فهرست مطالب

علوم و فنون دریایی - سال هفدهم شماره 1 (بهار 1397)
  • سال هفدهم شماره 1 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/03/31
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مقاله پژوهشی
  • عصمت سلیمی *، حسین ذوالقرنین، بیتا ارچنگی، محمدتقی رونق، سیداحمد قاسمی صفحات 1-9
    در این مطالعه تنوع ژنتیکی جمعیت ماهیان گورخری گنو و معمولی با استفاده از روش PCR-RFLP بررسی گردید. جهت تعیین تنوع ژنتیکی این دو ماهی در حوضه خلیج فارس، تعداد 30 نمونه ماهی گورخری گنو (Aphanius ginaonis) از چشمه آب گرم گنو در استان هرمزگان و 30 نمونه ماهی گورخری معمولی (Aphanius dispar) از چشمه آب گرم میراحمد در استان بوشهر جمع آوری گردید. جهت هضم آنزیمی محصول PCR به طول 550 جفت باز در ناحیه D-loopمیتوکندریایی، از 5 آنزیم محدودگرAluI، DpnI، Eco47I، HindIII HinfI استفاده شد. در نتیجه این آنالیزها، 12 هاپلوتیپ متفاوت به دست آمد که 9 هاپلوتیپ مربوط به ماهی گورخری گنو و 3 هاپلوتیپ مربوط به ماهی گورخری معمولی بود. 4 هاپلوتیپ به دست آمده در ماهی گورخری گنو جزء هاپلوتیپ های نادر بودند. در ماهی گورخری معمولی هاپلوتیپ AAAAA بیشترین فراوانی را دارا بود و در ماهی گورخری گنو هاپلوتیپ های EABAB، EACAB و CABAB بیشترین فراوانی را نشان دادند. میزان تنوع هاپلوتیپی در درون جمعیت نمونه های ماهی A.ginaonis ، 79/0 و در نمونه های ماهی A.dispar ، 3/0 و تنوع نوکلئوتیدی در درون جمعیت نمونه های ماهی A.ginaonis، 19/0 و در نمونه های ماهی A.dispar ، 05/0 محاسبه گردید. محاسبه تنوع هاپلوتیپی و نوکلئوتیدی نشان داد که تنوع در ژنوم میتوکندریایی ماهی گورخری گنو بالاتر از ماهی گورخری معمولی است. بررسی های انجام شده بر ژنوتیپ های حاصله نشان داد که PCR-RFLP تکنیک مناسبی جهت تعیین تنوع ژنتیکی در دو گونه ماهی مذکور می باشد.
    کلیدواژگان: تنوع ژنتیکی، Aphanius ginaonis، Aphanius dispar، PCR-RFLP
  • سعید فرهادی، حسین محمدعسگری*، علی دادالهی سهراب، سید محمدجعفر ناظم سادات، سید حسین خزاعی صفحات 10-27
    پیش بینی ریزگردها نیز چون پیش بینی باد و باران نیاز به اطلاعات همدیدی سطح زمین، لایه های بالایی جو، نقشه های پیش یابی سطح زمین و سطوح فوقانی همین طور استفاده از رادار و ماهواره دارد. بر اساس همین ضرورت هدف از این پژوهش، استفاده از تصاویر ماهواره ای سنجنده مودیس جهت تخمین عمق نوری ریزگردها در سطح خلیج فارس و براورد رابطه همبستگی خطی میان ریزگردهای جوی با اندازه گیری های زمینی می باشد. استخراچ داد های عمق نوری استفاده از کد دستوری تهیه شده در نرم افزار متلب صورت گرفت و ارزیابی داده های استخراجی با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون، شاخص RMSE و RMSD انجام گرفت. عمق نوری بدست آمده از پردازش تصویر در این مطالعه با عمق های نوری به دست آمده از شبکه آئرونت مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج این ارزیابی ها نشان دهنده همبستگی بالا و معنی داری بین عمق نوری بدست آمده و عمق های نوری حاصل از شبکه آئرونت برقرار است(R2=0.99). باندهای 1.243 و 1.632 بهترین و مناسب ترین حالت را نمایش دادند. در تمامی ایستگاه ها مقدار AOD بدست آمده از تصویر ماهواره ای بزرگتر از مقدار AOD متناظر با آن در ایستگاه آئرونت می باشد و الگوریتم مورد استفاده دارای بیش برآورد است. علت این بیش برآورد را می توان استفاده از ذرات با شعاع موثرهای محدود دانست زیرا دامنه تحت پوشش این شعاع موثرها در توزیع اندازه ذرات لوگ نرمال محدود میشود. منابع خطا در بازیابی ذرات معلق، مانند خطای کالیبراسیون سنسور، آلودگی موجود در زاویه تابش، و یا تخمین نادرست از انعکاس آب تعریف شد.
    کلیدواژگان: خلیج فارس، شعاع موثر، آئرونت، ریزگرد، عمق نوری
  • شهرام بذرافشان، نسرین سخایی*، احمد سواری، بابک دوست شناس، عبدالعلی موحدی نیا صفحات 28-36
    هدف از این تحقیق بررسی اکولوژیک و توصیف مراحل لاروی خرچنگ های منزوی یا آنومیوراها(Anomura) در خلیج فارس بوده که تا کنون تحقیقات محدودی در این خصوص صورت گرفته است. لارو خرچنگهای منزوی به عنوان ماکرو زئوپلانکتونها نقش تغذیه ای مهمی بین ماهی ها و سطوح پایین تر تغذیه ای ایفا می نمایند. در این تحقیق خصوصیات ریخت شناسی مراحل لاروی گونه ی Diogenes sp. از خرچنگهای منزوی و همچنین فراوانی آنها در مصب رودخانه بهمن شیر تعیین شده است. خرچنگ های منزوی گروهی از ده پایان هستند که دارای پراکنش جهانی اند و تا عمق 5000 متری آب نیز یافت می شوند. نمونه برداری از 7 ایستگاه در مصب رودخانه ی بهمن شیر از اسفند ماه 1389 تا مهرماه 1390 بصورت ماهانه انجام گردید. لاروهای خرچنگ های آنومیورا با استفاده از تور پلانکتون گیری با چشمه 300 میکرون جمع آوری گردید. همزمان فاکتورهای محیطی دما و شوری نیز مورد سنجش قرار گرفتند. طی این بررسی خصوصیات ریخت شناسی مراحل لاروی گونه Diogenes sp. شناسایی و تراکم این گونه نیز در ماه های نمونه برداری محاسبه شد. بیشترین تراکم لارو این گونه در اردیبهشت ماه با 4/3±3/12 فرد در مترمکعب به ثبت رسید. نتیجه حاصل از همبستگی اسپیرمن نشان داد که شوری موثرترین عامل محیطی در تراکم لاروی گونهDiogenes sp. در ماهها و ایستگاه های نمونه برداری می باشد(p
    کلیدواژگان: آنومیورا، Diogenes sp زئوپلانکتون، مصب رودخانه بهمنشیر، خلیج فارس
  • عاطفه سلیمانی فارسانی، مهسا حقی*، محمد ذاکری، مجید شکاری صفحات 37-46
    استراتژی تغذیه ای خرچنگ شناگر آبی (Portunus pelagicus) از فروردین تا اسفند ماه 1395 به صورت ماهانه در سواحل استان خوزستان انجام شد. صید نمونه ها با استفاده از تور ترال انجام شد. اقلام غذایی مورد تغذیه در معده P. pelagicus، درصد فراوانی وقوع هر طعمه و درصد فراوانی آن ها بررسی گردید. اقلام غذایی از گروه های متفاوتی همچون سخت پوستان، نرم تنان، فیتوپلانکتون ها، اسفنج ها، مرجان ها، ماهی ها، ذرات شن و ماسه و غیره در معده خرچنگ ها مشاهده گردید. از میان اقلام غذایی مورد تغذیه توسط این گونه بالاترین درصد وقوع طعمه به ترتیب به اسفنج ها، سخت پوستان و نرم تنان تعلق داشت. علاوه براین درصد فراوانی نسبی طعمه های متعلق به گروه اسفنج ها (65/38%) نسبت به سایر طعمه ها بیشترین مقدار را دارا بود. تجزیه و تحلیل نتایج بدست آمده از بررسی محتویات معده خرچنگ شناگر آبی با استفاده از مدل کاستلو نشان داد که این خرچنگ یک شکارچی با کنج تغذیه ای اختصاصی است و در طول سال از طعمه های اختصاصی خود شامل اسفنج ها، سخت پوستان و نرم تنان تغذیه می کند. هر چند که الگوی تغذیه آن از طعمه های اختصاصی در فصول مختلف سال تغییرات اندکی را نشان می دهد. در این مدل فیتوپلانکتون ها، ماهی ها، پرتاران، مرجان ها، نماتودها، آغازیان، شانه داران، نماتودها، کرمهای پهن، حشرات آبزی و ذرات شن و ماسه طعمه های تصادفی یا اتفاقی این خرچنگ تشخیص داده شد که احتمالا ضمن تغذیه از طعمه های اختصاصی مورد تغذیه این خرچنگ قرار گرفته اند.
    کلیدواژگان: اهمیت طعمه، Portunus pelagicus، اقلام غذایی، درصد فراوانی، درصد فراوانی وقوع
  • عماد کوچک نژاد *، احمد سواری، علیرضا صفاهیه، غلامرضا اسکندری صفحات 47-58
    در این مطالعه سن، رشد و بلوغ ماهی صبور در آب های استان خوزستان مورد مطالعه قرار گرفته است. تعداد 394 ماهی از زیستگاه دریایی (صیدگاه لیفه، بوسیف)، مصب (مصب رودخانه بهمنشیر و اروند) و رودخانه (بهمنشیر و کارون) از اسفند 1392 تا شهریور 1392 از طریق صید تجاری و با استفاده از تور گوشگیر جمع آوری شد. طول کل و وزن تر هر ماهی به ترتیب با دقت یک سانتی متر و یک گرم اندازه گیری شد و جهت تعیین سن ماهی، اتولیت ساژیتا به وسیله برش عرضی استخوان سر از ماهی استخراج گردید. سپس برای تعیین جنسیت و وضعیت بلوغ، حفره شکمی هر نمونه باز شد. پارامترهای رشد با استفاده از مدل رشد ون برتالانفی محاسبه شد (365/58=L∞، 26/0=K، 16/0-=t0). ثابت فای پریم نیز 95/2 به دست آمد. طول و سن بلوغ با استفاده از مدل لجستیک با برازندن پارامترهای a و b به داده های مشاهده شده در فصل تخم ریزی به ترتیب 32/27 سانتی متر و 4/2 سال به دست آمد.
    کلیدواژگان: صبور، خوزستان، رشد، رابطه طول وزن، بلوغ
  • امیر شفیقی، مجتبی شکرالله زاده طالشی*، جلال حسن، اشکان زرگر صفحات 59-67
    امروزه اهمیت استفاده ازگیاهان دارویی درمبارزه با بیماری های عفونی و غیرغفونی کاملا آشکار بوده و لزوم جایگزینی آنها با داروهای شیمیایی به دلیل خواص چندگانه آنها در پیش گیری و درمان بسیاری ازبیماری ها به ویژه در صنعت آبزی پروری ضروری به نظر می رسد. این مطالعه با هدف بررسی سمیت حاد (LC50-96h)اسانس آویشن باغی در بچه ماهی قزل آلای رنگین کمان اجرا شد. به منظور مطالعه تاثیرات این اسانس، تعداد80 عدد بچه ماهی قزل آلای رنگین کمان با میانگین وزنی 5/0±10 در تانکرهای 9 لیتری در معرض غلظت های مختلف اسانس آویشن باغی قرار گرفتند و تلفات بصورت روزانه بر اساس روش OECD و در مدت زمان 96 ساعت اجرا شد. سپس سمیت حاد اسانس آویشن باغی با استفاده از نرم افزار پروبیت محاسبه و غلظت ppm 4/4 تعیین گردید. با توجه به نمودار تغییرات غلظت اسانس و رفتارهای بالینی ماهی ها می توان نتیجه گرفت که اسانس آویشن باغی با تغییر خواص فیزیکی آب و کاهش میزان اکسیژن آب، سیستم اکسیژن رسانی ماهی را مختل کرده و مرگ آنها را سبب می شود.
    کلیدواژگان: اسانس آویشن باغی، قزل آلای رنگین کمان، غلظت نیمه کشنده، سمیت
|
  • Esmat Salimi *, Hossein Zolgharnein Pages 1-9
    In this study, two populations of Aphanius ginaonis (Holly, 1929) and Aphanius dispar (Ruppell, 1828) were examined to determine genetic diversity using PCR-RFLP technique. A total of 60 individual specimens were collected from Hormozgan and Bushehr internal waters, comprising two sampling sites; from Geno hot spring (30 individuals of A. ginaonis) and Mir Ahmad hot spring (30 individuals of A. dispar). The D-loop region of mitochondrial DNA (550 bp) was amplified using PCR followed by RFLP analysis based on 5 restriction endonucleas enzymes (AluI, DpnI, Eco47I, HindIII HinfI). In order to undertake data analysis, Arlequin 3.11 was applied. Results at population levels indicated that Geno individuals have more haplotype diversity than Mir Ahmad individuals (9 and 3 haplotypes respectively). However, further investigation using genetic techniques is required to clarify the molecular history and evolution of Aphanius species in this area. Results obtained from this research would be applicable to understand conservation genetics and management of this important fish species in Iran.
    Keywords: Genetic diversity, Aphanius dispar, Aphanius ginaonis, PCR-RFLP
  • Saeid Farhadi, Hossein Mohammad Asgari *, Ali Dadolahi Sohrab, Seyed Mohammad Jafar Nazemosadat, Sayyed Hossein Khazaei Pages 10-27
    Dust prediction such as prediction of wind and rain needs to synoptic information to the earth's surface, upper layers of the atmosphere, the prediction maps of land surface and upper levels as well as using radar and satellites. The purpose of this study, use of remote sensing technology and MODIS images to estimate dust optical depth on the Persian Gulf surface and estimating the linear correlation relationship between the dust measurements in ground and atmospheric. The dust optical depth calculated using the code developed in MATLAB software. Evaluation of extracted data conducted using Pearson correlation coefficient, RMSE and RMSD index. In this study, optical depth obtained from image processing compared with the optical depths obtained from AERONET network. The evaluation results showed a high and significant correlation between the obtained optical depth and optical depths obtained from AERONET network (R2=0.99). The best and most suitable mode demonstrated for 1.243 and 1.643 bonds. At all stations, AOD value obtained from satellite image is bigger than AOD amount corresponding to the AERONET station and the algorithm used has overestimated. The cause of this more estimate can be use of limited particle's effective radius, because the scope of this effective radius is limited at the distribution of particle size in log-normal. Error resources at the retrieving particulate matter was defined such as sensor calibration error, pollution on the radiation angle, or poor predictor of water reflection.
    Keywords: Persian Gulf, Effective Radius, AERONET, Dust, Optical Depth
  • Shahram Bazrafshan, Nasrin Sakhaee*, Ahmad Savari, Babak Doustshenas, Abdolali Movahedinia Pages 28-36
    Taxonomic studies on the Anomura larvae of the Persian Gulf are relatively few. This research has been done on larval stage of Diogenes sp. (Anomura: Diogenidae)on coastal waters of Bahmanshir River. Anomura is a group of decapodcrustaceans, including hermit crabsthat are cosmopolitan and could be found from coastal waters to 5000 m in depth. The larval stages differ among families of Anomura. Anomura larvalsamples collected by plankton net (mesh size of 300 µm) from seven stations in February 2011 to October 2012. Planktonic larval were sampled from the Bahmanshir River in north of the Persian Gulf. The larval stages illustrated and described in detail for Diogenes sp. Finally Diogenes sp. were identified and their schematic figures were made using Camera Lucida. Maximum value of the average abundance of larvae (12.3±3.4 ind.m3) was recorded in May. Also positive relationship betweensalinity with frequency of Diogenes sp. were found significantly using spearman correlation coefficients (P
    Keywords: Anomura, Diogenes sp, Zooplankton, Bahmanshir estuary, Persian Gulf
  • Atefe Soleimani, Mahsa Haghi *, Mohammad Zakeri, Majid Shekari Pages 37-46
    Feeding strategy of blue swimming crab (Portunus pelagicus) was investigated monthly in Khuzestan province water from April-2016 to march-2017. Samples were catch by trawl net. The content of P. pelagicus stomachs, percentage of occurrence frequency and Frequency percentage of feeding items was checked. In crab stomachs different feeding items group such as crustacean, mollusks, sponges, phytoplanktons, corals, fish, sand particles and etc. Was observed. The highest frequency of occurrence belonging to sponges, crustaceans and mollusks, respectively. Furthermore, Frequency percentage of sponges (38.65%) was higher than other preys. Costello's graphical model analysis Results analysis of P. pelagicus stomach content by Costello's model showed that this crab is a predator with specific feeding nich and feeding specific prey include sponges, crustacean and mollusks during a year. Though, it's feeding pattern show few seasonally fluctuations. In this model, phytoplanktons, fish, polycheats, corals, nematode, protista, ctenophore, nematodes, cestod, sea insects and sand identified as accidental or rare prey. Probably, ingest by crab while feeding from specific prey.
    Keywords: prey importance, Portunus pelagicus, feeding items, frequency percentage, frequency of occurrence
  • Emad Koochaknejad *, Ahamd Savari, Alireza Safahieh, Gholamreza Eskandari Pages 47-58
    In this study age, growth and maturity of Hilsa shad in Khuzestan province were analyzed. 394 number of fishes from marine habitat (Life-Boseif), estuaries (Bahmanshir and Arvand) and rivers (Bahmanshir and Karoon) from February 2014 to September 2014 were collected using commercial fishing with gill net. Total length and wet weight of each fish were measured with precision of 1 cm and 1 gram. Sagittal otoliths were extracted for age determination of the fish. Then abdominal cavity of each sample were opened for determining sex and maturity stage. Growth parameters were calculated using von Bertalanffy growth function (L∞=58.365, K=0.26, t0=-0.16). Phi-prime constant was obtained 2.95. Length and age at first maturity were obtained 27.32cm and 2.4 g respectively using logistic model to fit a and b parameters with observed data in spawning season.
    Keywords: Hilsa shad, Khuzestan, Growth, Length-weight relationship, Maturity
  • Mojtaba Shokrolah Zadeh Taleshi * Pages 59-67
    The importance of the use of medicinal plants against infectious and non-infectious diseases is completely obvious. The replacement of synthetic drugs due to their multiple properties in the prevention and treatment of many diseases, particularly in the aquaculture industry seems to be very important. This study was performed with the aim of assessing the acute toxicity (LC50-96) of thyme essential oil on rainbow trout.
    To study the effect of the essential oils, 80 premature rainbow trout with an average weight of 10±0.5 in 9-liter tanks were exposed to different concentrations of essential oils of thyme and daily losses based on OECD protocol were calculated during 96 hours. All the physical and chemical factors such as water temperature, dissolved oxygen, pH, nitrite, nitrate, ammonium levels, electrical conductivity and water hardness were measured in different treatments. The acute toxicity of the essential oil of thyme was calculated using Probit analysis and a concentration of 4.4 ppm was determined.
    Keywords: Rainbrow trout, Median lethal concentration, Toxicity, Thymus vulgaris