فهرست مطالب

جامعه شناسی تاریخی - سال نهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1396)
  • سال نهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/11
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علیرضا هژبری نوبری*، مهناز صالحی گروس صفحات 1-27
    سکه سندی مکتوب، معتبر و پرمحتواست که ضرورت شناخت و اهمیت آن از جهات مختلف اهمیت دارد. بر این اساس مسکوکات، یکی از مهم ترین ابزارها و روش های پژوهشی برای شناخت تاریخ، فرهنگ و تمدن بشری به شمارمی روند که به معرفی و تحلیل اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی هر دوره کمک شایانی می کنند.
    در این پژوهش نتایج آنالیز عنصری 6 نمونه سکه نقره یک درهمی خسرو دوم اشکانی(208-190م.) و 11عدد سکه نقره متعلق به سپتیموس سوروس امپراطور روم (211- 145م.) و همسرش جولیا دومنا با روشXRF مطالعه شده است. نتایج بیانگر افت درصد خلوص نقره در مسکوکات خسرو دوم و کاهش وزن سکه های نقره سپتیموس و همسرش جولیا دومنا است. دلیل این نوسانات را باید در آغاز جنگ های 5 ساله ایران و روم جستجو نمود که در پایان به شکست ایرانیان و تصرف دوباره تیسفون به دست رومیان در اواخر سال 197م. انجامید.
    کلیدواژگان: اشکانیان، یک درهمی نقره، خسرودوم، سپتیموس سوروس، روشXRF
  • کامیار عبدی *، شادی گنجی صفحات 29-64
    بررسی ساختار سیاسی- اجتماعی جوامع در دوره آغاز شهرنشینی یکی از موضوعاتی است که در دهه های اخیر ذهن باستان شناسان را به خود مشغول کرده است. بررسی این موضوع با رویکردهای گوناگون منجر به استفاده از روش ها، تقسیم بندی ها و اصطلاحات متفاوت شده که در ده ها مقاله و کتاب مطرح و به بحث گذاشته شده اند. توجه به سازوکارهای حکومتی، اقتصاد سیاسی و رابطه قدرت در چنین جوامعی مباحثی چون وظایف شخص/ اشخاص برتر، فرمانروا، گروه های اشرافی و رابطه شان با یکدیگر را پیش می کشد. از بطن چنین مباحثی است که موضوعاتی چون ماهیت و کارکرد سلسله مراتب عمودی و سلسله مراتب افقی در جامعه مطرح می شود. استفاده از رویکردهایی ایستا و تک راستا در بررسی جوامع پیچیده باعث شده برخی از پژوهشگران برای شناخت و معرفی ساختار سیاسی- اجتماعی این جوامع از الگوهای مشخص و از پیش تعریف شده استفاده کنند و تفاوت هایی را که می تواند بین آنها وجود داشته باشد نادیده بگیرند. شهر سوخته در هزاره سوم پ.م. یکی از جوامعی است که ساختار سیاسی- اجتماعی آن با ساختارهای از پیش تعریف شده برای جوامع پیچیده هم زمان همخوانی ندارد. بر همین اساس در این مقاله سعی نموده ایم با بررسی متغیرهایی چون معماری، تدفین، آلات و ادوات اداری و الگوی پراکندگی محوطه ها، با شناخت بخش های اثرپذیرتر از ساختار سیاسی- اجتماعی، تصویری را از رابطه قدرت و نحوه اداره این جوامع بازسازی کنیم.
    کلیدواژگان: ساختار سیاسی- اجتماعی، شهر سوخته، هزاره سوم پ، م، _ سلسله مراتب عمودی-افقی
  • سید مهدی موسوی کوهپر*، سرور خراشادی، جواد نیستانی، سید رسول موسوی حاجی صفحات 65-98
    دو ویژگی بنیادین هنر یادمانی ساسانی، یعنی سنت واقع گرایی و سنت مقامی به بهترین شکل در نگارکندهای صخره ای این دوره نمود یافته اند؛ به گونه ای که در کنار هم یک نظام نشانه ای رمزآلود را پدید آورده اند. معناکاوی این نظام نشانه ای با توسل به «رویکرد نشانه شناختی: بافت گرایی و پیوستار متنی (تصویرشناسی مقایسه ای)» میسر خواهد شد. آنچه بن مایه این جستار شد، خطای دید ناشی از اجرای پرسپکتیو در نگارکند صخره ای بهرام دوم در نقش رستم فارس است. این مساله که امر را در شخصیت شناسی برخی پیکره ها بر محققان مشتبه ساخته است، بسی پرسش برانگیز است. چرا هنرمند عصر ساسانی در مواقعی عامدانه به اجرای پرسپکتیوی بی ضرورت دست زده است؟ نتیجه مطالعات حاکی از آن است که ترفندهای هنری چون پرسپکتیو نیز نقش یک عنصر نشانه ای نمادین را در این آثار ایفا نموده اند؛ چنان که این ترفند در نگارکند بهرام دوم در نقش رستم فارس به دور از هر گونه ژرفانمایی، تنها با مفهومی سیاسی مبنی بر حق ولیعهدی همراه است. پرسپکتیو عینیت یافته در نگارکند صخره ای شاپور اول در نقش رجب فارس نیز در عین ژرفانمایی، نشانه ای مبنی بر اولویت در حق ولیعهدی است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت و روش از نوع پژوهش های تاریخی است که با رویکرد نشانه شناختی به تحلیل مساله پرداخته است.
    کلیدواژگان: ساسانی، نگارکندهای صخره ای، پرسپکتیو، حق ولیعهدی، حق تباری
  • علی ساعی، اعظم مقدس، مسعود غفاری صفحات 99-131
    موضوع این مقاله تحلیل مرحله تثبیت دموکراتیک در دو کشور ایران و ترکیه است. با تمرکز بر وضعیت احزاب سیاسی، چرایی توقف ایران در وضعیت گذار و آغاز مرحله تثبیت در ترکیه تبیین شده است. مدل نظری پژوهش با مروری بر نظریه های دموکراتیزاسیون، تثبیت دموکراسی و احزاب سیاسی تنظیم و براساس آن فرضیه «احزاب سیاسی نهادمند، شرط لازم برای تثبیت دموکراتیک» فرموله شده است. احزاب سیاسی نهادمند با رواج اشکال قانونی و مدنی فعالیت سیاسی، آموزش ارزش های مشارکت، همکاری و تساهل و کاهش مداخله نیروهای غیرسیاسی مثل نظامیان، در آغاز مرحله تثبیت دموکراسی تعیین کننده هستند.
    پژوهش با روش تطبیقی تاریخی و در دو سطح درون سیستمی و بین سیستمی انجام شده است. طبق شواهد تفاوت در سطح نهادمندی احزاب سیاسی در ترکیه و ایران در تفاوت تجربه آنها در عبور از مرحله گذار دموکراتیک تاثیر داشته است. در ترکیه از اوایل سال 2001 و به طور خاص پس از پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی 2002 حرکت در مسیر تثبیت دموکراتیک تسهیل شد، در حالی که ضعف نهادمندی احزاب سیاسی در ایران موجب شده است دموکراتیزاسیون در مرحله گذار باقی بماند و تثبیت دموکراسی آغاز نشود.
    کلیدواژگان: دموکراتیزاسیون، تثبیت دموکراتیک، احزاب سیاسی نهادمند، ایران، ترکیه
  • شهرام جلیلیان * صفحات 133-158
    مادها گروه هایی از مردمان هندواروپایی آسیای میانه بودند که در سده های نخستین هزاره نخست پیش از میلاد، تا کوه های زاگرس پیش تاخته، در غرب و شمال غرب فلات ایران فرود آمدند و پهنه جغرافیایی زیستگاه آنان، سرزمین «ماد» نام گرفت. اگرچه متن های کهن میانرودانی در سده های دهم تا هفتم پیش از میلاد به ده ها شاهک نشین و دژهای کوچک و بزرگ پراکنده در نیمه غربی و شمال غربی فلات ایران اشاره دارند و نشان می دهند که در این دوره، مادها در گستره سرزمین ماد پراکنده بوده و ساختاری قبیله ای داشته اند، گزارش های یونانی، پادشاهی ماد را از دوره دیوکس (دیئوکو؟)، که نخستین شهریار و بنیان گذار پادشاهی مادها نام گرفته، یک شاهنشاهی نیرومند، سازمان یافته و دارای نهادهای فرهنگی و سازمان اداری تکامل یافته نشان می دهند. آگاهی های امرزوی نشان می دهند که این نوشته ها درباره سازمان یافتگی و نهادهای فرهنگی و سازمان اداری مادها، بازنمایی نهادها و سازمان های دوره هخامنشیان بوده که به اندام مادها پوشانده شده است، و پادشاهی ماد در دوره بزرگی از تاریخ زودگذر خود، ساختاری از هم گسیخته داشته و اتحادیه ای از قبیله های مادی و مردم میانرودانی مآب سرزمین ماد، و فاقد نهادها و سازمان های پایدار سیاسی و فرهنگی بوده است. در این جستار، با نگاهی به چگونگی بنیادگرفتن پادشاهی ماد به عنوان نخستین پادشاهی آریاییان ایرانی در غرب فلات ایران به ساختار سیاسی- اجتماعی و دستگاه اداری پادشاهی ماد پرداخته خواهد شد.
    کلیدواژگان: آشوریان، مادها، هخامنشیان، ساختار سیاسی و فرهنگی، دستگاه اداری
  • علی اکبر کجباف*، اصغر فروغی ابری، مجتبی منصوریان خواجه لنگی صفحات 159-183
    حقوق مالکیت در تحلیل های داگلاس نورث نونهادگرا درباره رشد و افول اقتصاد جوامع در دوره های مختلف تاریخی نقشی کلیدی دارد. در مفهوم حق مالکیت مساله حق اعمال انحصار مطرح است، از این رو هزینه هایی را برای مالک درپی دارد. به نظر نورث حقوق مالکیت تضمین شده ای که منافع آن از هزینه هایش بیشتر باشد، به همراه دولتی که از این نوع حقوق مالکیت حمایت کند، سبب رشد اقتصادی می گردد. هزینه های حقوق مالکیت در دوره صفویه به دلیل مسائلی مانند مالیات، مصادره و... اغلب بیشتر از منافع دارایی بوده است. از طرف دیگر دولت صفویه هم مالکیت منابع تولیدی را در اختیار حلقه فرادستان و خصوصا شاه قرار می داد و تلاش می کرد تجارت را تحت کنترل خود درآورد. اشکال بسیار مختلفی از مناسبات زمین داری در دوره صفویه به وجود آمد که همه آن ها یک ویژگی مشترک داشتند: زمین به شاه تعلق داشت. از این رو دولت صفویه مانعی بزرگ در توسعه و تکامل حقوق مالکیت بوده است. هرگاه با همین نوع حقوق مالکیت ناکارآمد، امنیتی ایجاد می شد، اوضاع اقتصادی بهبود می یافت. این مقاله برآن است تا پس از بیان چارچوب نظری، ارزیابی از حقوق مالکیت در دوره صفویه را با توجه به ساختار و هزینه های حقوق مالکیت و نقش دولت به روش توصیفی- تحلیلی و براساس اطلاعات کتابخانه ای بررسی کند.
    کلیدواژگان: حقوق مالکیت، نهاد، صفویه، دولت، داگلاس نورث
  • محمد رضایی، محمود محمدی صفحات 185-211
    پژوهش ها درباره پیدایش مدارس جدید در ایران را می توان در سه دسته کلی تحلیل های نوسازی، تحلیل های دولت گرا و تحلیل های ضداستعماری تقسیم بندی کرد. به طور کلی سه نقد بر این تحلیل ها وارد است: پروژه ای دیدن ظهور مدارس جدید در ایران، تقلیل گرایی و ساده سازی. این تحلیل ها با نادیده گرفتن جزییات تاریخی و پیچیدگی هایی که در گذشته تاریخی ایرانیان رخ داده است روایتی ساده از ظهور مدارس در ایران ارائه می کنند. در مقابل باید به دنبال آشکارسازی پیچیدگی ها و ضرورت های تاریخی بود که از دل آن ها تولد مدرسه جدید ممکن شده است. به نظر ما به رغم اهمیت نقش نیروهای سه گانه پیش گفته در تکوین و گسترش مدرسه در ایران، این رخداد تاریخی را باید در متن گسترده تر تحول گفتمانی حول مفهوم تربیت جدید توضیح داد. ظهور مدرسه بیش از آن که حاصل نیروی یرونی و سوژه ای بنیان گذار باشد، حاصل ضرورت هایی بود که به طور تاریخی سربرآورده بودند، وقایعی که رخ داده بودند و نیروهای جدیدی که شکل گرفته بودند تا تربیت مدرسه ای را در ایران ممکن سازند. تربیت دولت، تربیت قشون و فنون و تربیت ملت سه برهه مهم پیدایش این گفتمان هستند که در این مقاله کوشیدیم با جزئیات بیشتری ابعاد آن را با تکیه بر تحلیل هم آیندی روشن کنیم.
    کلیدواژگان: تحلیل هم آیندی، تربیت دولت، تربیت ملت، آموزش مدرسه ای، مدرسه های جدید، قاجار
|
  • Alireza Hejebri Nobari *, Mahnaz Salehi Pages 1-27
    Coin is a written, valid and full content document that its investigation is essential from various aspects. Accordingly, the coins are one of the most important research tools and methods for recognition the history, culture and civilization that help to introduce and analyze the social, cultural, economic and political situations of each course.
    In this study, the results of elemental analysis of 6 one Drachma coins of Khosrow II and 11 silver coins belong to Septimius and his wife Julia Domana by XRF method have been reported.
    These results show a drop in purity percentage of silver in the Khosrow II coins and weight reduction in Septimius and his wife Julia Domana silver coins. The cause of these fluctuations must be searched in the beginning of 5 year war of Iran and Rome which led to defeat of the Persians and recapturing Cteisphon by Romans at the end of the year 197 AD.. The cause of these fluctuations must be searched in the beginning of 5 year war of Iran and Rome which led to defeat of the Persians and recapturing Cteisphon by Romans at the end of the year 197 AD
    Keywords: Parthian Empire, Khosrow II, Silver Coins, XRF Method
  • Kamyar Abdi * Pages 29-64
    The study of complex societies between prehistoric archaeologists is in the basins of attraction, these years. Approach to this issue with different attitudes has been led to variety of methods, classifications and terms stated in tens of articles, books and speeches. When archaeologist speak about sociocultural complexity usually rank societies on the scales of complexity. Power relation and political economy in complex societies have discussed the position of nobles, king or rulers and through these discussions are born consepts such as hiararchy and heterarchy.
    Referring to predefined models, In Study of sociopolitical structure of archaic societies doesn’t allow researchers to see the differences between societies. Based on evidences that we will mention, Shahr-i Sokhta is one of those societies that in 3rd millennium BC, is different in form and organization from synchronic societies. In this article, we will pay our attention to evidences such as architecture, burials, administration artifacts and Settlement pattern influenced by sociopolitical structure in Shahr-i Sokhta, to understand what kind of power relation and sociopolitical structure belongs to this society and whether they were organized by a ruler or nobles.
    Keywords: Sociopolitical structure, Shahr-i Sokhta, 3rd millennium BC, hierarchy, heterarchy
  • Seyed Mehdi Mousavi Kohpar * Pages 65-98
    Two fundamental features of the Sasanian monumental art, i.e. the realism and positional tradition, have been represented in rock reliefs of that time in the best manner, so that they have created a semiotic cryptic system together. Concept mining of this semiotic system will be achieved by appealing to a context-oriented approach and benefiting from the contextual continuum (comparative picturology). What underlay this research was the optical illusion resulted from implementing the perspective in the rock relief of Bahram II in Naqsh-i Rustam, Fars. This issue, which has misled the researchers in characterology of some figures, is highly controversial. Why the Sasanian artist has sometimes intentionally implemented an unnecessary perspective? Results of the studies indicate that artistic tricks such as perspective have also played the role of a sign in these artworks; as this trick in Bahram II rock relief in Nadsh-i Rustam, without any perspective, is merely accompanied by a political implication based upon the right of crown prince. The objectified perspective in the rock relief of Shapur I in Naqsh-i Rajab, Fars province, is also the evidence indicating the priority in the right of crown prince position.
    Keywords: Sasanian, Rock Reliefs, Perspective, Right of Crown Prince Position, Descent Right
  • Azam Moghadas, Ali Saei * Pages 99-131
    This research attempts to explain the democratic consolidation in Iran and Turkey. To this end, the following research question is proposed: why Iran has stopped in transition phase and Turkey has moved toward consolidation.The theoretical model is extracted from the theories of democratization, consolidation of democracy, civil society and political parties. Based on the theoritical model, the hyphothesis of article is formulated: the institionalized political parties are the necessary condition for democratic consolidation. The institionalized political parties would reduce non-civilian actors and activities and is fertile ground to spreading democratic values such as toleration, moderation, trust and cooperation. The method in this article is historical comparative study. According to the emprical evidence, difference between the level of political parties’ institutionalization in Iran and Turkey has produced different results in terms of democratic consolidation in the two countries. In Turkey, since early 2000s, especially after the victory of the Justice and Development Party in the 2002 parliamentary elections, moving towards democratic consolidation phase has facilated, whereas the weakness of political parties’ institutionalization has caused democratization in Iran to cease in transition zone.
    Keywords: Democratization, democratic consolidation, institionalized political parties, Iran, Turkey
  • Shahram Jalilian* Pages 133-158
    Medians were a group of Indo-Iranians in middle Asia who progressed to Zagros Mountains in the early centuries of the first millennium B.C. and settled in the west and north-west of Iran plateau. The geographical expansion of their settlement was called Media. Although the ancient Mesopotamian texts from 10th to 7th centuries B.C. referred to several big and small castles and realms of certain governors all over the west and north-west of Iran plateau and revealed that Medians resided in Media and have a tribal life structure, Greek records referred to Median kingdom as a powerful and well-organized kingdom with developed cultural institutions and administrative organizations. Today we know that these records on organizations, cultural institutions, and administrative organizations of Medians were a display of institutions and organizations of Achaemenids era which were ascribed to Medians. Median kingdom in a long span of its transient history had a disintegrated structure and a confederation of Median tribes and people with Mesopotamian cultura in Media, with no stable cultural and political institutions and organizations. In this paper, it is discussed that how Median kingdom as a first kingdom of Iranian Arians in the west of Iran plateau was founded and the social-political structure and administrative organization of Median kingdom will be studied.
    Keywords: Assyrians, Medians, Achaemenids, Political, Cultural Structures, Administrative Organizations
  • Mojtaba Mansoorian, Aliakbar Kajbaf * Pages 159-183
    Property right play basic role in the analysis of Douglass North’s new institutional about economic growth and decline of societies in different historical periods. In the concept of the property right, the issue of monopoly is important, Therefore there is costs for the possessor. In North’s view, guaranteed property rights that supported by the government and its interests are more than its costs, cause to economic growth. In the Safavid era the costs of property rights due to issues such as tax, seizures, etc., has often been more than assets profits. In other hand the safavid government placed the ownership of productive resources at the disposal of the elites ring and especially the king, and tried to control the trade. There were many forms of land tenure in the Safavid period that all of them had a common feature: land belonged to the king. Therefore the Safavid government has been a major obstacle against development and evolution of property right. Whenever with same type of inefficient property rights, government caused security, economic situation was improving. This article after giving theoretical frame, intends to review assessment of property right in Safavid era with due attention to costs of property right and role of government via descriptive –analytic method based on library information.
    Keywords: Property Right, Institution, Safavid, State, Douglass North
  • Mohammad Rezaei, Mahmuod Mohammadi Pages 185-211
    It is possible to cast studies on the formation of new schools in Iran into three categories: modernization, state-oriented, and anti-colonialist approaches. All these analyses, in general, are flawed, mainly due to reductionism, simplification of causes, or subject-oriented analysis. In these researches, historical complexities and details, usually, to be lacked, and in turn, a simplified explanation is rendered as the main factor of the emergence of new school in Iran. In looking for a more complicated narrative, we try to illustrate some effective forces through which the birth of new school has made possible. Although we never deny the importance of historical factors which are at the center of previous investigations, we content that new birth requires focus on a more broad discursive transformation in which the necessity for new education, not only by the state but also by the other part of society, is distinguished. Therefore, the birth of new school, in contest with the long-lasting religious and traditional Maktabs, cannot be analyzed by appealing to a final historical subject like the intelligentsia, Qajar state or Christian missioners, but historical necessities and new arrangement of historical forces. Cultivation of state (or Shah), mobilization of army and technologies, and finally, education of the nation, are three important elements in the course of this discourse. Based on a conjunctural analysis, in this article, we tried to shed light on the issue.
    Keywords: conjunctural analysis, cultivation of state, education of the nation, Iran, Maktab, mobilization of army, modern schooling, modernization, Qajar