فهرست مطالب

  • پیاپی 21 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/04/04
  • تعداد عناوین: 7
|
  • بهروز ابراهیمی *، هادی معماریان، سید محمد تاج بخش صفحه 1
    امروزه ارزیابی پروژه های آبخیزداری، ضرورتی انکار ناپذیر به منظور برنامه ریزی های آینده در خصوص طرح های اجرایی و مدیریت منابع طبیعی است. در این پژوهش به منظور ارزیابی عملیات آبخیزداری در حوزه آبخیز دشت مختاران به مقایسه فعالیت های انجام شده آبخیزداری در حوزه به تفکیک زیرحوزه، سال و نوع اجرا با فعالیت های پیش بینی شده آبخیزداری در مطالعات توجیهی پرداخته شد. نتایج حاصل نشان می دهد که در مطالعات توجیهی برای تمام زیرحوزه ها بر اساس اولویت بندی، عملیات بیولوژیک و عملیات مکانیکی پیش بینی شده است در صورتی که طبق فعالیت های اجرایی در سال های 1386 تا 1390 عملیات بیولوژیک فقط برای زیرحوزه های M21 و M22 انجام شده است. از طرف دیگر فعالیت های اجرایی مکانیکی فقط در زیرحوزه های M21، M22 و M41 انجام گرفته است و با نوع عملیاتی که برای آن زیرحوزه ها قبلا پیش بینی شده بود مغایرت دارد. بررسی ها نشان داد که دلایل اصلی مغایرت و تفاوت میان فعالیت های پیش بینی شده با فعالیت های اجرایی آبخیزداری در حوزه آبخیز دشت مختاران این است که در مطالعات توجیهی به درجه اهمیت مشکلات، تنگناها و اثرات اقتصادی و اجتماعی ناشی از محدودیت ها توجه شایانی نشده است. همچنین کمبود اعتبارات عمرانی و تراکم کم جمعیت در حوزه آبخیز دشت مختاران عوامل دیگری برای عدم اجرای فعالیت های پیش بینی شده آبخیزداری بوده است. بنابراین جهت کاهش مغایرت و تفاوت میان فعالیت های پیش بینی شده با فعالیت های انجام شده آبخیزداری، باید تدابیری در نظر گرفت که عبارتند از: 1- با توجه به این که انجام کارها به دلیل کمبود نیروی انسانی و منابع، همزمان در همه زیرحوزه ها امکان پذیر نیست اولویت بندی زیرحوزه ها بایستی در مراحل اولیه مشخص گردد. 2- به منظور اولویت بندی زیرحوزه ها، استفاده از روش های دقیق و ریاضی اولویت بندی نظیر فازی تاپسیس توصیه می شود. 3- لزوم داشتن نگرشی جامع در اولویت بندی و انتخاب نوع عملیات آبخیزداری ضرورتی انکار ناپذیر است تا از میزان مغایرت میان فعالیت های پیش بینی شده با فعالیت های اجرایی کاسته شود. 4- به دلیل کمبود میزان اعتبارات عمرانی و تراکم کم جمعیت در حوزه بایستی مدیریت جامع حوزه های آبخیز شامل مطالعه، بررسی و شناخت کلیه جنبه های فنی، اقتصادی و اجتماعی حوزه باشد تا از اتلاف منابع جلوگیری و اهداف آبخیزداری محقق گردد.
    کلیدواژگان: ارزیابی، فعالیت های پیش بینی شده، فعالیت های انجام شده، عملیات آبخیزداری، مختاران
  • علی حقی زاده *، آزاده ارشیا صفحه 11
    ازنظر اقلیم شناسان و هواشناسانی که تغییرات اقلیمی و اتمسفری را مطالعه می کنند در دید جهانی پایش برف یک ضرورت است. زیرا خصوصیات فیزیکی درون برف بر تغییرات روزانه و اقلیمی و حتی تغییرات بلندمدت اقلیمی تاثیرگذار است. مطالعه و اندازه گیری تغییرات سطوح برف به عنوان یکی از منابع مهم تامین آب، بسیار مهم است. با توجه به شرایط محیط های کوهستانی امکان اندازه گیری دائم زمینی جهت تخمین منابع برفابی و تشکیل پایگاه داده ها وجود ندارد. استفاده از تصاویر ماهواره ای در شناسایی مناطق برف گیر و ارزیابی تغییرات آن بسیار مهم می باشد. در این تحقیق از تصاویر ماهواره ای MODIS استان چهارمحال بختیاری در محدوده ی زمانی بین سال های 2007 تا 2015 و مربوط به ماه های مارس، دسامبر، ژانویه، آپریل و فوریه انتخاب شد. به طورکلی کمترین مساحت برف در سال‏ های موردمطالعه مربوط به ماه آپریل و بیشترین مساحت برف مربوط به ماه فوریه می‏باشد. نتایج به دست آمده نشان دهنده ی کاهش سطح برف در طی دوره موردبررسی بود که می توان این کاهش را ناشی از تغییرات اقلیمی جهانی و گرم شدن کره زمین دانست.
    کلیدواژگان: برف، تصاویر ماهواره ای، تغییرات اقلیمی، MODIS
  • سید مسعود سلیمان پور *، سید حمید مصباح، بهرام هدایتی صفحه 21
    امروزه بحث کیفیت آب در بسیاری از مناطق جهان به عنوان یکی از مباحث کلیدی مطرح است؛ زیرا این امر ارتباط بسیاری با سلامتی انسان و نقش بسیار مهمی در مدیریت و بهره برداری از منابع دارد. به این منظور پژوهش حاضر برای اولین بار نسبت به تعیین موثرترین فاکتورهای کیفیت آب آشامیدنی با استفاده از روش داده ک اوی در شهرستان پاسارگاد واقع در 105 کیلومتری شمال شرقی شیراز اقدام نموده است. نتایج این تحقیق که از مدل سازی با بهره گیری از درخت تصمیم QUEST در نرم افزار Clementine (نسخه ی 12)، حاصل شده است، نشان داد که موثرترین فاکتورهای کیفیت آب آشامیدنی در این منطقه، تابع سختی کل (TH) و هدایت الکتریکی (EC)، می باشد. بدین ترتیب، در صورتی که سختی کل (TH) در این شهرستان کمتر از 282/232 قسمت در میلیون، و هدایت الکتریکی (EC) آن، کمتر از 822/787 میکروموهس بر سانتی متر باشد، این آب مناسب آشامیدن می باشد. بنابراین توصیه می شود به اقدامات تصفیه و کاهش سختی آب جهت مصارف شرب (انسان) توجه گردد و انجام پایش های مستمر در قالب نمونه برداری های دوره ای منظم از منابع آب در این شهرستان در دستور کار قرار گیرد.
    کلیدواژگان: آب آشامیدنی، داده کاوی، سختی کل، کیفیت آب، هدایت الکتریکی
  • مجتبی خوش روش *، رضا نوروز صفحه 29
    کاربرد مدل های پیوسته هیدرولوژیکی و همچنین توسعه روش های واسنجی آن با استفاده ازسیستم های اطلاعات جغرافیایی به طور چشمگیری در حال گسترش می باشد. هدف از این پژوهش، واسنجی و اعتبارسنجی مدل پیوسته محاسبه رطوبت خاک (SMA) و همچنین شبیه سازی جریان به صورت پیوسته در حوضه نکارود می باشد. در این پژوهش ابتدا متغیرهای بارش و دما وارد مدل شده، سپس مدل برای دوره های آماری مختلف واسنجی و پارامترهای آن محاسبه شد، همچنین پارامترهای تخمینی موردنیاز، در محیط GIS تجزیه و تحلیل و در نهایت برای دوره های آماری مختلف، اعتبارسنجی و صحت و دقت آن برآورد شد. هیدروگراف های ایجاد شده از سناریوهای پارامترهای مدل تنظیم یافته، با هیدروگراف مدل مشاهداتی ایستگاه گلورد مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج واسنجی و اعتبارسنجی سالانه نشان داد که ضریب تبیین دبی مشاهداتی و شبیه سازی به ترتیب برابر 0/80 و 0/75 می باشد. همچنین برای دوره اعتبارسنجی مدل، تابع هدف (AEPM (17/10 تطبیق بهتری را نسبت به دوره واسنجی داشت (18/26). با انجام شبیه‏سازی جریان رودخانه و با استفاده از رخدادهای اقلیمی که به صورت پیوسته زمانی در طولانی مدت واقع می ‏شود، نتایج دبی روزانه برای حوزه آبخیز نکارود در حد قابل قبول به دست آمد. با کاربرد این مدل در برآورد جریان رودخانه، مطالعه تغییر اقلیم، تغییر در کابری اراضی و در نتیجه مدیریت هرچه بهتر منابع آب میسر می شود.
    کلیدواژگان: آنالیز حساسیت، اقلیم، جریان پیوسته، GIS، مدل بارش - رواناب، نکارود
  • حمزه نور *، حسین رجایی، علی باقریان کلات، رضا صدیق صفحه 37
    ارزیابی داده های اندازه گیری شده فرسایش خاک و تغییرات آن ها در مقیاس های زمانی و مکانی مختلف، به منظور پیشرفت دانش فرسایش خاک، ارزیابی مدل های فرسایش خاک و طراحی آزمایش های فرسایش خاک حیاتی است. در این راستا، تحقیق حاضر با هدف ارزیابی رسوبدهی حوضه های کوچک واقع در مراتع نیمه خشک ایران طرح ریزی شده است. برای این منظور، پنج حوضه کوچک با ابعاد متفاوت (بین 1000 تا 17000 مترمربع) در آبخیز سنگانه واقع در استان خراسان رضوی به مخازن جمع آوری رواناب و رسوب مجهز شدند. رواناب و رسوب ناشی از رگبارهای حاصل از 55 واقعه طی دوره 1395-1385 مورد مقایسه و ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که حداکثر مقدار رسوب طی فصل بهار و به دلیل بارش های شدید باران، فراهمی رسوب در مسیر و عدم رشد کافی پوشش گیاهی، منتقل شده است. هم چنین نتایج دلالت بر آن دارد که یک واقعه حداکثری (با دوره بازگشت بالا) به تنهایی می تواند میانگین داده ها را تغییر دهد، به گونه ای که حدود 50 درصد رسوب تنها توسط 7/3 درصد وقایع ایجاد شده است. در نهایت ارزیابی تغییرات رسوب ویژه با افزایش مساحت سامانه جمع آوری کننده (مساحت آبخیز) دلالت بر رابطه کاهنده و غیرخطی بین آن ها دارد.
    کلیدواژگان: کرت استاندارد، هیدرولوژی مرتع، فرسایش خاک، نسبت تحویل رسوب، وابستگی به مقیاس
  • محمود عرب خدری *، سیدعلی اصغر هاشمی، علی اکبر عباسی، احمد مختاری، غلامرضا قهاری، کیانفر پیامنی، ابراهیم بروشکه صفحه 43
    اندازه گیری رسوبات نهشته شده در پشت بندها، سدها، و سایر مخازن در بسیاری از پروژه های اجرایی و پژوهشی ضرورت دارد. متاسفانه راهنمای مناسبی در این خصوص برای مخازنی که مدتی از سال خشک هستند وجود ندارد. در این مقاله ابتدا مخازن خشک به سه دسته تقسیم و برای هر یک، روش حجم سنجی رسوب به همراه مثال، شکل و عکس با تکیه بر تجارب نویسندگان تشریح شده اند. این بخش به تشریح روش عمق سنجی رسوب و تفکیک مرز رسوبات درشت دانه (دلتا) و ریزدانه (نهشته های دریاچه های) و تعیین سهم هر یک اختصاص دارد. در ادامه با هدف محاسبه وزن رسوب، ضرورت لایه بندی رسوبات در پروفیل های شاهد تبیین و دو روش تعیین وزن مخصوص ظاهری به تفصیل تشریح شده است. در این قسمت، نکات فنی و جزئیات لازم از جمله ملحوظ کردن شکاف ها در اصلاح وزن مخصوص رسوبات ارائه شده است.
    کلیدواژگان: بندهای رسوبگیر، حجم سنجی، وزن مخصوص، دلتای رسوبی
  • مهسا باقرپور، سید مرتضی سیدیان *، ابوالحسن فتح آبادی، امین محمدی صفحه 51
    در پژوهش حاضر با استفاده از روش جداسازی دبی پایه از جریان سطحی و سیستم استنتاج فازی-عصبی تطبیقی (ANFIS) دبی روزانه در سال های آبی 1384-1379 در رودخانه های خرمالو، قره چای و چهل چای واقع در استان گلستان شبیه سازی شد. ابتدا با استفاده از روش فیلتر دیجیتال بازگشتی دبی پایه از جریان سطحی جدا گردید. سپس با استفاده از دبی در روزهای قبل و پارامترهای هواشناسی مانند دما و بارندگی، جریان سطحی و دبی پایه به صورت مجزا توسط ANFIS شبیه سازی شده و بهترین ورودی ها تعیین گردیدند. در نهایت بهترین مدل دبی پایه و جریان سطحی توسط ANFIS ترکیب و دبی کل بدست آمد. نتایج حاصل از ترکیب مدل های دبی پایه و جریان سطحی و در نهایت مدل سازی دبی کل نشان داد در هر سه ایستگاه مدلی که حاصل ترکیب دبی پایه و جریان سطحی یک روز قبل بوده دارای کمترین مقدار خطا و بالاترین ضریب تعیین است. مقدار ضریب تعیین در مرحله آزمون برای ایستگاه های نوده خاندوز، رامیان و لزوره به ترتیب 0/691، 0/991 و 0/999 و مقادیر خطا نیز به ترتیب 1/413، 0/131 و 0/036 حاصل گردید. نتایج نشان داد استفاده از روش جداسازی دبی پایه با کاهش تعداد ورودی ها باعث افزایش سرعت و دقت شبیه سازی می گردد.
    کلیدواژگان: دبی پایه، دبی کل، جریان سطحی، ANFIS
|
  • Behrooz Ebrahimi *, Hadi Memarian, Seyd Mohammad Tahbakhsh Page 1
    Today, the assessment of water management projects is one of the most fundamental issues that are being addressed in countries in order to implement future plans and manage natural resources. In this study, in order to evaluate the watershed management operation, the executed and predicted watershed management operations in Mokhtaran watershed were compared according to the year and type of implementation. According to the foreseen activities for all sub-basins, during the years 2007 to 2011, the biological operations were only implemented for the sub-basins M21 and M22 regardless of their prioritization. Furthermore, during the years 2007 to 2011, mechanical operations were only executed in the sub-basins M21, M22 and M41 which were in conflict with the type of previously foreseen structures for the sub-basins. Results showed that in the comprehensive studies there is not a special attention to the socio-economic considerations of available constraints within the studied basin. The shortage of developmental budgets has also been another main factor behind the lack of agreement between implemented and anticipated watershed management operations. During the last 6 years, the amount of developmental budgets has been closed to zero. The low population density of the Mokhtaran basin was another reason for not implementing the planned watershed management activities. Therefore, in order to reduce the inconsistency and difference between the projected and implemented activities in the watershed, the following measures should be considered: 1- Given that it is not possible to accomplish tasks due to shortages of manpower and resources at the same time in all sub-basins, the prioritization of sub-basins should be specified in the early stages. 2- In order to prioritize sub-watersheds, the use of precise and mathematical prioritization methods such as fuzzy-topsis is recommended. 3- The need for a comprehensive approach for prioritizing and selecting the type of watershed operation is indispensable to reduce the degree of contradiction between the activities planned and the implementation of the activities. 4- Due to the lack of development budgets and low population density in the area, comprehensive management of watersheds should include the study and recognition of all technical, economic and social aspects of the area in order to prevent the waste of watershed resources and achieve the watershed management objectives.
    Keywords: Evaluation, Projected activities, Executive operations, Watershed management, Mokhtaran
  • Ali Haghizadeh *, Azadeh Arshia Page 11
    In terms of climatologists and atmospheric air and sociologists who have studied climate change in a global perspective snow monitoring is a necessity. Because the physical properties of the snow on daily changes in climate and even change the effect of long-term climate-leaves. The study measured changes in snow surfaces as an important source of water supply is very important. Due to the possibility of measured environmental conditions mountain snow and the establishment of permanent land for resource estimation database does not exist. Using satellite images to identify and characterize changes snowy areas is very important. In this study, MODIS satellite imagery Chaharmahal Bakhtiari Province within the period between 2007 and 2015 and for the month of March, December, January, February, April and was elected. Results During the study period showed reduced levels of snow that can be reduced as a result of global climate change and global warming.
    Keywords: Chaharmahal Bakhtiari, Climate change, MODIS, Satellite images, Snow monitorin
  • Syed Masoud Solimanpour *, Seyed Hamid Mesbah, Bahram Hadayati Page 21
    Nowadays, water quality is one of the key issues in most regions all over the world. Because of its high relation with human health and also have important role in management and exploitation of resources. This research has done first time in Pasargad city located in 105 km of eastern north of Shiraz. In order to determine drinking water quality factors using data mining technique, results of this research have obtained using Quest decision tree in Clementine software(12 version) and showed most effective factors of drinking water in this region is function of total harness and electrical conductivity. In this way, if total hardness in this city is less than 282.232 parts in million and electrical conduction is less than 822.787 micro mohs in centimeter, this water will be suitable for drinking. Therefore recommended more noting to refine and decrease the hardness of water for human drinking water, moreover continuous refining in periodically regular sampling of water resources in this city should be noted.
    Keywords: Drinking Water, Data Mining, Total Hardness, Water Quality, Electrical Conductivity
  • Mojtaba Khosh Ravash *, Reza Norooz Page 29
    Application of continuous hydrological models and its calibration methods development using geographic information systems are increasingly expand. The purpose of this study is calibration and validation of SMA model and simulation of continuously river flow in Neka basin. In this study, firstly the temperature and precipitation variables prepared for the model and then SMA parameters were calculated for different period of calibration. The parameter estimates needed analyzed in GIS for the different period and finally validation and its accuracy was estimated. Generated hydrograph from the scenarios set of model parameters was compared in Gelvard observation station. Annual calibration and validation results showed that the observed and simulated correlation coefficient was 0.80 and 0.75, respectively. Also, for the validation period the objective function of AEPM (10.17) had a better matching than the calibration period (18.26). By simulating the flow river using climatic events which continuously over a long period of time, the daily discharge is obtained and showed the satisfactory results. Using this model for estimating of stream flow, the study of climate change, changes in land use and therefore better management of water resources is possible.
    Keywords: Climate, Continuous flow, GIS, Neka River, Rainfall, runoff model, Sensitivity analysis
  • Hamzeh Noor *, Hossin Rajaie, Ali Bagherian, Reza Sedigh Page 37
    Analysis of measured soil erosion data and its variability are critical for advancing erosion science, evaluating soil erosion models, and designing erosion experiments. The present study aimed to evaluate the measured sediment yield data at micro-watershed in Iranian semi-arid rangeland. Towards this attempt, five micro-watersheds with different size (1000 m2-17000 m2) were gauged in Sanganeh watershed, Khorasan Razavi Province, Iran. Storm-wise runoff and sediment was collected at the outlet of each watershed. In this study, sediment yield from micro-watersheds for 55 events over the years 2006 to 2016 were compared and evaluated. The results showed that the maximum of sediment yield were transported in spring due to high rainfall intensity, sediment availability and insufficient vegetation growth. The results also, indicated that mean sediment yield can be changed by a single event (high return period), because approximately a 50% of the sediment yield is produced by only a 7.3% of events. Finally, in current study, a decreasing non-linear relationship between special sediment yield and watershed size was founded.
    Keywords: Erosion plot, Rangeland hydrology, Sediment delivery Ratio, Scale dependency, Soil erosion
  • Mahmood Arabkhedri *, Seyed-Ali-Asgahr Hashemi, Ali-Akbar Abbasi, Ahmad Mukhtari, Gholam-Reza Ghahari, Kianfar Payamani, Ibrahim Boroushkeh Page 43
    Measuring deposited sediments behind small dams, large dams, and other reservoirs is essential in many research and development projects. Unfortunately, there is no guide for sediment surveying in reservoirs that are dry for some times every year. In this paper, these reservoirs are divided into three classes and methods for surveying sediment volume and weight was explained based on author's experiments countrywide by providing examples, figures and photos. Some important points on measuring siltation depth and determination the boundary of coarse-grained (delta) and fine-grained deposits (lacustrine sediments) and their contribution in total sedimentation were described in this section. Determining the bulk density is required to calculate the sediment load, which is subsequently described in more detail. This section first explains sediment stratification method in the control profiles and then describes two methods for measuring bulk density. In the following section, technical considerations on measuring sediment cracks to correct bulk density and finally calculating sediment weight are given.
    Keywords: Sedimentation reservoir, volumetric measurements, Bulk density, coarse sediment, fine sediment
  • Mahsa Bagherpoor, Seyed Mortaza Seyedian *, Abolhassan Fathabadi, Amin Mohamadi Page 51
    Materials And Methods
    In this study, daily rainfall-runoff simulation were discussed during 2000-2005 Khormaloo, Gharechay, Chehelchay Rivers in Golestan province using adaptive neuro-fuzzy inference system (ANFIS). First separate base and surface flow using a recursive digital filter. First separate base and surface flow using a recursive digital filter. Then using discharge in antecedent days and meteorological parameters such as temperature and rainfall, base and surface flow simulated separately using ANFIS and the best entries were determined. Total flow was determined by combination of best model of base and surface flow by ANFIS. The results of the combination of base flow and surface flow models and finally total flow modeling showed in all three stations, the model that combination of base flow and surface flow on before day has highest coefficient of determination and minimum error. Coefficient of determination in the test phase for Nodeh Khandooz, Ramian and Lazoore stations is 0.691, 0.991 and 0.999 respectively and error in stations is 1.413, 0.131 and 0.036 respectively. The results showed that the use of separation base flow technique increase the speed and accuracy of simulation and eliminates the problem of low speed execution in ANFIS and base and total flow predicted accurately.
    Keywords: Base flow, Total flow, Surface flow, ANFIS