فهرست مطالب

مطالعات تاریخ اسلام - پیاپی 36 (بهار 1397)
  • پیاپی 36 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/03/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی بحرانی پور * صفحات 11-42
    متئوی پاریسی از مورخان انگلیسی قرن 13 میلادی بود که در سنت تاریخ نگاری کلیسایی رشد کرد و سنت وقایع نامه نویسی را ادامه داد و بنا به داوری محققان آن را به اوج رساند. شاید دلیل آن اوجگیری، وقایع زمانه پرآشوبی بود که در آن از یک سو کشاکش قدرت کلیسا و دربار امپراتور فردریک دوم و شاهان انگلستان و فرانسه اروپا را دربرگرفته بود و از سوی دیگر جنگ های صلیبی و یورش خانمان برانداز تاتاران جهان را به هم ریخته بود. بدین ترتیب وقایع نامه نویسی نه با مسائل داخلی اروپا که از آن پس با مسائل جهانی رو در رو شده بود. لذا هدف پژوهش حاضر شناسایی روش تاریخ نگاری و تاریخ نگری متئو پاریس با توجه به تحولات جهانی همچون جنگ های صلیبی و حمله مغولان است. دستاوردهای تحقیق حاکی از آن است که بینش مورخان اروپایی از جمله متئوی پاریسی وسعت جهانی یافت؛ و البته تاحدی از تعصبات مذهبی و ملی داخلی اروپا کاسته شد. قالب وقایع نامه نویسی نیز تغییر کرد و به ذکر اسناد و نامه های مکتوب و رسمی و سبک نگارش و روش سفرنامه ها و زیارت نامه ها متکی شد.
    کلیدواژگان: متئوی پاریس، تاریخ نگاری، تاریخ نگری، جنگ های صلیبی، کلیسا، مغولان
  • عباس بصیری * صفحات 43-68
    سیره نگاری پیامبر اسلام از نخستین تلاش های مسلمانان در جهت تدوین معارف اسلامی بود. مسلمانان با این اقدام به دنبال فراهم ساختن الگو و سرمشقی برای خویش مبتنی بر قول، فعل و تقریر پیامبر اسلام بودند. این سنت را می توان ذیل تاریخ نگاری قرارداد. از گذشته در ایران به عنوان بخشی از جهان اسلام، گرایش به نگارش سیره پیامبر وجود داشت. در دوره قاجار به عنوان یکی از دوره های مهم تاریخ نگاری در ایران به موضوع سیره نگاری توجه ویژه ای شد. محمدتقی خان سپهر در اثر خویش ناسخ التواریخ بخشی از مطالب خود را به سیره پیامبر اختصاص داده است. با توجه به اهمیت اثر سپهر و نیز ویژگی آن به عنوان یکی از نمونه های تاریخ نگاری دوره قاجار، مسئله این پژوهش مبتنی بر ویژگی ها و وجوه تمایز سیره نگاری سپهر با سیره نگاری های متقدم شکل گرفت. با این وصف، پژوهش حاضر به بررسی این اثر و مقایسه آن با برخی سیره های متقدم پرداخته است. پس از بررسی و مقایسه این اثر با برخی سیره نگاری های پیشین، وجوه و جنبه های خاصی از این سیره نگاری جلوه گر شد. علاوه بر برخی نقل قول های متفاوت در روایت سیره و نیز اشاره به حوادث هم زمان با حیات پیامبر در سایر نقاط جهان می توان به تغییر در سیره نویسی قاجار ناشی از تحول ایدئولوژیک و مذهبی پساصفویه اشاره کرد. به این ترتیب ورود عناصر مبتنی بر فرهنگ شیعی در سیره بسیار برجسته شده اند. از ویژگی های دیگر این اثر، استفاده از رویکردهای کلامی، روایی و فقهی مبتنی بر مکتب تشیع در سیره نگاری است.
    کلیدواژگان: سیره، سیره نگاری، محمدتقی سپهر، ناسخ التواریخ
  • سعید شیرازی *، علی بیات صفحات 69-90
    پس از تضعیف حکومت مغولان هند، حکومت های محلی متعددی در سراسر شبه قاره هند پدید آمدند. نواب بوپال نیز یکی از این حکومت ها بود که در مرکز شبه قاره هند شکل گرفت. حکومت نواب بوپال به دلیل بیش از یک سده حکومت زنان (بیگم های بوپال) در تاریخ اسلام منحصربه فرد است. بیگم های بوپال در طول حکومتشان اصلاحات متعددی در زمینه های مختلف انجام دادند و بدین ترتیب، دوره طلایی حکومت نواب بوپال شکل گرفت. سه تن از بیگم ها یعنی سکندر بیگم، شاهجهان بیگم و سلطان جهان بیگم، با نوشتن کتاب های تاریخی و سفرنامه هایشان، نقش مهمی در تدوین تاریخ نواب بوپال ایفا کردند. در این مقاله به بررسی نقش بیگم ها در این زمینه و معرفی آثار آنان پرداخته خواهد شد.
    کلیدواژگان: شبه قاره هند، بوپال، نواب بوپال، بیگم های بوپال، تاریخ نگاری
  • عبدالله متولی * صفحات 91-112
    هدف عمده این نوشتار فهم مولفه های اصلی در شکل گیری رویه ها و سازوکارهای نظام قضایی منطقه فرارود پیش از تسلط روس هاست. منطقه فرارود در این دوره بیشتر تحت حاکمیت سه خان نشین بخارا، خوقند و خیوه قرار داشت. حکومت منغیت ها (1199-1339ق.) در بخارا نسبت به سایرین به لحاظ تاثیرگذاری منطقه ای از اهمیت بیشتری برخوردار بود. به همین دلیل این خان نشین در نقطه کانونی این تحقیق قرار دارد. بر این اساس تلاش شده است تا ضمن بررسی وی‍ژگی های قضایی منطقه فرارود به این پرسش پاسخ داده شود که ساختار و رویه های قضایی خان نشین بخارا در دوره حکومت منغیت ها از چه الگوهایی تبعیت می کرد؟ پاسخ آغازین ما به این پرسش این است که در سازوکار دستگاه قضا، قدرت فزاینده خان، الگوهای دینی و برخی باورهای سنتی حائز بیشترین تاثیر بودند. یافته های پژوهش نشان می دهد اقتدار شخص خان در کنار دو عنصر سنت و مذهب بارزترین الگوهای حاکم بر ساختار قضایی جامعه فرارود بودند. در عین اینکه نظام های اجرایی قضایی در مناطق یکجانشین از چارچوب های نسبتا متفاوتی با ساختارهای قضایی گروه های کوچ رو تبعیت می کردند.
    کلیدواژگان: فرارود، بخارا، قضاوت، مجازات، دادرسی
  • سید جلال محمودی *، حسن حضرتی صفحات 113-132
    پیدایش اندیشه تجدد در جهان اسلام، چالش های بسیار در پی داشته است. مسلمانان سنت گرا، تمام قد به مصاف آن شتافته اند و جدالی سخت و البته تاکنون بی پایان درگرفته است. تداوم حیات سنت به موازات تجدد نو پیدا، منجر به دوگانگی شده است. مصطفی صبری توقاتی یکی از آخرین و موثرترین شیخ الاسلام های وانفسای عثمانی، به مثابه اندیشه ورزی سنت گرا تلاش می کند با برجسته کردن جنبه های فرهنگی اسلام مقابل فرهنگ غربی و نیز تاکید بر قوانین برآمده از شریعت و جریان آن در حیات اجتماعی و به تبع آن تقویت حضور فعالانه عالمان دین، الگویی برای رویارویی با مدرنیته و نتایج حاصل از آن به دست دهد. حاصل تلاش مصطفی صبری و همفکرانش، برجسته شدن نقش سیاسی اسلام در نیمه دوم قرن بیستم است. پژوهش حاضر در نظر دارد برنامه اصلاحی مصطفی صبری توقاتی را با تکیه بر زندگی سیاسی، مبانی معرفتی و اندیشه وی از خلال مهم ترین آثارش تحلیل نماید.
    کلیدواژگان: سنت گرایان، تجدد، شیخ الاسلام، خلافت عثمانی، مصطفی صبری توقاتی
  • مرضیه بیگی زاده *، علیرضا ملایی توانی صفحات 133-160
    پس از تصویب اصل دوم متمم قانون اساسی در مجلس اول و اجرای ناقص آن در مجلس دوم، پیگیری برای اجرای آن در دوره های بعدی مجلس در عمل ناکام ماند. یکی از علل ناکامی اصل مزبور معرفی نشدن بیست نفر از علمای واجد شرایط از جانب مراجع تقلید بود. آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی یکی از مراجع تقلید بود که در طول حیات خود درباره اصل دوم واکنش متفاوتی نشان داد. حال مسئله این است که چرا آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی در دوران زندگی خود، تنها یک بار بنا به درخواست جمعیت وطنیون اسلامی به معرفی علمای واجد شرایط اصل دوم متمم پرداخت و در دوره های بعدازآن سرپیچید؟ عوامل موثر بر مواضع ایشان در اجرای اصل دوم متمم قانون اساسی چه بود؟ ابهام هایی موجود دراین باره نیازمند بررسی بیشتر است. این مقاله با بهره گیری از منابع اصلی و پژوهش های انجام شده و با تکیه بر رویکرد توصیفی-تحلیلی می کوشد رفتار آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی را در این موضوع ارزیابی کند. مقاله سرانجام به این نتیجه می رسد که آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی به دلیل مسائل و حوادث خاص پس از مشروطه دوم تا روی کار آمدن رضاشاه و حوادث پس ازآن، اعتقادی به دخالت فعال در سیاست نداشت و با دوراندیشی اجرای اصل مذکور را در شرایط آن زمان عملی نمی دانست، لذا از پیگیری این قضیه سرباز زد.
    کلیدواژگان: اصل دوم متمم قانون اساسی، علمای طراز اول، حوزه نجف، هیئت علمیه اصفهان
  • مجید نظری *، شهربانو دلبری، اردشیر اسدبیگی صفحات 161-182
    جنگ های صلیبی در سده های میانی بازتاب های متفاوتی در اوضاع سیاسی، اقتصادی اروپای غربی و سرزمین های شرق اسلامی داشت. از مهم ترین بازتاب ها، موضوع تجارت بود که منافع بسیاری برای طرف غربی به دنبال داشت. این مقاله در پی آن است که با استفاده از منابع کتابخانه ای و به شیوه توصیفی- تحلیلی به ارزیابی عوامل موثر در بهره برداری و توسعه تجاری غرب در شرق بپردازد. سران اروپایی پس از بسیج عمومی مسیحیان و موفقیت در جنگ های صلیبی، مهاجرنشین هایی را در شرق مدیترانه ایجاد کردند و مبادلات مستقیم کالاهای تجاری را از مبادی شرقی به غرب در دست گرفتند و از بازرگانان و کشتیرانان مالیات اخذ می کردند. مهاجرنشینی با نظام فئودالیته، انحصار مبادلات کالا، اخذ مالیات و تاسیس نمایندگی، منجر به توسعه بهره برداری تجاری سوداگران غربی در شرق گردید و به تجارت حوزه مدیترانه رونق داد و بر ثروت اقتصادی و اعتلای تمدنی اروپای غربی افزود.
    کلیدواژگان: جنگ های صلیبی، تجارت، غرب، شرق
|
  • Ali Bahrani Pour * Pages 11-42
    As a 13th century English historian, Matthew Paris was brought up under the ecclesiastic method of historiography; he continued the choreography and researchers believe that Matthew culminated it. Perhaps the reason of this raising was the events of the chaotic times, where the papal church had a conflict with Fredrick II the Roman emperor and the kings of England and France which made Europe turbulent. On the other hand the crusade wars and the Mongol invasions disarranged the world. So the chorography was no more involved in just the internal issues of Europe, but also in dealing with the global issues. Thus, the aim of the research is to understand that regarding the world evolutions, how the Matthew Paris’s historiography method and his historical approach was. Results of this research indicate that Matthew’s approach and also some other European historians led to a worldwide point of view, which sometimes reduced their national or religion fanaticism. The format of choreography changed and relied on formal documents such as formal letters, reports, and voyage or pilgrimage accounts.
    Keywords: Matthew Paris, Historiography method, Historical approach, Crusade wars, Church, Mongols
  • Abbas Basiri * Pages 43-68
    Writing the biography of Muhammad the Prophet, i.e. Sirah, was one of eraly Muslims’ efforts for compiling the knowledge of Islam. Hence, they begin to create a role model of the prophet’s life, his works and discourse, which can be a sub-category of historiography. The Iranians also have contributed to this tradition, especially in some periods that can be called as the flourishing time of historiography, such as Qajar era. Muhammad Taghi Khan Sepehr has dedictaed a part of his work, Nasikh-ol-Tawarikh to Sirah. Due to significance of his works as an exemplary of history-writing in Qajar era, we explore its similarities and differences with the former works of the same genre. In addition to different quotations in narration of Sirah and references to contemporary events around the prophet’s life, we can mention the evolution of Sirah narration methods in Qajar era, which were affected by ideological and religious shifts in post-Safavid period, i.e. based on the emphasis on Shiite culture. Besides, theological, narrative and jurisprudential approaches based on Shiite school in Sirah are among the other specific features of this work.
    Keywords: Sirah, biography, Muhammad Thagi Sepehr, Nasikh, ol, Thavarikh
  • Saeed Shirazi * Pages 69-90
    After decline of the Mughal Empire, many local governments emerged across Indian Subcontinent. Nawabs of Bhopal was one of these local states in central Indian subcontinent. Nawabs of Bhopal’s reign for more than one century ruled by women (Begums of Bhopal), is unique in Islamic history. Begums of Bhopal during their government carried out numerous reforms in various fields, and thus the golden age of Nawabs of Bhopal government appeared. By writing historical books and their travel literature, three of begums, i.e. Sikandar Begum, Shahjahan Begum, Sultan Jahan Begum, played an important role in writing the history of Nawabs of Bhopal. In this paper, the role of Begums of Bhopal in this field is studied and their works are introduced.
    Keywords: The Indian subcontinents, Bhopal, Nawabs of Bhopal, Begums of Bhopal, Historiography
  • Abdullah Motevali * Pages 91-112
    The main purpose of this paper is to understand the main components in the formation of procedures and mechanisms of the judicial system of the Transoxiana area before the domination of the Russians. The area was mostly under the rule of three tribal rulers in Bukhara, Khoqand and Khiva. The Menghit's Government (1199-1339 AH) in Bukhara was more important than others in terms of regional influence. For this reason, this tribal ruling is at the center of this study. Accordingly, it has been tried to investigate the legal characteristics of the Transoxiana area in order to answer the question that which patterns and procedures have been followed by the Bukhara tribal ruling during the Menghit's Government? The findings show that the ruler's authority along with the two elements of tradition and religion were the most prominent patterns of governing the judicial structure of the society in Transoxiana. At the same time, judicial systems in the urban regions followed relatively different structures than the judicial structures of the migratory groups.
    Keywords: Transoxiana, Bokhara, Judicial process, legal procedure, punishment
  • Jalal Mahmoudi Seyyed *, Hasan Hazrati Pages 113-132
    The emergence of modernity in the Islamic world has followed by many challenges. The Muslim traditionalists, resisted hard against it, so this controversy has been continuous, hard and endless up to these days. The continuity of tradition beside the modernity resulted in a dichotomy. Mustafa Sabri Tukati is one of the latest and most effective Sheikh Ul-Islam during the last days of Ottoman Empire and as a traditional thinker, tried to highlight the cultural aspects of Islam versus Western culture, and the laws derived from the Sharia in society. Consequently is after strengthening the active participation of religious scholars to offer a pattern for dealing with modernity and its results. The result of the efforts of Mustafa Sabri and his colleagues were emphasizing the political role of Islam in the second half of the twenty century. This study, through analyzing his most important works, intends to analyze the reform project of Mustafa Sabri relying on his political life, epistemic foundations and thought.
    Keywords: Traditionalists, Modernity, Sheikh Ul, Islam, Ottoman Caliphate, Mustafa Sabri Tukati
  • Marzieh Beygizade *, Alireza Molaie Tavani Pages 133-160
    After the approval of the Second Amendment of the Constitution in the First Parliament and in complete implementation of it in the Second Parliament, practically, following up to its implementation in later rounds of Parliament failed. One of the reasons for such a failure was “not introducing twenty of qualified scholars by the Marjaʿ”. Ayatollah Seyyed Abul Hasan Isfahani was one such marjaʿ that during his life showed different reactions to the second clause. Now the question is why Ayatollah Seyyed Abul Hasan Isfahani, only once and at the request of the “Islamic Homeland Movement”, introduced qualified scholars required by the second caluse of that Amendment, and refrained from this in later periods. What were the effective factors on his positions in the implementation of the second clause? Ambiguities in this regard require further investigation. Using primary sources and researches and relying on a descriptive–analytic approach, this paper aims to evaluate the Ayatollah Seyyed Abul Hasan Isfahani`s reactions in this regrad. Finally, the paper concludes that Ayatollah Seyyed Abul Hasan Isfahani, due to the issues and circumistances after the second amendment until Reza Shah came to power and the events thereafter, had no belief in active involvement in politics and with foresight, knew that the implementation of such clause is not practical at that time, therefore refused to pursue that issue.
    Keywords: The second clause of Amendment, leading scholars, Najaf Hawzah, Esfahan school of theology
  • Majid Nazari *, Shahrbanoo Delbari, Ardeshir Asadbigi Pages 161-182
    The Crusades in the middle ages had different reflections in political and Economic circumstances of the Western Europe and the Eastern Islamic lands. One of the most important of these reflections was the trade that the West benefited much from it. This paper seeks to use the library resources and a descriptive-analytic method to evaluate the factors affecting the West's trade exploitation and development in the East. European authorities, after general mobilization of Christians and success in the crusades, created colonies in the east of Mediterranean Sea, dominated the direct exchanges of merchandise from the East to the West and taxed the merchants and shipping vessels. Colonialism, along with feudalism, monopolization of commodity exchanges, taxation and the establishment of branches led to the development of the commercial exploitation of European traders in the East, boosted the Mediterranean business and promoted the economic wealth and civilization of Western Europe.
    Keywords: Crusades, Trade, West, East