فهرست مطالب

شیعه پژوهی - پیاپی 13 (زمستان 1396)
  • پیاپی 13 (زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/10/12
  • تعداد عناوین: 6
|
  • حمیدرضا مطهری*، طاهره روحانی صفحات 5-24
    معتزله یکی از جریان های فکری- دینی است که زمینه ساز پدید آمدن تحول بزرگ فکری، در میان مسلمانان شد. ورود اندیشه های کلامی آنان در تغییر ماهیت برخی از اندیشه های جامعه اسلامی تاثیرگذار بوده و موضع گیری های مختلفی را به دنبال داشته است. از جمله مسائل بسیار مهم کلامی این فرقه که موضع گیری افراد مختلف از جمله امام هادی (ع) را در پی داشت، دیدگاه آنها درباره کلام خدا و مباحث مربوط به امامت است که به دلیل اوضاع نامناسب فرهنگی و آشفتگی آرا، مواضع امام اهمیت بسزایی پیدا کرد. این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی و با استناد به منابع تاریخی و حدیثی، ضمن بیان برخی تعارض های جریان اعتزال با امامیه در مسائل مذکور (کلام خدا و امامت)، به نوع مواجهه و رفتارشناسی امام با آنها و دفع آسیب هایی که از ناحیه این اندیشه متوجه جامعه اسلامی شده بود، می پردازد. نامه نگاری با شیعیان، مناظره، رد شبهات مطرح شده، تبیین اندیشه صحیح در قالب دعا و زیارت (جامعه و غدیریه) را می توان از راهکارهای آن حضرت برشمرد.
    کلیدواژگان: مواجهه، امام هادی (ع)، معتزله، کلام خدا، امامت
  • عبدالرضا حسناتی*، سعید محمدی صفحات 25-45
    احادیث ثقلین قرآن و امام را دو ریسمان الاهی برای تمسک مسلمین معرفی کرده است، لکن افضلیت قرآن بر امام یا بالعکس به صورت واضح از این احادیث فهمیده نمی شود؛ از این رو این سوالات مطرح می شود که آیا در این احادیث، افضلیت هم مطرح شده است؟ مصداق افضل کدام است؟ جهت و دلیل افضلیت چیست؟ بر اساس تتبع صورت گرفته، ملا اسماعیل خواجویی، اولین عالمی است که، افضلیت قرآن بر امام را اثبات کرده است؛ مهمترین دلیل ایشان این است که در برخی از احادیث ثقلین قرآن ثقل اکبر معرفی شده و اکبر همان افضل است. در این نوشتار، با استفاده از منابع درون دینی و بررسی احادیث ثقلین، ادله خواجویی را نقد کرده ایم و به این نتیجه رسیده ایم که اصل افضلیت، از این احادیث استفاده می شود؛ ولی با توجه به اینکه افضل افعل تفضیل است، جهت افضلیت می تواند مختلف باشد و مصداق افضل، با توجه به جهات مختلف، متفاوت گردد، به این بیان که قرآن و عترت بدون در نظر گرفتن متمسکین به آن، مساوی اند؛ ولی اگر متمسکین به آن را در نظر بگیریم، از جهت دشوارتر بودن فهم قرآن نسبت به فهم کلام امام، امام افضل از قرآن خواهد بود و در عین حال از این جهت که عترت مفسر قرآن هستند، قرآن افضل است.
    کلیدواژگان: قرآن، امام، افضلیت، اکبریت، خواجویی
  • علیرضا طبیبی*، محمد تیموری صفحات 47-71
    یکی از مسائل مهم اعتقادی میان فریقین، مسئله خلافت رسول الله (ص) است؛ شیعه بر این باور است که وصایت پیامبر اکرم (ص) امری منصوص و نشئت گرفته از آیات و روایات نبوی (ص) است؛ لکن قاطبه اهل سنت بر غیرمنصوص بودن این امر خطیر متفق اند. ابوزهو، نویسنده مصری، از جمله کسانی است که چنین ادعایی را مطرح کرده است و حتی پا را از این هم فراتر نهاده و قائل است احادیث وصایت امیرالمومنین (ع) ساخته و بافته شیعه است. مهم ترین دلیل وی بر این پندار آن است که خود امام علی (ع) این احادیث را نفی کرده است. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی دیدگاه ابوزهو را در بوته سنجش قرار دهد. نتیجه آن است که آیات متعددی، همچون آیه ولایت و روایات متواتر و معتبر بسیاری، مانند حدیث غدیر و حدیث ثقلین و ده ها ادله و شواهد تاریخی و ادبی دیگر بر انتصاب امیرالمومنین (ع) از سوی خدا و پیامبر اکرم (ص) برای وصایت و جانشینی، دلالت تام دارند
    کلیدواژگان: ابوزهو، الحدیث و المحدثون، احادیث وصایت امام علی (ع)، شیعه، جعل حدیث
  • محمد رجائی نژاد*، محمدرضا بارانی صفحات 73-96
    پیوند مذهبی شیعیان امامیه ایران و لبنان، به ویژه از دوران صفویه، محدود به آموزه های مذهبی یک سویه عالمان لبنانی برای شیعیان ایرانی نماند و با گذر زمان دوسویه شد و منجر به تعامل فرهنگی گردید. در این دادوستد فرهنگی، گاه آسیب ها و ناهنجاری های مذهبی نیز جابه جا شده است. از آن میان تحریفات و خرافات عاشورا است. خانم سابرینا مرون در کتاب خود اشاره کرده است که تاثیرپذیری فرهنگ عزاداری شیعیان لبنان از ایران موجب جابه جایی تحریفات و خرافات عاشورایی شده است و برخی علمای اصلاح گر لبنانی به رهبری محسن امین در پی اصلاح آن برآمدند. در پژوهش پیش رو ضمن بررسی و تحلیل همین مسئله در گستره هفتادساله تاریخ مذهبی شیعیان لبنان، به اثرپذیری جنبش اصلاح طلبی علمای شیعه لبنان از اصلاح طلبی مذهبی ایرانی نیز اشاره می شود؛ مسئله ای که خانم مرون از آن غفلت کرده است. در واقع اصلاح طلبی مذهبی نیز دوسویه بوده است و علمای هر دو بلاد متاثر از هم بوده اند
    کلیدواژگان: سوگواری عاشورا، تحریفات عاشورا، اصلاح طلبی، علمای لبنان و ایران
  • عبدالرحمن باقرزاده* صفحات 97-120
    بعد از قرآن کریم، سنت نبوی ارزشمندترین منبع برای مسلمانان است که حفظ آن و خودداری از بدعت در آن، همواره مورد تاکید پیامبر اکرم (ص) بوده است، تا جایی که برخی از اهل سنت، آن را ثقل دوم در حدیث ثقلین دانسته اند. علی رغم اهتمام مسلمین به حفظ سنت و پیروی از آن، شواهد فراوان حاکی از تغییرات تاثربرانگیزی در آن است؛ به گونه ای که کسی را جرئت انکار این تغییرات نیست.سوال این است که تغییرات مزبور معلول چیست. بی تردید عوامل گوناگونی در این تغییرات تاثیرگذار بوده است و به نظر می رسد که یکی از آن عوامل، مخالفت با پیروان مکتب اهل بیت (ع) باشد. از این رو، محقق در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به عامل مذکور پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد برخی با علم به سنت و تنها به دلیل پای بندی شیعیان به سنت، فتوا به تغییر آن و استحباب عمل به خلاف سنت داده و مصلحت مخالفت با شیعیان را اقوی دانسته اند.
    کلیدواژگان: سنت نبوی، تغییر سنت ها، شیعیان، اهل سنت، تشبه به اقوام
  • ناصر جدیدی*، سعید نجفی نژاد، محمد کریم یوسف جمالی صفحات 121-145
    سیاست های مذهبی شاه طهماسب اول صفوی، نقش مهمی در فرآیند گسترش مذهب تشیع اثنی عشری در ایران عصر صفوی داشته است. بدون آگاهی از انگیزه های درونی شاه طهماسب برای به کار بستن این سیاست های مذهبی، نمی توان به درک صحیحی از وضعیت فرهنگی و مذهبی ایران در دوران حکومت او رسید. ریشه یابی منشا اتخاذ سیاست های مذهبی و چگونگی بروز اعتقادات و علائق شاه طهماسب در اقدامات فرهنگی او، مسئله اصلی این پژوهش است. متغیرهایی نظیر شرایط سیاسی و مذهبی زمان و پیشینه اعتقادی شاه طهماسب در این مورد تاثیرگذار بوده اند و به نظر می رسد اولویت اصلی شاه طهماسب در بخش سیاست فرهنگی و مذهبی، اعتلای جایگاه خاندان پیامبر (ص) در جامعه بوده است که نشئت گرفته از اعتقادات و تمیلات درونی او است
    کلیدواژگان: کلیدواژه ها: شاه طهماسب، اهل بیت علیهم السلام، تشیع، صفویه، سیاست مذهبی، باورهای شیعی
|
  • Hamidreza Motahari, * Tahereh Rouhani Pages 5-24
    The Mutazila is one of the intellectual-religious movements that led to the emergence of a major intellectual change among Muslims. The introduction of their verbal ideas has influenced the change in the nature of some thoughts of the Islamic society and has led to different positions. Among the most important theological issues of this cult, which resulted in the positions of different people, including Imam Hadi (AS) (220-254 BC) their viewpoints are on the word of God and the topics related to Imamate due to the inadequate cultural situation and the turmoil of the votes, Imam's positions were very important. This article is a descriptive-analytical method based on historical and hadith sources in addition to expressing the conflicts of the flow of Mutazil with Imamiyya in these matters (the Word of God and Imamate), and addresses the kind of encounter and behavior of Imam with them and removing the damages that the Islamic community has received from this area of thought. Lettering with the Shiites, the debate, the rejection of the raised doubts, the explanation of the correct thought in the form of prayer and pilgrimage (society and Ghadiriyya) can be cited from as Imam Hadi's solutions
    Keywords: Encounter, Imam Hadi (AS), Mutazilite, Speech of God, Imamate
  • Abdolreza Hasanati*, Saeed Mohammadi Pages 25-45
    In the tradition of Thaqalayn, the prophet left Quran and his household as as two divine ropes for Muslims to hold on to. However, the superiority of Quran over Imam or vice-versa is not obvious. Therefore, the question is: Is superiority mentioned in the Thaqalayn tradition?What is the direction of and reason for superiority?
    Based on the investigation carried out in this paper Mulla Ismail Khajouie was the First scholar who proved reasons. His main premise was the traditions of Thaqalayn In some of these traditions, Quran has been introduced as the major premise and he considers major equal to superior.His other premise is the tradition that has presented Quran as the premise superior to all other premises. In this paper, after carrying out field investigations and using religious resources as well as studying the Thaqalayn traditions, I have criticized Khajouie's arguments and come to the conclusion that the concept of superiority is derived from Thaqalayn traditions and considering its different directions, the concept of superiority might have different realizations. That means, Quran and the Prophet's household are equal disregarding their followers. Therefore, superiority is meaningless in this regard. But if we take the followers of Quran and the household into consideration, Imams will be superior to Quran because of the difficulty in interpreting Quran similarly since the household of the prophet are the interpreters of Quran, Quran is considered superior to the household
    Keywords: Quran, Imam, Superiority, Majority, Khajouie
  • Alireza Tabibi*, Mohammad Teymoori Pages 47-71
    One of the important faith issues between the two main Islamic sects is Caliphate of the Prophet. The Shiites believe that inheritor of the holy prophet is a strict matter and it comes from the verses and prophecy traditions. But the majority of the Sunnis disagree with it.Abozahav, the Egyptian writer, is one of figures that has such an idea. In addition of that, he has expressed that the traditions of Imam Ali inheritor has made by the Shiites. His most important reason is that Imam Ali himself has denied them. This study wants to evaluate Abuzahav viewpoint by descriptive – analytical method. According to it, there are multiple verses such as the Velayat verse and repeatedly stated traditions like, the Ghadir and Thaghalayn traditions, and many historicalandliterary evidences and reasons all of which fully confirm Ali's appointment from the God and the Prophet for the inheritor and subrogation
  • Mohammad Rajaei Nejad*, Mohammadreza Barani Pages 73-96
    The religious bondage of the Shiite Imams of Iran and Lebanon in successive centuries, especially from the Safavid period, was not limited to the religious scholars of the Lebanese scholars for the Iranian Shiites; this conjunction became interlinked with time, and the religious culture of the Shiites and religious scholars of Iran and Lebanon was relatively influential. Became In this cultural trade, some of the damage and religious anomalies have also been shifted. Among the distortions and superstitions in Ashura, Mrs. Sabrina Murón has mentioned in her book that the influence of Lebanese Shiite mourning on Iran has led to the displacement of Ashura's distortions and superstitions, and some of the Lebanese reformist scholars led by Mohsen Amin sought to correct it. In the leading research, while analyzing this issue in the 70-year period (1880-1943, 1259-1322 AD, 1297-1362 AD), the religious history of the Shiites of Lebanon, also referred to the effectiveness of the reformist movement of the Shiite scholars of Lebanon from the religious reform of Iran. It seems that religious reform, especially the mourning customs of Ashura, has been two-sided, and the scholars of both sides have been affected
    Keywords: Ashura, Mourning Culture, Distortion, Lebanon
  • Abdorrahman Bagherzadeh* Pages 97-120
    The tradition of holly prophet is considered as the most significant resource after holly Quran for all Muslims. Muslims attempt to keep saved this resource emphasized by prophet to refrain it from heretic behavior. According to some Sunni scholars this resource is considered as the second part of the dual resource (al-Thaqalayn) inherited by the prophet. Although the Muslim attempted to keep tradition saved and tried to follow it in life practice but there are many evidences that some heretic act has taken place so nobody could dare to deny its occurrence. The aim in this paper is to deal with the reason and basis of such heretic action regarding tradition. Of course there is no doubt that there are many reasons which are seen in opposing with Ahl al- Bayt. The writer attempts in the paper in descriptive – analytic method to find out what is the nature of such activities. The result displays that some Sunni scholars deliberately have changed the tradition due to Shiite`s commitment to such tradition in order to oppose them
    Keywords: Prophet's tradition, Change of tradition, Shiites, Sunni
  • Naser Jadidi, * Saeid Najafinejad, Mohammad Karim Yousef Jamali Pages 121-145
    Among the Safavid kings, Shah Tahmasb I has played an important role in establishing the secular Shia in Iran. During his long-term government, he took a lot of actions on this route, which has had many various consequences. The origins of the origins of religious policies and how Shah Tahmasb's Shiite beliefs and interests are expressed in his cultural practices is the main issue of this research.
    Variables such as the political and religious conditions of Shah Tahmasb's time and background have been influential in this regard. It seems that the main priority of Shah Tahmasb in the field of cultural and religious policy is the elevation of the position of the Prophet's family in society, which stems from his beliefs and inner desires. In this regard, by describing some of Shah Tahmasb's actions, in this research will try to provide an adequate analysis of the position of Ahl al-Bayt
    Keywords: Shah Tahmasb, Ahl al Bayt, Shia, Safavid