فهرست مطالب

پژوهش در دین و سلامت - سال چهارم شماره 3 (تابستان 1397)
  • سال چهارم شماره 3 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/04/04
  • تعداد عناوین: 11
|
  • سرمقاله
  • مصطفی اسماعیلی * صفحات 1-6
    سلامت معنوی[1] عنوانی جدید در حوزه ی سلامت است که در چند دهه ی اخیر ذهن بسیاری از پژوهشگران و محققان حوزه ی سلامت را به خود معطوف داشته است. این پدیده در دهه های اخیر در جوامع غربی مطرح شده و گسترش پیدا کرده است. پیرو آن، نظام سلامت جامعه ی ما نیز به این مقوله ورود پیدا کرده است.
    کلیدواژگان: جسم، روح، سلامت معنوی، ماهیت انسان
  • مقاله پژوهشی
  • شیوا کریمخانی، افسانه علیزاده اصلی *، سمیه نمازی، میترا یاری، بهروز بهروز صفحات 7-20
    سابقه و هدف
    کیفیت خواب سازه ی بالینی مهمی است که اجزای دقیق تشکیل دهنده و اهمیت نسبی آن در افراد مختلف متفاوت است. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط کیفیت و بهداشت خواب بر اساس سبک زندگی اسلامی و جهت گیری مذهبی خودگزارش شده در دانش آموزان مقطع متوسطه ی دوم شهر سرپلذهاب صورت گرفته است.
    روش کار
    این پژوهش توصیفی - مقطعی ازنوع همبستگی است که جامعه ی آماری آن را همه ی دانش آموزان پسر دوره ی متوسطه ی دوم شهر سرپلذهاب در سال 1395 تشکیل می دهند. 370 نفر (370=n) از این دانش آموزان با روش نمونه گیری خوشه یی چندمرحله یی انتخاب شدند و پرسش نامه های متغیرهای جمعیت شناختی، سبک زندگی اسلامی (ILST)، جهت گیری مذهبی (ROI)، بهداشت خواب (SHI) و کیفیت خواب (PSQI) را تکمیل کردند. داده های به دست آمده با روش های آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون تحلیل شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    بر اساس یافته ها، قدر مطلق ضرایب همبستگی در دامنه یی بین 62/0 تا 83/0 قرار داشت و شاخص های خواب با سبک زندگی اسلامی و جهت گیری مذهبی رابطه ی مثبت و معنادار نشان داد (05/0>P). همچنین، تحلیل داده ها با روش رگرسیون نشان داد که سبک زندگی اسلامی و جهت گیری مذهبی با هم 61 درصد واریانس شاخص های خواب را پیش بینی کردند.
    نتیجه گیری
    با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت کسانی که سبک زندگی اسلامی و گرایش مذهبی بالاتری دارند، از شاخص های خواب بهتری برخوردارند. پژوهشگران انجام مطالعات بیشتر در زمینه ی سلامت معنوی سالمندان را توصیه می کنند.
    کلیدواژگان: بهداشت خواب، جهت گیری مذهبی، دانش آموزان پسر، سبک زندگی اسلامی، کیفیت خواب
  • آتوسا کفاشپور مرندی، آناهیتا خدابخشی کولایی * صفحات 21-33
    سابقه و هدف
    در منابع دینی خودکنترلی نظامی جامع و منحصر به فرد؛ و برگرفته از نظارت خداوند متعال و همچنین نظارت فرد بر اعمال خود است. از آنجا که در آموزه های اسلامی، خودکنترلی جایگاه ویژه یی در زندگی بشر دارد، این پژوهش با هدف تبیین رابطه ی بین کارایی خانواده و خودکنترلی با جهت گیری مذهبی در مادران دارای کودک مبتلا به اوتیسم شهر تهران در سال 94-95 صورت گرفته است.
    روش کار
    این پژوهش توصیفی ازنوع همبستگی است. نمونه ی مورد پژوهش شامل 100 مادر دارای کودک مبتلا به اوتیسم شهر تهران در سال 94-95 است که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و به پرسش نامه های جهت گیری مذهبی آلپورت، کارایی خانواده ی مک مستر و خودکنترلی تانجی پاسخ دادند. داده های جمع آوری شده با استفاده از روش آماری تحلیل رگرسیون چندگانه و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    بر اساس یافته های به دست آمده بین خودکنترلی و جهت گیری مذهبی و نیز بین کارایی خانواده و خودکنترلی رابطه ی معناداری وجود داشت (05/0p<)؛ یعنی هر چقدر خودکنترلی بیشتر بود جهت گیری مذهبی افزایش می یافت و برعکس. همچنین با افزایش کارایی خانواده، خودکنترلی نیز بیشتر می شد و برعکس (05/0p<). بین کارایی خانواده و جهت گیری مذهبی درونی و بیرونی رابطه ی معناداری یافت نشد.
    نتیجه گیری
    نتایج پژوهش حاضر بر رابطه ی بین جهت گیری مذهبی و خودکنترلی تاکید دارد. ازاین رو، پیشنهاد می شود که برنامه های پیشگیرانه، آموزش و مداخلات مذهبی و همچنین خودکنترلی بیشتر مد نظر قرار بگیرد.
    کلیدواژگان: اوتیسم، جهت گیری مذهبی، خودکنترلی، کارایی خانواده
  • آرش ضیاءپور، ارسلان قادری، حسنا وفاپور، وحید یزدانی، شهرام سعیدی، علیرضا زنگنه * صفحات 34-44
    سابقه و هدف
    سلامت معنوی ازجمله سرمایه های باارزشی است که سلامت روان انسان را تحت تاثیر قرار می دهد. ازاین رو، هدف از مطالعه ی حاضر بررسی ارتباط بین سلامت روان و سلامت معنوی در کارکنان ستادی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در سال 1395 بود.
    روش کار
    در این پژوهش مقطعی 267 نفر از کارکنان ستادی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با روش نمونه گیری تصادفی ساده برای مطالعه انتخاب شدند. ابزارهای اندازه گیری اطلاعات شامل پرسش نامه ی سلامت روان گلدنبرگ و پرسش نامه ی سلامت معنوی پولوتزین و الیسون بود. پس از جمع آوری اطلاعات، داده ها با استفاده از آزمون آماری پیرسون تجزیه و تحلیل شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    بر اساس یافته های به دست آمده، میانگین نمره ی سلامت روانی شرکت کنندگان 98/2 و میانگین نمره ی سلامت معنوی آنان 62/3 بود. علاوه براین، بین سلامت روانی و سلامت معنوی همبستگی معناداری وجود داشت (324/0r=). بیشترین همبستگی سلامت معنوی نیز با بعد افسردگی و کمترین همبستگی آن با بعد نشانه های جسمانی بود.
    نتیجه گیری
    ارتقاء سلامت روان قشرهای موثر و سازنده ی جامعه لازمه ی پویایی، بالندگی و اعتلای آن جامعه است. نتایج نشان داد که سلامت معنوی در کارکنان دانشگاه بر سلامت روان آنان تاثیرگذار بود. ازاین رو، برنامه ریزی برای ارتقای آن ازجمله مسائلی است که مسئولان و سیاست گذاران مربوط باید مدنظر قرار دهند.
    کلیدواژگان: ستاد دانشگاه، سلامت روانی، سلامت معنوی، کارکنان
  • ثار الله شجاعی، محمد عباسی *، طاهره رحیمی، مصطفی واحدیان، روح الله فرهادلو، احسان موحد، محمد پرورش مسعود صفحات 45-55
    سابقه و هدف
    بیماران بستری به علت ترس از عمل جراحی یا علائم ناتوان کننده ی بیماری و مرگ دچار اضطراب و افسردگی می شوند که می تواند عملکرد آنها را مختل کند. مراقبت مذهبی روحانیون با هدف برآوردن نیازهای مذهبی بیماران می تواند موجب افزایش توانایی آنان برای مقابله با بیماری شود. ازاین رو، پژوهشگران بر آن شدند برنامه ی مراقبت مذهبیی تدوین کنند که فرد روحانی آن را بر بالین بیمار اجرا کند، تا اثربخشی برنامه را در افسردگی و اضطراب بیماران بستری ارزیابی کنند.
    روش کار
    در این مطالعه ی کارآزمایی بالینی با گروه کنترل، 142 بیمار بستری در بیمارستان نکویی شهر قم به صورت نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند و در دو گروه آزمون و کنترل قرار گرفتند و پرسش نامه های مربوط به اطلاعات جمعیت شناختی و سطح افسردگی و اضطراب بیمارستانی را تکمیل کردند. پس از آن روحانی همکار برنامه ی مراقبت مذهبی را بر بالین بیماران گروه آزمون اجرا کرد و دو گروه پس از مداخله پیگیری شدند. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه بر این، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    آزمون آنکووا نشان داد که مداخله ی صورت گرفته موثر بود و دو گروه بعد از مداخله از نظر نمره ی کلی اضطراب و افسردگی بیمارستانی و حیطه های آن (اضطراب - افسردگی) (001/0p< و 75/35F=)، با هم تفاوت آماری معنی داری داشتند. آزمون تی زوجی نیز نشان داد که در گروه مداخله اضطراب و افسردگی بیمارستانی بعد از مداخله به طور معنی داری کاهش پیدا کرده بود (001/0p=)؛ درحالی که در گروه کنترل، تفاوت معنی داری مشاهده نشد (10/0P= و 48/0P=).
    نتیجه گیری
    حضور افرادی نظیر روحانی متعهد و آشنا به مسائل درمانی در کنار افراد دیگر؛ و دادن مراقبت مذهبی می تواند موجب کاهش اضطراب و افسردگی بیماران شود و نقش بسزایی در کاهش آلام و تقویت روحیه ی بیماران و بهبودی آنان داشته باشد.
    کلیدواژگان: اضطراب و افسردگی بیمارستانی، روحانی، کارآزمایی بالینی، مراقبت مذهبی
  • زهره انصاری *، لیلا سالک، سیده الناز موسوی، علی اصغر اصغرنژاد صفحات 56-69
    سابقه و هدف
    در رویکرد اسلامی، باور عمیق به صفات و اسماء الهی نقش عمیق تربیتی در رشد شخصیت انسان دارد. بر اساس آموزه های قرآنی، بروز جلوه های توحید عملی در زندگی، کارکرد دوگانه یی دارد: از یک سو، موجب پیشگیری و مقاوم سازی در برابر فشار و بحران های زندگی می شود؛ و از سوی دیگر، همانندسازی بر مبنای صفات الهی، موجب رسیدن به غایت انسان و رشد و شکوفایی استعدادهای او می شود. هدف این پژوهش، ساخت و هنجاریابی مقیاسی کاربردی برای سنجش خداگونگی در انسان است.
    روش کار
    این مطالعه پژوهشی بنیادی با روش پیمایشی و زمینه یابی است. در این پژوهش، نخست تمامی اسماء و صفات خداوند از منابع اسلامی جمع آوری شد. در مرحله ی بعدی، صفات به دست آمده بر مبنای معیارهای گوناگون بازبینی، حذف و تعدیل شد. سرانجام، 53 صفت استخراج شد که به پرسش نامه یی در طیف لیکرت تبدیل شد. بدین جهت، ابزار این مطالعه، پرسش نامه ی محقق ساخته بود که بر روی نمونه یی با حجم 400 نفر از طبقات مختلف اجتماعی - اقتصادی (5/71 درصد شهرنشین و 8/25 درصد روستانشین)، از هر جنس (50 درصد زن) اجرا شد. روش نمونه گیری، تصادفی طبقه یی بود. پایایی و روایی مقیاس، با استفاده از آلفای کرونباخ، روایی سازه، تحلیل عاملی، روش کرویت بارتلت و کایسر مایر الکین محاسبه شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    ضریب پایایی مقیاس در آلفای کرونباخ 95/0 محاسبه شد. روایی مقیاس نیز بر مبنای ضریب همبستگی اسپیرمن یک دامنه در سطح معناداری 001/0p<، 88/0 به دست آمد. کفایت نمونه گیری نیز بر حسب روش کایسر مایر الکین، در سطح معناداری 000/0، 93/0 برآورد شد.
    نتیجه گیری
    نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل های آماری نشان داد که پرسش نامه ی ساخته شده، پایایی و روایی پذیرفتنی دارد و ممکن است بتواند ابزاری معتبر برای سنجش خداگونگی در انسان باشد.
    کلیدواژگان: الگوی همانندسازی، صفات خداوند، مقیاس اسلامی
  • منیره اسماعیل بیگی، یاسر رضاپور میرصالح *، فاطمه بهجتی اردکانی، شهریار نیازی صفحات 70-82
    سابقه و هدف
    خانواده اصلی ترین کانون شکل گیری آموزه های اخلاقی است و ریشه ی آموزش مفاهیم اخلاقی در فرد از اخلاق در خانواده شروع می شود. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش مفاهیم اخلاق در خانواده به شیوه ی قصه گویی مبتنی بر مفاهیم اسلامی بر سبک های مقابله یی و سلامت روانی نوجوانان دختر صورت گرفته است.
    روش کار
    این پژوهش مطالعه یی نیمه آزمایشی ازنوع پیش آزمون - پس آزمون با گروه گواه بود. جامعه ی آماری شامل کلیه ی دانش آموزان دختر دوره ی متوسطه ی دوم استان کرمان در سال تحصیلی 94-95 بود که 42 نفر از آنان با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه 21 نفر) جایگزین شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه های سبک مقابله یی فولکمن و لازاروس؛ و سلامت روان بود. برنامه ی مداخله یی شامل 9 جلسه آموزش مفاهیم اخلاق در خانواده به شیوه ی قصه گویی بود که برای شرکت کنندگان گروه آزمایش اجرا شد و شرکت کنندگان گروه گواه هیچ مداخله یی دریافت نکردند. در نهایت، داده های جمع آوری شده با استفاده از تحلیل کواریانس تک متغیری تجزیه و تحلیل شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    یافته ها نشان داد که بین میانگین نمره های پس آزمون گروه آزمایش نسبت به گروه گواه در سبک مقابله یی مسئله مدار و سلامت روان تفاوت مثبت و معنی داری وجود داشت (001/0>P). همچنین سبک مقابله یی هیجان مدار نیز در گروه آزمایش به طور معنی داری کمتر از گروه گواه بود (001/0>P). به عبارت دیگر، آموزش مفاهیم اخلاق در خانواده به شیوه ی مذکور در گروه آزمایش به کاهش سبک مقابله یی هیجان مدار، افزایش سبک مقابله یی مسئله مدار و سلامت روان نوجوانان دختر منجر شده بود.
    نتیجه گیری
    با توجه به اهمیت کنترل هیجان و سلامت روان در نوجوانان، می توان از آموزش مفاهیم اخلاق در خانواده، به ویژه به شیوه ی قصه گویی مبتنی بر مفاهیم اسلامی، برای تقویت سبک مقابله یی مسئله مدار و سلامت روانی نوجوانان دختر استفاده کرد.
    کلیدواژگان: اخلاق، سبک مقابله یی، سلامت روان، قصه گویی، نوجوان
  • ندا ظهیری خواه *، کلثومه مانعی، محمدرضا سخت سر صفحات 83-92
    سابقه و هدف
    از آنجایی که هیجان ها بخش اعظمی از زندگی را در بر می گیرد و دین باوری انگیزه یی روانی محسوب می شود که در فطرت و سرشت آدمی ریشه دارد و همچنین سبک های مقابله یی مجموعه یی از فعالیت ها و فرایندهای رفتاری و شناختی برای ممانعت، مدیریت یا کاهش استرس محسوب می شود؛ ازاین رو، هدف تحقیق حاضر بررسی رابطه ی بین باورهای مذهبی و سبک های مقابله یی با هوش هیجانی در دانش آموزان مقطع متوسطه ی دوم شهر شوش بود.
    روش کار
    روش تحقیق در این مطالعه توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه ی آماری (2012 نفر) این پژوهش را کلیه ی دانش آموزان دختر (1254 نفر) و پسر (758 نفر) مقطع متوسطه ی دوم تشکیل داد که از این میان تعداد 200 نفر نمونه ی آماری در نظر گرفته شد. برای جمع آوری داده ها از پرسش نامه ی هوش هیجانی بار- اون، پرسش نامه ی نگرش سنج مذهبی گلریز و براهنی و همچنین پرسش نامه ی راهبردهای لازاروس استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده های پژوهش نیز از روش های آمار توصیفی و ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    بر اساس یافته های به دست آمده، بین باورهای مذهبی با هوش هیجانی (389/0r= و 05/0>p)؛ و همچنین بین سبک های مقابله یی با هوش هیجانی در دانش آموزان مقطع متوسطه ی دوم شهر شوش رابطه ی معناداری وجود داشت (821/0r= و 05/0>p).
    نتیجه گیری
    با توجه به نتایج حاصل از پژوهش حاضر می توان پیشنهاد داد که معلمان در مدارس برای دانش آموزان کارگاه های آشنایی با دین و اسلام دایر کنند تا دانش آموزان بیشتر با مذهب آشنا شوند.
    کلیدواژگان: باورهای مذهبی، دانش آموزان، سبک های مقابله یی، شهر شوش، هوش هیجانی
  • امید ابراهیمی * صفحات 93-102
    سابقه و هدف
    بخشودگی از مفاهیمی است که در مذهب و روان شناسی مثبت نگر به آن توجه؛ و به نقش سازنده ی آن در سلامت روانی افراد و ایجاد روابط سالم تاکید شده است. به همین دلیل شناسایی عواملی که می تواند بخشودگی را تسهیل نماید، دارای اهمیت اساسی است. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر بررسی نقش ابعاد جهت گیری مذهبی در پیش بینی بخشودگی بین فردی در دانش آموزان مقطع متوسطه ی دوم شهر تبریز بود.
    روش کار
    این پژوهش ازنوع توصیفی - همبستگی بود. از جامعه ی آماری دانش آموزان متوسطه ی ناحیه ی 2، نمونه یی به تعداد 250 دانش آموز پسر به صورت نمونه گیری خوشه یی چند مرحله یی و بر اساس جدول مورگان انتخاب شد. آزمودنی ها پرسش نامه های جهت گیری مذهبی آلپورت و راس و مقیاس بخشودگی بین فردی احتشام زاده و همکاران را تکمیل کردند. داده های به دست آمده با استفاده از روش های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چند متغیره تجزیه و تحلیل شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسنده ی مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده است.
    یافته ها
    یافته های پژوهش نشان داد که بخشودگی بین فردی با جهت گیری مذهبی درونی رابطه ی مثبت معنادار داشت (257/0r= و 005/0p<)، ولی با جهت گیری مذهبی بیرونی رابطه ی معناداری نداشت (05/0p> و 014/0-r= ). همچنین نتایج رگرسیون نشان داد که جهت گیری مذهبی درونی می تواند 9 درصد واریانس بخشودگی بین فردی را به طور معنی داری پیش بینی کند.
    نتیجه گیری
    بر اساس نتایج می توان گفت افرادی که به تعالیم مذهبشان صادقانه اعتقاد دارند و بدان عمل می کنند، در هنگام تعارض و ناسازگاری مصالحه جو هستند و از توان بخشودگی بیشتری برخوردارند.
    کلیدواژگان: بخشودگی بین فردی، جهت گیری مذهبی درونی، جهت گیری مذهبی بیرونی
  • مقاله مروری
  • زهره موسوی کاشی، رضا پورمحمدی رودسری، حسن جعفری، آرزو صیاد *، ابوالفضل موفق * صفحات 103-117
    سابقه و هدف
    تصمیم گیری چه در زندگی شخصی و اجتماعی، چه در زندگی سازمانی بسیار حائز اهمیت است. نظام ارزشی و باورها و تفکرات تصمیم گیران از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر فرایند تصمیم گیری محسوب می شود. از آنجایی که نظام ارزشی در دین اسلام، جامعیت بسیاری دارد، در این پژوهش، به بررسی فرایند تصمیم گیری مدیران حوزه ی سلامت بر پایه ی ارزش ها و مبانی اخلاقی از دیدگاه اسلام پرداخته شده است.
    روش کار
    این پژوهش ازنوع تحلیل محتوا است و در ذیل تحقیقات غیرآزمایشی یا توصیفی دسته بندی می شود. در مطالعه ی حاضر، اسناد و منابع اسلامی، از جمله قرآن کریم، نهج البلاغه، غررالحکم و دررالکلم، الکافی، الحیاه و همچنین کتب و مقالات مرتبط با این موضوع بررسی شد. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    در این پژوهش، سه مرحله ی کلی برای فرایند تصمیم گیری مدیران حوزه ی سلامت بر اساس آموزه های قرآن کریم استنباط شد که عبارت است از مراحل اتخاذ تصمیم، اجرای تصمیم و اتکال به خداوند متعال. برای تبیین دقیق تر هر یک از مراحل ذکرشده، مجموعه یی از شاخصه های مشخص و تفسیرپذیر که حاصل کاوش در سه منبع اصلی مطالعات اسلامی یعنی قرآن کریم، سنت پیغمبر اسلام (ص) و سیره ی ائمه معصومین است، استخراج؛ و هر یک تفسیر شد.
    نتیجه گیری
    هر مدیری در حوزه ی سلامت، یا هر فرد عادی مسلمان، در فرایند تصمیم گیری خویش، می تواند علاوه بر استفاده از علم تصمیم گیری، شاخصه های اسلامی استخراج شده در این پژوهش را برای مراحل سه گانه ی تصمیم گیری به کار گیرد و در نهایت نیز با اتکال به خداوند متعال، با روحیه یی قوی، فرایند تصمیم گیری خود را به پایان برساند. بدین طریق علاوه بر کسب توفیق در تصمیم گیری، رضایت خالق متعال را نیز در تک تک مراحل تصمیم گیری، همراه خود احساس نماید.
    کلیدواژگان: تصمیم گیری، حوزه ی سلامت، مدیران، نظام ارزشی اسلامی
  • ابوالفضل سعادتی، حسن نقی زاده *، سید حسین سیدموسوی صفحات 118-128
    سابقه و هدف
    یکی از مباحث مبنایی در طب اخلاطی طبایع چهارگانه است که شامل بلغم، سودا، صفرا و خون می شود. همین عناوین در احادیث طبی اهل بیت (علیهم السلام) نیز به چشم می خورد. حال این سوال پیش می آید که آیا طبایع که در احادیث مطرح شده، همان طبایع طب سنتی است؟ این پژوهش برای پاسخ به همین سوال سامان یافته است.
    روش کار
    این پژوهش مطالعه یی تبیینی - تطبیقی، ازنوع تحلیل محتوا است که در آن «طبایع» از منظر احادیث اهل بیت (ع) تبیین؛ و با دیدگاه بقراط در مکتب طب اخلاطی مقایسه شده است. برای این منظور از کتب مرجع در حدیث و طب اخلاطی استفاده شده است. در این پژوهش همه ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه براین، نویسندگان مقاله هیچ گونه تضاد منافعی گزارش نکرده اند.
    یافته ها
    یافته ها نشان می دهد که در احادیث، واژه ی «طبایع» به معنای ترکیب های وجودی انسان به کار رفته است. طبق این احادیث، ترکیب های چهارگانه ی وجودی انسان عبارت است از: «ریح، مره، خون و بلغم». در احادیثی که طبایع انسان در آن بیان شده، عنوان صفراء و سوداء مشاهده نشده است؛ در عین حال، برخی از صاحب نظران سوداء و صفراء را زیر عنوان کلی «مره» جای می دهند. در طب اخلاطی با توجه به چهار عنصر اصلی خاک، آب، هوا و آتش؛ اخلاط چهارگانه ی سوداء، بلغم، خون و صفراء در بدن شکل می گیرد و ماده ی بسیار لطیف دیگری نیز با عنوان «روح بخاری» از اخلاط اربعه به وجود می آید.
    نتیجه گیری
    بر اساس نتایج به دست آمده، بین آنچه در طب اخلاطی با عنوان «اخلاط اربعه و روح بخاری» مطرح شده و آنچه در احادیث طبی با عنوان طبایع و ترکیب وجودی انسان ذکر شده است؛ مشابهت هایی مشاهده شد.
    کلیدواژگان: حدیث، حدیث طبی، طب، طبایع، طب اخلاطی، طب سنتی
|
  • Shiva Karimkhani, Afsaneh Alizadeh Asli *, Somayeh Namazi, Mitra Yari, Behrouz Behrouz Pages 7-20
    Background And Objective
    Sleep quality is an important clinical construct whose core components as well as its relative significance differs from person to person. Given that, this study aimed to examine the relationship of sleep quality and sleep hygiene with Islamic lifestyle and self-reported religious orientation among high school students of Sarpol-e Zahab.
    Method
    This descriptive study is cross-sectional and correlational. The study population consisted of all high school male students in Sarpol-e Zahab in 2016. Through multi-stage cluster sampling, 370 participants were selected. They completed demographic variables questionnaire, ILST, and ROI. Descriptive data analysis, PSQI, SHI, regression and Pearson correlation coefficients were used to analyze the data. All ethical issues were observed in this research and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    Based on the findings, the absolute value of the correlation coefficients ranged from 0.62 to 0.83; and indicators of sleep with Islamic lifestyle and religious orientation showed significant positive correlation (P
    Conclusion
    The results adduce the argument that those who have higher levels of Islamic lifestyle and religious orientation experience better indicators of sleep.
    Keywords: Islamic lifestyle, Male students, Religious orientation, Sleep hygiene, Sleep quality
  • Atousa Kafashpour Marandi, Anahita Khodabakhshi -Koolaee * Pages 21-33
    Background And Objective
    Self-control in religious texts is a comprehensive and unique system, which is derived from the surveillance of God upon one’s actions and control of one's own actions. Since self-control in Islamic teachings plays a decisive role in human life, this study aimed to examine the correlations among family functioning, self-control and religious orientation among mothers of children with autism.
    Method
    This descriptive correlational study used a convenience sampling technique. 100 mothers of autistic children participated in this study in years 1394 and 1395. The Participants completed 3 questionnaires: Tangney Self-control Scale, General Functioning subscale of the MC Master Family Assessment Device (FAD), and Allport Religious Orientation Scale. Data analysis was performed using multiple regression analysis and Pearson correlation coefficient. All ethical issues were observed in this research and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    The findings indicated a significant positive correlation between self-control and religious orientation and also between self-control and family functioning (p
    Conclusion
    The findings of the present study highlight the relationship between religious-orientation and self-control. Therefore, preventive measures, education, and religious interventions along with self-control need to considered more than before.
    Keywords: Autism, Family functioning, Religious orientation, Self-control
  • Arash Ziapour, Arsalan Ghaderi, Hosna Vafapoor, Vahid Yazdani, Shahram Saeidi, Alireza Zangeneh * Pages 34-44
    Background And Objective
    Spiritual health is a valuable asset that affects humans’ mental health. The purpose of this study was to investigate the relationship between the mental health and spiritual health among the staff of Kermanshah University of Medical Sciences in 2016.
    Method
    In this cross-sectional study, 267 employees of Kermanshah University of Medical Sciences were surveyed by simple random sampling. The data collection tools included Goldenberg’s General Health Questionnaire and Paloutzian and Ellison’s Spiritual Well-Being Questionnaire. The collected data were analyzed using Pearson product moment correlation. In this research, all ethical issues were observed. In addition, the authors did not report any conflict of interests.
    Results
    According to the results of the study, the mean mental health score was 2.98, while the mean score of spiritual health was 3.62. In addition, there was a significant correlation between the mental and spiritual health (r=0.324). Considering the subscales of mental health, spiritual health registered the highest and lowest correlations with depression and physical symptoms respectively.
    Conclusion
    Improving the mental health of the effective and constructive population of the society is necessary for the dynamism, prosperity and promotion of the society. Spiritual health affects the university staff's mental health. Therefore, planning to promote it is an important issue that should be considered by the relevant authorities and policy makers.
    Keywords: Mental Health, Spiritual Health, Staff, University Heads
  • Sarallah Shojaei, Mohammad Abbasi *, Tahereh Rahimi, Mostafa Vahedian, Roohollah Farhadloo, Ehsan Movahed, Mohammad Parvaresh-Masoud Pages 45-55
    Background And Objective
    The fear of surgery, death, and the debilitating symptoms of the illness make hospitalized patients develop anxiety and depression that may disrupt their performance. Religious care aimed at addressing the religious needs of hospitalized patients can have a significant role in increasing the hospitalized patients’ ability to cope with their illness. Therefore, the researchers aimed to set up a religious-based plan and perform it by the presence of a clergy next to the patients’ bedside and determine its effectiveness on decreasing anxiety and depression of hospitalized patients.
    Method
    In this randomized controlled clinical trial with control group, 142 hospitalized patients were chosen in the form of random sampling in Nekoui hospital of Qom. They were divided into a test and a control group. Then, the demographic questionnaire and the Hospital Anxiety Depression Scale were completed by them. The religious-based plan by the presence of a clergy next to the patients’ bedside was performed in the test group. The two groups were followed after the intervention. All ethical issues were observed in this study and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    In terms of overall score of hospital anxiety and depression, the results of ANCOVA showed a statistically meaningful difference between the two groups after the intervention (F=35.75, P
    Conclusion
    The presence of special medical teams like responsible clergies who are familiar with health issues and the provision of religious care can decrease patients’ anxiety and depression. Such a religious intervention also has a significant role in boosting patients’ morale and reducing their woes.
    Keywords: Hospital anxiety, depression, Religious care, Clergyman, Clinical trial
  • Zohre Ansari *, Leila Salek, Elnaz Mousavi, Aliasghar Asgharnejad Farid Pages 56-69
    Background And Objective
    In Islamic approach profound belief in God’s traits has an important effect on development of personality. Based on Islamic teachings, the function of appearing God’s traits in life is twofold. First, it makes individuals resilient to the pressure of life and crisis. Second, a model of identification paves the way for human to achieve his ultimate goal and self-actualization. This study aims to introduce a new tool for assessment of individuals’ identification with God’s traits.
    Method
    This fundamental research was conducted as a survey. To collect the data, all God’s traits were first gathered from Islamic text books. As the next step, collected traits were reviewed and modified based on various criteria. Finally, 53 traits were extracted and designed as a questionnaire with Likert scale. As for the sample, Random Stratified Sampling was used. 400 individuals who were from different socio-economic levels completed the questionnaire (71.5% urban area, 25.8% rural area, Male=50%, Female=50%). To determine reliability and validity, the data were analyzed using: Cronbach's alpha, Bartlett's Test, Factor Analysis, Conduct validity, and Kaiser-Meyer-Olkin. All ethical issues were observed in this research and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    According to Spearman Correlation, validity was .88% (P
    Conclusion
    Findings revealed that this questionnaire has acceptable validity and reliability. Therefore, it can be utilized to assess individuals’ identification with God’s traits.
    Keywords: God's traits, Islamic questionnaire, Model of identification
  • Monireh Esmaeelbeigi, Yasser Rezapour Mirsaleh *, Fatemah Behjati Ardakani, Shahriar Niazi Pages 70-82
    Background And Objective
    Family is the main center to form fundamental moral concepts. This study aimed to determine the effectiveness of teaching moral concepts in family via Islamic-based storytelling on coping style and mental health of female teenagers.
    Method
    This semi-experimental study had a pretest-posttest design. The population consisted of all female students of the secondary schools in Kerman in 2015 and 2016. Through convenience sampling method, 42 students were selected and randomly assigned to control and experimental groups (21 participants in each group). Folkman and Lazarus coping style (WOCQ) and Schutte mental health (DASS-21) were used for data collection. In the experimental group, participants received nine weekly sessions of teaching moral concepts in family through storytelling method while the control group received no treatment. Eventually, the collected data were analyzed using analysis of covariance (ANCOVA). All ethical issues were observed in this research and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    The findings indicated a significant and positive difference between post-test scores of the experimental and control groups in terms of problem-focused coping style and mental health (P
    Conclusion
    Given the importance of emotional control and mental health in adolescents, teaching moral concepts in the family through Islamic-based storytelling can be used to enhance problem-focused copying style and mental health of female teenagers.
    Keywords: Coping style, Ethics, Mental health, Storytelling, Teenagers
  • Neda Zahirikhah *, Kolsoumeh Maneei, Mohammadreza Sakhtsar Pages 83-92
    Background And Objective
    Excitement forms a great part of life and religious beliefs are regarded as psychological motivation rooted in human nature, and coping styles as a series of cognitive and behavioral processes to prevent, manage or reduce stress. Hence, the aim of this study was to examine the relationship of religious beliefs and coping styles with emotional intelligence among high school students in the city of Shush.
    Method
    The research method in this study was descriptive and correlational. The population of the study included all high school students, both male and female (2012 in total, 1254 girls and 758 boys). 200 students were selected and required to complete three questionnaires, namely Emotional Intelligence by Bar-On, Religious Attitude by Golriz and Baraheni (1975) and Strategies developed by Lazarus. To analyze the data, descriptive statistical methods and Pearson correlation coefficient were used. It should be noted that all ethical issues were observed in this research and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    Based on the results of the present study, there is a significant relationship (p>0/05; r=0/389) between religious beliefs and emotional intelligence of high school students in the city of Shush and also between coping style and emotional intelligence (p>0/05; r=0/821).
    Conclusion
    Given the results of this study, teachers are recommended to hold workshops for students at school in order to familiarize them with the religion and Islam so that students become more familiar with religion.
    Keywords: Coping styles, Emotional intelligence, Religious beliefs, Shush, Students
  • Omid Ebrahimi * Pages 93-102
    Background And Objective
    Forgiveness is a concept taken into consideration in religion and positive psychology, and its constructive role in mental health and creating healthy relationships has been emphasized. Having said that, the aim of this study was predicting interpersonal forgiveness based on religious orientation dimensions among students at high school city of Tabriz.
    Method
    This descriptive-correlational study employed a sample of 250 students selected according to the Morgan table using multi-stage cluster sampling among high schools of district 2 in Tabriz. They filled Religious Orientation scale by Alport and Ross as well as Interpersonal Forgiveness scale by Ehteshamzadeh et al. The data were analyzed by the means of statistical methods of Pearson Correlation and Multivariate linear regression. It is worth noting that all ethical issues were observed in this research and the researcher declared no conflict of interests.
    Results
    The results indicated that there was a significant and positive relation between intrinsic religious orientation and interpersonal forgiveness (P.05; r= -
    .014). In addition, the results of regression analysis demonstrated that intrinsic religious orientation can predict 9% of interpersonal forgiveness variance in a meaningful way.
    Conclusion
    Based on the results, it can be concluded that those who honestly believe in religious teachings and act upon them have greater forgiveness and seek compromises in the case of conflicts.
    Keywords: Extrinsic orientation, Interpersonal forgiveness, Intrinsic orientation
  • Zohreh Mousavi Kashi, Reza Pourmohammadi Roudsari, Hasan Jafari, Arezou Sayad *, Abolfazl Movafagh * Pages 103-117
    Background And Objective
    Decision making is of great importance in not only personal and social life but also organizational life. One of the most key factors influencing the decision making process is the value system as well as the beliefs and thoughts of decision-makers. Since the value system in Islam is fully comprehensiveness, in this research, the health managers’ decision-making process on the basis of the values and ethical principles from the Islamic point of view is examined.
    Method
    ‘Content analysis’ is used in this study which falls into the category of non-experimental or descriptive research. The Islamic references and sources such as “Holy Quran”, “Nah al-balagha”, “Ghorar al-hekam & Dorar al-kalem”, “Al-kafi”, “Al-hayat” and also a number of related books and papers were investigated in this study. All ethical issues were observed in this research and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    In this research, three general steps were taken for the health managers’ decision-making process based on the teachings of the Holy Quran, which included “decision-making”, “decision implementation” and “reliance on God”. In order to accurately explain the steps above, a number of distinct and interpretable indices, derived from three main sources of Islamic studies, namely the “Holy Quran”, “the Prophet's Sunnah”, and “the life-method of infallible Imams”, were extracted, explained and interpreted.
    Conclusion
    Any health manager or any ordinary Muslim can use the Islamic factors extracted in this research beside the science of decision-making for the triple stages of decision-making in his decision-making process and finally can complete his decision-making process relying on Almighty Allah, with an indomitable spirit. This way, in addition to succeeding in decision making, he will feel the consent of the Almighty Creator in every single stage of decision-making.
    Keywords: Decision-making, Healthcare, Islamic value system, Managers
  • Abolfazl Saadati, Hasan Naghizadeh *, Seyed Hosseyn Seyed Mosavi Pages 118-128
    Background And Objective
    A major proportion of discussions in temperament medicine have to do with the four types of temperament, namely phlegmatic, melancholic, choleric, and sanguine. Similar titles can be detected in medical hadiths of Ahl al-Bayt (AS). The question is: Are the temperaments proposed in hadiths equivalent to the ones explicated in traditional medicine? The current study sought to answer this question.
    Method
    Following an explanatory-comparative design, the study utilized content analysis to explain temperaments from the perspective of Ahl al Bayt’s hadiths. The results were then compared with Hippocrates’ ideas in traditional medicine. The research focused on reference books in hadiths and traditional medicine. All ethical issues were observed in this study and the researchers declared no conflict of interests.
    Results
    The results indicated that, in hadiths, the term “temperament” refers to different mixtures of human body. The four mixtures of human body include rih, marrah, blood, and phlegm. No reference has been made to black bile and yellow bile in hadiths. On the other hand, some experts believe that black bile and yellow bile are subcategories of marrah. According to traditional medicine, the four elements of earth, water, air, and fire correspond to the four temperaments of melancholic, phlegmatic, sanguine, and choleric respectively. Also, another subtle material, known as vapor spirit, originates from the four temperaments.
    Conclusion
    Based on the obtained results, there are similarities between what has been dubbed “four temperaments and vapor spirit” in traditional medicine and what has been discussed in medical hadiths about the body mixture of humans.
    Keywords: Hadith, Medical hadith, Medicine, Temperaments, Temperament medicine, Traditional medicine