فهرست مطالب

معرفت - سال بیست و هفتم شماره 1 (پیاپی 244، فروردین 1397)
  • سال بیست و هفتم شماره 1 (پیاپی 244، فروردین 1397)
  • ویژة کلام
  • تاریخ انتشار: 1397/03/31
  • تعداد عناوین: 8
|
  • عبدلرحمن باقرزاده * صفحه 5
    این مقال به بررسی صفات و نشانه های پرهیزگاران و شیعیان واقعی در خطبه نورانی امیرمومنان† می پردازد، اما چون نقل این نشانه ها در روایت نوف بکالی در بحار الانوار مغشوش و خالی از تصحیف و اشتباه نیست، ادامه بحث را در نهج البلاغه و در خطبه همام پی می گیریم. حضرت درباره سایر نشانه های شیعیان راستین می فرمایند: «و طلبا فی‏ حلال‏ ونشاطا فی هدی وتحرجا عن طمع»‏ (آنان جست وجوگر مال حلال اند، و در راه هدایت مردم پر تحرک و پرتلاش، و از آز و طمع به دورند). شیعیان افزون بر بندگی و عبادت به وظایف اجتماعی خویش نیز می پردازند و برای ادامه حیات خویش در پی کسب روزی حلال هستند، اما هرگز دلبسته به دنیا و حریص به مال دنیا نیستند. به حقوق دیگران تجاوز نمی کنند و بیت المال را پایمال نمی کنند. این کار و تلاش بسترساز تکامل آنان است.
    کلیدواژگان: روزي حلال، کار و تلاش، توکل بر خدا، شيعيان
  • عبدالرحمن باقرزاده صفحه 13
    در طول تاریخ اسلام، حدیث «ثقلین» به عنوان سندی پرافتخار بر صفحه زرین حقیقت شیعی درخشیده و در حوزه های گوناگون کلامی، فقهی، حدیثی و تاریخی محل استناد شیعیان بوده است. این سند از چنان ظرفیتی برخوردار است که می تواند عامل وصل بوده و رفع اختلافات بین امت اسلام را موجب گردد و زمینه انسجام مسلمانان را فراهم سازد، ولی متاسفانه به سبب جهالت و بی مهری ها، از این ظرفیت عظیم درست استفاده نشده است. سوال اصلی این است که چه عواملی موجب دور ماندن امت اسلام از این ظرفیت گردیده است؟ به نظر می رسد شبهه افکنی ها یکی از عوامل مزبور است. ضرورت فراهم آمدن بستر مناسب برای استفاده هرچه بیشتر از این ظرفیت، نگارنده را واداشت تا در تحقیق حاضر به دنبال پاسخ به برخی از آن شبهات برآید.
    روش تحقیق توصیفی تحلیلی و مستند به منابع معتبر عامه است تا زمینه پذیرش بهتر مطالب را فراهم سازد. یافته های تحقیق نشان دهنده ضعف بنیادین شبهات واردشده بوده و با اندکی تامل و ملاحظه منصفانه، شبهات مزبور قابل برطرف شدن است.
    کلیدواژگان: حدیث ثقلین، صحیح بخاری، حدیث اصحابی کالنجوم، حدیث اقتدا به شیخین
  • ناصرالدین اوجاقی صفحه 25
    صفات خداوند در مباحث اعتقادی از جایگاه ویژه و اهمیت خاصی برخوردار است. یکی از مسائلی که در این زمینه مطرح است، ارتباط بین صفات الهی است. انواع متفاوتی از رابطه بین صفات الهی می تواند مطمح نظر قرار گیرد. گاهی این ارتباط به این صورت است که با استفاده از یک صفت، بر وجود صفتی دیگر استدلال می شود. متکلمان بر این باورند که بین صفت «حکمت» و «علم» الهی چنین رابطه ای وجود دارد و از صفت «حکمت» برای اثبات صفت «علم» در خداوند بهره می گیرند. در این نوشتار، ضمن آشنایی با استدلال متکلمان و پاسخ آنها به اشکلات واردشده بر استدلال، میزان موفقیت آنها در نشان دادن چنین رابطه ای بین حکمت و علم الهی بررسی می شود. بدین منظور، از روش اسنادی و شیوه تحلیلی استفاده شده است. به نظر می رسد متکلمان در کلام سنتی نمی توانند با موفقیت کامل، چنین رابطه ای را نشان دهند و استدلال آنها برای نشان اثبات علم الهی از طریق حکمت موفق نیست.
    کلیدواژگان: علم خدا، صفات خدا، حکمت الهی، اتقان صنع
  • امرالله قلی زاده*، محمدحسین فاریاب صفحه 37
    مسئله گستره و قلمرو علم امام علیه السلام از جمله مباحثی است که با وجود پیشینه طولانی آن، همچنان موضوع بحث و نظر میان اندیشمندان اسلامی است، به گونه ای که برخی قایل به محدود بودن علم امام علیه السلام و برخی قایل به گسترده بودن علم او گشته اند. این مقاله کوشیده است با استفاده از روایات معصومان علیهم السلام، قضاوتی واقع بینانه درباره این موضوع ارائه دهد؛ بدین معنا که ابتدا روایات موید نظریه محدود بودن علم امام علیه السلام و سپس روایات موید نامحدود بودن علم ایشان را بررسی کرده و پس از بیان وجوه وجه الجمع و نقد آن، در نهایت، نظریه شانی بودن علم امام علیه السلام را تقویت نموده است.
    کلیدواژگان: علم، امامت، علم امام، قلمرو علم امام
  • محمد عباس زاده جهرمی صفحه 45
    شناخت و معرفی انسان و بحث از معیار انسان شدن او، ریشه در تاریخ معرفت بشر دارد و کمتر صاحب اندیشه ای است که در برهه هایی از زندگی خویش با آن مواجه نشده باشد. ازاین رو، پاسخ به پرسش «عامل اصلی تفکیک کننده انسان از دیگر موجودات، و معیار اصلی انسان بودن چیست؟» ضروری و مهم به نظر می رسد. این تحقیق با استفاده از منابع کتابخانه ای و روش تحلیلی، سعی دارد پاسخ پرسش مزبور را با جست وجو و از متون دینی به دست آورد.
    متون دینی به منظور تبیین فصل جداکننده انسان از دیگر موجودات، به عواملی همچون اهل حمد و سپاس الهی بودن، حیا، بهره مندی از عقل، پایبندی به دستورات الهی و فطرت اشاره کرده اند. هریک از این عناوین ساحتی از وجود انسان را معرفی می کند. عنوان جامع بین این عوامل را می توان «فطرت» دانست.
    کلیدواژگان: انسان، حیوان، فطرت
  • امید آهنچی صفحه 57
    عقل و عقلانیت همواره در بستر تاریخ بشری، از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار بوده است؛ اما آنچه محل اختلاف آراء و همچنین توجه اندیشمندان است ویژگی ها و مختصات عقل سلیم است؛ زیرا اگر عقل با سلامت فطرت همراه نباشد، بیش از آنکه مفید و ارزشمند باشد، عاملی برای اضمحلال و ویرانگری محسوب می شود. از سوی دیگر، علامه طباطبائی یکی از بزرگ ترین حکیمان متاله قرن اخیر به شمار می رود. بنابراین، تبیین آراء ایشان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بدین روی این مقاله در پی آن است که از منظر این شخصیت ممتاز، به این سوال پاسخ دهد که شروط و موانع دستیابی به عقل سلیم چیست؟ بدین منظور، ابتدا به واکاوی معنای لغوی و اصطلاحی «عقل» در آثار علامه طباطبائی همت گمارده و سپس به شروط دستیابی به عقل سلیم از منظر ایشان، با تفکیک شرط لازم و شرط کمال، و همچنین به موانع دستیابی به عقل سلیم و پایبندی به نتایج آن پرداخته است. نتایج این مقاله نشان می دهد که از منظر علامه، رعایت اصول منطقی، شرط لازم؛ و رعایت تقوا، عمل به علم قبلی و همچنین ورود در ولایت الهی جزو شروط کمال برای دستیابی به عقل سلیم است. طغیان غرایز، پیروی از گمان و همچنین تقلید بدون پشتوانه عقلی به عنوان مهم ترین مانع برای دستیابی به عقل سلیم، و پیروی ازهوای نفس و تسلط قوه واهمه عواملی برای عدم پایبندی به نتایج عقل سلیم محسوب می شود.
    کلیدواژگان: عقل سلیم، علامه طباطبائی، سلامت فطرت، عقل قرآنی
  • احمدرضا ذوالفقاری، حسن یوسفیان صفحه 71
    در آیات و روایات بسیاری بر تاثیر اعمال انسان در حوادث طبیعی و بازتاب دنیوی آن اعمال تصریح شده است. این تاثیر و تاثر با رویکردهای گوناگونی همچون اخلاقی، تربیتی و هستی شناختی می تواند بررسی شود. در این تحقیق، رابطه تکوینی اعمال منفی انسان و حوادث طبیعی با توجه به روایات با رویکرد هستی شناختی بررسی می شود و با استفاده از روش نقلی، تاثیر اعمال اختیاری انسان در بروز حوادث طبیعی به صورت موجبه جزئیه اثبات می گردد؛ به این معنا که اعمال انسان مقتضی وقوع برخی از حوادث طبیعی است، هرچند از برخی روایات نیز می توان به علیت تامه بعضی از اعمال نسبت به نتایج مترتب بر آنها دست یافت.
    کلیدواژگان: اعمال اختیاری، رابطه تکوینی، حوادث طبیعی، اقتضا
  • حمید ایماندار *، رضا ملازاده صفحه 81
    هستی شناسی حس گرایانه و انکار تفصیلی مجردات از سوی سلفیه تاثیر بسزایی در تلقی ایشان از لوازم توحید همچون مباحث توسل و استغاثه داشته است. در این زمینه، بررسی آراء مفسران منتسب به جریان سلفیه در حوزه مسائل ماورائی موضوعیت می یابد. نوشتار حاضر متکفل بررسی رویکرد تفسیری ابن کثیر به عنوان یکی از مفسران سلفی در این موضوع گردیده و آراء ابن تیمیه به عنوان بنیانگذار سلفیه و قاطبه منتسبان به این مکتب را بر رویکرد تفسیری ابن کثیر در خلال تالیف «تفسیر القرآن العظیم» تطبیق داده است تا صحت انتساب ابن کثیر به مکتب تفسیری سلفیه معلوم گردد. در نهایت، باید گفت: ابن کثیر در مباحث مهمی همچون «سماع موتی» و به ویژه مسئله «عرضه اعمال» به نحوی عمیق آراء خود را از باور سلفیان متمایز ساخته است. وی در مبحث «مغیبات تلویحا» به آراء سلفیه تمایل داشته ولی صراحت تامی در دفاع از موضع سلفیه ارائه نداده است. ازاین رو، شکاف های جدی ابن کثیر با نظریات سلفی ها در تبیین امور ماورائی به عنوان یکی از مولفه های معرف جریان سلفی گری، تزلزلی جدی در این فرقه ایجاد نموده، پیش فرض های سلفیه در رد مفاهیمی همچون توسل به اموات را سست می گرداند.
    کلیدواژگان: ابن تیمیه، ابن کثیر، امور ماورائی، سلفیه، تفسیر القران العظیم
|
  • Abdolrahman Bagherzadeh * Page 5
    During the history of Islam, “Ḥadīth al-Thaqalayn " has been an important document for the Shiite and a source of reference in different areas of theology, jurisprudence, hadith and history. This document has great capacities; it can be a connecting factor used for resolving the differences among the Ummah of Islam and provide the ground for the unity of Muslims. But unfortunately, due to ignorance and inattention, this great capacity has not been used properly. The main question is: what factors have led to the Islamic nation’s ignorance of this capacity? It seems that one factor concerns the doubts raised in this regard. The necessity of providing a suitable ground for making maximum use of this capacity led the authors to seek answers for some of those doubts in the present research. The research methodology is descriptive-analytical, and in order to gain better acceptance, it is documented by authoritative sources. The findings of the research indicate that the raised doubts have fundamental weaknesses, and the doubts can be resolved with a little reflection and fair consideration.
    Keywords: Hadith al-Thaqalain, Sahih Bukhari, Hadith of Ashabi ka al-nojum, Hadith of Iqtida to Sheikheyn
  • Nasroddin Ojaqi Page 25
    God's attributes are of particular importance in doctrinal discussions. An issue that arises in this regard is the relationship between divine attributes. Different types of relationship can be considered between divine attributes. Sometimes this relationship is such that an attribute can be used as a reason for the existence of another attribute. Theologians believe that the relationship between the attributes of divine "wisdom" and " knowledge" is of this kind, and they use the attribute of "wisdom" to prove the attribute of "knowledge" in God. While addressing the theologians’ arguments and their response to the flaws highlighted in their reasoning, this paper examines their success in showing such a relationship between divine wisdom and knowledge. For this purpose, the "library-based" and "analytical" methods have been used. It seems that in traditional theology, theologians cannot prove such a relationship with complete success, and their argument does not succeed in proving divine knowledge through divine wisdom.
    Keywords: divine knowledge, divine attributes, divine wisdom, teleological argument
  • Amrollah Qolizadeh *, Mohammad Hossein Faryab Page 37
    Despite its long history, the issue of the scope and realm of Imam's knowledge is one of the topics that is still the subject of discussion among Islamic scholars; some believe that the knowledge of Imam is finite and some others argue that it is infinite. This paper attempts to deliver an objective judgment on this issue using the traditions of the infallibles; that is, first it has studied the narrations confirming the theory of the finiteness of Imam’s knowledge, and then it has dealt with the narrations confirming the infinite nature of imam’s knowledge. After expressing the commonalities and presenting a critique, it ultimately strengthens the theory of the potentiality of Imam's knowledge.
    Keywords: knowledge, Imamate, Imam's knowledge, realm of Imam's knowledge
  • Mohammad Abbaszadeh Jahromi Page 45
    knowing and defining man and discussing the criterion for his humanity is rooted in the history of human knowledge, and nearly all thinkers have encountered it at some point in their life. Hence, addressing the issue of "the main factor of man’s differentiation from other beings, and the main criterion for humanity" seems essential. Using library sources and analytical method, this research attempts to study this subject by searching in religious texts. Explaining what distinguishes man from other beings, religious texts point to factors such as being grateful to God, modesty, using reason, adherence to divine orders and innate nature. Each of these issues represents an area of human existence. A comprehensive title for all these factors can be called "innate nature".
    Keywords: man, animal, innate nature
  • Omid Ahanchi Page 57
    Reason and rationality have always had a great value and importance throughout human history; however, what leads to disagreement and draws the attention of scholars is the characteristics and features of common sense, because if reason is not accompanied by a sound innate nature, rather than being useful and valuable, it can lead to destruction and devastation. On the other hand, Allameh Tabatabai is one of the greatest philosophers and theosophists of the last century and explaining his views is of particular importance. Thus, this paper seeks to address the question of the conditions and obstacles to achieving common sense from the perspective of this distinguished figure. To this end, firstly, the literal and idiomatic meaning of "reason" in Allameh Tabatabai's works is analyzed. Then, the paper distinguishes between the necessary and perfect condition for achieving common sense from his view point, and deals with the obstacles to achieving common sense and adherence to its outcomes. The research results show that, from the perspective of Allameh, upholding logical principles is a necessary condition; and observance of piety, practicing previous knowledge, as well as entering the Divine Providence are among the perfect conditions for achieving common sense. The outburst of instincts, acting based on suppositions, as well as imitation without rational support are considered to be the most important obstacle to the achievement of common sense, and the pursuit of sensual passions and the dominance of the faculty of imagination are factors contributing to inattention to the outcomes of common sense.
    Keywords: common sense, Allameh Tabatabai, soundness of innate nature, Quranic reason
  • Ahmad Reza Zolfaghari *, Hassan Yusefiyan Page 71
    Many verses and narratives have highlighted the effect of man’s actions on natural events and the worldly reflections of those acts. This impact can be examined through a variety of ethical, educational, and ontological approaches. Using an ontological approach, this research investigates the existential relationship between man’s bad deeds and natural disasters with respect to narrations. Using the traditional method, the effect of the human’s optional actions on natural disasters is proved as particular affirmative proposition; that is, human actions requires the occurrence of some natural events, although some traditions also indicate the complete causality of some acts in relation to their outcomes.
    Keywords: Optional actions, existential relationship, natural disasters, requirement
  • Hamid Imandar *, Reza Mollazadeh Page 81
    Sensational ontology and the differentiated denial of incorporeal beings by Salafis have had a profound effect on their perception of the requirements of monotheism, such as imploration and supplication. In this regard, it seems necessary to consider the views of the commentators attributed to the Salafist movement in the area of supernatural issues. In order to determine the validity of attributing Ibn Kathir to Salafi interpretative school, the present paper studies the interpretative approach of Ibn Kathir as a Salafist commentators on this issue, and compares the views of Ibn Taymiyya, the founder of Salafism , the majority of the followers of this school and the interpretative approach of Ibn Kathir during the compilation of " Tafseer al-Qurʾān al-ʿAẓeem ". Finally, it should be stated that Ibn Kathir has differentiated himself from Salafi doctrines in important discussions such as " Sama' al-Mawta " (dead one's hearing) and especially the issue of "presentation of deeds". He was implicitly inclined to Salafism in the discussion of "abstractions ", but has not explicitly supported Salafi's position. Hence, the important differences between Ibn Kathir and Salafist views in explaining supernatural affairs as one of the components of Salafism have seriously weakened this sect and the Salafi presuppositions in rejecting concepts such as supplicating the dead.
    Keywords: Ibn Taymiyya, Ibn Kathir, supernatural affairs, Salafism, Tafseer al-Qur??n al-?A?ee