فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیستم شماره 4 (پیاپی 80، زمستان 1396)
  • سال بیستم شماره 4 (پیاپی 80، زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد ظاهری *، بهاره رحیمی پور صفحات 1-15
    پژوهش حاضر به بررسی نقش خانه های دوم در تغییرات ساختار کارکردی روستاهای واقع در دره لیقوان در محدوده جغرافیایی روستاهای کلان‏شهر تبریز پرداخته و بر اساس هدف، از نوع کاربردی- توسعه ای و به لحاظ روش، از نوع توصیفی- تحلیلی است. داده های مورد نیاز از منابع اسنادی و عمدتا عملیات پیمایشی (تکمیل پرسشنامه) گردآوری شد. نمونه آماری مطالعه را تمامی 368 خانوار ساکن در خانه های دوم روستاهای هروی، حاج عبدال و دیزج لیلی‏خانی تشکیل می دادند. یافته های تحقیق نشان داد که تغییرات کارکردی صورت‏گرفته بیشتر در سال‏های اخیر رخ داده و کارکرد روستاهای مورد مطالعه از کشاورزی به خدماتی تبدیل شده است، به‏گونه ای که شغل فعلی 7/71 درصد سرپرستان خانوارهای ساکن در خانه های دوم را فعالیت‏های مربوط به بخش خدمات تشکیل می دهد و 6/16 درصد آنها در بخش صنعت و 7/11 درصد نیز در بخش کشاورزی اشتغال دارند.
    کلیدواژگان: خانه های دوم، ساختارهای کارکردی، روستاهای حوزه نفوذ، لیقوان (دره)، آذربایجان شرقی (استان)
  • مریم ملک میرزایی، علی اکبر کریمیان *، محمدحسین حکیمی صفحات 17-28
    مطالعه حاضر، با هدف بررسی نقش محصولات فرعی جنگل و مرتع در معیشت روستاییان بخش زرین آباد شهرستان دهلران، با استفاده از پرسشنامه به روش پیمایشی انجام شد. گردآوری داده ها به شیوه نمونه گیری طبقه‏بندی‏شده با تخصیص متناسب صورت گرفت. برای تحلیل داده ها، از آماره های توصیفی (میانگین رتبه ای، توزیع فراوانی، درصد تجمعی، و توزیع درصد) و استنباطی (آزمون دو جمله ای و آزمون همبستگی اسپیرمن) استفاده شد. نتایج نشان داد که بین روستاهای مورد مطالعه از نظر نقش محصولات فرعی جنگل و مرتع تفاوتی وجود ندارد؛ و 32/12 درصد از میانگین درآمد سالانه هر خانوار روستایی را درآمد حاصل از برداشت محصولات فرعی جنگل و مرتع تشکیل می دهد که از این میزان، سهم محصولات فرعی جنگلی 54/8 درصد و سهم محصولات فرعی مرتعی 78/3 درصد است؛ همچنین، از نگاه روستاییان، بین بهره برداری از محصولات فرعی جنگلی و مرتعی و ایجاد اشتغال، کسب درآمد، کاهش فقر و جلوگیری از مهاجرت رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد.
    کلیدواژگان: محصولات فرعی جنگل و مرتع، معیشت، بهره برداری، زرین آباد (بخش)، دهلران (شهرستان)، ایلام (استان)
  • احمد احمدی شریف، ایرج ملک محمدی *، محمود حسینی صفحات 29-47
    هدف تحقیق حاضر بررسی تاثیر دستگاه های سیار روغن کشی زیتون بر توسعه روستایی در استان های زیتون خیز کشور بود. جامعه آماری پژوهش را 5250 کشاورز زیتون کار تشکیل می‏دادند که با استفاده از رابطه کوکران، تعداد نمونه ها 192 نفر برآورد شد و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، داده های مورد نیاز جمع آوری شد. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه ای است که روایی آن با کسب نظرات اساتید و صاحب نظران در حوزه کشاورزی به‏دست آمد و پایایی آن نیز با انجام آزمون مقدماتی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. یافته های تحقیق نشان داد که سطح توسعه روستایی در روستاهای دارای دستگاه سیار روغن کشی زیتون از سطح آن در روستاهای فاقد این دستگاه بالاتر است. همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون ترتیبی نشان داد که متغیر مستقل به‏کارگیری دستگاه سیار روغن کشی زیتون بر توسعه اقتصادی و توسعه اجتماعی فرهنگی روستاها تاثیرگذار است.
    کلیدواژگان: فرآوری محصولات باغی، روغن کشی زیتون، توسعه روستایی، زیتون کاری
  • مونا تمیمی، بیژن رحمانی *، مسعود مهدوی، رحیم سرور صفحات 49-71
    هدف پژوهش حاضر بررسی ایجاد شهر کوچک و تاثیرات آن بر سکونتگاه های روستاهای حریم بود. بدین منظور، شهر فردوسیه و روستاهای حریم آن شامل یوسف‏آباد صیرفی، رامین و وسطر در بخش مرکزی شهرستان شهریار بررسی شد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و جامعه آماری آن شامل شهر فردوسیه به انضمام سه روستای یادشده با جمعیتی حدود 27586 نفر بود که از آن میان، بر اساس رابطه کوکران، 379 نفر (62 نفر مسئولان و 317 نفر مردم) به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از قانون رتبه- اندازه و ماتریس سوات (SWOT) انجام شد. نتایج پژوهش بیانگر آن بود که توزیع نرمال جمعیت در سطح منطقه عملکرد مثبت نداشته و با عدم کاهش نابرابری های موجود بین سکونتگاه ها و نیز عدم بهبود نظام سلسله‏مراتب سکونتگاهی همراه بوده است؛ همچنین، نامناسب بودن و عدم کفایت تسهیلات آموزشی، فرهنگی، بهداشتی و درمانی به عنوان مهم‏ترین نقاط ضعف داخلی محسوب می شوند.
    کلیدواژگان: شهر کوچک، سکونتگاه، روستا، فردوسیه (شهر)، شهریار (شهرستان)
  • موسی اعظمی، ناهید هاشمی امین *، هما سروش مهر صفحات 73-94
    پژوهش حاضر با هدف کلی بررسی وضعیت ناامنی غذایی و عوامل موثر بر آن در جامعه روستایی دهستان بستان در استان خوزستان انجام شد. روش تحقیق پیمایشی بود و از پرسشنامه استاندارد مقیاس ناامنی غذایی خانوار (HFIAS) استفاده شد. همچنین، با استفاده از روش کوکران، 101 نفر سرپرست خانوار روستایی به روش تصادفی ساده انتخاب شدند و میزان پایایی پژوهش با کمک آلفای کرونباخ 78/0 به‏دست آمد. نتایج پژوهش نشان داد که فقط 73/26 درصد از خانوارهای روستایی بررسی شده در امنیت کامل غذایی هستند و 27/73 درصد از آنها در درجات مختلف ناامنی غذایی به‏سر می برند. نتایج تحلیل همبستگی نیز نشان داد که وضعیت اقتصادی، سرمایه اجتماعی (حمایت، اعتماد)، و دانش تغذیه ای با ناامنی غذایی خانوار رابطه معنی دار دارند. همچنین، بر پایه نتایج تحلیل مسیر، تاثیرگذارترین متغیر بر ناامنی غذایی خانوارهای روستایی مورد مطالعه دانش تغذیه ای است.
    کلیدواژگان: ناامنی غذایی، امنیت غذایی، سرمایه اجتماعی، خانوار، بستان (دهستان)، خوزستان (استان)
  • محمدکریم معتمد *، محمد دشوارپسند صفحات 95-120
    پوشش کانال های آبیاری با هدف افزایش مقاومت دیواره های خاکی، مقابله با آب شستگی، کاهش نفوذ آب و افزایش راندمان انتقال آب امری ضروری است. امروزه، هزینه زیادی از بخش عمومی برایحفظ و نگهداری این کانال ها صرف می‏شود، ضمن اینکه مدیریت دولتی قادر نیست تمام نیازهای مالی و انسانی لازم برای حفظ و نگهداری آنها را تامین کند. پژوهش حاضر به بررسی عوامل موثر بر مشارکت کشاورزان بهره‏بردار درحفظ و نگهداری کانال های آب پوشش دار درجه 3 و 4 در روستاهای استان گیلان پرداخته است. بدین منظور، ویژگی های فردی- حرفه‏ای، اجتماعی، اقتصادی و مشارکتی کشاورزان بهره بردار و تاثیر آنها بر مشارکت در حفظ و نگهداری کانال های آبیاری بررسی شد. نتایج آزمون های همبستگی پیرسون و اسپیرمن نشان داد که عضویت در نهادهای اجتماعی، مقدار زمین تحت مالکیت، درآمد سالانه و مشارکت در امور خدماتی اجرای طرح با مشارکت کشاورزان در حفظ و نگهداری این کانال ها رابطه مثبت و معنی دار در سطح 95 درصد دارد.
    کلیدواژگان: کانال های آب پوشش دار، ویژگی های فردی، حرفه ای، مشارکت، گیلان (استان)
  • محمد مولایی *، زهره رحیمی راد صفحات 121-141
    هدف تحقیق حاضر بررسی حداقل معیشت در خانوارهای روستایی ایران بود. در این راستا، با استفاده از داده های هزینه و درآمد خانوار های روستایی، ابتدا حداقل معیشت طی سال های 1368 تا 1392 با استفاده از هشت گروه کالایی، به روش سیستم مخارج خطی () و با بهره‏گیری از نظریه حداقل عادات نسبی () محاسبه شد. سپس، با استفاده از شاخص‏های سنجش فقر، وضعیت فقر در مناطق روستایی مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که طی سال های مورد مطالعه، خط فقر (به قیمت ثابت 1390) در خانوارهای روستایی ایران دارای روند نزولی بوده و شکاف فقر و شدت آن نیز کاهش یافته است. بنابراین، عملکرد دولت‏ها در کاهش فقر نسبی طی پنج برنامه توسعه اقتصادی نسبتا موفقیت‏آمیز بوده است.
    کلیدواژگان: حداقل معیشت، خط فقر، شاخص های فقر، خانوارهای روستایی، ایران
|
  • Mohammad Zaheri *, Bahareh Rahimipour Pages 1-15
    This study aimed at evaluating the role of second houses in functional structure changes of the Tabriz metropolitan villages including Heravi, Haj Abdol, and Dizaj Leylikhani located in Liqvan valley, East Azerbaijan province of Iran. It was a practical-development study in term of goal and a descriptive-analytical one in term of methodology. The required data were mainly gathered through questionnaires. The statistical sample included all 368 households residing in the second houses. The study findings showed that these functional changes had mainly made over recent years; in addition, there was found a significant relationship between "previous and current jobs of second house inhabitants" and the functional changes in the studied villages, transforming from an agricultural to a service function, though the intensity of correlation between the variables was medium.
    Keywords: Second Houses, Functional Structures, Hinter Land Villages, Liqvan (Valley), East Azerbaijan (Province), Iran
  • Maryam Malekmirzaei, Ali Akbar Karimian *, Mohammad Hossein Hakimi Pages 17-28
    This study aimed at investigating the role of secondary products of forests and pastures in the livelihood of the people in Zarinabad district,DehloranCounty, Ilam province of Iran. Data collection was carried out through survey in a stratified sampling method with proportional allocation. For data analysis, descriptive statistics (including average rating, frequency distribution, and the cumulative percentage distribution percentage) and analytical statistics (including binomial test and Spearman correlation test) were used.The results showed that there was no significant difference between the studied villages in terms of the role of forest and rangelands sub-products. In every family in the village, 12.32% of the income was produced from utilization of the sub-products of forest and rangelands. The proportion of sub-forest products was 8.54% and the proportion of sub-rangelands products was 3.78%. Therefore, there was a significant and positive relationship between the exploitation of sub-products and employment, obtaining income, poverty reduction and immigration control.
    Keywords: Forest, Rangeland Sub, product, Livelihood, Utilization, Zarrinabad (District), Dehloran (County), Ilam (Province), Iran
  • Ahmad Ahmadi Sharif, Iraj Malekmohammadi *, Mahmoud Mahmoud Hosseini Pages 29-47
    This study aimed at investigating theimpact of olive oil extraction portable devices on the rural development in the olive growing provinces. The statistical population included 5250 olive farmers in the two groups of users and non-users of olive oil extraction portable devices. The sample size was estimated 192 people through Cochran formula in a stratified sampling method.Main tool of thestudy was a questionnaire, the validity of which was obtained by using a panel of experts and masters in agriculture. The reliability of the questionnaire was calculated through a pre-test and Cronbach’s alpha (α=0.88-0.91). The study results showed that the rural development level in the villages with the olive oil extraction portable devices was higher than the villages without such devices. Also, the results of the ordinal regression analysis showed that the application of olive oil extraction portable devices was effective on the economic development and socio-cultural development of villages.
    Keywords: Oil Extraction, Horticultural Products Processing, Rural Development, Olive Production, Iran
  • Mona Tamimi, Bijan Rahmani *, Masoud Mahdavi, Rahim Sarvar Pages 49-71
    Small cities development through promoting the large villages and prone to becoming a city is one of the most important measures taken aiming at improving and increasing the life standards in rural districts. This research aimed at studyingthe creation of small cities and its effects on the surrounding villages. The study area wasFerdowsiyehcity and its surrounding villages includingYousefabadSeyrafi, Ramin, and Vastar located in the central district of Shahriar County of Iran. It was a descriptive-analytic research in terms of methodology. The requireddata was collected through documentary and field studies. The sample size was selected 379 persons through Cochran formula. The data obtained from the research was evaluated and measured using the statistical models of rank-size rule and SWOT matrix. Results showed that the normal distribution of population had no positive function in the area and failed to reduce inequalities among settlements and as well as to improve hierarchical system of settlement. Moreover, theinadequate and insufficient educational, cultural, health and medical facilities were found to be as the most important internal weaknesses.
    Keywords: Small City, Settlement, Village, Ferdowsiyeh (City), Shahriar (County), Iran
  • Mousa Aazami, Nahid Hashemi Amin *, Homa Soroush Mehr Pages 73-94
    This study aimed at analyzing the food insecurity in rural region of Bostan sub-district in Khuzestan province of Iran and the factors affecting it. Survey methods with standard HFIAS questionnaire of insecurity were used. Using Cronbach’s alpha formula, the reliability of questionnaire was assessed (α=0.87). Results showed full food secure of only 26.73 percent of whole family in the studied region; thus, 73.27 percent lived with different food insecurity. Correlation analysis showed a significantly positive relation of economic situation, social capital (trust and support) and nutritional knowledge with food insecurity of the households. Results from path analysis showed nutritional knowledge as the most effective variable in the rural household's food insecurity.
    Keywords: Food Security, food insecurity, social capital, Households, Bostan (Sub, district), Khuzestan (Province), Iran
  • Mohammad Karim Motamed *, Mohammad Doshvarpasand Pages 95-120
    This study aimed at evaluating the participation of farmers in maintenance of covered irrigation canals in Guilan province of Iran. The specific study objectivewas to identify factors affecting the farmer's participation in the maintenance of the irrigation canals. For this purpose, personal-professional characteristics, socio-economic statusand participation level of the farmers were studied. Questionnaire was the main tool of this research, the validity of whichwas confirmed by15 relevant experts and the reliability of which was approved through Cronbach's alpha (%75). Research population included 1203 of local farmers. Sample size was obtained by Cochran’s formula, including 133 individuals completely selected through random sampling.The results ofPearson andSpearman correlation coefficienttests showed that there was a positive and significant relationship of educational level, membership in social institutions, amount of owned land, annual income from various agricultural activitiesand involvement in service affairs for the implementation of canalsprogram with the farmers’ participation in the maintenance of covered irrigation canals at the level of 95%.
    Keywords: Participation, maintenance, Covered Irrigation Canals, Personal, Professional Characteristics, Membership in Social Institutions, Economic Status, Guilan (Province), Iran
  • Mohammad Mowlaei *, Zohreh Rahimi Rad Pages 121-141
    In economic literature, subsistence is defined implicitly as a poverty line and the first step for the poverty alleviation is to measure the subsistence (poverty line). In this study, the subsistence of Iranian rural households was estimated by the theory of relative habit of formation linear expenditure system (RHLES) and by using data of household's expenditure for 8 commodity-groups over the periods of 1989-2013. Then, the position of poverty in rural regions was calculated by the indicators of head-count ratio, poverty gap and Foster-Greer-Thorbecke (FGT). The results showed the poverty line in the studied households had a decreasing trend and the quantity of poverty indicesreduced during the five Economic Development Plans. Thus, the government policies for the reduction of relative poverty in rural regions were found successful.
    Keywords: Subsistence, Poverty Line, Poverty Indices, Rural Households, Iran