فهرست مطالب

پژوهشنامه معارف قرآنی - پیاپی 30 (پاییز 1396)
  • پیاپی 30 (پاییز 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/09/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد کاظم شاکر *، انسیه عسگری صفحات 7-28
    مطالعات تطبیقی از اتفاقات خجسته ای است که در دوره معاصر، علوم انسانی را در نقطه عزیمت برای پیشرفت چشمگیر قرار داده است. دانش های دینی و از جمله، تفسیر قرآن نیز می تواند یکی از جلوه های این گونه مطالعات باشد. اندیشه خاص مذهبی مفسران سبب تولید فرآورده های تفسیری متفاوت شده، به طوری که تاثیر دو مکتب تشیع و تسنن بر تفسیر برخی آیات، به ویژه آیات کلامی و فقهی، انکارناپذیر است. کاربست رویکرد تطبیقی در تفسیر این دسته از آیات، ضمن آنکه به شفافیت آرای تفسیری فریقین می انجامد، باعث رشد و بالندگی دانش تفسیر و گزینش آرای قوی تر از سوی مفسران نیز خواهد شد. پژوهش حاضر درصدد است تا پیدایش رویکرد تطبیقی در تفسیر و نیز سیر تحول آن را با مطالعه اهم تفاسیر اجتهادی فریقین در سده های چهارم، پنجم و ششم به انجام رساند. در این مقاله، برخی از آیاتی که بیش از دیگر آیات، معرکه آرای فقهی یا کلامی شیعه و اهل سنت بوده اند، انتخاب کرده ایم و دیدگاه مفسران یک مذهب در برخورد با آرای تفسیری مذهب دیگر ارزیابی نموده ایم. نگارندگان این مقاله درصدد هستند بدین پرسش پاسخ دهند که رویکرد تطبیقی در تفاسیر مورد بررسی چه ویژگی هایی دارد و هر یک از مفسران به آرای مخالف مذهب خود چگونه نگریسته است و با چه معیارهایی به طرح و نقد این آرا پرداخته است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که همزمان با رشد و توسعه دو دانش کلام و فقه در سده های میانی، رویکرد تطبیقی شیعی سنی به تفاسیر اجتهادی راه یافته است و در هر دو مکتب، سیری تکاملی داشته است و مفسران بعدی نقاط ضعف مفسران قبلی را جبران کرده اند. نمونه هایی که در این تحقیق بررسی شده اند، حاوی نکاتی است که نقاط قوت و ضعف در تفسیر تطبیقی را نشان می دهد که این امر می تواند چراغ راهی برای مفسران و نیز نقطه عزیمت خوبی برای دانش تفسیر به شمار آید.
    کلیدواژگان: تفسیر تطبیقی، تفسیر مقارن، تفسیر مقایسه ای، روش های تفسیری، رویکردهای تفسیری، تاریخ تفسیر، تفسیر فریقین
  • فرامرز سهرابی * صفحات 29-56
    امروزه مطالعات مربوط به معنویت با مفهوم هوش عمیقا گره خورده است و بررسی و تحقیق در این حوزه از مفاهیم چالش برانگیز محسوب می شود. ساختار هوش معنوی، جنبه های ذهنی معنویت را با کاربرد عینی هوش ترکیب کرده، با استفاده از مفاهیم روان شناسی، زیست شناسی، مذهب و معنویت دو عنصر اساسی «توانایی» و «معنویت» را به صورت درهم تننیده بیان می کند. هدف اساسی پژوهش حاضر، بررسی روان شناختی هوش معنوی و جستجو، شناسایی و تبیین مصادیق مفهوم هوش معنوی در قرآن و روایات است. برای رسیدن به هدف تحقیق، با استفاده از روش اسنادی و تحلیل محتوا، آیات قرآن کریم و روایات متناسب با هوش معنوی مورد مطالعه، بررسی و تحلیل قرار گرفت. در بررسی آیات قرآن کریم و روایات از پیامبر اسلام(ص)، امامان معصوم(ع) و سایر متون اسلامی، مطالب و مفاهیمی را می توان پیدا کرد که گویای مفهوم هوش معنوی و یا بعدی از ابعاد آن است. نتایج پژوهش نشان داد که در آیات قرآن و متون اسلامی مفاهیمی همچون «عقل قدسی»، «عقل نوری»، «عقل رحمانی»، «لب»، «نهیه»، «حجر»، «فراست»، «حجی»، «حکمت»، «فطنت» و «کیاست» را می توان معادل و مترادف با مفهوم هوش معنوی دانست. تحقیقات آینده با کاربست روش های متفاوت تحقیق، ابعاد دیگری از مصادیق هوش معنوی را از منظر اسلام روشن تر خواهد کرد.
    کلیدواژگان: آموزه های اسلام، روایات، قرآن، هوش، هوش معنوی، عقل، معنویت
  • فرج الله هدایت نیا * صفحات 57-80
    درباره آفرینش انسان، آدم و حوا و به طور کلی، درباره آفرینش دو صنف مرد و زن میان مفسران اتفاق نظر وجود ندارد. دیدگاه های آنان درباره این موضوع به دو نظریه کلی بازمی گردد. بسیاری از مفسران، آفرینش مرد و زن را از منشی متفاوت و برای اهداف متفاوت می دانند و معتقدند که خدای سبحان حوا را از قسمتی از بدن حضرت آدم آفریده است. همچنین، معتقدند خدای متعال زن را برای آرامش شوهر خلق کرده است. نتیجه این نظریه، فرادستی و سروری مرد بر زن و آفرینش تبعی زن در نظام ارزشی اسلام می باشد. گروهی دیگر از آنان، منشا و هدف آفرینش آدم و حوا را مشترک می دانند و معتقدند که مردان و زنان در آفرینش و به لحاظ شرافت و ارزش یکسان و همسان هستند. مطابق این نظریه، خدای متعال زن و شوهر را برای آفرینش یکدیگر آفریده است. با توجه به تاثیر این نظریات در نظام فقهی حقوقی و فرهنگی اجتماعی، در این جستار تلاش شده ادله نظریه آفرینش تبعی زن بررسی و ارزیابی شود و نشان داده شود که آدم و حوا و به طور کلی، مرد و زن از منشاء مشترک و برای هدف یکسان آفریده شده اند و هیچ یک بر دیگری شرافت و سروری ندارد.
    کلیدواژگان: آفرینش تبعی، آدم، حوا، مرد، زن
  • احمد پاشا زانوس *، مریم نبی پور صفحات 81-102
    یکی از زیرمجموعه های علم زبان شناسی تحلیل گفتمان است. منظور از گفتمان، متن است که در واقع، ترکیبی از جمله های مختلف برای رساندن یک مفهوم یا یک اندیشه می باشد. در تحلیل گفتمان، زبان از جنبه های مختلف بررسی می شود که یکی از آن ها بررسی عوامل انسجام است. انسجام، نظریه و الگویی است که به بررسی عواملی می پردازد که اجزای تشکیل دهنده متن را به هم مرتبط می سازد و سبب هماهنگی آن می شود. در واقع، یک گفتمان یا یک متن زمانی شکل می گیرد که روابط منطقی مناسبی در بین اجزای تشکیل دهنده آن برقرار باشد و نظریه انسجام به دنبال کشف این روابط است. نظم و انسجام در قرآن کریم از دیرباز مورد توجه اندیشمندان جهان اسلام بوده است و علما از گذشته تاکنون به دنبال اثبات وکشف این نظم و پیوستگی آیات قرآنی و سوره های آن به روش های گوناگون بوده اند. برخی از شرق شناسان نظم وانسجام در قرآن را انکار کرده، آن را سست شمرده اند، در صورتی که هر سوره ای به عنوان متن و همه سوره ها با یکدیگر در نهایت انسجام هستند. این انسجام حتی در کوتاه ترین سوره ها در بالاترین حد ممکن است. برای اثبات این امر، این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر اساس نظریه هالیدی و حسن به بررسی عوامل انسجامی در سوره کوتاه «زلزال» پرداخته ایم و به این نتیجه رسیدیم که انسجام در این سوره در هر سه سطح واژگانی، دستوری و پیوندی دیده می شود که در سطح واژگانی، تکرار و در سطح دستوری، ارجاع بیشترین نقش را دراین انسجام دارند. همچنین، بر اساس مراجع ضمایر و تکرار مشخص شد که این سوره از دو موضوع زمین و حوادث آن در پنج (5) آیه اول و انسان و سرنوشت او در سه آیه آخر صحبت می کند.
    کلیدواژگان: زبان شناسی، تحلیل گفتمان، انسجام، قرآن کریم، سوره زلزال
  • کاوس روحی برندق *، سید سجاد غلامی صفحات 103-132
    در قرآن کریم، آیاتی با بسامد فراوان درباره امامت، ولایت و فضایل اهل بیت(ع) وجود دارد. یکی از این آیات که مفسران در محتوای آن بحث و گفتگو کرده اند، «آیه تطهیر» می باشد که راهگشاترین آیه درباره منزلت، عصمت و امامت اهل بیت(ع) است. این مقاله دیدگاه مفسران شیعه و اهل سنت (بیش از 25 تفسیر) را درباره چگونگی دلالت آیه بر عصمت مورد پژوهش قرار داده است و پس از تحلیل، ارزیابی و نقد دیدگاه های مختلف به این نتیجه دست یافته است که مفسران شیعه چهار دیدگاه و مفسران اهل سنت دو دیدگاه را در این زمینه مطرح کرده اند و از میان همه تقریرها، دو دیدگاه از نظر استدلال به عنوان بهترین دیدگاه میان مفسران سلف و متاخر شیعه و اهل سنت برگزیده شده است. اولین دیدگاه، استدلال علامه طباطبائی در تفسیر المیزان به دلیل زاویه خاص نگرش به مفهوم واژگان شاخص آیه تطهیر و چگونگی عملکرد اراده خدا در اذهاب رجس و طهارت اهل بیت(ع) و دیگری نظر سید محمدحسین فضل الله در تفسیر من وحی القرآن است که به مصداق و عینیت آیه بیشتر نزدیک شده است و به نوعی تفسیر دیدگاه علامه طباطبائی به شمار می آید.
    کلیدواژگان: آیه تطهیر، اهل بیت(ع)، عصمت، مفسران، شیعه، اهل سنت
  • امیر جودوی *، مریم آسایش صفحات 133-150
    زرقانی از مولفان برجسته در زمینه تالیف کتب علوم و تاریخ قرآنی است و از آنجا که موضوع سازماندهی سورهای قرآن در بین مباحث تاریخ قرآنی اهمیت ویژه ای دارد، پژوهش حاضر تلاش نموده که با روش تحلیلی انتقادی به ارزیابی، نقد و بررسی نظرات وی در این زمینه بپردازد و به دنبال تشخیص واقعیت باشد. ادعای زرقانی درباره توقیفی یا اجتهادی بودن سازماندهی سوره های قرآن در کتاب مناهل العرفان فی علوم القرآن، تفکیکی است. وی درباره چگونگی سازماندهی همه سوره های قرآن ادعای واحدی ندارد و بخشی را توقیفی و بخشی را اجتهادی می داند و در اثبات این ادعا، بر این دلایل تکیه می زند: الف) پذیرش این نظریه از ناحیه بعضی عالمان بزرگ، ب) وجود روایاتی صریح در توقیفی بودن بخشی از سوره های قرآن و سکوت درباره بخشی دیگر و ج) وجود روایاتی معتبر درباره اجتهادی بودن بخشی از سوره های قرآن، اما دلایل وی به ترتیب با قوانین ذیل خدشه می پذیرد: 1 نفی شخصیت گرایی و لزوم عرضه دلیل بر این ادعا، 2 نفی نشدن ماعدا در اثبات یک شیء، 3 إذا جاء الإحتمال بطل الإستدلال و 4 إذا تعارضا تساقطا. بر این اساس، اگر هم این ادعا درست باشد که در واقع چنین نیست و رقیبانی قوی در کنار دارد، پشتوانه دلالتی نیرومند نیز ندارد.
    کلیدواژگان: زرقانی، مناهل العرفان، سازماندهی سور قرآنی، توقیفی بودن سوره ها، اجتهادی بودن سوره ها
  • عنایت الله شریفی * صفحات 151-184
    انسان موجودی اجتماعی است که ارتباط و انس با دیگران از ضروریات زندگی او به شمار می رود. قرآن کریم برای برقراری ارتباط با دیگران و نحوه معاشرت با آنها مهارت های ویژه ای ارائه کرده است که یکی از مهم ترین آن ها، مهارت های ارتباطی است. این پژوهش درصدد است تا با روش توصیفی و تحلیلی در این زمینه به سوالات ذیل پاسخ دهد: 1. مهارت های ارتباطی رفتاری از منظر قرآن کدامند؟ 2. مهارت های ارتباطی کلامی قرآن کدامند؟ 3. مهارت های ارتباطی غیرکلامی کدامند؟ بر اساس آموزه های قرآنی مهم ترین مهارت های رفتاری عبارتند از؛ اعتمادآفرینی، تعاون و همدلی، تواضع و فروتنی، مدارا، عفو و بخشش، احسان، نیکی در برابر بدی، تغافل، تشکر و قدردانی در برابر کار نیک. مهم ترین مهارت کلامی نیز سلام و جواب سلام، سخن شایسته، اجتناب از سخن زشت و نجوا، و مهم ترین مهارت های غیرکلامی نیز مهارت های چهره ای، چشمی، گریستن و خندیدن می باشند.
    کلیدواژگان: مهارت های زندگی، مهارت های ارتباطی، مهارت های رفتاری، مهارت های کلامی، مهارت های غیرکلامی و قرآن
|
  • Mohammad Kazem Shaker *, Ensiyeh Asgari Pages 7-28
    Comparative studies are the blessed events in the contemporary period that put humanities at the departure point for a dramatic progress. The various branches of religious studies, including the interpretation of the Quran, can be one of the manifestations of such studies. The particular religious thought of the Quran commentators has led to the production of different exegetical products, so that the effect of the two schools of Shi’a and Sunni on the interpretation of some verses - especially theological and jurisprudential verses- is undeniable. Applying a comparative approach in interpreting these two kinds of Quranic verses, while also giving rise to the transparency of the exegetical views of the Shi’a and Sunni commentators, will increase the knowledge of the interpretation and selection of stronger views by Quran exegetes. The present paper seeks to study the beginning of the comparative approach to the interpretation and evolution of it through the study of the most important inferential interpretations of the Fourth, the Fifth and Sixth Centuries. In this essay, some of the most controversial verses among jurisprudents and theologians of Shi’a and Sunni have been selected and the viewpoints of a commentator of a cult in comparison to another cult commentator have been evaluated. The authors of this paper seek to answer the question of what the characteristics are in the comparative approach in the relevant commentaries and what each commentator has looked at, and by what criteria, criticized these views. The results of this research show that with the simultaneously development of two knowledge of theology and jurisprudence in the Middle Centuries A.H, a comparative Shiite-Sunni approach has led to inferential interpretations, and in both schools there has been evolutionary development, and subsequent commentators have compensated for the weaknesses of previous interpreters. Examples that have been examined in this study include points that highlight the strengths and weaknesses of the comparative interpretation, which could be a light for commentators, and a good departure point for interpretive knowledge.
    Keywords: Comparative Interpretation, Exegetical Methods, Exegetical Approaches, History Of Interpretation, Shia, Sunni Interpretation
  • Faramarz Sohrabi * Pages 29-56
    Nowadays, studies related to the spirituality have been emerged towards the spiritual intelligence quotient (SQ). The concept of SQ combines and integrates the psychological, biological, intellectual, religious, and spiritual aspects together to explain the spiritual intelligence. Spiritual intelligence quotient (SQ) contains two important terms of “ability” and “spirituality”. The aim of this study was to search, identity, and define the equivalents and ratifications of spiritual intelligence in the Quran and Islamic narrative texts. Using documentation and content analysis method, the Quran versus, and Islamic narrative texts indicated that the concept of spiritual intelligence quotient can be find in the Quran and the Islamic texts by various words, phrases, predicates.The results of this study showed that concepts including sacred or holiness wisdom, light wisdom, tactfulness, sagacity can be explained as spiritual intelligence.
    Keywords: Intelligence, Islamic narrative texts, The Quran, Spiritual intelligence Quotient (SQ), Wisdom
  • Farajolah Hedayatnia * Pages 57-80
    There is no consensus among the commentators on the creation of male and female two men. Their views on this subject go back to two general theories. A large number of commentators in the creation of men and women are from different sources for different purposes, and they believe: God has created Eve from the body of Adam. They also believe that the Almighty God created the woman to calm her husband. The result of this superstitious theory of male dominance on women and the consequent creation of women in the value system of Islam has Islamic values in Islam. Another group of them shared the origin and purpose of the creation of Adam and Eve and believed: Men and women are equal in creation and in respect of dignity and worth. According to this theory, the Almighty God created the husband and wife to create each other. Considering the influence of these views on the jurisprudential, legal and cultural-social system, this paper attempts to examine and evaluate the reasons for the female adolescent creation and to show that Adam and Eve and, in general, men and women have been created from the same source for the same purpose. And nobody else has any honor and nobody.
    Keywords: Creation, Adam, Eve, Woman
  • Ahmad Pasha Zanous *, Maryam Nabi Pour Pages 81-102
    One of the collections of linguistic science is discourse analysis. A larger single discourse is the sentence and purpose of that text; in fact, the text is a combination of a variety of concepts for conveying a concept or thought. In discourse analysis, language is from a variety of aspects, including cohesion Is analyzed. It is the theory of valgee that examines the factors that connect the components of the text to one another, which makes it coherent and harmonious. In fact, a discourse or a text is formed when the logical relations There is a good fit between its constituent parts and the theory of coherence seeks to discover these relationships. The order and the Holy Quran have long been considered by the scholars of Islam and the scholars have sought to prove this order and the interconnection of Quranic verses and surahs in various ways from the past. Some Orientalists deny the order in the Quran and loose it, if any chapter as a text and all surahs are ultimately coherent together. This coherence is possible even in the shortest suras at the highest possible. For To prove this, this research intends to investigate the coherence factors in the short zealous sura through the descriptive-analytic method and based on the theory of Holliday and Hassan, and its high coherence, despite its shortness as a text in itself, and ultimately with the whole The Holy Quran Prove.
    Keywords: Linguistics, Discourse Analysis, Coherence, Holy Quran, Sura Zalzal
  • Kavous Rouhi Barandagh *, Seyyed Sajjad Gholami Pages 103-132
    There are verses with high frequency in the Quran about imamate (leadership), velayat and virtues of Ahl al-bayt (AS). One of the verses that commentators discussed its content is the verse of Tathir which is about dignity, infallibility and Imamate of Ahlul-Bayt (AS). In this article, Shi’a and Sunni (over 25 commentaiesy) commentators’ views about the implication of this verse on the infallibility of the Ahl-al bayt were examined. And after analysis, evaluation, and criticizing different views, it was concluded that Sh’ia commentators have four viewpoints and Sunni commentators have two viewpoints in this regard. And among these viewpoints, two views were chosen as the best views among former and recent Shi’a and Sunni commentators. The first viewpoint is Tabatabai’s argument in Al-Mizan for the particular angle of looking at the key words and concepts of Tathir and the other view is Sayyid Mohammad Hussein Fadlallah’s perspective in interpretation of the Quran as a revelation being somewhat closer to this verse, and, to some extent, is regarded as an interpretation from Allameh Tabataba’i viewpoints.
    Keywords: Tathir Verse, Ahl al Bayt (AS), Infallibility, Commentators, Shia, Sunni
  • Amir Joudavi *, Maryam Asayesh Pages 133-150
    Zurghani is one of the eminent writers in compiling the quranic sciences and history, and since the issue of organizing the Quranic verses has a special importance among the topics on the history of the Quran, the present research has tried to evaluate and criticize his views on this subject using an analytical-critical method to recognize the true reality. Zurghani’s claim about being apprehending or striving of organizing of the Quran chapters (Surah) in the book “Manahilul Erfanfi Olumul Quran” is a separation method. He does not have the same claim in organizing all of Quran chapters, and considers some of them apprehending and some striving. His reasons for this claim are: (a) accepting this theory from some great scholars, (b) some traditions that speak about being apprehending some chapters clearly and are silent about some other chapters, (c) some traditions which speak about being striving parts of the Quranic chapters. However, his reasons would be wrong because of these rules respectively: (a) negating characterism and the necessity for proving this claim. (b) Proving something does not put down others, (c) possibility falsifies proofs, (d) when two rules conflict, their validity downfall. Accordingly, if this claim is true- and we know it is not and the competitors are strong- no strong implication support it too.
    Keywords: Zurghani, Manahilul Erfan, Organizing Quran Chapters, Being apprehending Chapters, Being striving Chapters
  • Enayatollah Sharifi * Pages 151-184
    Human is a social being who communication with others is regarded as an integral part of his life. The holy Quran has stipulated and offered some specific skill for communication with others that one of these important skills is communicative skills. In this regard, the present study aims to provide the answers of the following questions using a descriptive and analytic
    Method
    1. What are the behavioral communicative skills from the Quran’s perspective? 2. What are the verbal communicative skills from the Quran’s perspective? 3. What are the non-verbal communicative skills from the Quran’s perspective? According to the Quran teachings, the most important quranic behavioral skills are trust-establishing, cooperation and sympathy, humility, tolerance, mercy and forgiveness, favor, being kind. The main verbal skills include saying hello, good speech, avoidance from using dirty words and murmuring. Also, major non-verbal skills are facial skills, eye contact, crying and laughing.
    Keywords: Life skills, Communicative skills, Behavioral skills, Verbal skills, Non, verbal skills, The holy Quran