فهرست مطالب

دراسات الادب المعاصر - سال نهم شماره 4 (پیاپی 36، زمستان 1396)
  • سال نهم شماره 4 (پیاپی 36، زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/13
  • تعداد عناوین: 6
|
  • جهانگیر امیری، محمد فارغی شاد صفحات 9-35
    خلف سید قطب فضلا عن آثاره الإسلامیه دیوان شعر یحتل الغزل اکبر مساحه منه. اصبح سید قطب مولعا بغزل حافظ إثر قراءته لترجمه عربیه لغزله سمیت ب «اغانی شیراز»، اثرت فی نفسه حتی النخاع. افتتن باسلوبه التغزلی ومنهجه العرفانی حتی اکتسب شعره طابعا من غزل حافظ واصطبغ بصبغته. فشعر سید قطب بمجمله انعکاس صارخ لغزل حافظ الحافل بالحب والحنان والإنسانیه والمعرفه. هذا ویری سید قطب ان لغزل حافظ مکانه مرموقه لدی الادباء العرب، ذلک لانه اعطی الشعر الوجدانی العربی زخما کبیرا وزاد فیه انتعاشا وحیویه یصمد بهما امام تیارات الفسلفه الجارفه قویا شامخا. واما هذا المقال فهو إجراء دراسه مقارنه بین غزل الشاعرین الإیرانی والمصری وهما حافظ وسید قطب. فإنه یهدف إلی دراسه تحلیلیه للمضامین الغزلیه فی شعر حافظ وسید قطب مسلطا الاضواء علی جوانب مشترکه من غزلهما. مهما یکن من امر فإن اسلوبنا فی البحث فی هذا المقال یقوم علی اساس «المدرسه الامریکیه» المتبعه فی مطالعات الادب المقارن الجدیده.
    کلیدواژگان: المضامین الغزلیه، المنهج العرفانی، الشعر العربی المعاصر، الادب المقارن
  • عبدالرزاق رحمانی، زهرا گرمه ای، امینه زرگر صفحات 37-58
    التفکیکیه نظریه فلسفیه ظهرت فی ستینات القرن العشرین، ورائدها الفیلسوف الفرنسی جاک دریدا. اساس التفکیکیه هو ترجیح الکتابه علی الکلام وهذا الترجیح یتطلب التفسیرات والتاویلات المتعدده فی الفترات المختلفه، هذه الممارسه تتضمن مصطلحات مهمه مثل الاختلاف/ الإرجاء، الحضور/ الغیاب، التشتیت والانتشار؛ هذه المصطلحات تتوضح فی ضوء الثنائیات. توفیق الحکیم فهو کاتب نشیط له آثار کثیره فی الصیغ والاسالیب المختلفه رائد المسرحیه الذهنیه، تشغل مسرحیه اهل الکهف حیزا مهما بین آثار توفیق الحکیم وفقا لاسلوب المسرحیه الذهنیه، حیث إن مضمونها عالج قضایا المجتمع المصری فی زمن الاستعمار. هذه المقاله تدرس الثنائیه الشخصیه، المکانیه والفکریه فی مسرحیه «اهل الکهف» لتوفیق الحکیم فی ظل نقد التفکیکیه، هذه الدراسه ترینا ان المسرحیه تتطلب القراءات المختلفه وتتضمن المعانی المختلفه الکامنه فی جملات وکلمات یستطیع القاری ان یستند إلی ها فی تحلیل نصه ویبدع نصا جدیدا.
    کلیدواژگان: النص، المسرحیه الذهنیه، الثنائیه، الشخصیه، المکانیه
  • مریم رحمتی ترکاشوند، اشرف مانع فرهود صفحات 59-79
    إن رزوق فرج رزوق احد الشعراء العراقیین فی القرن العشرین، کان من احد الاشخاص الذین اسهموا فی تاسیس رابطه «إخوان عبقر»؛ تلک الرابطه التی تسعی إلی تقریب بین الادبین الحدیث و القدیم و تمثیل مدرسه الشعر العراقی الحدیث وکان ممن معه الشاعره نازک الملائکه والشاعر بدر شاکر السیاب. است خدم الشاعر فی اشعاره، تقنیه الرمز فی رسم کثیر من صوره الشعریه لإلقاء ما یریده وإیصال مقصوده إلی متلقیه واتخذ الرمز عنده مسالک شتی منها التاریخی والدینی والاسطوری والطبیعی. من هذا المنطلق کرسنا جهودنا فی هذا المقال لرصد الصوره الشعریه بشکل عام لانها تعتبر المفتاح للدخول إلی الرمز ثم الرمز بانواعه المختلفه عند رزوق فرج رزوق بوصفه جانبا من جوانب الصوره الشعریه لدیه اعتمادا علی المنهج الوصفی - التحلیلی هدفا لاستقصاء الصور الشعریه(الرمزیه) لدی الشاعر والوقوف علی جمالها ومعرفه الصور الجدیده التی ابدعها الشاعر وإبراز شخصیته للباحثین والمساهمه فی تعزیز مکانه اللغه العربیه وآدابها لدی الاجیال اللاحقه. من اهم النتائج التی حققها هذا البحث هو ان لدی الشاعر توجها جدیدا فی صیاغه الرمز الشعری هو ناتج عن تنوع مصادر ثقافته مما اتاحت له التمیز فی اختیار بعض الرموز کالرمز التاریخی والاسطوری وکذلک وجدنا الشاعر یعطی جزء من ذاتیته وشخصیته محاولا مزجها مع هذا الرمز مستخرجا صورا حیه مختلفه عما کانت علیه.
    کلیدواژگان: الشعر العراقی، الصوره الشعریه، الرمز، الاسطوره، رزوق فرج رزوق
  • صابره سیاوشی، فایقه سادات میرمحمد حسینی فشمی صفحات 81-107
    إن «اللص والکلاب» هی الروایه الثانیه لنجیب محفوظ الحائز علی جائزه نوبل. هذه الروایه من الروایات الرمزیه التی ینکر فی ها نجیب محفوظ السلطه الحاکمه علی المجتمع المصری ویطعن بها. فی هذه الروایه رووف علوان هتو رمز عن الزعماء الإشتراکیین وسعید مهران رمز عن الشعب الذی صار ضحیه لهولاء الزعماء وهو فی الحقیقه ضحیه موامره الغدر والخیانه.لقد صور الکاتب بهذه الروایه الجو الحاکم علی مصر فی ذاک العصر باحسن شکل. الحبکه فی الحقیقه هی سرد حوادث القصه او الروایه مع ترکیز الإهتمام علی الاسباب او تسلسل الحوادث الذی یودی إلی نتیجه خاصه فی القصه. تبنی هذه الدراسه علی المنهج الوصفی- التحلیلی ومن اهم نتائجها هی الف) «اللص والکلاب» تتالف من حبکه اصلیه وحبکات عدیده والعلاقه بینهما علاقه منطقیه کما اننا لا نری إنفکاکا بینهما. ب) سرد الحوادث فی هذه الروایه مغلقه لان نهایه الروایه لیست بمفتوحه والقارئ یطلع علی عاقبه بطل الروایه «سعید مهران» باستنتاجه للحوادث ج) للحبکه عناصر وهی: العمل والطبع وفکره بطل الروایه؛ روایه «اللص والکلاب» تشمل علی بعض الفروع من هذه الحبکات وهی بالتوالی: الحبکه المغتمه، حبکه الإنحطاط والحبکه الإنفعالیه.
    کلیدواژگان: الروایه، الحبکه، نجیب محفوظ، اللص والکلاب
  • طاهره حیدری صفحات 109-128
    فلسطین تعد عامل استفزاز وإثاره للفن والجمال عموما، ومنها الشعر، فلم نعثر فی دیوان الشعر العربی الکبیر علی دیوان او مجموعه شعریه، لم تتحدث عن فلسطین کارض مقدسه طاهره، فالشاعر العراقی محمد مهدی الجواهری تناول هذه القضیه منذ وقت مبکر، وحاول مسایره مراحلها، منذ ظهورها علی مسرح السیاسه العربیه والعالمیه، فسجل إحساسه العمیق والحاد بها. ففی هذا البحث، نتطرق إلی فلسطین وقضیتها فی شعره و کیفیه معالجته لقضیه فلسطین بمختلف ابعادها. فهو یعد من اهم الشعراء الذین نادوا بقضیه فلسطین وکشفوا عن مکاید الصهاینه و دعوا إلی عدم التوانی فی قضیه تحریر الوطن و برهنوا علی عدم الثقه والتسامح مع الصهاینه. وهذا البحث یهدف إلی کشف مدی ترابط الشاعر بفلسطین عن المنهج الوصفی- التحلیلی وتحلیل النماذج الشعریه التی وصلنا من خلال تحلیلها إلی مساهمه الشاعر ومساندته لقضیه فلسطین من خلال عاطفته الاسلامیه القومیه. فجدیر بالذکر ان الجواهری استخدم البعدین الدینی والقومی لإثاره الهمم للدفاع عن قضیه فلسطین واعاده کرامتها وطرد الکیان الصهیونی الظالم، فهو ینظر الی قضیه فلسطین نظره دینیه وقومیه وهذه النظره ادت إلی عمق المعانی وصدق العاطفه فی شعره الفلسطینی وزادت تاثیره فی نفس القارئ.
    کلیدواژگان: الشعر الفلسطینی، المقاومه، الاستعمار البریطانی، المجاهدین
  • علی باقر طاهری نیا، حسین الیاسی صفحات 129-144
    احمد حسن مطر(1956م)، شاعر عراقی وثیق الصله بالقضایا الدینیه والاجتماعیه والسیاسیه حیث لا یمکن فطام شعره عن واقع العراقی السیاسی والإجتماعی، فاصبح الشاعر ینطق بلسان حال الامه کلها والإنسانیه باسرها مستخدما مختلف الاسالیب البلاغیه فی بنیه شعرها الذی یلتف بالکثیر من القضایا الانسانیه، ومن ضمنها اسلوب التقابل الذی یعتبر جزء من علم البدیع الذی یعنی بطلاء المبنی وزخرفته، فهو ان یوتی فی الکلام بمعنیین او اکثر ثم یوتی بما یقابل ذلک علی الترتیب. إن التقابل کیفیه لغویه فی شعر احمد مطر یعتمد علیه الشاعر فی قصائده وللتقابل إلی جانب دوره فی اثراء جانب المعنی یصب فی انسجام النص الشعری ومن ثم لیس التقابل تلاعبا بالالفاظ قدر ما هو محاوله لاثراء النص إلی جانب شعرنه التشکیل الشعری وذا هو سر لجوء الشاعر العراقی إلی التقابل فی شعره. والبحث هذا یروم دراسه بلاغه التقابل فی اشعار احمد مطر، مستخدما المنهج التوصیفی- التحلیلی حیث یصف اسلوب التقابل نظریا، ومن ثم عرض تحلیلا لمواضع التقابل وبلاغته فی اشعار احمد مطر المختاره.
    کلیدواژگان: الشعر العربی المعاصر، البلاغه العربیه، علم البدیع، الثنائیه السلبیه والایجابیه