فهرست مطالب

تاریخ ادبیات - سال نهم شماره 1 (پیاپی 80، بهار و تابستان 1396)
  • سال نهم شماره 1 (پیاپی 80، بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/30
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حسین ابویسانی، هومن ناظمیان، صغرا فلاحتی، راضیه مسکنی صفحات 5-26
    مصطفی وهبی التل ملقب به «عرار» (1949 – 1899م) از بزرگترین شعرای اردن است. او را پدر شعر معاصر اردن می دانند. عرار با مطالعه ترجمه منظومی که از رباعیات خیام به دستش رسید، مجذوب و شیفته خیام و سروده های او شد و اشعاری خیام گونه به رشته نظم درآورد. به جرات می توان گفت فهم مضامین شعری عرار بدون در نظر گرفتن فلسفه خیام و درک رباعیات و اشعار وی امری بس دشوار است. این مقاله کوشیده است تا با نگاهی فنی به خمریات عرار، آنها را از حیث تصاویر خیال مورد واکاوی قرار دهد تا مشخص شود شاعر چه اندازه از نظر خلق تصاویر تازه به خود متکی بوده است. تشبیه، استعاره، اغراق و تشخیص مهمترین ابزارهای ساخت تصاویر خیال هستند که در این پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که در موضوع مورد مطالعه هیچ نشانی از تاثیر پذیری عرار از تصاویر خیال خیام یافت نیست و آنچه خوانندگان شعر او را به اندیشه تاثیرپذیری او در این حیطه سوق داده، بازتاب برخی اندیشه های فلسفی خیام در اشعار اوست.
    کلیدواژگان: باده، تصویر، رباعیات خیام، عرار
  • منصور پیرانی * صفحات 27-48
    اندیشه های دینی و کتب مقدس از سرچشمه های زلال، جوشان و از منابع فکری اصیل شاعران و نویسندگان به حساب می آید که زمینه خودشناسی و خداشناسی انسان را هم فراهم می کنند. خداوند انسان را آفرید، بسیاری از صفات و ویژگی های خود را هم به او تفویض کرد؛ از جمله او را به نیروی عقل مجهز نمود تا بتواند خیر و شر، و صلاح و فساد خود را تشخیص دهد تا همچون خالق خود بتواند در نهاد و طبیعت درون و بیرون خود تصرف کند. از این رو عقل در حیات، سعادت و سرنوشت آدمی نقشی انکار ناپذیر دارد. هیچ دانش بشری نیست که از پرتو آن بی نیاز باشد. در ادب فارسی سه شاعر بیش از دیگران دغدغه خرد دارند: فردوسی، ناصر خسرو و خیام؛ البته هرکدام بنا به ساختار فکری و رویکرد خود، در مفهوم و تعبیری متفاوت. ناصر خسرو «عقل» را عطیه الاهی و وجه مشترک میان انسان و خدا، و در مفهوم مقید آن به معنای اطاعت از حق و مایه رستگاری انسان می داند. واژه «خرد = عقل» کلیدواژه ذهن ناصرخسرو و از پرکاربردترین واژگان حوزه اندیشگی شاعر است، پژوهش حاضر به بررسی ریشه و منشا این واژه، میزان بسامد آن در قصاید و به تبع آن به سرچشمه های فکری شاعر و دلیل اهمیت خرد در نزد ناصرخسرو می پردازد. با توجه به این که ناصر خود حافظ و مفسر قرآن بر مبنای دیدگاه های اسماعیلیان بوده، تاثیر پذیری وی از کتاب وحی، و بکارگیری این واژه در همان مفهوم قرانی را مفروض دانسته، با معیار بسامدی و آوردن شواهدی از دیوان به مقایسه ضمنی کلام شاعر با آیات قرآن پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: شناخت، عقل، دیوان، اشعار، سعادت، ناصرخسرو
  • محمدحسن جمشیدی، ناصر نیکوبخت، سعید بزرگ بیگدلی، غلامحسین غلامحسین زاده صفحات 49-70
    از مسائل مهم مورد بررسی تاریخ نگاری، شناخت محرک تاریخ نگار به سمت تاریخ نگاری و هدف او از نوشتن تاریخ است. هدف مورخ از نگاشتن تاریخ، بر ساختار تاریخ او تاثیر می گذارد و در آن نمود پیدا می کند. روایت مورخ از حوادث تاریخی، روایت معناداری است که باعث شکل گرفتن نتیجه ای ویژه در ذهن خواننده می شود. هدف او از تاریخ نویسی ترویج یا تایید یک ایدئولوژی از خلال روایات تاریخی است. تاریخ نگاری ابزار و رسانه مستندسازی ایدئولوژی است. این گونه، مورخ یک روایت تاییدگر را از رخدادها سامان می دهد. در این پژوهش، می توان شاهنامه را همچون تدوینگران، شاعر خوانندگان روزگار تالیف، متنی تاریخی دید و با کمک دانش روایت شناسی، روایتگری ایدئولوژیک را در آن ردیابی کرد و از روایت، به ایدئولوژی بعضا پنهان سازنده آن پی برد. بخش محوری این بررسی، «پادشاهی یزدگرد» در انتهای شاهنامه با چهارچوب نظری بوطیقای زمان روایی ژرار ژنت است.
    کلیدواژگان: شاهنامه، تاریخ نگاری، روایت شناسی، ایدئولوژی، پادشاهی یزدگرد
  • یلدا آزرمی، نجف جوکار صفحات 71-90
    تحفه الرسول و فرید المکتوبات نوشته ی میر احمد کشی از صوفیه و مشایخ نقشبندیه ی ماوراء النهر در آغاز سده ی سیزدهم قمری؛ نام کتابی است در تصوف خواجگان که در آن نویسنده به پیروی از سنت شریعت، طریقت و حقیقت، از علم فقه و ملزومات شرعی جهت تربیت سالکان نقشبندی در فصول اولیه آغاز کرده و در فصول میانی و پایانی کتاب به عرفان و تصوف گراییده است. در این کتاب صبغه های دگماتیک الهیات عرفانی برجسته است ، فقاهت بر آداب تصوف سایه گسترده و بخش های عرفانی کتاب به گونه ای تقلیدی، تکرار آموزه های عالی عارفان پیشین است، و ازاین رو می توان آن را تصویری کامل از تصوف دوره ی انحطاط به شمار آورد.
    اهمیت و ضرورت تحقیق در تصوف کهنه گرای نقشبندی ماوراءالنهر در قرن دوازده و سیزده موجب شده است تا در این مقاله با استفاده از منابع اسنادی به ویژه ارجاعات درون متنی به معرفی توصیفی تحلیلی نسخه ی خطی «تحفه الرسول و فرید المکتوبات» پرداخته شود.این کتاب از نظر پی جویی شاخه ای کوچک و گمشده در تاریخ تصوف نقشبندیه منبعی بسیار مهم و شایان توجه است.
    نسخه ی منحصر به فرد این کتاب در کتابخانه ی الملک عبدالعزیز مدینه ی منوره در مجموعه ی عارف حکمت به شماره ی 1672 نگه داری می شود و سال استنساخ آن 1250هجری قمری ذکر شده است.
    کلیدواژگان: تحفه الرسول و فرید المکتوبات، تصوف نقشبندی، ماوراء النهر، میر احمد کشی
  • سید محمد دشتی، فاطمه نوفلی صفحات 91-104
    تلمیح یکی از صنایع بدیعی است که در ادبیات کارکرد فراوان و اهمیت خاص دارد و استفاده از آن، نشانه وسعت اطلاعات و غنای فرهنگی گوینده یا نویسنده است. در تحقیقات مربوط به تلمیح، یافتن کهن ترین منبع برای تلمیحات معمول است و راه را بر مطالعات بعدی هموار می کند. یافتن کهن ترین منبع دو تلمیح مشهور ادب فارسی: «خم عیسی» و «رشته مریم» موضوع این مقاله است. در این نوشتار، پس از به دست دادن تعریف مختصری از تلمیح به سابقه پژوهش در این زمینه پرداخته و با توجه به منابع رایج و دانسته های کنونی، تازگی و بایستگی این پژوهش را نشان داده ایم. سپس با آوردن نمونه هایی از کاربرد این دو تلمیح در دیوانهای شعر فارسی، منابعی را که تاکنون بدانها ارجاع می شده معرفی کرده ایم و اشکالی را که اتکا به این منابع در تفسیر بیتی از مثنوی پیش آورده باز نموده ایم. آنگاه به معرفی اناجیل اپوکریفائی پرداخته ایم که منابع نویافته از شمار این اناجیل هستند و سرانجام سه منبع بسیار کهن را که هر یک چند قرن از منابع کنونی قدیم ترند همراه با روایتهای مربوط تقدیم حضور صاحبنظران داشته ایم.
    کلیدواژگان: تلمیح، عیسی، خم عیسی، مریم، رشته مریم، اناجیل، اناجیل اپوکریفا
  • شیرزاد طایفی، مهدی رمضانی، سمیه قربانپور صفحات 105-129
    ادبیات ملل مختلف در عین دارا بودن ویژگی های منحصر به فرد، از جهاتی وجوه اشتراک عمده ای با هم دارند؛ چرا که در حوزه های گوناگون در تعامل با هم بوده و بر هم اثر گذاشته و از هم تاثیر پذیرفته اند. از جمله موضوعاتی که محور مطالعات متعددی قرار گرفته، مکتب های ادبی برخاسته از غرب و تاثیر آن بر ادبیات سرزمین های دور و نزدیک، از جمله ادبیات معاصر ایران است؛ چنان که شاعران و نویسندگان زیادی را تحت تاثیر قرار داده است. به طور مشخص، نیما و به تبعیت از او شهریار، به دلیل آشنایی با زبان فرانسه و مطالعاتی در آثار ادبی غربی، از مکاتب مختلف ادبی اروپا، به خصوص رمانتیسم تاثیر پذیرفته و آثار ماندگاری، از جمله «افسانه» و «حیدربابایه سلام» را به یادگار گذاشته اند. در پژوهش پیش رو کوشیده ایم با تکیه بر مطالعات اسنادی و با بهره گیری از شیوه تحلیل محتوایی مبتنی بر استقرا به روش تطبیقی و بازخوانی دو شاهکار مذکور که به نوعی نماینده دو حوزه جغرافیای سیاسی و فرهنگی متفاوت هستند، به زمینه های بروز و حضور مولفه های مکتب رمانتیسم در این دو اثر بپردازیم. برآیند پژوهش نشان می دهد، هر چند فضای کلی حاکم بر هر دو اثر، رمانتیک است، اما این اصل در حیدربابایه سلام شهریار که متاثر از افسانه نیما است، جلوه و نمود بارزتر و محسوس تری دارد.
    کلیدواژگان: نیما، شهریار، افسانه، حیدربابایه سلام، مکتب رمانتیسم
  • سکینه غلامپور دهکی، نرگس محمدی بدر صفحات 131-160
    ایلیاد و ادیسه هومر، همانند شاهنامه فردوسی، تجلی گاه فرهنگ و سنت های اجتماعی و جهان اندیشگی مردمان سرزمینی است که این آثار را در آنجا پدید آورده اند؛ بنابراین، با واکاوی مختصات فکری آیین هایی که در این آثار بازتاب یافته اند، می توان روحیات، افکار و عقاید مردم دو سرزمین باستانی ایران و یونان را باز شناخت.
    در این پژوهش کوشش شده است ضمن بررسی آیین های باستانی ایران و یونان از جمله: آیین سوگند و پیمان، مهمان نوازی و پیشکش دادن و آیین موسیقی، فرهنگ باستانی این دو تمدن دیرینه از منظر مولفه های انسان شناسی، جامعه شناسی، دین شناسی، روان شناسی، واکاوی شود و جنبه های اشتراک و افتراق آنان مورد بحث و مداقه قرار گیرد. نتیجه بررسی نشان می دهد که میان تمدن های بزرگ تاریخ باستان، که نژاد و منشا تاریخی یکسانی دارند، تشابهات و افتراقات نه چندان عمیقی در آثار به جای مانده از آنها دیده می شود. تشابهات بیشتر از لحاظ ساختار و شیوه آداب و رسومی که در لایه های ظاهری آیین انجام می دادند، دیده می شود و علل افتراق آیین را می توان به فاصله زمانی میان آثار و نویسندگان شان و بعد مکانی نسبت داد، که این امر بر درون مایه های فکری و معنوی آیین ها تاثیر بسزایی دارد.
    کلیدواژگان: سبک شناسی، شاهنامه، ایلیاد، ادیسه، آیین
  • مجید منصوری * صفحات 161-183
    با این که از مرگ عبداللطیف طسوجی (حدود 1300 ق.)، مترجم پرآوازه و چیره دست هزار و یک شب، مدت زیادی نگذشته، درباره وقایع زندگی و سایر نوشته های احتمالی وی اطلاعات اندکی در دست است. در این جستار ضمن بررسی برخی گزارش ها درباره عبداللطیف طسوجی، نخست صحت انتساب کتاب برهان جامع به وی مورد بررسی قرار گرفته است و در ادامه ترجمه کشف الغمه که یکی از دیگر آثار ناشناخته طسوجی است و در جایی به آن اشاره نشده، نمایانده شده است. افزون بر این ها نامه ای به خط عبداللطیف طسوجی که برای ناصرالدین شاه قاجار از نجف فرستاده و یک سند معتبر درباره زندگانی اوست، آورده شده است. در مقدمه های چاپ های گونه گون کتاب هزار و یک شب، بخش و بهره اندکی به مترجم شهیر و چیره دست این کتاب، یعنی عبداللطف طسوجی اختصاص یافته است؛ به گونه ای که مثلا در مقدمه هزار و یک شب چاپ علی اصغر حکمت، افزون بر سخنان طسوجی در مقدمه هزار و یک شب که درباره علت ترجمه کتاب است، مطلب دیگری درباره زندگی او وجود ندارد.
    کلیدواژگان: برهان جامع، ترجمه کشف الغمه، ترجمه کلیله و دمنه، ظل السلطان، ناصرالدین شاه
|
  • Hossein Abavisani, Hooman Nazemian, Soghra Falahati, Razieh Maskani Pages 5-26
    Mustafa Wahbi Al-Tall, known as "Arar" (1949 - 1899 AD) is of the greatest poets of Jordan. He is known as father of modern poetry of Jordan. Arar with verse translation of the Rubaiyat of Omar Khayyam that was in his hand, he was fascinated and intrigued of Khayyam poems and said Poems like he. It can be said that understanding of Arar poetic themes regardless philosophy and understanding of Rubaiyat of Omar Khayyam and his poems it is very difficult .This article with a Technical Take for the Arar’s poetry tries to analys them Poetic images to determine the poet how much Relied on himself in creating of new images. Simile, metaphor, hyperbole and smile detection images are the most important tools that have been studied in this research. The results show that in topic of discussion is no sign of the impact of Arar of Khayyam's poetic images. And what readers thought of his poetry to impact in this area led him to reflect some philosophical ideas of Khayyam in his poems.
    Keywords: Image, wine, Arar, Rubaiyat
  • Mansour Pirani * Pages 27-48
    God created man anddelegated many of His traits and characteristics to him; among equipped him with intellect; to recognize his goods and evils. So Reason in life, happiness and human destiny is irrefutable role. Nasser Khosrow knows "reason" as a divine gift and the interface between man and God. The words "wisdom" or "reason" of the most used words of the poet's thought field. The present study examines the roots and origins of "reason = wisdom" and the frequency and nature as well as in the odes to his intellectual origins and reasons for the attention he pays to reason. Naser Khosrow has the Quran in his mind and also He was the interpreter of the Quran based on the ideas and teachings of the Ismailia. According to the actuarial study the word Reason with its derivatives used in the Quran about 49 of which is with the word Light. He was affected by the Book of Revelation, and the use of this word in the Quran, given the known, to measure the frequency and evidence of the Court implicitly compared the word of the Quran has been poet's verses have been investigated. Salvation and happiness of human is come from the Light which arise of the poet’s mind Reflecting widespread and such emphasis show poets concern about the missing of the human and his need : the Reason or Wisdom.
    Keywords: wisdom, Nasir Khosrow, Divan-Ash?ar, knowledge, salvation, truth
  • Mohammmad Hassan Jamshidi, Naser Nikoubakht, Said Bozorg Bigdeli, Gholamhosein Golamhhoseinzadeh Pages 49-70
    According to an old history philosophy, some general rules govern the history. So if the man does same works in different times, the results usually will be same. Therefore, we should write or study the history for knowing and predicting witch works lead witch results. But in this research, we show the story was reverse in Shahname as a part of Persian historiography. The historians at first, determine the general rules according to their central thoughts and then write the history in direction of the central thoughts. They write the history for documenting a thought. For analyzing we selected “the kingdom of Yazdgerd”, last part of Shahnameh as an important and effective period that changed the cultural order of the Shahnameh’s atmosphere to the cultural order of the historian period. Our metoodology is based on time narrative theory of Gérard Genette.
    Keywords: Shahnameh, Historiography, Narratology, Ideology, The kingdom of Yazdgerd
  • Yalda Azarmi, Najaf Jowkar Pages 71-90
    Tuhfa al-Rasūl and Farīd al-Maktūbāt [=The Gift of the Prophet and The Unique Writing] written by Mīr Aḥmad Kashshī, one of the major Naqshbandī Sufi masters of Transoxania in the 19th century ACE, is a book regarding the Sufism of Khājagān [=the Nobles] in which following the trilogic tradition of Sharīʻa [=Islamic Law], tarīqa [=Sufi Path] and haqīqa [the Truth] the author commences the first chapters through Islamic law and legal antecedents in order to train and cultivate Naqshbandī novices. Then he delves more deeply into Sufism ipso facto in the rest of the labor. The dogmatic elements of mystical theology are outstanding in the work, and one can regard the book as an exemplary portrait of Sufism in the time of decadence. In this article, utilizing the transmissive resources, specifically references to the text perse, we introduce the audience descriptively and analytically with the manuscript to indicate the significance and necessity of an inquiry in the traditional Sufism of Naqshbandīs in Transoxania.
    Keywords: Tuhfa al-Rasūl, Farīd al-Maktūbāt, Transoxania, Mīr Aḥmad Kashshī, Naqshbandia
  • Seyyed Mohammad Dashti, Fatemeh Noofeli Pages 91-104
    Allusion is one of the rhetorical figures which enjoys great importance and is numerously used in literature. The use of allusion shows that the writer enjoys richness in knowledge and culture. Through the researches that have been done on allusion, finding the most primitive and oldest sources for allusions is common and paves the way for the subsequent researches. The subject of this research is finding the two most primitive and well-known sources of allusion in Persian literature,” Khom isa(Christ)” and “reshte Maryam(Marian)”. In this piece of writing, after giving a short description of allusion and a discussion on the research history, and with respect to the common resources and our present knowledge, the originality and significance of the subject matter was proved. Then, by giving applicable examples of these two kinds of allusion taken from Persian poetical works, the resource that have been referenced were presented and the forms that have been presented in an interpretation of a verse in “masnavi” based on the resources ,were explained. Subsequently, Apocryphal Gospels (Anajil Aboo kafrifaei) were introduced which are the newly founds among the Gospels. And finally, three old sources which centuries existed before the discussed resources are presented along with their narratives.
    Keywords: Allusion, Persianliterature, reshte Maryam(Marian), Maryam (Marian), Isa(Christ)Gospels, Apocryphal Gospels
  • Shirzad Tayefi, Mehdi Ramazani, Somaye Ghorbanpour Pages 105-129
    Literature of nations has common general aspects as well as unique features; as they interact and affects each other. One of the subjects which is in the center of studies is the literary schools stem in the west and reflecting on the east including contemporary literature of Iran. This has affected many poets and writers. Nima and Shahryar following him apparently are affected by different literary schools, romanticism in particular; as they were familiar by French language and studied western literature. They created unique poems named”Afsaneh’ and Heydar-Babaye-Salam”. This study will review the reflection of Romanticism literary features manifested in them based on the documentation and content analysis in comparative method. These two poems are the masterpieces of literature from two different geographical, political and cultural domains. The outcome of study shows that, although the general feature governing the two poems is romantic, it is more prominent in Heydar-Babaye-Salam which is mainly affected by Afsane.
    Keywords: Nima, Shahryar, Afsaneh, Heydar-babaye-Salam, Romanticism
  • Sakine Gholampour, Narges Mohammadi Badr Pages 131-160
    Homer's Iliad and Odyssey, like Ferdowsi's Shahnameh, is the origin of the culture and social tradition and word- thinking of the peoples of the land who created these works thereºtherfore, by analyzing the intellectual coordinates that have been reflected in these works ,the spirits, thoughts and belives of in these works, the spirits ,thoughts and belives of the people of the ancient lands, Iran and the Greece ,will be recognizable. In this inrestigation , it has efforted, be side studying about ancient rituals of Iran and Greece ,including: oath and covenant ritual,hospitality and gift giving and music ritual, the ancient culture of these two ancient civilization get analyzed from the perpective of anthropology ,sociology, theology and psycyhology factors and their similar and different aspect get discussed.The result of the study shows that , a mong great civilizations of the ancient history,that have the same race and historical origin,not so much deep similarities and differences are seen in their remained works.The similarities are more seen in structuire and in the way of customs that were performed in external layers, and the causes of difference among the rituals can be related to time distance among the works and thir authors and the place- dimension,that has a significant effect on intelectual and spiritual themes of these ritual.
    Keywords: Stylistics, shahnameh, Iliad, Odyssey, ruls
  • Majid Mansoori * Pages 161-183
    While the death of Abdul Latif Tasooj (about 1300 BC.), Translated by renowned and skilled Thousand and One Nights, long ago, life events, and other writings about his possible little information at hand. In addition to the names of Najaf Abdul Naser al-Din Shah Qajar Tasooj to send a valid document about his life, is given. Keywords: comprehensive proof, discovered Alghmh translation, translation of Panchatantra, Zilossoltan, Nasereddin Shah.While the death of Abdul Latif Tasooj (about 1300 BC.), Translated by renowned and skilled Thousand and One Nights, long ago, life events, and other writings about his possible little information at hand. In addition to the names of Najaf Abdul Naser al-Din Shah Qajar Tasooj to send a valid document about his life, is given. In addition to the names of Najaf Abdul Naser al-Din Shah Qajar Tasooj to send a valid document about his life, is given.
    Keywords: Borhan jamee, translation of Kashfolghoma, translation of Panchatantra, Zilossoltan, Nasereddin Shah