فهرست مطالب

نظریه های اجتماعی متفکران مسلمان - سال هفتم شماره 1 (بهار و تابستان 1396)
  • سال هفتم شماره 1 (بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/26
  • تعداد عناوین: 7
|
  • غلامرضا جمشیدیها *، مریم توانای نامی صفحات 9-32
    همه جامعه شناسان به نوعی با دو مفهوم اصالت فرد و جامعه یا ساختار اجتماعی و کنش انسانی درگیرند. بر این اساس هریک با برقراری ارتباط میان این دو مفهوم، به برتری یکی بر دیگری توجه می کنند یا رابطه ای را میان این دو مفهوم برقرار می سازند. شریعتی به عنوان متفکری مسلمان، متاثر از تعلیمات اسلامی بوده و فضای فرهنگ اسلامی و مذهب شیعه تاثیرات عمیقی بر شیوه تفکر او به جا گذاشته است. او در هیچ یک از موضوعات مورد توجهش، نه تکیه ای صرف بر اصالت فرد و عاملیت انسانی دارد و نه جامعه و ساختار اجتماعی را امری منحصر به فرد در این باره می داند؛ بلکه رابطه ای متقابل را لحاظ کرده و هردو عامل فرد و جامعه را در شناخت موضوعات و مسائل دخیل می داند. در این مقاله در راستای آشنایی بیشتر با رویکرد شریعتی نسبت به این موضوع، با بهره گیری از دیدگاه شهید مطهری، به واکاوی رویکرد شریعتی نسبت به این موضوع خواهیم پرداخت. برای این منظور از روش پژوهش اسنادی استفاده شده است.
    کلیدواژگان: جامعه گرایی، فرد گرایی، شریعتی، رویکرد، جامعه شناسی
  • مهرداد رحمانی، بهناز امین زاده * صفحات 33-54
    از زمان مطرح شدن انقلاب مشارکتی در دهه 50 میلادی تاکنون، پژوهشگران و محققان مختلف، تلاش های بسیاری در زمینه چگونگی تحقق مشارکت اجتماعی در برنامه ریزی ها در سطوح و مقیاس های مختلف، انجام داده اند. از سوی دیگر، با مطرح شدن موضوع پایداری در دهه های پیشین و آمیختگی آن با موضوع مشارکت اجتماعی، این تلاش ها شدت گرفته است. در مقاله حاضر، ابتدا این مدعا که محوری ترین موضوع در مشارکت اجتماعی، مفهوم گفتگو است، با استفاده از متون فکری و فلسفی مورد مداقه قرار گرفته است. سپس به منظور تدوین چارچوبی برای گفتگوی پایدار، به صورت توامان به اندیشه ایرانی- اسلامی و اندیشه غربی رجوع شده است. بر این مبنا، اندیشه مولانا به عنوان نماینده اندیشه ایرانی- اسلامی و میشاییل باختین به عنوان نماینده اندیشه غربی مورد بررسی قرار گرفته است. با استفاده از روش تحلیل محتوای تفسیری، مولفه های گفتگوی واقعی در اندیشه مولانا و باختین، از بخش نخست مثنوی معنوی مولانا و کتاب تخیل مکالمه ای باختین، استخراج شده است. نتایج تحلیل نشان داد گفتگو صرفا انتقال پیام نیست بلکه تجربه دنیایی جدید و به طور عام تجربه «دیگری» است. همچنین مشخص شد، گفتگو منحصر به ماده کلامی نیست و پایداری آن وابسته به امتداد آن در ضمایر و به بیان دیگر، ارتقاء از سطح همزبانی به سطح همدلی است. در نهایت، چارچوب پیشنهادی گفتگوی پایدار (اخلاقی) به صورت فرایندی پیشنهادی برای کاربست در برنامه ریزی شهری، در روندی غیرخطی، ارائه گردید.
    کلیدواژگان: توسعه پایدار، گفتگوی پایدار، مشارکت اجتماعی، اخلاق، برنامه ریزی شهری
  • عباسعلی رسولی*، عباس صالحی نجف آبادی صفحات 55-77
    هدف اصلی این مقاله تبیین و تحدید قدرت و نهایتا مهار آن از نگاه سعدی در دو بخش نصیحه الملوک و در باب سیرت پادشاهان کتاب گلستان و بیان ویژگی های حکمرانی خوب است. پرسش اصلی آن است که سعدی با چه روش هایی سعی کرده تا از گسترش استبداد وفساد حاکمان مطلق العنان جلوگیری کرده وفشار بر مردم گرفتار استبداد را کاهش دهد. با بررسی صورت گرفته مشخص گردید که سعدی به عنوان اندیشمندی آگاه و با بهره گیری از میراث اسلامی ، ایرانی نظرات بی بدیلی در باب استفاده ی ابزاری از قدرت و فساد حاکمان عرضه کرده و به خصوص راهکار های علمی و عملی مفیدی برای نظارت و کنترل قدرت مدیران جامعه عرضه کرده است. سعدی توزیع عادلانه قدرت و ثروت را تنها راه رسیدن به عدالت می داند و توصیه های اخلاقی ادیان در رسیدن به این مهم را با زبانی ساده بیان و از آن دفاع می کند. پژوهش پیش رو به شیوه ی تحلیلی توصیفی به برخی از این ملاحظات مدنی و اجتماعی سعدی می پردازد.
    کلیدواژگان: مهار قدرت، نصیحه الملوک، درسیرت پادشاهان، سعدی، گلستان
  • حسن خیری * صفحات 79-101
    اصالت فرد یا جامعه یا هر دو از کاستی و نارسایی هایی در رنج است؛ از جمله اینکه در این رویکردها انسان و تحولات انسانی، بریده از شبکه پیچیده جهان هستی در نظر گرفته می شود. و به تقلیل می گراید که بنا دارد تحولات انسانی را در قالب فرد و جامعه تحلیل نماید و به تاثیرات محیطی و غیر انسانی نمی پردازد.
    این نوشتار با بررسی و بازخوانی حکمت صدرایی بر آن است که اولا با التزام به حکمت متعالیه و رویکرد اصالت وجودی می توان هویتی متمایز برای جامعه قائل شد . ثانیا بر این مبنا می توان جامعه را از گذشته و حال و آینده یکپارچه و به عنوان سر جمع تمام اعمال مشاهده کرد و ثالثا بر اساس سعه وجودی فرد و جامعه آثار ملکوتی مترتب بر آنها را مورد اذعان قرار داد. و رابعا ایرادات مترتب بر اندیشه پذیرش اصالت جامعه در عین هویت متکثر به تکثر افراد و امثال آن را تبیین نمود.
    کلیدواژگان: اصالت فرد، اصالت جامعه، اصالت وجود، فطرت، جامعه هویت ساز، سعه وجودی، آثار ملکوتی
  • سهیلا همتی مامو *، سهراب مروتی، فاطمه اردشیری، زهرا رضایی صفحات 103-137
    مهمترین هدف از تشکیل جامعه ی معنوی فراهم کردن محیطی معنوی برای پرداختن به امر عبادت و بندگی و پیاده کردن دستورات الهی است. از آنجا که تحقق چنین رویدادی یک حادثه و اتفاق نیست لذا تلاش برای تحقق آن بر آحاد افراد جامعه حتمی و ضروری است، از همین روی کافی است که بشر برای رسیدن به چنین منظور و هدفی، بینش و منش خویش را بر سیره ای صحیح، منطقی و اصولی بنا نهد و از خود حرکت و عکس العمل نشان دهد.
    جامعه ی معنوی از شاخصه ها و مولفه های متنوع و گوناگونی پدید آمده است که پیروی و بکارگیری این شاخصه های معنوی باعث رهایی انسان از جهالت، ستمگری، تجاوز و ظلمت و سوق دهنده به سوی دانایی، عدالت و معنویت است که موجبات سعادتمندی انسان را فراهم می کند. بر همین اساس پرداختن به شناخت ویژگی های چنین جامعه ای از آنجااهمیت دارد که باعث می شود نوع جهان بینی و نظام حاکم بر آن تعریف و شناخته و افراد آن جامعه یک فهمی مشخص، اصولی و صحیح به منظور تحقق چنین جامعه ای نایل شوند.
    کلیدواژگان: شاخص، شاخص های معنوی، معنویت، قرآن و حدیث، جامعه معنوی
  • نبی الله صدری فر *، محمدرضا ضمیری، محمد مولوی، محمد صادق جمشیدی راد صفحات 139-158
    هدف از این پژوهش نشان دادن اهمیت، جایگاه و رویکرد متون اسلامی و دیدگاه های جامعه شناسان نسبت به ساختار و مبانی تغییرات اجتماعی است. سوالات پژوهش: یک: موضوع «سنت تغییر» در تفاسیر قرآن چگونه تبیین شده است؟ دو: ساختار تغییرات اجتماعی در متون اسلامی و کلمات جامعه شناسان چگونه تحلیل شده است؟ تحقیق به روش اکتشافی و رویکرد توصیفی تحلیلی، با ابزار تحلیل محتوا صورت پذیرفته است، در پاسخ به سوال اول بررسی ها نشان می دهد: گروه اول از مفسران، سنت تغییر را «تبدیل جامعه از وضعیت مطلوب به نامطلوب» معنا نموده اند. گروه دوم از مفسران، سنت تغییر را به «تبدیل جامعه از وضعیت مطلوب به نامطلوب و بالعکس» معنا نموده اند. در پاسخ به سوال دوم در چهار زمینه به بحث پرداخته شده است، بحث اول: عوامل تغییرات اجتماعی: مطابق آموزه های تفسیری، انبیاء الهی عامل اصلی حرکت تاریخ به شمار می روند. بحث دوم: شرایط تغییرات اجتماعی: مطابق آموزه های قرآن شروط اساسی تغییر عبارت است از: عقیده صحیح، ایمان با عمل. بحث سوم: عناصر تغییرات اجتماعی: دو عنصر مردم (به عنوان اجزاء تشکیل دهنده جامعه) و زمان (مدت لازم برای تغییر)، در تغییرات جوامع باید مورد توجه باشد. بحث چهارم: موانع تغییرات اجتماعی: از منظر تعالیم قرآن و جامعه شناسان، تغییرات اجتماعی به دلایلی از جمله: تقلید، تعصب، عزلت گزینی و بی تفاوتی اجتماعی با کندی مواجه است.
    کلیدواژگان: سنت، تغییر، اجتماع، عوامل، موانع
  • جهانبخش ثواقب*، پروین رستمی صفحات 159-179
    اندیشه ی اجتماعی هر دوره ای متاثر از شرایط جامعه ای است که به بحث در مسائل اجتماعی و نهادهای اجتماعی می پردازد. در دوره ی قاجار نیز، عوامل سیاسی و مذهبی گوناگونی باعث حضور و نفوذ علمای شیعی در جامعه و حکومت شد که ناگزیر به طرح مباحثی در زمینه ی سیاست و اجتماع پرداخته اند. از جمله ی این عالمان، سیدجعفر دارابی کشفی از علما و فقهای اصولی شیعه بود که به مقوله ی اندیشه ی اجتماعی که می بایست حاکم بر جامعه ی عصر قاجار باشد از دیدگاه دین اسلام، پرداخته است. وی در کتاب های تحفه الملوک و میزان الملوک به اندیشه ی اجتماعی و توصیف جامعه می پردازد و برای اینکه جامعه ای مطلوب را ترسیم نماید که حاکم قادر باشد بر جامعه حکومت نماید، زندگی فردی و امور خانوادگی و اجتماعی را تشریح می کند. هدف پژوهش حاضر بررسی اندیشه ی اجتماعی کشفی براساس تحلیل محتوای دو اثر مذکور است. یافته ی پژوهش نشان می دهد که کشفی قصد داشته به ترسیم زندگی فردی و اجتماعی با تعلیم اخلاقی و دین بپردازد و عقل و عدالت را پایه ی جامعه قرار می دهد. وی در نهایت به دنبال دستیابی به مدینه ی فاضله است و در این راستا به مقوله ارتباط میان افراد در جامعه و چگونگی زندگی اجتماعی و رابطه ی حکومت و جامعه و بسیاری از خصائل و فضایل انسان که از طریق آن می تواند به سعادت دنیوی و اخروی دست یابد به صورت مشروح و مفصل پرداخته است.
    کلیدواژگان: قاجاریه، دارابی کشفی، اندیشه ی اجتماعی، جامعه مطلوب، تحفه الملوک، میزان الملوک
|
  • Ghollam Reza Jamshidiha *, Maryam Tavana Ye Nami Pages 9-32
    All sociologists in some way deal with two concepts of individualism and society, or social structure and human action. Accordingly, linking the two concepts, each sociologist prefers one to the other or establishes a relationship between them. As a Muslim thinker, Ali Shariati has been influenced by Islamic teachings, and the atmosphere of Islamic culture and Shia had profound effects on his method of thinking .He neither focuses solely on individualism and human agency in his subjects, nor considers society and social structure as unique factors in this aspect .He neither focuses solely on individualism and human agency in his subjects, nor considers society and social structure as unique factors in this aspect. Instead, he assumes an interaction and believes both factors of individual and society play role in knowing subjects and issues. In this paper, in order to know Shariati's approach to the issue, we will use Morteza Motahhari's perspective to examine the Shariati's approach to the subject. For this purpose, documentary research method has been used.
    Keywords: indivijualism, sociallism, shariati, approach, sociology
  • Mehrdad Rahmani, Behnaz Aminzadeh * Pages 33-54
    Since the introduction of participatory revolution and communicative turn in theory of planning, scholars and researchers, have done tremendous effort on how to achieve better community participation in urban planning at different levels and scales. This efforts have intensified by introduction of sustainability and its integration with social participation. In this paper, first, the claim that the central issue in sustainable social development is the concept of dialogue were established using literature review. In order to develop a framework for sustainable dialogue, Rumi, as the representative of the Iranian intellectual and Michael Bakhtin as the representative of Western thought is studied. Using interpretative content analysis, true dialogue component in Rumi and Bakhtin thought in Rumi's Masnavi and Bakhtin's Dialogical Imagination is extracted. The result showed that dialogue is not only merely transferring message but also is experience of new world and experience of otherness. In addition, the result showed that dialogue is not limited to verbal material and its sustainability is depended on its continuation in soul. In other words, its raise up from dialogue to telepathy. Finally, by explaining the importance of dialogue in urban planning, sustainable dialogue process framework (moral) were presented in a nonlinear process.
    Keywords: Dialogue, sustainable development, social participation, ethic, urban planning
  • Abasali Rasouli *, Abas Salehi Pages 55-77
    The main objective of this article is to explain and ultimately limiting the power and harness it in two parts of Golestan kings advice(Nasihatalmolook)and about explaining of the character of kings and the characteristics of good governance in Saadi's perspective .
    The main question is that Saadi what ways has tried to prevent the spread of tyranny and corruption supreme ruler reduce the pressure on people caught tyranny.
    The survey found that Saadi as an intellectual is aware and by Utilizing the Islamic and Iranian heritage Comments unmatched in the use of a tool of power and corruption offered and especially the solution of scientific and practical useful to monitor and control power of the society managers. Saadi believes the equitable distribution of power and wealth is the only way to achieve justice and expresses the ethical advice of Religions in a simple language and defends this issue . Research ahead by using a descriptive analytical approach have a look at some of the civil and social considerations of Saadi's .
    Keywords: Harness the power, Nasihatomolook, the character of kings, Saddi, golestan
  • Hassan Kheyri * Pages 79-101
    Both authenticity of individual and society suffer from some deficiencies and shortcomings. Some of them are as follow; in these approaches Human and its developments are considered without their relationships with intricate universal network. They analyzed Human developments in limited scope in the form of individual and society; and in these approaches inhumane and environmental impacts are overlooked. Reviewing and rereading the Sadraee wisdom, this article investigates four goals. First, a commitment to transcendental philosophy and existential approach can be made a distinct identity for society. Secondly, based on this approach, past, present, and future of society can be integrated and be seen as the sum of all actions. Thirdly, based on the natural development of individual and society, heavenly impacts associated with them can be acknowledged. And fourth, problems associated with the notion of accepting the authenticity of society while accepting the notion of numerous identities for plurality of individuals and so, can be explained.
    Keywords: individual authenticity, society authenticity, existence authenticity, nature, identity-making society, existential development, heavenly impacts
  • Sohila Hematimamo *, Sohrab Morovati, Fatemeh Ardeshiri, Zahra Rezay Pages 103-137
    The most important goal of creating a spiritual community is to provide a spiritual environment for dealing with worship and servitude and pedestrians. Divine commands. Since the realization of such an event is not an accident and therefore an attempt is made to realize it on the part of the community of people, it is enough for humanity to achieve such a purpose and purpose of insight Establishing itself on the right, rational and principled principles, and to show self-image and motion.
    The spiritual community has emerged from various and various components and parameters that the observance and application of these spiritual attributes leads to human emancipation from ignorance, oppression, aggression and darkness and leads to knowledge, justice and spirituality.Which provides the happiness of mankind. Therefore, paying attention to the characteristics of a society is important, because it makes it possible to identify and define the type of worldview and the governing system.
    Keywords: Indicator, spiritual indices, spirituality, Quran, hadith, spiritual community
  • Nabiyollah Sadrifar *, Mohammad Reza Zamiri, Mohammad Molavi, Mohammad Sadegh Jamshidi Rad Pages 139-158
    The aim of this research Showing importance the position and approach of islamic texts And the views of sociologists relative to the structure and foundations of social changes. research questions: one: How has the theme of "tradition of change" been explained in the Quranic interpretations? Two: How is the structure of social change in Islamic texts and the words of sociologists analyzed? exploratory research and an analytical descriptive approach, With the content analysis tool, In response to the first question, studies show: The first group of commentators ,The tradition of change is "transforming society from desirable to unfavorable. "The second group of commentators, The tradition has changed the meaning of "transforming society from desirable to unfavorable and vice versa." In response to the second question four issues have been discussed .First
    Discussion
    Social change factors: According to interpretative doctrines, Divine prophets are the main cause of the movement of history. Second
    Discussion
    Social change conditions: According to the teachings of the Quran, the fundamental conditions of change are :Correct opinion, Faith with action .Third
    Discussion
    Elements of social change: Two elements People (as components of society) and time (the time needed to change),attitudes to communities must be taken into consideration .Fourth
    Discussion
    obstacles to social change :From the perspective of the teachings of the Quran and sociologists, Social changes for reasons such as :Imitation, prejudice, resignation and social indifference faces a slowdown.
    Keywords: Tradition, change, community, factors, obstacles
  • Jahanbakhsh Savagheb*, Parvin Rostami Pages 159-179
    Society-based thinking in every period is influenced by the conditions of the society, and it is closely correlated with social institutions and social problems. During the Ghajarid Period, various religious and political factors paved the way for the pronounced presence of Shiite ulema in the society and in the government. Among the distinguished Muslim scholars, Seyyed Jafar Darabi Kashfi was a religious jurisprudent and a theoretician who was interested in social theories dealing with the ways to rule on the basis of Islamic faith during the Ghajarid government. In his books, Tohfat-ol-Moluk and Mizan-ol-Moluk, he focuses on social theories in order to describe the society, Moreover, he focuses on individual and family affairs in order to portray an ideal society for a ruler. The present study describes how the ulema were politically influential during the Ghajarid Period, and in particular, it deals with Kashfi's social theories. Findings show that Kashfi tried to outline the individual as well as social life in the light of ethical and religious teachings in an effort to base the society on reason and justice. His ultimate goal was to create a utopia, and to this end, he focused on the relationships among individuals in the society, and he discussed in detail the relationship between the government and the society in the one hand, and the relationship between the social life and various virtues for happiness both in this world and in the Hereafter.
    Keywords: Ghajarid, Darabi Kashfi, Society-based thinking, Social theory, Tohfat-ol-Moluk, Mizan-ol-Moluk