نمادهای حافظ برای بیان اندیشه های پارادوکسی او است؟ تمثیل های حافظ از نوع صنعت ادبی و نماد گونه اند. مقاله حاضر با استفاده از روش کتاب خانه ای و اسنادی با رویکرد تحلیلی به بررسی تمثیل در دامنه کمی غزل حافظ، به شیوه کیفی پرداخته است.
    کلیدواژگان: حافظ، تشبيه، استعاره، تمثيل
  • حمید ایاز، سهیلا موسوی سیرجانی * صفحات 52-72
    نماد علامت، اشاره، کلمه، یا چیزی است که یک ویژگی چنان در آن بارز باشد که بتوان آن را نماینده ی آن ویژگی دانست و هدف از کاربرد آن، انتقال پیامی ورای مفهوم ظاهری خود است. این پژوهش با روش کتابخانه ای و شیوه ی توصیفی تحلیلی نوشته شده است و هدف آن بررسی تطبیقی مفاهیم تمثیلی و نمادین مار در آثار حماسی، غنایی و عرفانی (با تکیه بر شاهنامه ی فردوسی، خمسه ی نظامی و مثنوی مولوی) است. ابتدا مفاهیم تمثیلی و نمادین این جانور در حیطه های حماسه، غنا و عرفان بیان می شود. سپس درصد تطبیق مفاهیم تمثیلی و نمادین در دو یا هر سه اثر و درصد کاربرد مفاهیم نمادین مار در هر اثر تعیین می گردد. نتیجه ای که از این مقاله به دست آمده، این است که 5/37 درصد مفاهیم مار (فرومایگی، آزاررسانی و پیچش) در هر سه اثر و 5/37 درصد (قدرتمندی، پاسبانی و تاریکی) در دو اثر مطابقت دارند؛ 25 درصد مفاهیم نیز فقط در یکی از سه اثر به کار رفته اند. نیز 5/12 درصد مفاهیم در حیطه ی حماسی و 25 درصد مفاهیم در حوزه ی عرفانی است. برای مار هیچ مفهومی در حوزه ی غنایی نیامده است. 5/62 درصد مفاهیم در دیگرحیطه ها می گنجند.
    کلیدواژگان: نماد، تمثیل، مار، فردوسی، نظامی، مولوی
  • رضا جلیلی، مهدی نوروز * صفحات 73-89
    تمثیل ابزاری سودمند برای تبیین اندیشه هاست. این ابزار شاعرانه و هنری اگر در معنای خاص واژه به کار رود، برای بازگویی آموزه های تعلیمی است و اگر در معنای عام استفاده شود، صرفا صنعت ادبی محسوب می شود. یکی از انواع پرکاربرد تمثیل در ادب فارسی فابل است که در آن، شخصیت های اصلی قصه حیوانات هستند. در میان شاعران فارسی زبان که رویکردی تعلیمی به تمثیل (فابل) دارند، مولانا جایگاه ویژه ای دارد. هنر او در استفاده حکیمانه از تمثیلات برای شرح و تبیین تعالیم اخلاقی در مثنوی معنوی باعث شده است که سرایندگان بسیاری همچون وقار شیرازی در منظومه بهرام و بهروز از او تتبع و پیروی نمایند. بررسی تمثیلات مشابه در دو اثر مذکور با روش توصیفی و تحلیل محتوا نشان می دهد، دو شاعر برای تشریح و تبیین موضوعات تعلیمی همچون «دوری از همنشین بد»، «پرهیز از غرور و خودخواهی» و «زبونی انسان در برابر تقدیر و سرنوشت» از تمثیل (فابل) بهره برده اند. همچنین، استفاده از فابل، در فرآیند درک مخاطبان بسیار اثربخش بوده است.
    کلیدواژگان: مولانا، مثنوی، وقار شیرازی، بهرام و بهروز، تمثیل (فابل)
  • رقیه نورمحمدی، عبدالحسین فرزاد * صفحات 90-109
    مثنوی جلال و جمال سروده محمد نزل آبادی از جمله سروده های عاشقانه تمثیلی می باشد که برخلاف مثنوی مشهور لیلی و مجنون نظامی، تقریبا ناشناخته مانده است. در این تحقیق علاوه بر معرفی این منظومه، به بررسی و مقایسه شخصیت های تمثیلی این داستان با داستان لیلی و مجنون پرداخته شده و سعی شده است بدانیم در کدام یک از دو منظومه بیشتر از شخصیت های تمثیلی استفاده شده است؛ و کاربرد کدام نوع از شخصیت های تمثیلی (انسانی، غیرانسانی) بیشتر به کار رفته است. سرانجام طبق بررسی هایی که در این تحقیق صورت گرفته می توان گفت که شخصیت های تمثیلی داستان جلال و جمال نسبت به داستان لیلی و مجنون بیشتر است و شاعر در مثنوی جلال و جمال اکثر شخصیت هایش را با دو بعد ظاهری و معنوی آن ها معرفی کرده است که با اندکی مسامحه می توان میزان کاربرد شخصیت های انسانی و غیرانسانی این مثنوی را یکسان دانست.
    کلیدواژگان: تمثیل، جلال و جمال، شخصیت، لیلی ومجنون، نزل آبادی
  • فرشته ناصری *، شهین قاسمی صفحات 110-134
    تمثیل به عنوان یکی از پایه های مهم صور خیال، طیف وسیعی از مباحث گوناگون متون ادب فارسی را در برمی گیرد. نمود بارز این امر در متون عرفانی امری قابل توجه است. در این میان «مثنوی معنوی» به عنوان یکی از شاخص ترین آثار ادب فارسی در بردارنده عناصر و مضامین گوناگونی است که با بهره گیری از ابزار بلاغی گوناگون از جمله تمثیل، سهم عمده ای در انتقال آموزه ها و مفاهیم اخلاقی، اجتماعی، عرفانی، فلسفی و... دارد. از این رو در این مقاله بر آنیم به بررسی جلوه های تمثیل در هر یک از مراتب سیر و سلوک حکایت عرفانی موسی و شبان مثنوی بپردازیم تا دریابیم که مولانا در پی ریزی محتوایی ساختار داستانی خود از چه تمهیداتی بهره جسته و هدف غائی وی از طرح این حکایت عرفانی بر مبنای اصول و موازین قاعده تمثیل چگونه بیان گردیده است. در این راستا پس از ذکر مباحثی پیرامون پیشینه و کارکرد مقوله تمثیل به بیان آموزه های عرفانی این داستان با عنایت به مبحث تمثیل خواهیم پرداخت.
    کلیدواژگان: تمثیل، عرفان، مولانا، حکایت، موسی و شبان
  • ویدا شیرکوند*، احمد خاتمی صفحات 135-160
    در بلاغت فارسی اصطلاح تمثیل حوزه معنایی گسترده ای را در بر می گیرد که تشبیه مرکب، ضرب المثل، اسلوب معادله، حکایت اخلاقی و روایت های داستانی و قصه های رمزی را شامل می شود. تمثیل ریشه در عقلانیت و اندیشه دارد، از این رو رابطه ی آن با متون خردگرا یک رابطه ی مستقیم است. در تاریخ ادب فارسی، شاعران سبک خراسانی از مضامین تمثیلی بسته به میزان تعلیمی بودن سروده هایشان در جهت بیان مقاصد خویش بهره برده اند. در این مقاله میزان گرایش چند تن از سرایندگان این دوره به استفاده از تمثیل با خواندن سی درصد از ابیات هر شاعر و جمع آوری یافته ها و شواهد به مدد معیارهای سبک شناسی، بسامدگیری و با رسم نمودار، مستندسازی شده است. نخستین شاعران این دوره عمدتا از تشبی هات تمثیلی و ارسال المثل استفاده کرده اند و با گذر زمان انواع دیگر تمثیل در سروده های شاعران متاخر این دوره نمود می یابد و با روش آگاهانه برای پوشیده گویی و بیان غیرمستقیم اندیشه خود به تمثیل روی می آورند.
    کلیدواژگان: تمثیل، اشعار، سبک خراسانی، بلاغت فارسی
|
  • Omidvar Malmoli * Pages 8-35
    This article aims to investigate the allegories in Mojeer Al-din beileghani' Divan which is revised by Dr Mohammad Abadi. Persian writers of 5 and 6 centuries made use of rhetorics, allegories and other literary devices to adorn the language used in poetry. One of the great experts in allegory is Mojeer Al-din beileghani; a poet of the early 6 century. This era coincides with the verbal and spititual beauties in odes by Anvari,Kamal-Al-Din Isfahani, Khaghani, Falaki Shervani and others. Mojeer Al-din pays a lot of attention to literary devices such as allegories and in order to introduce his style we should analyze his point of view toward allegory. The results of this study show that some allegories are coind by the poet himself and some others are derived from the works of Khaghani. Farokhi and Manuchehri.Furthermore, three kinds of allegories can be found in Mojeer Al-din divan: First, allegories which are common now. Second, allegories which were common in Mojeer Al-din day and allegories which are dead and uncommon.
    Keywords: Mojeer Al-Din, allegory, Divan
  • Behnaz Rastegar Manesh * Pages 36-51
    Allegory of rhetoric and anecdote and narrative topics. That as Vehicle for a story in their words and although the literal meaning is but the speaker, another more general meaning. In allegory usually used symbol. This article was answering questions such. What literary allegory industrial applications lyrics Hafez? Hafez how this method used in reaching your goal? The relationship between allegory and symbols Hafez manager to express paradoxical ideas. Hafez allegories literary techniques and symbols. this article uses the library and documents method. Using an analytical approach Hafez's ghazals allegory review.
    Keywords: Hafez, allegory, Simile, Metaphor
  • Hamid Ayaz, Soheila Mousavi Sirjani * Pages 52-72
    Symbol is a sign, point, word, or something which has such a clear and bright feature that it can represent that property. The aim of using symbol is that a message be sent beyond its outward meaning. In this study, we investigate symbolic concepts of snake in epic, lyric, and gnostic works (on the basis of The Shah-Nameh by Ferdowsi, The Khamseh by Nizami, and The Masnavi by Molavi) comparatively and according to the library method and descriptive-analytic method. At first, symbolic concepts of this creature in epic, lyric, and gnostic domain will be expressed. Then, we will determine the percentage of collation of the symbolic concepts in two or all three works and percentage of usage of snake symbolic concept in each work.The outcome of this article is this point that 37.5 percent of this creature’s concepts (baseness, hurtfulness and twisting) in all three works and 37.5 percent (strength, guarding and darkness) in two of them are conformed; 25 percent of the concepts are used only in one of them. In addition, 12.5 percent of concepts are in epic domain, and 25 percent are in gnostic one. There is no concepts in lyric domain for snake. 62.5 percent of concepts are in other domains (besides epic, lyric, and gnostic).
    Keywords: symbol, allegory, snake, Ferdowsi, Nizami, Molavi
  • Reza Jalili, Mahdi Novrooz * Pages 73-89
    Analogy is a useful tool for explaining thoughts. this poetic and artistic tool, if used in the special sense of the word, is used to retell educational subjects and, if used in the general sense, is merely a literary industry. one of the most popular types of Allegory in Farsi is Fabal, in which the main characters are animal tales. among the persian language poets who have a pedagogical approach to allegory, Mowlana has a special place. his artistic use of allegories to explain the moral teachings in spiritual Masnavi has led many followers of the poetry of Veghar -e- Shirazi to follow in the verses of Bahram and Behrooz. the study of similar analogies in the two works described by the descriptive method and content analysis shows that the two poets describe and explain educational topics such as "avoidance of bad companions", "avoidance of pride and selfishness", "the necessity of supporting the king of the landlord" and " the human tone against fate and destiny "has taken advantage of allegory and fable. also, using Fabel has been very effective in understanding the audience.
    Keywords: Molana, Masnavi, Veghar -e- Shirazi, Bahram, Behrooz, Allegory (Fabel)
  • Roghayeh Noormohamadi, Abdolhosein Farzad * Pages 90-109
    The masnavi jalal and jamal composed by mohammad nazlabadi are almost allegorical, romances, which unlike the famous masnavi of lily and the majnon by nezami have remained almost unknown. in addition to the introduction of this poem, this study also explores and compares the allegorical characters of this story with the story of lily and majnoon and it has become possible to know in which of the two poems most of the allegorical characters are used and which types of allegorical (human,nonhuman) characters have been used. finnally, according to the observation made in this study, the allegorical characters of the story of jalal and jammal are more than the story of lily and majnoon. And the poet in masnavi jalal and jamal has introduced most of his characters with two apparent and spiritual dimensions and with a little neglect, the application of the human and nonhuman characters of this masnavi can be considered the same.
    Keywords: allegory, jalal, jamal, character, lily, majnoon, nazlabadi
  • Ferehteh Naseri *, Shahin Ghasemi Pages 110-134
    Allegory, as one of the most important foundations of imagination, embraces a wide range of different topics of Persian literary texts. The obvious manifestation of this is significant in mystical texts. Meanwhile, "Masnavi" as one of the most significant works of Persian literature embraces various elements and themes that utilize a variety of rhetorical tools, including allegory, a major contribution to the transfer of doctrines And moral, social, mystical, philosophical and ... concepts. Therefore, in this article, we will examine the effects of allegory in each of the stages of the course of the mystical narrative of Moses and Shaban Masnavi in ​​order to find that Mowlana has used the means to determine the content of his story structure and his ultimate goal of this plot The mysticism is based on the principles and standards of the rule of the allegory. In this regard, after mentioning the discussions about the history and function of the category of allegory, we will present the mystical teachings of this story with regard to the topic of allegory.
    Keywords: allegory, Mysticism, Mowlana, Anecdote, Mosaic, Shepherd
  • Vida Shirkavand *, Ahmad Khatemi Pages 135-160
    In Persian rhetoric, allegory phrase includes a large semantic field that in folds compound likelihood, proverb, equations of equation, adage, storytelling's and code tales. Allegory roots in rationality and thought, there fore its relationship with wisdom texts is a direct relationship. In Persian literature history, poets of khorasani style benefited from allegorical themes related to the instructional degree of their poems in order to express their intentions. In this work, the inclination rate of each poets of this period is documented by using allegory and reading thirty percent of verses of each poem and collecting the finding and evidences with the help of stylistics standards, frequency and drawing a chart. The first poets of this period have largely used allegorical alphabets and "ersalolmasal" and through time other types of allegory emerges in poems of late poets of this period. They used informed me thod for metaphor and indirect expression of their thoughts
    Keywords: allegory, poems, khorasani style, Persian rhetoric