فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال بیست و سوم شماره 3 (پیاپی 85، پاییز 1396)
  • سال بیست و سوم شماره 3 (پیاپی 85، پاییز 1396)
  • 174 صفحه، بهای روی جلد: 50,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1396/09/16
  • تعداد عناوین: 7
|
  • طلیعه مقیمی، حمیدرضا آراسته*، کامران محمدخانی صفحات 1-20
    هدف اصلی پژوهش حاضر شناسایی مولفه های توسعه دیپلماسی علم و فناوری در کشور ایران، بررسی وضعیت موجود آنها و شناسایی عوامل و ملاکهای ارتقا دهنده تاثیر نظام آموزش عالی بر آنها بود. روش پژوهش از نوع کاربردی و نحوه جمع آوری اطلاعات از نوع آمیخته اکتشافی بود و به طور متوالی ابتدا از روش کیفی (مصاحبه نیمه ساختاریافته) و سپس روش کمی (پرسشنامه محقق ساخته) استفاده شد. نمونه گیری مصاحبه به روش هدفمند بود. جامعه آماری بخش کمی اعضای هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی(253 نفر) بودند. برای تجزیه و تحلیل داده های مصاحبه از روش تحلیل ساختاری، در پرسشنامه از روش تحلیل عاملی اکتشافی و برای بررسی وضعیت موجود مولفه ها از آزمون t تک نمونه ای استفاده شد. نتایج این پژوهش تعداد 3 بعد و 30 مولفه را برای توسعه دیپلماسی علم و فناوری در کشور و 5 عامل و 21 ملاک را برای افزایش میزان تاثیر نظام آموزش عالی در آن تبیین می کند. پیشنهاد اصلی برای آموزش عالی و سیاست خارجی، توسعه زیرساختها و ارتقای توافقنامه های بین المللی در میان دانشگاه ها و یافتن راه حلی برای چالش های مشترک به ویژه در میان کشورهای همسایه است.
    کلیدواژگان: دیپلماسی، دیپلماسی علم و فناوری، نظام آموزش عالی، دانشگاه خواجه نصیر طوسی، ایران
  • فروغ سبحانی*، سعیده ابراهیمی، عبدالرسول جوکار صفحات 21-41
    ارتباط سه نهاد دانشگاه، صنعت و دولت در همه کشورها از جمله ایران مسئله ای با اهمیت و پیچیده است، به صورتی که رشد و تکامل هر کدام از این نهادها بدون همکاری متقابل بی معناست. از این رو، هدف پژوهش حاضر استفاده از مدل مارپیچ سه گانه به عنوان شاخصی برای سنجش تعاملات به منظور تعیین سهم نهادهای سه گانه دانشگاه، صنعت و دولت و بررسی تعاملات این سه نهاد در سالهای 2011 تا 2015 کشور ایران در پایگاه وب آوساینس در حوزه کشاورزی بود. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و شیوه گردآوری داده ها با استفاده از تحقیقات پیمایشی توصیفی با رویکرد تحلیل انتشارات بود. جامعه آماری مقالات پژوهشگران ایرانی در حوزه کشاورزی در بازه زمانی 2011 تا 2015 در پایگاه وب آوساینس بود و نتایج نشان داد که بیشترین تعداد پژوهشهای انجام شده ایرانیان در حوزه کشاورزی را نهاد دانشگاه و کمترین آن را سازمان های دولتی انجام داده اند و همچنین بررسی تعاملات نشان داد که بیشترین تعامل بین دو نهاد دانشگاه و صنعت و کمترین آن بین دو نهاد صنعت و دولت است. شاخص T(UIG) ایران 17/4- محاسبه شد که نشان می دهد با وجود اینکه همکاری نهادهای سه گانه در ایران به طورکلی ضعیف است، طی سالهای اخیر روندی رو به رشد داشته است؛ همین شاخص برای حوزه کشاورزی طی پنج سال گذشته 16/9- محاسبه شد که نشان می دهد یک چهارم از مقالاتی که تا به حال به صورت مشترک در سه نهاد دانشگاه، صنعت و دولت منتشر شده است، متعلق به پنج سال گذشته حوزه کشاورزی بوده و این بدان معناست که حوزه کشاورزی در ایران جزو چند رشته اول است که بیشترین تعامل سه گانه در آن صورت می پذیرد.
    کلیدواژگان: پایگاه وب آوساینس، تعامل علمی، دانشگاه، دولت، صنعت، کشاورزی، مدل مارپیچ سه گانه
  • سیده مریم حسینی لرگانی * صفحات 43-69
    پژوهش حاضر از نوع آمیخته (کمی_کیفی) بود و با هدف شناسایی تعیین کننده های فرسودگی تحصیلی دانشجویان در نظام آموزش عالی دولتی کشور و ارائه راهکارهایی برای کاهش آن انجام شد. جامعه آماری پژوهش در بخش کمی شامل تمام دانشجویان دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی دولتی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری کشور بودند که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای(انتساب متناسب) تعداد 2635 پرسشنامه توزیع و جمع آوری شد. نتایج پژوهش در این بخش نشان داد که درصد چشمگیری از تغییرات واریانس فرسودگی تحصیلی در میان دانشجویان نظام آموزش عالی دولتی کشور با متغیرهای ناکارآمدی آموزش، عامل فرهنگی، تقلب علمی، اقتصاد-محور شدن آموزش، مشکلات خانوادگی، ضعف علمی و رفتاری استادان، مشکلات زیرساختی، عوامل حمایتی- انگیزشی و ویژگی های شخصیتی دانشجویان تبیین و پیش بینی می شود. در بخش دوم با استفاده از روش دلفی برای شناسایی راهکارهایی مناسب به منظور کاهش فرسودگی تحصیلی در میان دانشجویان نظام آموزش عالی دولتی کشور با توجه به تعیین کننده های آن اقدام شد. در این بخش پس از اجرای سه مرحله، تعداد 32 راهکار شناسایی شد که دو سوم مشارکت کنندگان درباره اهمیت آنها برای کاهش فرسودگی تحصیلی دانشجویان توافق داشتند. یافته های این مطالعه دستاوردهای نظری و کاربردی مناسبی برای کمک به سیاستگذاران، برنامه ریزان، مدیران و آموزشگران نظام آموزش عالی دولتی کشور برای کاهش فرسودگی تحصیلی دانشجویان به همراه دارد.
    کلیدواژگان: فرسودگی تحصیلی، دانشجو، نظام آموزش عالی دولتی، راهکارها
  • حسین محسن پور کبریا*، کورش فتحی واجارگاه، محبوبه عارفی، اباصلت خراسانی صفحات 71-98
    مشارکت در تدوین برنامه درسی و ارتقای فرهنگ برنامه ریزی درسی به ارتقای کارآمدی و اثربخشی برنامه درسی کمک می کند. با وجود این، به نظر می رسد متولیان آموزش عالی درک و باور درستی از فرهنگ برنامه ریزی درسی در دانشگاه ها ندارند. هدف این پژوهش تدوین الگوی مفهومی ارتقای فرهنگ برنامه ریزی درسی آموزش عالی بود. این پژوهش از نوع پژوهشهای کیفی بود و با استفاده از رویکرد مبتنی بر داده انجام شد . جامعه آماری کلیه متخصصان در حوزه سیاستگذاری یا دارای سوابق اجرایی در آموزش عالی و متخصصان برنامه درسی آموزش عالی بودند. در پژوهش حاضر با استفاده از طرح کیفی و نمونه گیری هدفمند، مصاحبه عمیق با 29 نفر از متخصصان و صاحبنظران حوزه آموزش عالی صورت گرفت. به منظور تعیین روایی داده های کیفی از روش چک کردن اعضا استفاده شد. یافته ها نشان داد که مقوله محوری مطالعه حاضر ارتقای الگوی فرهنگ برنامه ریزی درسی آموزش عالی بود که در سه بعد دانش برنامه ریزی درسی، دغدغه برای برنامه ریزی درسی و عمل به برنامه ریزی درسی تحلیل و با توجه به شرایط علی، شرایط زمینه ای و شرایط میانجی راهبردهایی تدوین و مدل نهایی بر اساس آن ارائه شد.
    کلیدواژگان: آموزش عالی، فرهنگ برنامه ریزی درسی آموزش عالی، رویکرد مبتنی بر داده
  • نادی ایمانی، حامد بیتی * صفحات 99-114
    بر اساس برنامه آموزشی رشته معماری، درس آشنایی با معماری اسلامی تنها درسی است که درباره آموزش معماری اسلامی در دانشکده های معماری ایران است. آشنایی با مفاهیم معماری اسلامی، درک مشخصات و کیفیات فضایی این نوع معماری، آشنایی با اصول و مبانی حاکم بر طرح بناها در این معماری و هویت بخشیدن به طراحی معماری دانشجویان از اهداف کلی ارائه این درس است. علی رغم اینکه این درس بر اساس برنامه مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و به صورت مشترک برای تمام دانشجویان معماری ارائه می شود و انتظار می رود دانشجویان به شناخت نسبی از مفاهیم مشخص شده در برنامه دست یابند، شواهد نشان می دهد که در این درس درک یکسانی درباره مطالب صورت نمی گیرد. بنابراین، می توان از میزان وفاق برنامه در دستیابی به اهداف خود در ایجاد شناخت معماری اسلامی در دانشجویان معماری پرسید. در این مطالعه با طی روند تحقیق تحلیلی، اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و پرسشنامه گردآوری شد. برای ارزیابی نهایی الگوی عملیاتی تحقیق و تعیین رابطه وابستگی بین متغیرها، از روش چند متغیره الگوسازی معادله های ساختاری استفاده شد. نتایج نشان داد که گستردگی مباحث اشاره شده در سرفصل و تنوع مطالب مورد بحث و نبود تصویری روشن از مفهوم معماری اسلامی، از عوامل مهم در عدم فهم کامل دانشجویان از مفاهیم مورد انتظار برنامه است. بر اساس نتایج به دست آمده بازنگری در محتوای این درس و تاکید بر وجه تاریخی مفهوم معماری اسلامی در دوره کارشناسی معماری ضروری به نظر می رسد.
    کلیدواژگان: آموزش معماری، آموزش تاریخ معماری، محتوای دروس، معماری اسلامی، برنامه درسی
  • آمنه صدیقیان بیدگلی*، مجتبی لشگری صفحات 115-138
    با افزایش جمعیت دانشجویی مسائل اجتماعی افزایش یافته است و این امر لزوم توجه به دانشجویان را که قشر تحصیل کرده جامعه هستند، دو چندان می کند. در پژوهش حاضر با هدف بازشناسی مهم ترین مسائل اجتماعی زندگی دانشجویی در کشور ایران از طریق مرور نظام مند تلاش شده است تا از اتلاف هزینه های پژوهشی و مالی و اشتباهات مرتبط با سیاستگذاری جلوگیری شود. مرور نظام مند پژوهشهای کلان در دسترس درباره مسائل اجتماعی دانشجویان در بازه زمانی 1375 تا 1395 با دو عامل محدود کننده کمی بودن و در دسترس بودن مطالعات گزینش شده اند. مرور 35 پژوهش نشان داد که عموم آنها رویکرد مناسبی در گزینش مسائل مهم از میان انبوهی از مسائل اجتماعی ندارند و در آنها به واکاوی نظری و تجربی دلایل انتخاب متغیرها پرداخته نشده است. در نهایت، در این پژوهش با استفاده از رویکرد ترکیبی مسائل اجتماعی دانشجویی مانند اخلاق شهروندی، امید به زندگی، رضایت از زندگی، احساس نابرابری، قانون گریزی، مهاجرت نخبگان و رفتارهای پرخطر شناسایی و بررسی شده است.
    کلیدواژگان: مسائل اجتماعی، دانشجو، بازشناسی، مرور نظام مند، رویکرد برساختی
  • رضا مهدی*، ادن الله آذرگشب صفحات 139-164
    کیفیت اداره هر نهاد یکی از عوامل اساسی موفقیت آن در مسیر پیشرفت، توسعه، کارایی و اثربخشی است. نظام آموزش عالی به طور عام و دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی به طور خاص متاثر از سازکار و کیفیت اداره این نهادهای دو وضعیتی، علمی و بروکراتیک، است. انباشت تجربه نظامهای آموزش عالی در کشورهای توسعه یافته حاکی از ضرورت اداره دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی به ویژه نهادهای علمی دولتی و عمومی بر مبنای نظام هیئت امنایی است. قانون تشکیل، وظایف و اختیارات هیئت امنا و کیفیت اجرای آن می تواند اثرگذاری این هیئت بر موفقیت و کارآمدی دانشگاه و موسسه آموزش عالی را در بلندمدت فراهم کند. در این مطالعه با استفاده از روش نظریه داده بنیاد بر اساس نظرهای 15 مطلع و متخصص آموزش عالی، الگویی برای اداره نظام آموزش عالی به ویژه دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی دولتی از منظر اداره هیئت امنایی توسعه داده شده است. بر اساس نتایج پژوهش، اداره هیئت امنایی زمینه هایی برای بهبود اساسی نظیر ایجاد تنوع در تشکیلات هیئت امنا، اختیار نصب و عزل رئیس نهاد علمی، اشراف به فعالیتها و نظارت واقعی بر عملکرد دانشگاه، تصمیم گیری جمعی بر مبنای رسالت نهاد و نیازهای محلی و بومی، مشارکت و درگیر کردن ذینفعان، دانشجویان، استادان، خانواده ها، مردم و کارفرمایان در فرایند اتخاذ تصمیم و حل مسائل دارد. در واقع، با سازکارهای اداره هیئت امنایی فعلی، امکان بهره گیری از حداکثر مزایا و منافع این نوع اداره کردن فراهم نبوده و لازم است نظام هیئت امنا به طور مستمر و متناسب با نوع نهاد توسعه یابد.
    کلیدواژگان: نظام آموزش عالی، اداره هیئت امنایی، هیئت امنا، اداره دانشگاه، ایران
|
  • Talieh Moghimi, Hamidreza Arasteh Dr *, Kamran Mohamadkhani Dr Pages 1-20
    This purpose of this study was to identify factors for developing science and technology diplomacy, assessing current situation and identification of factors and indicators for improving science and technology diplomacy. An applied and mixed research method was chosen for this study. Continuosly qualitative method (semi-structured interview) and a quantitative method (researcher-made questionnaire) were used. A purposive sampling method was chosen for this study. The statistical population in quantitative section was T. N. Toosi University of Technology Faculty members (n=253. A Structural analysis method was used for analysis of interviews. An exploratory factor analysis method was used for analysis of questionnaires data and one-sample t-test for examine current status. The results explained 3 dimensions and 30 components for the development of science and technology diplomacy, and 5 factors and 21 criteria for increasing the impact of higher education system on science and technology diplomacy in Iran. The main suggestion for higher education and foreign policy are developing infrastructure and upgrading the international agreements among universities, finding solution for shared challenges especially among neighbor’s countries.
    Keywords: Diplomacy, Science diplomacy, Higher education, T.N. Toosi University of Technology
  • Forough Sobhani *, Saeede Ebrahimi Dr, Abdolrasool Jowkar Dr Pages 21-41
    The relationship between university, industry and government in all countries, including Iran, is important and complex and the development of each of these institutions without cooperation is useless. The main purpose of this research was to use triple helix model as an index for evaluating the interactions in order to determine the share of university¡ industry and government as well as investigating the interactions of these three institutions in scientific productions in the field of agriculture reported by Web of Science during 2011-15. An applied descriptive- survey method and content analysis were chosen for this study. The statistical population was all articles published by Iranian researchers in the field of agriculture during 2011-15 and reported by the Web of Science. Results¡ showed that most Iranian scientific productions in the field of agriculture were made by universities and the least was made by the government organization. In addition, results indicated that the most interactions were made between two institutions of university and industry and the least were attributed to industry and government. The T (UIG) index was calculated -4.17 for Iran. It showed that although the cooperation level between the triple institutions in Iran was weak, but had a growing trend during recent years. This index was calculated -9.16 for agriculture during the last 5 years. It suggested that one-fourth of articles jointly published in the field of agriculture by three institutions of university¡ industry and government during past 5 previous years. The finding suggested that the agriculture field in Iran is as one of the first fields in which the most triple interactions were made.
    Keywords: Thompson database, scientific interaction, University- government- industry, Agriculture, Triple helix model, Iran
  • Maryam Hosseini Largani Dr * Pages 43-69
    the main purpose of identifying the determinants of student's academic burnout in Iran's public higher education system and providing solutions for its reduction. The statistical population of the research in the quantitative section included all university and institute's students of higher education affiliated to the Ministry of Science, Research and Technology in Iran. Using a randomized stratified sampling method, 2635 questionnaires were distributed among students. The results of this study indicated that a significant percentage of changes in the variance of academic burnout among the students in public higher education system were due to the ineffective variables of teaching, cultural factor, scientific cheating, economy-oriented education, family problems, faculty academic and behavioral weaknesses, infrastructure related problems, supportive-motivational factors and personality characteristics of students are explained and anticipated. In the second part, Delphi method was used to identify appropriate strategies for reducing academic burnout among students of public higher education system with regard to its determinants. In this section after the implementation of three stages, 32 strategies were identified, of which two thirds of the participants agreed on their importance in reducing academic burnout among the students. The findings of this study provides theoretical and practical achievements to help policymakers, planners, administrators and educators of the public higher education system to reduce the academic burnout among students.
    Keywords: Academic burnout, Student, Public higher education system, Strategies
  • Hosein Mohsenpour Kebriyaei *, Kourosh Fathi Vajargah Dr, Mahboobeh Arefi Dr, Abasalt Khorasani Dr Pages 71-98
    Engagement in curriculum design process and promotion of curriculum design culture contribute to curriculum efficiency and effectiveness. However, it seems that the higher education authorities do not have a clear understanding of the role of curriculum design at universities. This research aimed to define and propose a conceptual framework for the promotion of curriculum design culture in universities and institutions of higher education. This research was a qualitative research type that was conducted using the grounded theory approach. The research population consisted of all curriculum experts, curriculum planners, and policy-makers of the higher education system of Iran. Using qualitative research design and selective sampling, in-depth interviews were conducted with 29 higher education authorities and experts. To establish the validity of the qualitative data, the method of participants checking was deployed. The results of the research indicated that the promotion of curriculum design culture in higher education system acts as the core category, which itself made of three dimensions, namely knowledge of curriculum design, concern for curriculum design and execution of curriculum programs. The development strategies and a final model were proposed based on causal conditions, core phenomena and context conditions.
    Keywords: Higher education, Curriculum design culture in higher education, Grounded Theory
  • Nadiye Imani Dr, Hamed Beyti * Pages 99-114
    According to Architecture curriculum, the History of Islamic Architecture Introduction is the only course in architecture curriculum in Architecture Faculties that is about Islamic architecture. The overall objectives of the course are: familiarity with the concept of Islamic architecture, understanding spatial characteristics and special qualities of this type of architecture, being familiar with principles of designing this type of architecture and giving identity to students’ architecture design. Although the course is approved by the Ministry of Science, Research and Technology and offered for all architecture students and students are expected to achieve a relative understanding of the concepts outlined in the course, the evidence suggests that the students do not get the common understanding of the content. Thus, program's consensus to achieve its goals in creating Islamic architectural knowledge in architecture students can be questioned. Using an analytic research method, the present study gathered the required information through library studies and questionnaires. For the final evaluation of the operational pattern of research and the determination of the dependency relationship between the variables, a multivariate Structural Equation Modeling was used. The results showed that the diversity of the topics which referred to the topics of curriculum and the lack of perception from the expected concepts of “Islamic Architecture” are important factors in the lack of complete understanding of students from the expected implications of the program. Based on the results, the review of the content of this course and the emphasis on the historical aspect of the concept of Islamic architecture in the undergraduate architecture seems necessary.
    Keywords: Architectural education, Historical architecture Education, Course content, Islamic architecture, Curriculum
  • Amene Sedighian Bidgoli Dr *, Mojtaba Lashkari Pages 115-138
    Along with the increase in the young population and students’ population in the country, the social problems and harms they are struggling with grow as well. This issue increases the need to pay attention to young people, especially students, who are the elite and educated of the society.Although there have been macro and micro studies in the provinces and the country, but they were generally cross-sectional and rarely studied the trend of the changes of social problems among students. However, it is necessary to categorize the studies in the field of student’s social problems in order to provide a clear and distinctive plan that researchers can opt for their research topics that need more analysis. Therefore, current study aimed to recognize the most important social problems of student’s life in Iran through a systematic review of all previous studies to present a comprehensive and novel approach to identify and analyze the most important social problems of student’s population that can prevent loss of financial costs and policy-related mistakes .The systematic review included electronic searches in “Elmnet, Irandoc, Magiran, and SID” during 1996 to 2016 period. The review and analysis of 35 studies showed that most of them didn’t have an appropriate approach in choosing the most significant social problems among massive social problems. Finally, using a mixed approach, social problems such as citizens’ ethics, life expectancy, life satisfaction, inequality feelings, law escaping, brain drain and high risks behaviors were identified.
    Keywords: Social problems, Student, Reviewing, Systematic review, Constitutive approach
  • Reza Mahdi Dr *, Eznollah Azargashb Dr Pages 139-164
    Quality of governance in every institution is one of the critical factors for development, efficiency and effectiveness. Higher education system in general and universities and higher education institutions in particular, are affected by governance mechanism of these bifurcated academic and bureaucratic institutions. Accumulated experience of higher education in developed countries indicated a necessity of universities and higher education institutions governance by the board of trustees. The Formation, Duties and Authorities of the Board of Trustees Act and the quality of its implementation could impact and provide success and effectiveness of university and higher education institutions in the long-term. In this study, using grounded theory based on the 15 higher education experts and key informant's opinions, a model for the governance of higher education, particularly public higher education institutions was developed from the perspective of the trusteeship. According to the results, the board of trustees governance has contexts for improvement of diversification of board of trustees organization, appointing and dismissal of academic institution chief, overseeing the performance of the university, mission oriented collective decision-making, community needs decision making and stakeholders, students, faculties, families, communities and employers participation in the process of decision-making and problem solving. In fact, current board of trustee's governance does not provide the maximum benefits. Therefore, it is necessary to improve board of trustees governance continuously.
    Keywords: Higher education system, Board of Trustee Governance, Board of trustees, University ggovernance, Iran