فهرست مطالب

  • پیاپی 18 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/10/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مصطفی کاظمی نجف ابادی*، سید رضا حسینی صفحات 5-28
    نظامات زندگی در هر جامعه ای به منظور پاسخ گویی به نیازها و متناسب با مبانی اعتقادی و ارزش های فرهنگی آن جامعه شکل می گیرند. موفقیت و پایداری این نظام ها بیش از هرچیز دیگری در گرو سازگاری مبانی آنها با قوانین و واقعیت های حاکم بر عالم هستی به ویژه عالم انسانی است. نیازهای معیشتی از جمله مهم ترین نیازهایی است که برای پاسخ به آن تاکنون انواع متعددی از نظامات سوسیالیستی و لیبرالیستی و... تشکیل شده است. بدون تردید یکی از مبانی اصلی این نظامات نوع نگرش آنها به واقعیت فرد و جامعه و نوع روابط موجود فیمابین آنهاست. مدعای پژوهش حاضر آن است که قرآن کریم برای عالم انسانی مفهوم ویژه ای به نام «امت» را مطرح کرده است که متفاوت از مفاهیم رایجی چون فرد و دولت است. این مفهوم دارای آثار و احکام مهمی به ویژه در زمینه نیازهای معیشتی انسان است. «تکافل اجتماعی» از جمله مهم ترین مفاهیم قرآنی و اسلامی است که در این ارتباط و به عنوان یکی از ارکان نظام تامین اجتماعی و پاسخ گویی به نیازهای معیشتی مطرح گردیده است. هدف پژوهش تبیین مفاهیم، مبانی، ویژگی ها و تعاملات این دو مفهوم در ارتباط با مسئله تامین اجتماعی، در رویکرد اسلامی است. روش به کار گرفته در این تحقیق از منظر هدف، از قبیل تحقیقات بنیادی−نظری است و از منظر ماهیت و روش در قلمرو تحقیقات توصیفی−تحلیلی به حساب می آید. مقاله به این نتیجه می رسد که در فرهنگ قرآنی امت اسلامی به مثابه پیکری واحد معرفی شده که ارتباط بین اعضای آن، ارتباطی از جنس ولا و دستگیری است و از این رو تکافل اجتماعی از خصائص امت اسلامی است که در غیاب آن هیچ سازوکاری قادر به حل موفقیت آمیز و پایدار مشکلات معیشتی جامعه نخواهد بود.
    کلیدواژگان: امت، تکافل اجتماعی، تامین اجتماعی، رویکرد قرآنی
  • آرزو نیکوییان*، حمید پارسانیا صفحات 29-52
    «معنا» از پردامنه ترین موضوعات علوم اجتماعی مدرن و پست مدرن است. یکی از بدیع ترین و جامع ترین تفسیر ها درباره معنا را چارلز ساندرز پرس در زمان حیات خود ارائه نموده است. این مقاله می کوشد به بررسی ویژگی های نشانه شناسی پرس، ازجمله فرایند نشانگی، تولید معنا، کاربرد نشانه ها، دلالت و نگاه عملی به نشانه و ساخت معنا بپردازد. از آنجایی که، نظریه نشانه شناختی پرس در بعد معرفت شناختی و وجودشناختی، بر تحلیل تفکر و ساخت معنا استوار شده است، به نظر وی، جهان و هر آنچه در آن است، از منظر نشانه و معنا شناخته می شود، و برداشت وی از نشانه، در نگرش او به جهان، تعیین کننده است.
    زیربنای نشانه ای پرس تمایز پیچیده از مقوله هاست. پرس نشانه را در ارتباط با این سه مقوله تعریف کرده و آن را در فرایندی سه گانه به نام دلالت نشانه ای قرار می دهد. به نظر پرس، دلالت بر سه رکن نشانه، تعبیر (تفسیر) و شئ تکیه می کند و بر پایه سه طرف استوار شده است و نظریه معنایش از فرایند این سه رکن ایجاد می شود.
    پرس از جمله منتقدان و فیلسوفان مغرب زمین است که به نظریه معنا اهتمام نشان داده است و این نظریه را در فرایند نشانه شناختی خود مطرح کرده است. در میان فیلسوفان مسلمان، علامه طباطباییe نیز در این باب مطالبی ارائه کرده است. در این مقاله تلاش می شود با طرح نظریه معنا از منظر ایشان، امکان مقایسه نظریه معنای پرس با نظریه معنای علامه طباطباییe، فراهم گردد.
    نظریه معنا نزد علامه در معرفت حضوری و حصولی و در امتداد مباحث اعتباریات ایشان طرح می گردد. در نظر ایشان، نظام اعتباری انسانی و معنا قائم به یک نظام طبیعی و حقیقی است؛ که به حسب باطن و در حقیقت با نظام طبیعی و حقیقی به سر می برد؛ زیرا در نظر وی هر اعتباری ناگزیر یک تکیه گاه حقیقی دارد و نظام اعتباری انسانی تنها در ظرف اجتماع و تمدن موجود می شود.
    کلیدواژگان: معنا، نشانه شناسی، علامه طباطبایی، پرس، مکتب اصالت عمل، اعتباریات
  • غلامرضا پرهیزکار * صفحات 53-76
    نظریه گفتمانی لاکلاو و موفه در عین حال که در پی تحلیل گفتمان است، نظریه ای در باب شکل گیری هویت فردی و جمعی نیز محسوب می شود. در این مقاله، از طریق جایگزینی نظریه فطرت آیت الله شاه آبادی با نظریه ناخودآگاه لاکان که مورد استفاده لاکلاو و موفه قرار گرفته است، زمینه برای تحول نظریه گفتمانی هویت به نظریه ای غیر خودش با رویکرد دینی فراهم شده است. از جمله پیامدهای این تغییر در نظریه، قائل شدن به نقش بیشتر برای سوژه در انتخاب هویت فردی، بالا رفتن قدرت تبیینی نظریه، اجتماعی تر شدن آن، خارج کردن نظریه از نگاه به هویت به مثابه امری صرفا فرهنگی و تاریخی که حاصل نزاع بین دیگری ها است، به امری که حاصل تلائم یا تضاد میان جوهره انسانی با دیگری ها است. ضمن آنکه کار صورت گرفته را می توان نمونه ای برای رویکرد تهذیبی در تولید علم دینی به حساب آورد. روش به کار رفته در این پژوهش توصیفی، تبیینی و انتقادی است.
    کلیدواژگان: بازسازی نظری، نظریه گفتمانی هویت، ناخودآگاه، فطرت
  • مصطفی همدانی * صفحات 77-98
    فرهنگ چیست؟ مولفه های آن کدام است؟ خاستگاه فرهنگ چیست؟ اینها و پرسش هایی از این دست، تاملات فلسفی در شناخت فرهنگ را تشکیل می دهند که در محافل علمی معاصر جدی انگاشته شده اند. از طرف دیگر، هر فرهنگی محمول ارتباط است و بدون ارتباط اصلا فرهنگ وجود ندارد. در ضلع سوم، ارتباط درون فردی مبنای انواع ارتباطات انسانی است. بدین سان تبیین خاستگاه فرهنگ با عزیمت از ارتباطات درون فردی، مسئله ای مهم می نماید که پرسشی این چنین را در پیش روی محققان می نهد: رابطه فرهنگ با ارتباطات درون فردی چیست؟ در راستای تبیین این مسئله، پژوهه فرارو با روش تحلیل اسنادی، آموزه های عرفان اسلامی را دست مایه قرار داده است تا فرهنگ را از منظر ارتباط درون فردی و با رویکرد عرفان اسلامی بکاود. نتیجه نشان داده است فرهنگ به عنوان یکی از محصولات انسان در قوس صعود، فرآورده ارتباط انسان با نفس مطمئنه یا اماره است که اولی را فرهنگ طیب و دومی را فرهنگ خبیث می نامند و در صورت اول، نفس اماره عامل اخلال گر است و در صورت دوم، نفس لوامه عامل مانع است؛ همان طور که این دو فرهنگ هریک دارای ماهیتی تشکیکی (طیف وار) هستند.
    کلیدواژگان: فرهنگ، ارتباطات انسانی، ارتباط درون فردی، نفس مطمئنه، نفس اماره، نفس لوامه
  • محمود رجبی، حفیظ الله فولادی*، داود صفا صفحات 99-116
    پژوهش حاضر با هدف شناخت، توصیف و تحلیل پیشگیری از انحرافات اجتماعی در جامعه بر مبنای بهره گیری از کلام حضرت علیg در خصوص بررسی نقش همنشینی بوده است. جهت پاسخ به سوال اصلی پژوهش، با استفاده از روش نظریه مبنایی، گزاره های مرتبط با موضوع همنشینی از نهج البلاغه استخراج شده، و سپس در طی مراحلی داده ها کدگذاری و مقوله بندی و نتایج مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفتند. طبق یافته های پژوهش، اتخاذ مجموعه ای از رویکردها در مقوله همنشینی، مانع فراگیری و ارتکاب کنش های انحرافی است. این مهم با تمرکز بر توجه به اهمیت جایگاه همنشینی و انتخاب همنشین در تعامل های اجتماعی، پرهیز از برخی همنشینی ها، پرهیز از حضور در برخی مکان ها و نقش وضعیت مکانی در رفتارهای اجتماعی انسان، معرفی برخی از الگوهای نقش برای همنشینی، دست یافتنی می شود.
    کلیدواژگان: همنشینی، پیشگیری، انحرافات اجتماعی، نظریه مبنایی، علی، نهج البلاغه
  • یحی علی بابایی، یوسف ایرانی * صفحات 117-138
    با گذشت حدود سه دهه از پایان دفاع مقدس، تعداد زیادی از جانبازان با مسائل متعددی در زندگی روبه رو بوده و همین امر می تواند کیفیت آنها را تحت تاثیر قرار دهد، به همین علت می طلبد که به وضعیت و کیفیت زندگی آنها پرداخته شود. اینکه جانبازان در مورد کیفیت زندگی خود چگونه می اندیشند، مسئله اساسی این تحقیق است. برای یافتن پاسخ، تعداد 30 نفر از جانبازان با درجات متفاوت جانبازی و با روش کیفی بررسی شدند. تمام پاسخ گویان، در زمان انجام تحقیق ساکن شهر قم بوده اند. پرسش های تحقیق مبتنی بر پرسش نامه استاندارد کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت، به صورت یکسان از تمام پاسخ گویان پرسیده شد. نتایج مشخص ساخت که از نظر جنبه های عینی کیفیت زندگی به ویژه در بعد سلامت فیزیکی، بسیاری از جانبازان دچار مشکل می باشند. این موضوع در مورد شرایط محیط فیزیکی خارج از منزل نیز صدق می کند و جانبازان از کمبود امکانات و نبود استانداردهای لازم برای جانبازان و معلولان در اماکن عمومی و دولتی شکایت دارند. در مقابل، وضعیت سلامت روحی و روانی بسیاری از جانبازان حد خوب و حتی عالی ارزیابی می شود که علت عمده آن، اعتقادات و ارزش های شخصی می باشد. وضعیت شرایط محیط مسکونی و محله جانبازان به طور عمده در حد انتظار و رضایت آنها می باشد. ارزیابی کلی وضعیت کیفیت زندگی جانبازان حاکی از سطوح بالا و مناسب آن می باشد که این به خوبی پرهیز از نگاه کلیشه ای و از پیش فرض شده به زندگی جانبازان را نشان می دهد.
    کلیدواژگان: جانباز، کیفیت زندگی، روش کیفی، مصاحبه نیمه ساخت یافته، شهر قم
  • سید مهدی متولیان، زهرا نوری*، سید مهدی حسینی شروانی صفحات 139-160
    رضایت از زندگی چنان با اهمیت است که می توان گفت هدف برتر هر فرد در زندگی است؛ اما گزارش ها نشان می دهد که میزان آن در جامعه ما پایین است. از این رو تحقیق حاضر به دنبال بررسی رابطه بین میزان دینداری و میزان رضایت از زندگی در بین نمونه آماری 407 نفری از دانشجویان است. نتایج تحقیق نشان می دهد بیشتر دانشجویان 3/54 درصد از میزان دینداری بالایی برخوردار هستند. میزان دینداری در بین دختران بیشتر از پسران است. تنها 91/47 درصد از دانشجویان از رضایت بالای زندگی برخوردار هستند. رضایت از زندگی در بین دختران بیش از پسران است. همچنین نتایج نشان می دهد که بین میزان دینداری با میزان رضایت از زندگی رابطه معناداری وجود دارد؛ همچنین نتایج نشان می دهد که بین بعد اعتقادی، مناسکی و بعد تجربی با میزان رضایت از زندگی رابطه معناداری وجود دارد؛ اما بین بعد پیامدی با میزان رضایت از زندگی رابطه معناداری وجود ندارد. رگرسیون نشان داد که متغیرهای بعد دینداری تجربی و جنسیت قادر به تبیین 5 درصد از رضایت از زندگی شدند. پیشنهاد می شود با توجه به وجود آسیب هایی چون پدیده فرار مغزها، برای افزایش رضایت از زندگی دانشجویان، دینداری آنان تقویت گردد.
    کلیدواژگان: ابعاد دینداری، جنسیت، تاهل، رضایت از زندگی، دانشجو
|
  • Mostafa Kazemi Najaf Abadi * Pages 5-28
    Life systems in each society take shape to meet the needs corresponding the belief principles and cultural values of that society. The success and stability of these systems is dependent, more than anything, on the compatibility of their foundations with the rules and realities of the cosmos, especially the human world. Livelihood is among the main needs that pursuit for satisfaction of which has led to the emergence of various socialist, liberalist, and other schools. Undoubtedly, among the principles of these schools is their view toward the reality of individuals and societies as well as their interactions. The present article claims that Holy Quran has introduced the concept of “ummah” to denote the human world in distinction from the prevalence of concepts such as the individual and the state. The concept is of profound consequential rules especially for the human livelihood. “Social takaful” is one of such Qur’anic and Islamic concepts introduced in this relation and as a major principle in the system of social welfare that addresses the issues of livelihood and maintenance. The aim of this article is to explain the sub-concepts, foundations, characteristics, and interactions between the two concepts i.e. the Islamic ummah and the social takaful with regard to the problem of social welfare in the Islamic approach. Considering the purpose, the method applied is fundamental-theoretical, and concerning the methodology, it is descriptive-analytical. The findings show that in the Qur’anic framework, the Islamic ummah is introduced as a unitary organism in which the relationship among the members is defined in terms of camaraderie and assistance; thus, social takaful is a characteristic of the Islamic ummah, in the absence of which no mechanism would afford solving the livelihood problems constantly and successfully.
    Keywords: : Ummah, social takaful, social security, Quranic approach
  • Arezo Nikoeiyan * Pages 29-52
    Meaning is one of the most extensive subjects in modern and post-modern social sciences. One of the most innovative and encompassing analysis on meaning is presented by Charles Sanders Pierce. The present article attempts to use documentary method to investigate Pierce’ semiotics including the process of signification, meaning production, signification function, signification, and the practical view of sign and meaning production. Pierce takes the sign as the sinew of the whole thought and thereby, the being of science and even the human communication as dependent on the sign and the signifying relationships. Among the Muslim philosophers Allameh Tabatabaei has ideas in this relation too. His theory of meaning is presented in line with his discussion on intuitive versus empirical knowledge and as part of his conventional perceptions (etebariat). The present article attempts to introduce the theory of meaning in the view of Allameh in order to make a comparison between Pierce and Allameh’s theories of meaning.
    Keywords: meaning, semiotics, Allameh Tabatabaei, Pierce, pragmatism, conventional perceptions
  • Gholamreza Parhizkar * Pages 53-76
    Laclau and Mouffe’s discourse theory while it aims at analyzing discourses, is a theory of formation of individual and collective identities. In this article, by replacing Ayatollah Shahabadi’s theory of fitrat (instinct) for Lacan’s theory of unconscious employed by Laclau and Mouffe, the ground is made for transforming their discourse theory of identity into one with religious orientation. The consequences of such a synthesis include defending a more vigorous role for the subject in adopting personal identity, improving the theory’s explanatory strength, making theory more social, detaching it from the orientation toward the identity as a sheer cultural and historical phenomenon and the product of struggle with others in favor of one that is the product of coherence or contrast between the human nature and the others. The result of the study could exemplify the expurgatory approach in the production of religious sciences. The method used in this research is descriptive, explanatory, and critical.
    Keywords: theoretical reconstruction, discourse theory of identity, the unconscious, fitrat
  • Mostafa Hamedani * Pages 77-98
    What is culture? What are its principles? What are its origins? These and similar questions comprise philosophical contemplations in the understanding of culture elaborated in the contemporary scientific circles. On the other hand, culture is embodied in relationship and it could not thrive outside of it. In a third dimension, introversive relationship is the basis for a variety of human relations. As such, the explanation of the origins of culture from the point of departure of introversive relationship appears like an important issue that suggests questions like this: what is the relationship between culture and introversive interaction? In explaining this problematic, the current research uses documentary method and avails the teachings of Islamic mysticism in order to view culture from the perspective pf introversive relationship and Islamic mysticism. The results show that culture as a human phenomenon in the ascending arc, is the result of human interaction with either his rational self (mutmainnah) or carnal self (ammarah), the former known as the pure culture and the latter as the despicable culture, and in the first case, the carnal self is the disrupting agent and in the second, the moral self (lawwamah) is the confining element; as the two cultures are gradational in nature.
    Keywords: culture, human interaction, introversive relationship, rational self, carnal self, moral self
  • H. Foladi * Pages 99-116
    The current paper aims at understanding, describing, and analyzing the preventative methods of social deviance by reference to the thoughts of Imam Ali (PBUH) and focusing on the role of association in this regard. To answer the main question of the research, the method of grounded theory was used to extract the related statements on association from the Nahj-al-Balaghah, which were then codified and classified in separate stages; the results were finally put to analysis. Based on the findings of the research, adopting a series of strategies in relation to association facilitates the prevention of deviance from being promoted and committed. These include awareness-raising on the importance of association and associate choice in social interactions, avoiding certain types of association, avoiding attendance in certain settings, considering the importance of environment in shaping the social behaviors, and introducing some admirable role models for association.
    Keywords: association, prevention, social deviance, grounded theory, Imam Ali (PBUH), Nahj-al-Balaghah
  • Yousef Irani * Pages 117-138
    Three decades evading from the Iran-Iraq war, a solid number of the Iranian veterans encounter numerous problems that undermine their life quality. This makes the evaluation of their livelihood essential. The present article concerns the evaluation of veterans of the quality of their own lives., So, 30 veterans with various rates of injury have been studied with qualitative research method. All respondents have been residing in Qom during the study. The research questions have been produced according to the World Health Organization’s standard questionnaire on life quality and asked from all respondents alike. The results show that in concrete life quality factors including the physical health, many veterans suffer difficulties. This is true about the living circumstances and the lack of facilities for the disabled in the public places. In contrast, the psychological and mental condition of the veterans is excellent, a fact that goes back to the personal attitudes and values they hold. The status of living area and neighborhood in most cases meet the veterans’ expectations. The general evaluation of the veterans’ view on their life quality indicate acceptable and appropriate conditions. This shows the veterans’ detachment from cliché views and prejudices in evaluating the quality of their life.
    Keywords: veteran, life quality, qualitative method, semi-structured interview, Qom
  • Zahra Nouri * Pages 139-160
    Life satisfaction is of such an importance that it could be considered as the ultimate purpose in everyone’s life. Reports, however, indicate that the rate of life satisfaction is low in Iran. The present article seeks to analyze the relationship between the degree of religiosity and the rate of life satisfaction in a statistical sample of 407 university students. The results show that the majority of students enjoy high degrees of religiosity (54.3%) while the degree is higher among female students. On the other hand, a minority of 47.91% of students enjoy high rates of life satisfaction while the rate is higher, again, among female students. Also, the results show that there is a statistically significant relationship between belief-oriented, ritual and experiential dimensions of religiosity and life satisfaction, although there is no meaningful relationship between consequential dimensions of religiosity and life satisfaction. The regression shows that the variables of experiential religiosity and gender could explain 0.05 of life satisfaction. Considering such damages as brain drain, it is suggested that the students’ religiosity is to be enhanced for improving the sense of life satisfaction among students.
    Keywords: dimensions of religiosity, gender, marital status, life satisfaction, university students