فهرست مطالب

پژوهش های نهج البلاغه - پیاپی 54 (پاییز 1396)
  • پیاپی 54 (پاییز 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/09/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی قهرمانی *، رضا تواضعی صفحات 9-32
    نظریه کنش کلام یکی از مهم ترین نظریاتی است که بر دو حوزه فلسفه زبان و زبان دین تاثیر گذاشته است؛ این نظریه در تکوین، تکامل، تحلیل کلام و به تبع آن نقش های فعل و پیرو آن جمله ها، نقش به سزایی دارد؛ به این صورت که فعل در موارد بسیاری تنها تبادل اطلاعات نمی کند، بلکه معادل خود عمل است. این جستار با روش توصیفی تحلیلی، منظورشناختی کنش های کلامی انشایی و اخباری فرازهایی از چند خطبه و نامه نهج البلاغه امام علی(ع) را بر اساس نظریه «کنش گفتار» آستین و الگوی کنشی «پنج گانه» سرل مورد مطالعه قرار داده و تاثیر قدرت معنایی منظوری کلام امام (ع) را در مخاطب تبیین می کند. برخی نتایج به دست آمده نشان دهنده آن است که در خطبه ها و نامه های بررسی شده، پاره گفتارهای دارای کنش اظهاری وجه غالب آن بوده و کاربرد کنش ترغیبی بیش از کنش عاطفی و کنش های اعلامی و تعهدی در مرحله پایین تری قرار دارند. دلیل کاربرد زیاد کنش های اظهاری و ترغیبی را می توان در شرایط سیاسی و اجتماعی روزگار ولایت امیرمومنان(ع) جستجو کرد.
    کلیدواژگان: زبان، نهج البلاغه، کنش های کلامی، کنش گفتار، الگوی کنشی
  • سید مهدی مسبوق *، رسول فتحی مظفری صفحات 33-50
    اگر ترجمه و برداشت معنا از متن را به مثابه فرآیندی سلسله وار در نظر گرفته شود، شناخت و تحلیل معنای واژگانی متن به عنوان گام نخست در این حوزه شناخته می شود. در این مرحله، متناسب با نوع و غنای امکانات زبانی، تغییر و تحولاتی که در ساختار واژگان به وقوع می پیوندد، بر پویایی و در عین حال کارایی زبان صحه می گذارد. این تغییرات ساختاری موجود در بین واژگان یک زبان، نویدبخش تولید معانی متنوعی است که افزون بر اینکه در رشد زبان تاثیر مثبت می گذارد، راهگشای چالش های پرشماری است که صاحبان یک زبان در فرآیند بیان تاملات و افکار خود با آن مواجه هستند. در این میان، شناخت تاثیر تغییرات ساختاری واژگان بر دامنه معنایی آن و در نتیجه فهم معنای دقیق متن، مسئله ای است که از ضروریات فن ترجمه به شمار می رود. در این جستار تلاش شده تا با واکاوی برخی از مولفه های ساختاری واژگان خطبه های نهج البلاغه به تغییرات معنایی حاصل از این مولفه ها پرداخته شود. تحلیل پنج ترجمه فارسی از این خطبه ها، حاکی از آن است که در برخی موارد، به دلیل نادیده گرفتن چنین تغییراتی از سوی مترجمان، شاهد برابرنهادهای غیردقیق و نادرست در ترجمه های نهج البلاغه هستیم.
    کلیدواژگان: ساخت واژه، خطبه های نهج البلاغه، ترجمه های نهج البلاغه
  • هومن ناظمیان *، علی پیرانی شال، اکبر رمضانی صفحات 51-72
    سبک شناسی آماری، پژوهشگر را در تشخیص و تمییز سبک های مختلف یاری می کند. شیوه پژوهش در سبک شناسی آماری بر اساس معیار کمی است که محقق باید مولفه های این بخش را بر اساس داده های آماری تحلیل و تجزیه نماید. در این مقاله با رویکرد توصیفی و تحلیلی و آماری، خطبه غراء مورد تحلیل و پژوهش سبک شناسی قرار می گیرد. بررسی انجام یافته نشانگر آن است که از میان آرایه های لفظی، سجع متوازی و موازنه به شکل مساوی بیشترین کاربرد را در خطبه مورد پژوهش دارند. سجع و موازنه با توجه به موسیقی ای که ایجاد می کنند، ذهن خواننده را برای پذیرش معنا آماده می سازند، از بین آرایه های معنوی نیز تضاد بیشترین کاربرد را داشته است. دلیل کاربرد تضاد توجه نمودن به دلالت التزام و تداعی معانی و فهم بهتر متون در ذهن خواننده است. به نظر می رسد مهمترین هدف امام علی(ع) از کاربرد آرایه های مذکور، جلب توجه و اهتمام مخاطب برای درک بهتر متن باشد. استفاده زیاد و متناوب حضرت از آرایه های متنوع بدیعی، این خطبه را به نزد اهل ادب و فن در جایگاه ادبی ویژه ای قرار داده است.
    کلیدواژگان: سبک شناسی آماری، خطبه غراء، آرایه های لفظی، آرایه های معنوی
  • حسن طارمی راد، مریم کلوتی * صفحات 73-88

    واژه شناسان و شارحان نهج البلاغه «حسنان»، «عطفای/ عطافی» و عبارت کنایی «ربیضه الغنم» را دارای معانی مختلفی دانسته اند؛ ازجمله: حسنان را امام حسن و امام حسین (ع)، انگشت شست پا، شانه، بازو و ساعد معنا کرده اند و «عطفای / عطافی» را دو طرف پیراهن یا رداء، دو پهلو و شانه دانسته اند. همچنین «مجتمعین حولی کربیضه الغنم» را کنایه از کم هوشی و کودنی، شدت شادی و کم مراعاتی ادب، شدت ازدحام و پناه آوردن به امام (ع) به دلیل به ستوه آمدن از ستمگری های حاکمان و والیان معنا کرده اند. در این مقاله اقوال واژه شناسان و شارحان در این باره مورد بررسی قرار گرفته و ایراداتی را که برخی از شارحان بر معانی مختلف گرفته اند، ارزیابی گردیده است. تفسیر برگزیده نگارندگان بدین شرح است که «حسنان» به معنای شانه، بازو یا ساعد است. «عطفای» به معنای دو پهلو مناسب تر است و عبارت کنایی «مجتمعین حولی کربیضه الغنم» ناظر به تجمع و ازدحام مردم شائق به امارت امام علی (ع) به دلیل به ستوه آمدن از ستمگری حاکمان به ویژه خلیفه سوم است.

    کلیدواژگان: خطبه سوم، خطبه شقشقیه، الحسنان، عطفای، ربیضه الغنم
  • حسین مهتدی * صفحات 89-112

    یکی از مهم ترین گروه های جامعه که مورد نظر امام علی (ع) بوده است، گروه فرودستان یا فقرا است. امام (ع) در جای جای نهج البلاغه، کارگزاران و مسئولان حکومتی و عموم مردم را به رعایت حال آنان و حفظ حقوقشان سفارش می کند. آنچه بر اهمیت این مقاله می افزاید این است که گروه فرودستان و فقرا شامل چه دسته ای از افراد جامعه می شود و مسئولان در برابر آنان چه وظایفی دارند؟ در این مقاله دقائق لغوی واژه «فقیر» در نهج البلاغه بر اساس رابطه هم نشینی و جانشینی بررسیی می شود. واژه «فقیر» در نهج البلاغه با واژه هایی نظیر مسکین، اهل البوسی، زمنی، قانع، معتر، ضعیف، سائل، مدفوع، غارم، ابن سبیل، هم نشین شده است و با واژه هایی نظیر اهل الحاجه و محتاجین، اهل الفاقه، غرثی و سغب امکان جانشینی دارد. از این رابطه هم نشینی و جانشینی مشخص می شود که در تمام کلمات هم نشین با «فقیر» نوعی نیاز و احتیاج به کمک وجود دارد حال یا این نیاز یک نیاز مادی است یا نیاز معنوی همچنین در واژه های هم نشین با «فقیر» در شدت نیاز آن آنان به کمک تفاوت هایی وجود دارد. از نگاه امام (ع) کمک به فقرا هم وظیفه کارگزاران است و هم وظیفه مردم و ثروتمندان.

    کلیدواژگان: مفردات نهج البلاغه، معناشناسی فقیر، واژگان معادل فقیر
  • علیرضا کمالی * صفحات 113-134
    حکومت دینی، حکومتی است که در آن مدیریت خرد و کلان جامعه بر مبنای احکام، فرامین و ارزش های دینی انجام گردد. اهداف یک نظام، اموری کلی است که دستیابی به آنها در آن نظام مطلوب است. این مقاله بر آن است تا با جستاری در آموزه ها و سیره سیاسی و رفتاری امام علی(ع) اهداف کلان حکومت اسلامی را در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی امنیتی بررسی نماید. در یک نگاه اهداف حکومت از منظر آن حضرت را می توان به اهداف غایی و میانی تقسیم نمود. حکومت دینی در اهداف غایی و بلندمدت به دنبال انسان سازی و هدایت انسان به قرب الهی است و در اهداف میان مدت در جهت مدیریت بر مبنای قوانین الهی، حاکمیت دادن شایستگان، ارتباط بهینه با دیگر حکومت ها، اجرای عدالت همه جانبه، تامین نیازمندی های همگانی و گسترش رفاه عمومی، ترویج و توسعه اندیشه های ناب دینی، گسترش مرزهای دانش در میان مردم، افزایش توان اقتصادی شهروندان، آبادسازی و عمران کشور، توسعه و ترویج تجارت، صنعت و زراعت، تامین امنیت عمومی برای همه شهروندان، کشف توطئه ها و پیشگیری از وقوع آنها و مدیریت بحران های اجتماعی سیاسی می کوشد.
    کلیدواژگان: حکومت دینی، اهداف حکومت، اهداف غایی، اهداف میانی، سیاست در نهج البلاغه
  • علی حسین زاده، مسعود امانلو * صفحات 135-155
    در مسیر تغییر جامعه از وضعیت موجود به ایده آل، واقع گرایان در موضعی منفعلانه تسلیم واقعیت های موجود می شوند. از سوی دیگر آرمان گرایان در هر شرایطی به آرمان های خود پایبند بوده و کوچک ترین عقب نشینی از مواضع آرمانی را محافظه کاری تلقی می کنند. گروه سوم در تزاحم آرمان با واقعیت های موجود، امکانات و مصحلت های جامعه را نیز در نظر گرفته و مسیر آرمان گرای واقع بینانه را در پیش می گیرند. مقاله حاضر بر آن است تا رویکرد امیرمومنان (ع) را در زمینه عزل و نصب حاکمان بر اساس سه رویکرد مذکور نشان دهد. پافشاری امیرمومنان(ع) بر عزل معاویه و ابقای ابوموسی اشعری نه بر اساس آرمان گرایی و واقع گرایی، بلکه بر مبنای آرمان گرایی واقع بینانه است. توجه به شرایط متفاوت سیاسی اجتماعی کوفه و شام از یک سو و اولویت بندی در عزل حاکمان ناشایسته سبب اتخاذ چنین رویکردی گردید.
    کلیدواژگان: امام علی (ع)، آرمان گرایی، واقع گرایی، آرمان گرای واقع بین
|
  • Ali Ghahramani *, Reza Tavazoei Pages 9-32
    The theory of speech act is known as one of the most notable theories of impact in philosophy of language and language of religion. It has a considerable part in appearance, development and analysis of speech and, following it, in the roles of verbs and sentences; so that in many cases a verb does not carry ideas only but it is just the very action. The paper, using a descriptive analytical method, has studied speech actions of declarative and non-declarative sentences in some of Imam`s sermons and letters on the basis of Austin`s theory of speech action and Searle`s action model and explained the effective power of Imams speech on the addressees. As understood by the study, in most cases, utterances with declarative action have been used and, then, persuasive actions. Emotional and obligatory actions haven less. Such an application has been due to the political and social conditions during Imam`s rule.
    Keywords: language, Nahj ul-Balaghah, Speech Act, Action Model
  • Seyyed Mehdi Masboogh *, Rasoul Fathi Mozafari Pages 33-50
    Given translation and receiving meaning from a text as a systematic course, understanding and analyzing the meaning of its words would be known as the first stage in the field. In the stage, the changes occurred in words` structure would signify language dynamic state and, at the same time, its applicability appropriately. Current structure changes of the words of a language would produce various meanings leading to development of language and countless challenges of it in expressing one`s thought and ideas. Such being the case, a knowledge of impacts of the changes in its meaning domain and, consequently, perceiving exact meaning of the text would be taken as necessary in translation. In the paper, it has been intended to analyze some structural components of the words in the sermons of Nahj ul-Balaghah and to study the semantic changes of the components. As analysis of five translations of Nahj ul-Balaghah show, in some cases, the translators` lack of attention to the changes has led to incorrect translations.
    Keywords: Morpheme Structure, Sermons of Nahj ul-Balaghah, Translations of Nahj ul-Balaghah
  • Houman Nazemian *, Ali Piarni Shal, Akbar Ramazani Pages 51-72
    Statistical stylistics helps researchers to decide and distinguish different styles. Research method of statistical style is based on quantitative norms and researchers should analyze the components on statistical data. In the paper, with a descriptive, analytical and statistical method, the sermon Gharra` is studies stylistically. As described in the paper, among figures of speech, balanced rhyme and symmetrical rhyme have been used in the sermon equally and more than other figures. Rhyme and parallelism, regarding their music, prepare the readers` mind to perceive the meaning; and among non-verbal figures, the figure of oxymoron has been used mostly. This figure helps the readers to pay attention to requisite denotation, remember the meanings and, consequently, perceive the meaning of the text well. As it seems, Imam`s purpose in using such figures lies in attracting the addressees` attentions to understand the speech better. Such a usage of the figures of speech in this sermon has put in a particular literature position for those learned in the field.
    Keywords: Statistical Stylistics, the Sermon Gharra', Verbal Figures of Speech, Non-Verbal Figures of Speech
  • Hasan Taromi Rad, Maryam Kalouti * Pages 73-88

    Terminologists and commentators of Nahj ul-Balaghah have viewed ÇáÍóÓóäÇäö, ÚöØÝÇیó and ÇáÛóäóãö ÑóÈیÖóÉö as being of different meanings; as the viewed, ÇáÍóÓóäÇäö means the Imams Hasan and Hosein (a), the big toe, the upper arm and the forearm, and ÚöØÝÇیó two sides of shirt, human`s two flanks and two shoulders, and ÇáÛóäóãö ÑóÈیÖóÉö little intelligence, intensity of enjoyment, lack of politeness and public overcrowding and referring to Imam (a) because of extreme injustice of the rulers. In the paper, all given meaning as well as the relevant objections have been critically studied. As viewed in the paper, ÇáÍóÓóäÇäö means two shoulders, upper arms or forearms, ÚØÝÇیó is preferred to mean human flanks and the last phrase to mean public overcrowding as showing their demand to Imam`s rule because of the extreme injustice current during the third caliphate.

    Keywords: The Third Sermon, the Sermon Shiqshiqiyah, ربیضه, الحسنان, عطفای
  • Hossein Mohtadi * Pages 89-112

    The poor or fuqara has been one of the most notable social groups for Imam Ali (a). Addressing state officials and the public, Imam emphasizes on the poor, their rights and the necessity for supporting them. The notability of the paper is reflected to the question: which groups of the people have been known as the poor for Imam and what is the duty of the official men in relation to them? In the paper, the lexical points of the word ÝÞیÑ in Nahj ul-Balaghah with regard to the relation of syntagmatic and paradigmatic has been studied. In Nahj ul-Balaghah, the word ÝÞیÑ has been associated with such words and phrases as ãӘیä, Ãåá ÇáÈÄÓی, Òãäی, ÞÇäÚ, ãÚÊÑø, ÖÚیÝ, ÓÇÆá, ãÏÝæÚ, ÛÇÑã, ÇÈä ÓÈیá and replaced with Ãåá ÇáÍÇÌÉ, ãÍÊÇÌیä, Ãåá ÇáÝÇÞÉ, ÛóÑËی and ÓóÛóÈ. Therefore, it has been made clear that some kind of need may be found in all associated words with ÝÞیÑ as there may be found different degrees of need in them. As understood by Imam`s speech, it is a necessary duty for all men of state and peoples to support the poor.

    Keywords: Words in Nahj ul-Balaghah, Meaning of فقیر, the Words Synonymous with فقیر
  • Alireza Kamali * Pages 113-134
    A religious rule is known to be that in which all levels of management are in accordance with religious beliefs, judgments and values. The ends of a system lie in some general affairs toward which it moves. In the paper, it has been intended to study Alawi teachings and manner of political and behavior life and survey general purposes of an Islamic rule in political, social, economic, cultural and military fields. One, relying on Imam`s speeches, may divide the ends of an Islamic rule into final ends and middle ends. Pursuing the former, Islamic government tries to lead human being to happiness and Divine approximation and, pursuing the latter, tries to administrate society on the basis of Islamic laws, supporting meritocracy, lawful relation to other government, making justice widespread, satisfying social needs and developing public well-fare, establishing and extending Islamic pure teachings and knowledge in society, increasing the citizens` economic power, constructing and building the country, developing trade, technology and agriculture, establishing public security and managing social crises.
    Keywords: religious government, Government's Ends, Final Ends, Middle Ends, Politics in Nahj ul-Balaghah
  • Ali Hoseinzadeh, Masoud Amanloo * Pages 135-155
    In changing society from current situation to an ideal one, realists follow current realities. Idealists, however, are faithful to their ideals in all conditions and count any withdrawal from their ideal positions as conservative. A third group may be found that in the case of inflict between ideals and real possibilities, act as a realist idealist and bring the real limitations into consideration. In the paper, it has been intended to explain Imam Ali`s approach in deposing and appointing the rulers with regard to the mentioned tendencies. His insistence on deposing Mu`wiyah and surviving Abu Musa Asha`ri may not be explained on the basis of pure realism and idealism. It may be reasonable only on the basis of realist idealism. Imam`s attention to different political and social conditions of kufa and sham from on hand and priority in deposing illegal rulers has led him to take the position.
    Keywords: Imam Ali (a), Idealism, Realism, Realist Idealist