فهرست مطالب

فرهنگ رضوی - پیاپی 20 (زمستان 1396)
  • پیاپی 20 (زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1397/01/30
  • تعداد عناوین: 8
|
  • امداد توران * صفحات 7-30
    روایات دال بر خلقت نوری اهل بیت(ع) درمنابع حدیثی شیعه به تعداد زیاد و با طرق مختلف و مضامین مشابه از پیامبر(ص) و امامام معصوم(ع) نقل شده است. با وجود کثرت نقل این احادیث ازدیگر معصومان، از امام رضا(ع) تنها دو روایت دراین باره نقل شده است. در این مقاله این دو روایت نخست از نظر سندی، اعتبارسنجی رجالی شده و نیز تلاش شده با یافتن نخستین منابع مکتوب مشتمل بر آن ها تاریخ نقل شان پیگیری و کهن ترین زمان نقل آن ها شناسایی شود. همچنین، این مقاله مضمون این دو روایت را با دیگر روایات احیانا صحیح درباره خلقت نوری می سنجد تا میزان انطباق یا سازگاری آن ها را مشخص کند. این مقاله در نهایت نتیجه می گیرد که دو حدیث منقول از امام رضا(ع) به رغم ضعف سند با توجه به مجموع شواهد تاریخی و مضمونی قابل قبول است.
    کلیدواژگان: خلقت نوري، امام رضا(ع)، اهل بيت(ع)، ملائکه
  • شهربانو دلبری، زهرا زحمتکش صفحات 31-68
    سیره عملی هر یک از ائمه شیعه در جایگاه خود مملو از درس های پربار است. در بررسی حوادث وقایع زندگی پربار امام رضا(ع)نکات پندآموز بسیاری وجود دارد که می توان درس های فراوانی آموخت. یکی از اصول به کار رفته در سیره رضوی تسامح و تساهل است. امام رضا(ع) با گروه های فکری و اعتقادی بسیاری به بحث و تبادل نظر می پرداختند و از راهکارهای بسیاری در این جلسات سود می جستند؛ یکی از این راهکارها استفاده از اصل تسامح و تساهل بود. این مقاله می کوشد به شیوه توصیفی تحلیلی به این سوال پاسخ دهد که امام رضا(ع) در برخورد با پیروان ادیان مختلف از کدام شیوهای تسامح وتساهل بهره می بردند؟ التزام به اخلاق انسانی و احترام و مهرورزی نسبت به غیر مسلمانان، مخاطب شناسی و آشنایی با زبان و متون مقدس ادیان، آزادی فکر و بیان و به رسمیت شناختن حق سوال برای پیروان ادیان، مدارا و تسامح دینی و همزیستی مسالمت آمیز با آن ها از مهم ترین ویژگی ها و شاخص های الگوی رفتاری امام رضا(ع) با پیروان دیگر ادیان بوده است.
    کلیدواژگان: امام رضا(ع)، تساهل و تسامح، سیره رضوی، غیرمسلمانان، تعلیم و تربیت
  • محمدحسن میرزامحمدی، فاطمه جهانی جوانمردی، محمد نوروزی صفحات 69-104
    پژوهش حاضر با هدف بازشناسی آموزه های تربیتی امام رضا(ع) و کاربست آن ها در عصر حاضر بوده که با تحلیل اسنادی انجام گرفته است. جامعه آماری، کلیه منابع و مراجع مرتبط با موضوع تحقیق بوده، به علاوه در انجام پژوهش، نمونه گیری به عمل نیامده و کلیه منابع و مراجع موجود و در دسترس اعم از کتب، مقالات و گزارش های پژوهشی بررسی شده است. ابزار پژوهش، فرم های فیش برداری بوده و داده های حاصل، مورد تجزیه و تحلیل کیفی قرار گرفته است. یافته ها و نتایج پژوهش با تامل در سیره و آموزه های تربیتی امام رضا(ع) برای تربیت صحیح و مواجهه با ویژگی های عصر حاضر، در قالب کاربست های تربیت اخلاقی، تربیت اعتقادی، تربیت عاطفی و تربیت اجتماعی امام رضا(ع) استخراج و تبیین شده است.
    کلیدواژگان: آموزه های تربیتی، امام رضا(ع)، تعلیم و تربیت اسلامی، تربیت اخلاقی و اعتقادی، تربیت عاطفی، تربیت اجتماعی
  • امان الله شفایی * صفحات 105-130
    ایده اصلی مقاله حاضر این است که انتقال امام رضا(ع) از مدینه به مرو و سکونت سه ساله آن حضرت در خراسان را چگونه می توان در ذیل اصل اسلامی هجرت و نقش آن در تمدن سازی مورد مطالعه قرار داد؟ در منطق اسلامی هجرت اصلی هم تراز با اصل جهاد است و آثار و نتایج حاصل از آن در خدمت تحقق اهداف و آرمان های اسلام قرار می گیرد. از این رو انتقال امام رضا(ع) از مدینه به مرو و حضور ایشان در خراسان را می توان با توجه به آثار و پیامدهای آن در ذیل نظریه «هجرت و تمدن سازی» تحلیل کرد. هرچند حضور کوتاه مدت امام رضا(ع) در خراسان آثار و برکات بسیاری برای این خطه داشته اما با توجه به نظریه تمدن سازی هجرت، «تقویت جریان عقل محور»، «شکوفایی نهضت های علمی و ترجمه»، «رونق یافتن روش مناظره»، و «توسعه مرز جغرافیایی شیعه» را می توان به عنوان مهم ترین آثار هجرت امام رضا(ع) نام برد. این در حالی است که وجود مشهدالرضا به عنوان قطب تمدن خراسان و نیز امام زادگان نقش مهمی در تثبیت و ترویج تمدن شیعی در ایران داشته است.
    کلیدواژگان: هجرت، تمدن، تمدن سازی، خراسان، امام رضا(ع)
  • ملوسک رحیم زاده تبریزی، صداقت جباری، محمدرضا شریف زاده صفحات 131-168
    کتیبه و کتیبه نگاری از هنرهایی است که در ثبت وقایع، از ادوار گذشته مرسوم بوده است. پیشینه این هنر به سنگ نوشته ها و الواح گلی می رسد. در هنرهای اسلامی، کتیبه نقش بنیادینی در متجلی ساختن روح معنویت ایفا می کند، چرا که این هنر از منشا حقیقت یا جوهر معنوی قرآن کریم سرچشمه می گیرد و هنرمندان مسلمان در طول تاریخ همواره سعی کرده اند با استفاده از خطوط و کتیبه نگاری حضور خداوند را در همه جا تداعی کنند؛ این موضوع به خصوص در مکان های مذهبی، بسیار حائز اهمیت بوده و در حرم مطهر رضوی که جایگاه معنوی والایی دارد بسیار مشهود است.
    در صحن عتیق حرم مطهر رضوی کتیبه های ارزشمندی وجود دارد که متعلق به ادوار مختلف تاریخی می باشد. در این مقاله سعی می شود به روش توصیفی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی، ضمن بررسی وجه اشتراک و افتراق ساختار کتیبه ها، آن ها را از نظر مضمون و محتوا در هر دوره تاریخی مطالعه کرده و ارتباط بین موضوع با جایگاه آن در بنا نیز بررسی شود. دستاوردهای پژوهش نشان می دهد کتیبه ها علاوه بر تزیین بنا برای تلطیف فضا و تجلی حضور پروردگار و انعکاس معنوی سخنان اولیای خدا و ادعیه کاربرد داشته و باعث ارتباط معنوی بین انسان با پروردگار هستی می شود؛ همچنین با توجه به مضمون هر کتیبه، جایگاه خاصی برای آن در بنا تعیین شده که از دوران تیموری به ادوار بعد انتقال یافته اما با توجه به فرهنگ و شرایط اجتماعی هر دوران دچار تغییر و دگرگونی شده است.
    کلیدواژگان: حرم رضوی، کتیبه، ایوان های صحن عتیق، گونه شناسی، ساختار و محتوا
  • جواد فرامرزی، میثم خلیلی صفحات 169-188
    امام رضا(ع) در مجلس مامون و در مناظره با علمای مرو، درباره برتری عترت بر امت، از 34 آیه قرآن بهره می برد و روش های استفاده امام از این آیات در این مناظره گوناگون است. روش های امام در این مناظره عبارت است از: روش تفسیر قرآن به قرآن، استفاده از شان نزول آیات، جری و تطبیق، بیان مصداق آیات و تفسیر مزجی. امام رضا(ع) با استفاده از روش قرآن به قرآن بسیاری از مبهمات آیات درباره اهل بیت(ع) را تبیین و با استفاده از شان نزول، لیاقت اهل بیت(ع) را برای جانشینی پس از پیامبر(ص) اثبات و از طریق روش جری وتطبیق، برخی آیات را به امام علی(ع) تطبیق می کند. همچنین با بهره گیری از روش تعیین مصداق، اهل بیت(ع) را مصداق ذی القربی در قرآن می داند و در نهایت با استفاده از روش تفسیری مزجی در پی برخی از آیات از جمله آیه «و انذر عشیرتک الاقربین»، آیه را فضیلتی بزرگ و مقامی ارجمند برای آل پیامبر(ع) در نظر می گیرد. روش تحقیق در این مقاله، به صورت توصیفی - تحلیلی است.
    کلیدواژگان: روش شناسی استدلال های قرآنی، امام رضا(ع)، مناظره، ولایت، علمای مرو
  • فرشته معتمد لنگرودی *، مرضیه محصص، فاطمه اکبری زاده، زهرا قاسم نژاد صفحات 189-222
    نظریه «حجاج» جلوه ای از گفت وگو با هدف اقامه دلیل در جهت اثرگذاری درونی بر مخاطبان است. این فرایند از طریق به کارگیری عناصر زبانی در گفتمان ها محقق می شود. در عصر حاضر می توان با بهره جویی از این روش جدید تحلیل زبانی، دریچه ای نو به میراث معتبر رضوی گشود. امام رضا(ع) متناسب با اقتضائات عصری ضمن پالایش مباحث کلامی، در قالب گفتمان حجاجی و با رویکردی هدایتی، از ظرفیت اندیشه ورزی مخاطبان حداکثر بهره برداری را می کنند. این پژوهش، ضمن تبیین علمی نظریه حجاج، در صدد پاسخ گویی به این پرسش است که مطابق آموزه های رضوی چه مضامینی، محوریت حجاج های کلامی را تشکیل داده اند؛ لذا در قالب روش توصیفی تحلیلی، پس از تبیین مرزهای مفهومی اصطلاح حجاج و اصطلاحات مشابه همچون جدل، خطابه، برهان و اقناع بر مبنای رویکردهای معاصر به این نظریه، مضامین توحید، امامت و نبوت، به عنوان درون مایه های پرتکرار در روایات رضوی با اسلوب گفتمان حجاجی دسته بندی می شود. به اعتقاد نگارندگان مضمون امامت، به مثابه پربسامدترین مضمون در حجاج های کلامی رضوی، تن ها یک اقتضای عصری نبوده؛ بلکه نشانگر یک ضرورت مکتب تشیع و رهنمود فرهنگی حضرت رضا(ع) درباره لزوم تجهیز شیعیان به انواع روش ها در اثبات اصل امامت است. به عبارت دیگر از رهگذر بهره گیری از این اسلوب گفتمانی، موضوع امامت اهل بیت(ع) به عنوان یکی از مهم ترین مسائل جامعه اسلامی و روح مکتب تشیع، مورد توجه مضاعف قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: حجاج، گفتمان، امام رضا(ع)، امامت
  • احمدرضا شاه علی، محمدمهدی دوالی صفحات 223-254
    از عوامل مهم در دوام و بقای یک نظام و حکومت، داشتن مدیران و کارگزاران شایسته و کاردان است که از نقشی اساسی در حوزه های تصمیم سازی و تصمیم گیری برای جامعه برخوردار هستند. اندیشه، رفتار و عملکرد این مدیران می تواند در ارتقای رفتار و ارزش های اسلامی جامعه و ایجاد اعتماد بین مردم و حاکمان و رفع مشکلات جامعه تاثیر بسزایی داشته باشد. بر این اساس، توجه به شایستگی های درونی و بیرونی مدیران در انتخاب و انتصاب شان ضروری به نظر می رسد. در این پژوهش، تلاش شده است معیارهای شایستگی بر مبنای سیره علمی و عملی حضرت امام رضا(ع)، به روش توصیفی تحلیلی استخراج و در نهایت مدل پنج وجهی (دانش، مهارت، خودمفهومی، ویژگی، انگیزه) در قالب دو دسته شایستگی های نرم و سخت به عنوان الگوی نهایی معرفی شود.
    کلیدواژگان: سیره رضوی، شایستگی، مدیران، امام رضا(ع)
|
  • Imdad Turan * Pages 7-30
    Narrations proving the luminous creation of the Prophet (P.B.U.H) and his household (A.S) are quoted frequently, in various ways and with similar themes, by the Prophet and innocent Imams in Hadith sources of Shias. Although such narrations are abundant, just two are narrated by Imam Reza (A.S). In the current study, the document of the two narrations are first analyzed in order for validating the authenticity of their narrator. Then the author has attempted to find the original written sources in which the date of the narrations is cited in order to identify the oldest time they belong to. Moreover, the contents of these two narrations are evaluated based on and compared to that of other presumably-correct narrations in order to determine how much they correspond to one another. Finally, the study comes to the conclusion that, despite the weakness of the document of these two narrations, they are acceptable based on all historical and thematic evidences examined.
    Keywords: Luminous Creation, Imam Reza (A.S), Household of the Prophet, Angels
  • Shahrbanoo Delbari, Zahra Zahmatkesh Pages 31-68
    The practical life conduct of each Shiite Imam is full of fruitful lessons. By considering various events in Imam Reza’s fruitful life, one can find plenty of instructive points and many lessons to learn. One of the principles used in Razavi conduct is the principle of “Tolerance”. Imam Reza (A.S) used to discuss with many intellectual and religious groups and employ a host of strategies in discussion sessions, one of which was the principle of tolerance. The current study is an attempt to answer the following question with a descriptive-analytic
    Method
    Which manners of tolerance was used by Imam Reza in dealing with followers of different religions? Commitment to human morality, respecting and being compassionate towards non-Muslims, audience-recognition, being familiar with the language and the sacred texts of other religions, freedom of thought and expression, recognizing the right of other religions’ followers in asking questions,showing religious tolerance and affability while dealing with them and peaceful coexistence with them are among the most important features of Imam Reza (A.S)’s behavior towards followers of other religions.
    Keywords: Imam Reza (A.S), Tolerance, Razavi Conduct, Non-Muslims, Education, Training
  • Mohammad Hassan Mirzamohammadi, Fatemeh Jahani Javanmardi, Mohammad Norouzi Pages 69-104
    The purpose of this study was to recognize the educational implications of Imam Reza (AS) and their application in the present era, which was done by documentary analysis. The statistical society included all the resources and references related to the subject matter of the research, in addition, sampling was not done in the research, and all available sources and references, including books, articles and research reports were reviewed. The research tools were notes taken from available resources and the obtained data were qualitatively analyzed. With regard to life style and educational implications of Imam Reza (AS) for correct education and exposure to the features of the present era, the findings and results of the present study have been extracted and explained.in the form of applications of moral education, religious education, emotional education and social education of Imam Reza (AS).
    Keywords: Educational implications, Imam Reza (AS), Islamic education, moral education, religious education, emotional education, social education
  • Amanollah Shafaei * Pages 105-130
    The main concern of the current paper is how we can study Imam Reza (A.S)’s transfer from Medina to Merv and his three-year living in Khorasan according to Islamic Principle of “Hijrat” (the migration) and its role in civilization-building. Based on Islamic logic, Hijrat is a principle equivalent to Jihad, results and effects of which serve the achievement of Islam’s goals and ideals. So, we can analyze Imam Reza’s transfer from Medina to Merv and his living in Khorasan according to the theory of “Hijrat and Civilization-building”, given the results and the effects of his hijrat. Although Imam Reza’s short-term presence in Khorasan brought about a plentiful of blessings and good results for the city, the most important results of his Hijrat, among others, are reinforcing rational-oriented current, flourishing scientific and translation movements, developing the method of debates and expanding the geographical boundaries of Shiites. In addition, Mashhad, the City of Imam Reza, as the center of Khorasan’s civilization, and the Shrines of offspring of Imams have played a key role in promoting and stabilizing Shiite civilization in Iran.
    Keywords: Hijrat, Civilization, Civilization-Building, Khorasan, Imam Reza
  • Maloosak Rahimzadeh Tabrizi, Sedaghat Jabbari, Mohammadreza Sharifzadeh Pages 131-168
    Engraving (inscription) is an art that has been customary in recording of events since the last periods and history dates back to stone inscriptions and clay tablets. In Islamic arts, engraving on inscription plays a fundamental role in conveying the spirituality, because this art originates from the origin of truth or Holy Quran and Muslim artists have always tried to use manuscripts and engraving on inscription for evoking presence of God everywhere. This matter is especially important in religious places and very evident in the holy shrine of Razavi, which has a great spiritual position. There are valuable inscriptions in the ancient courtyard of the holy shrine of Razavi, which belong to different historical periods. The purpose of present study was to investigate the theme and content of inscriptions in each historical period and the relationship between their subject and their position in the building in addition to study the differences and similarities in structure of inscriptions. The methodology of present study was a descriptive method using library studies and field observations. The obtained results showed that inscriptions have been used to stylize the space and manifestation of God's presence and Spiritual reflection of the words of prophets and prayers in addition to decoration of the building which cause a spiritual connection between man and God. Also, a special location has been determined for each inscription in the building based on its theme, which has been transferred from Timurid period to subsequent periods; but changed due to the cultural and social conditions of each era.
    Keywords: Razavi Shrine, inscription, porches of ancient courtyard, typology, structure, content
  • Javad Faramarzi, Meysam Khalili Pages 169-188
    In Mamun’s house and in the debate with Merv’s scholars, Imam Reza (A.S) used 34 verses of Holy Quran to refer to the superiority of his descendant over his nation, and he took benefit of these verses in different ways during the debate. The methods he employed in the debate include interpretation of Holy Quran by the use of Holy Quran, referring to the context of revelation of verses, Jari and Tatbigh (the flowing and comparable nature of verses), stating instances of the verses and brief interpretations of verses. Imam Reza (A.S) cleared many obscurities of verses about Ahl al-Bayt (P.B.U.T.) using the approach of interpreting Holy Quran by the use of Holy Quran, proved the capability of Ahl al-Bayt in being the successors of Prophet Mohammad (P.B.U.H.) by referring to the context of revelation of verses, and attributed some verses to Imam Ali (A.S) through Jari and Tatbigh approach. Also, using the approach of instances of verses, he recognized Ahl al-Bayt as instances of Dhawi al-Qurba (literally meaning close relatives) mentioned in Holy Quran. Finally, by briefly interpreting such verses as “And warn [O Mohammad] your closest Kindred”, he considered the verse as an honor for the family of the Prophet. In this paper, descriptive- analytic research methodology is employed.
    Keywords: Methodology of Holy Quran reasoning, Imam Reza (A.S), Debate, Guardianship (Wilaya), Merv's Scholars
  • Fereshte Motamad Langrodi *, Marzieh Mohases, Fatemeh Akbarizadeh, Zahra Ghasem Nejad Pages 189-222
    The theory of "Argumentation" serves as an aspect of discourse which aims at presenting an argument to bring about an internal influence within the addressees. The process is carried out through the utilization of linguistic elements in discourse. In the present era, one might use this new method of discourse analysis to open up a new way to the authentic heritage of Imam Reza (A.S). In line with the necessities of his time and along with purification of theological discussions, Imam Reza (A.S) adopted an argumentative discourse and a guidance-oriented approach to maximally use the reasoning potential of his addresses. In addition to the scientific explanation of the argumentation theory, the study at hand has set out to answer this question: According to Imam Reza (A.S)'s doctrine, which themes serve as the main axioms of the theological arguments? Regarding the research method, the study has employed a descriptive-analytical approach. Consequently, after specification of the conceptual boundaries of the term argumentation and similar terms such as polemic, sermon, argument and persuasion, the contemporary approaches to this theory are used to categorize the themes of Divine Oneness, Imamate, and Prophecy as the frequent themes of those traditions received from Imam Reza (A.S), based on argumentative discourse. In the eyes of the authors, the Imamate theme – as the most frequent theme in Imam Reza's (A.S) theological arguments – has not only been a necessity of the time, but also an indication of a necessity in Shia school and Imam Reza's (A.S) cultural advice on the necessity of equipping the Shia with different means to prove the principle of Imamate. In other words, as a result of using this discursive style, the concept of the Imamate of the Prophet's Family (A.S) – as one of the main issues of the Muslim society and the essence of Shia school – receives more attention.
    Keywords: Argumentation, discourse, Imam Reza (AS), Imamate
  • Ahmad Reza Shahali, Mohammad Mehdi Davali Pages 223-254
    One of the important factors for durability and survival of a system and government is the appointment of competent managers and agents for decision making in the society. Thought, behavior and performance of these managers could improve Islamic behaviors and values of the society, create trust between people and rulers and solve society problems. Accordingly, attention to the internal and external competencies of managers in their selection and appointment is considered necessary. Using descriptive-analytic method in this research, the merit criteria - based on the scientific and practical creed of Imam Reza (AS)- derived and finally five-faced model (Knowledge, Skill, Self-concept, Feature, Motivation) introduced as the final model in the form of two categories of soft and hard competencies.
    Keywords: Razavi creed, Competency, Managers, Imam Reza (AS)