فهرست مطالب

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی - پیاپی 30 (بهار 1397)
  • پیاپی 30 (بهار 1397)
  • 162 صفحه، بهای روی جلد: 134,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1397/03/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مسعود مطهری نسب*، مجتبی سپاهی صفحات 7-34
    مطالعات تمدن اسلامی دارای ماهیتی بین رشته ای است. رویکرد های متعددی درحوزه تمدن شناسی وجود دارد که از آن جمله می توان به رویکرد های تاریخی، جامعه شناختی، روانشناختی، جغرافیایی و رویکرد الهیاتی اشاره نمود. مسئله اصلی این مقاله ظرفیت سنجی کاربرد رویکردهای مختلف در مطالعات تمدن اسلامی است. یافته های این پژوهش حاکی از آنست که کاربرد انحصاری هریک از این رویکرد ها در مطالعات تمدن اسلامی تنها وجهی از وجوه چند لایه تمدن اسلامی را روشن می سازد. اما توانمندی تحلیل برای پوشش سایر ابعاد پیچیده مطالعات تمدنی را نخواهد داشت. در این مقاله تلاش شده است تا با استفاده از روش تحلیلی، چگونگی کاربرد رویکرد های متفاوت در مطالعات تمدن اسلامی مورد نقد و تحلیل قرار گیرد.
    کلیدواژگان: رویکرد، مطالعات تمدنی، تمدن اسلامی
  • مهدی سعدوندی، سیما خالقیان * صفحات 35-58
    آثار اندیشمندان و متون مقدس از عناصر تاثیرگذار بر سبک زندگی هر جامعه هستند و با فرهنگ، ارتباطی تنگاتنگ برقرار می کنند؛ تجلی باورها و اعتقادات فرهنگ ها که در آثار اندیشمندان و شاعران جامعه قابل ردگیری است،در آثار هنرمندان نیز خود را ظاهر می کنند. ردیابی مفهوم مرگ در فرهنگ کهن ایران به شناختی پیرامون نظر اندیشمندان، شعرا و عرفا که برگرفته از متون مقدس هستند وابسته است. همچنین اندیشه صاحب نظران بر باور و درپی آن بر عمل جامعه بشری تاثیرگذار است. بر این اساس اندیشه وآثار معماران فارغ از این موضوع نیست. چگونگی بازتاب مرگ اندیشی در آثار معماری پرسش اصلی این پژوهش می باشد. تامل در مفاهیم مرگ اندیشی در فرهنگ و دین نشان می دهد این مفاهیم در حوزه عمل معماران نیز قابل بازخوانی است. در مجموع می توان گفت مفهوم مرگ اندیشی معماری در جاودانه بودن بناهای متناسب با پروردگار حی، و میرا بودن بناهای متناسب با بشر فانی، تجلی می کند.
    کلیدواژگان: مرگ اندیشی، معماری، باور معماران، فرهنگ و اعتقادات
  • علی بیات*، علی ابراهیمی صفحات 59-84
    سنت و فرایند نقل شفاهی در تولید، حفظ و انتقال مواد و اطلاعات تاریخی که به پیدایش تاریخ نگاری اسلامی انجامید از مسائل بنیادی در تاریخ نگاری اسلامی است چراکه، مهمترین منبع نگارش و تدوین متون تاریخی قرون نخستین اسلامی اطلاعات و داده های شفاهی است که متکی بر مسموعات و محفوظات راویان و ناقلان بوده است. باتوجه به شفاهی بودن بخش عمده ای از مواد و اطلاعات اولیه تاریخی و ثبت و تدوین تدریجی آنها در کتاب های تاریخی، مساله این است که اعتبار منقولات و داده های شفاهی و نیز معیارهای اعتبارسنجی آنها چیست؟ چون به دلایلی ازجمله جعل، تحریف و به تبع آن تعارض و اختلاف روایات، از اعتبار منقولات تاریخی که همان روایات شفاهی است کاسته می شود. در این پژوهش با روش تحلیلی-انتقادی، ضمن تبیین مفهوم سنت شفاهی و نقش آن در تاریخ نگاری اسلامی، معیارهای اعتبارسنجی و روش های ارزشگذاری روایات تاریخی و اعتبارسنجی راویان از نگاه امام علی (ع) به دست بررسی سپرده شده است.
    کلیدواژگان: سنت شفاهی، تاریخ نگاری اسلامی، نقد راوی، نقد روایت، حافظان صادق
  • قربان علی صابری *، ناصر باقری بیدهندی صفحات 85-103
    پدیده ای که به نام «داعش» بزرگترین چالش را در دنیای اسلام ایجاد کرده اند به نوع خودش از پدیده های نادر بوده است که در جهان اسلام ادعای خلافت دارد. این در حالی است که برخی کشورهای متحجر عرب، ترکیه، غرب و حتی اسرائیل در تغذیه این جنبش متوحش نقش اساسی دارند. آن وقت «خلافت در اندیشه داعش» با این سوال اصلی مواجه گردید که طرح اندیشه داعش در مورد «خلافت» چگونه قابل تحلیل می باشد، در حالی که در رفتار آنان کمتر شباهت هایی به سلف دیده میشود. ؟ فرضیه قابل طرح این است که نظرات اهل سنت در مورد خلافت دارای شدت و ضعف بوده و در مشروعیت خلافت از یک طرح جامع برخوردار نیستند. بدین جهت نظریه «استیلاء» مبنای این اندیشه قرارگرفته تا پدیده ای مثل داعش به عنوان یکی ازآخرین نسخه های سلفیت نوین و مدعی احیاء خلافت اسلامی با انگیزه های متفاوت از آن بیرون بیایند.
    کلیدواژگان: نظریه، اهل سنت، خلافت، اندیشه و داعش
  • علیرضا شیخی *، اکرم پیله چیان صفحات 105-122
    از وجوه مهم آثار هنر نگارگری ایران، تاتیر اجتماع و گروه های اجتماعی بر آنست. نگارگران تحت تاثیر فرهنگ و طبقه مسلط اجتماعی یعنی اهل فتی، نگاره هایی خلق کرده اند که می توان در دو نگاره ی هارون الرشید در حمام اثر بهزاد و هنرمند گمنام از مکتب مشهد موضوع را پیگیری کرد. هدف پژوهش تحلیل اصول اهل فتی در دو نگاره مذکور است، لذا پرسش اینست که تفکر جوانمردی و فتوت بر دو نگاره هارون الرشید در حمام به ویژه نگاره مکتب مشهد چگونه نمود یافته است؟. جمع آوری داده ها با روش کتابخانه ای و روش تحقیق تحلیل جامعه شناسی است. یافته ها نشان از آن دارد که نگارگر با جهان بینی خاص خود که در جامعه جاری بوده،توانسته اشاره ای نمادین به اهل جوانمردی و آئین تشرف داشته و این امر را با تبحر در جای جای اثر بیان کرده که البته نوع بیان دردو نگاره متفاوت از هم بوده است. در نگاره هرات با نشان دادن لنگ های بسیار، اختصاص بخش عمده ای از نگاره به آن که سروال دلاکان بوده و حقیرجلوه دادن خلیفه در گوشه کادر، مخاطب را رهنمون ساخته و در نگاره مکتب مشهد، موضوع جوانمردان در لفافه ارائه شده است. در این نگاره اشاره به آب، مراحل تشرف به فتی شدن درسه قسمت سمت چپ نگاره و موقعیت والای لنگ، و در سمت راست اشاره ای کاملا پنهان به خلیفه در کنار مردم عادی و حلق کردن خلیفه نشان از پایین آوردن جایگاه او و در مقابل، مبارک داشتن مراحل فتی شدن است.
    کلیدواژگان: مکتب های هرات و مشهد، نگاره هارون الرشید در حمام، اهل فتی
  • فاطمه گودرزی *، حمیدرضا شریف صفحات 123-147
    حکمت اشراق سهروردی با در برداشتن مفاهیم حکمی ایرانی- اسلامی، می تواند مبنایی برای بررسی نقش مفاهیم حکمی در هنر ایرانی- اسلامی ایرانی در نظر گرفته شود. بر این اساس، هدف این پژوهش، پاسخ به این پرسش است که نمود مفاهیم حکمت سهروردی در معماری و موسیقی ایرانی به چه شکل صورت پذیرفته است. بدین منظور ابتدا به تبیین مفاهیم حکمت اشراق سهروردی پرداخته شده است؛ سپس به صورت مجزا نمود این مفاهیم به صورت استدلالی و تحلیلی در دو حوزه معماری و موسیقی ایرانی بررسی گشته و در نهایت تطبیق این دو حوزه بر اساس مفاهیم عنوان شده صورت پذیرفته است. یافته های پژوهش حاکی از این امر است که نمود مفاهیم حکمی اشراقی سهروردی به روشنی در هر دو حوزه معماری و موسیقی ایرانی قابل مشاهده و بررسی می باشد و آراء سهروردی می تواند به عنوان مبنای تطبیق مفهومی معماری و موسیقی ایرانی در نظر گرفته شود.
    کلیدواژگان: سهروردی، حکمت اشراق، مطالعه تطبیقی، معماری ایرانی، موسیقی ایرانی
|
  • Masoud Motahharinasab, Mojtaba Sepahi Pages 7-34
      Studies of Islamic civilization have interdisciplinary natures. There are many approaches in the field of knowing civilizations including historical, sociological, psychological, geographical, and theological ones. The main issue of this paper is the feasibility of applying different approaches to studies of Islamic civilization. The findings of this study indicate that the exclusive use of each of these approaches in Islamic civilization studies only clarifies one aspect of the multiple layers of Islamic civilization. However, it doesn’t have the ability to analyze other complex dimensions of the civilization studies. In this paper, it has been tried to criticize and analyze the use of different approaches in Islamic civilization studies using an analytical method.
    Keywords: Approach, Civilization Studies, Islamic Civilization.
  • Mahdi Saedvandi, Sima Khaleghian Pages 35-58
      The works of scholars as well as the sacred texts are influential elements in the lifestyle of every society. They establish a close connection with culture. The manifestation of the beliefs in different cultures is traceable in the works of the scholars, poets and artists of that community. Detection of the concept of death in the Iranian ancient culture depends on the perception of the views of scholars, poets and mystics derived from the sacred texts. The thinking of the scholars affects the people's beliefs and consequently their actions. Therefore, the thoughts and the works of the architects are no exceptions. The way of reflection of death thinking in the architectural works is the main question of this research. Reflection on the concepts of death thinking in culture and religion suggests that these concepts can be traced in the works of the architects. On the whole, it can be said that the concept of the death thinking in architecture is manifested in the immortality of the buildings commensurate with the God, and the mortality of the buildings commensurate with the mortal man.
    Keywords: Architecture, Architects' Beliefs, Culture, Beliefs.
  • Ali Bayat, Ali Ebrahimi Pages 59-84
    The tradition and the process of oral narrations in the production, preservation and transportation of the materials and historical information that led to the emergence of the Islamic historiography is a fundamental issue in the Islamic historiography. In fact, the most important source of writing and compiling the historical texts of the early Islamic centuries is the verbal data that has been based on the narrations of the narrators. Due to the oral nature of a large part of the historical information and its gradual registration and editing from one hand, and some factors such as forgery, distortion, and conflict of narrations from the other hand, the validity of the historical sayings, i.e. oral narratives, is the main issue of this research. The first and most comprehensive evaluation criterion for the oral narrations is the sermon of Imam Ali (A.S) in which by dividing the traditions and narrations of the narrators into four groups has criticized the people according to their characteristics. Using a critical - analytical method, this research tries to explain the concept of oral tradition and its role in the Islamic historiography. Validation criteria for the historical narratives and narrators from the point of view of Imam Ali (A.S) were also considered.
    Keywords: Oral Tradition, Islamic Historiography, Critique of Narrator, Critique of Narration, Honest Memorizers
  • Qurban Ali Saberi, Naser bagheri Bidhendi Pages 85-103
    The phenomenon that has created the greatest challenge in the Islamic world called ISIS, which is rare in its own way, claims to have a caliphate in the Islamic world. Some Arab countries, Turkey, the West and even Israel have played a key role in feeding this funky movement. The caliphate in the idea of ISIS is faced with the main question of how ISIS's ideas about the caliphate can be analyzed, while their attitudes are less similar to those of the Salafists. The hypothesis is that Sunni's views about the caliphate have severity and weakness and do not own a comprehensive plan regarding the caliphate legitimacy. For this reason, the Theory of Domination is considered as the basis for this thought so that a phenomenon such as ISIS appears as one of the latest versions of the new Salafists claiming the revival of the Islamic caliphate with different motives.
    Keywords: Theory, Sunnis, Caliphate, Thought, ISIS
  • Alireza sheikhi, Akram Pilechian Pages 105-122
    The painters, under the influence of the dominant social class, i.e. the men of bravery, have created images such as the two paintings of Harun al-Rashid in the bathroom painted by Behzad and an unknown artist from the Mashhad school. The purpose of this research is to analyze the principles of the men of bravery in the two above-mentioned works. Data is collected using library resources implementing a sociological research method. The findings suggest that the artist with a particular current view in the society has made a symbolic reference to the men of bravery and the initiation ritual. In the Herat image, by displaying a lot of loincloths which have been the trousers of the masseurs and humiliating the caliph in the corner of the image, the audience has been guided. In the school of Mashhad, the subject of the men of bravery is wrapped. In this image, references have been made to water, the stages of entering the circle of the men of bravery and the high position of the loincloths in the three left parts of the image. In the right part of the image, a hidden reference is made to the caliph besides the ordinary people. Head shaving of the caliph indicates that his position has been lowered and the stages of entering the circle of the men of bravery are felicitated.
    Keywords: Herat, Mashhad schools, Harun al-Rashid Image in the Bathroom, the Men of Bravery
  • Fatemeh Goodarzi, Hamid Reza Sharif Pages 123-147
    Ishraqi philosophy comprising Iranian-Islamic philosophy can be considered as the basis for the study of the role of the philosophical concepts in the Iranian- Islamic art. The aim of this research is to answer the question of how the concepts of Suhrawardi's illumination have been displayed in the Iranian architecture and music. For this purpose, firstly, the concepts of Suhrawardi's illumination have been discussed; then, these concepts have been investigated in the Iranian architecture and music. Finally, a comparative study has been done in these two areas based on the mentioned concepts. The findings of the study suggest that the concepts of Ishraqi philosophy can be clearly observed in the Iranian architecture and music and Suhrawardi's views can be considered as the basis for the conceptual adaptation of these two.
    Keywords: Suhrawardi, Ishraqi Philosophy, Comparative Study, Iranian Architecture, Iranian Music