فهرست مطالب

پژوهشنامه نقد ادب عربی - سال هفتم شماره 14 (بهار و تابستان 1396)
  • سال هفتم شماره 14 (بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد علی آذر شب، افسانه قاسم پور، محمد دزفولی، علی باقر طاهری نیا صفحات 7-36
    ابن زمرک، شاعر و وزیر دولت بنی الاحمر در اندلس، اشعار بسیاری در مدح رسول اکرم (صلی الله علیه) دارد. این اشعار، از آن جهت که در جشن های حکومتی میلاد پیامبر خوانده می شد، مولدیه نامیده شد. بررسی این مولدیه ها نشان می دهد ابن زمرک مضامینی قالبی و مشخص را محور شعر خود قرار می دهد که در همه مولدیه ها تکرار می شوند. در این مولدیه ها، بعد از مقدمه تغزلی، شاهد دو تخلص هستیم: نخست تخلص از مقدمه به مدح پیامبر و سپس تخلص از مدح پیامبر به مدح امیری که برگزارکننده جشن میلاد پیامبر بود. در تخلص نخست، وصف ناقه و قافله های رهسپار حج دست مایه شاعر برای گذار از مقدمه و انتقال به موضوع اصلی است. در بخش اصلی، پرداختن به حقیقت محمدی، مسئله قدیم بودن پیامبر، فاتح رسل بودن او و خبر دادن کتاب های آسمانی از آمدنش، ذکر معجزات و شفاعت خواهی از ایشان مهم ترین محورهای مدح به شمار می روند. در تخلص به مدح امیر، شاعر واژه « الله » را محور قرار می دهد و با آن، بخش مدح نبی را به بخش مدح امیر پیوند می زند. تکرار مفاهیم و تکنیک های پردازش و نیز ترتیب مشخص چینش مطالب در ساختمان مولدیه های ابن زمرک، از معایب این مولدیه هاست.
    کلیدواژگان: ادبیات اندلس، ابن زمرک، مدح النبی، مولدیه، تخلص
  • انسیه خزعلی، بتول باقرپور ولاشانی صفحات 37-67
    ادبیات هر جامعه ای عامل موثری در بازتاب واقعیت های اجتماعی و اصلاح ضعف ها و کاستی های آن جامعه است. رمان و به ویژه رمان های اجتماعی واقع گرا، به عنوان بخشی از ادبیات، بهتر می تواند مخاطبان خود را در بدست آوردن تصویری شبیه به واقعیت یاری رساند.
    «ساقه ی» بامبو رمانی اجتماعی است که به شیوه ی واقع گرایانه به توصیف جامعه کویت می پردازد، لذا این پژوهش کوشیده است تا با روش توصیفی تحلیلی مهمترین درون مایه های اجتماعی مطرح شده در آن اعم از: رفاه زدگی، تش طبقاتی، اهمیت نژاد، تفاخر طبقاتی، کنترل اجتماعی، آداب و رسوم و وضعیت کارگران آسیایی را استخراج و بررسی کند.
    رمان نمایانگر جامعه ای چند وجهی است که برخی از وجوه آن با برخی دیگر در تناقض است. جامعه ای مسلمان با ارزش هایی که اسلام آن را نمی پذیرد، آداب و رسوم و سنتهای این جامعه به صورت جمعی معنا می یابد اما درون آن تنش طبقاتی زیادی وجود دارد.
    در نهایت نویسنده می کوشد با توصیف واقعیت ها از نگاه دیگری (شخصی خارج از جامعه) مخاطبان را بر آن دارد به مسائل موجود متفاوت بنگرند و با آشنایی زدایی از مسلم ترین اصول اسلامی و تاکید بر اصل تسامح راه حلی برای بهبود این وضعیت ارائه کند.
    کلیدواژگان: رمان اجتماعی، سعود السنعوسی، ساقه ی بامبو، جامعه ی کویت، درون مایه های اجتماعی
  • محمد ابراهیم خلیفه شوشتری، علی شیخ الرئیس صفحات 68-96
    تناص یا بینامتنی یکی از اصطلاحات مطرح و رایج در حوزه پژوهش ها و مطالعات زبان و ادبیات است. برطبق این نظریه هیچ متنی مستقل نیست و هر متن، ترکیبی است از متون گوناگون که آگاهانه یا ناخودآگاه از سرچشمه های ادبی و فکری یکدیگر بهره جسته اند. در این میان قرآن کریم ارزشمندترین و تاثیرگذارترین اثری است که شاعران و ادیبان در آثار خود از آن استفاده نموده اند. إبن عرندس حلی از شاعران و ادیبان قرن نهم هجری است. وی دلباخته و شیفته کلام الله و خاندان وحی بوده و اشعارش مشحون است از آیات و مضامین قرآنی و مفاهیم والای آن، به خصوص قصیده رائیه معروفش که در رثاء حضرت اباعبد الله الحسین (علیه السلام) می باشد. در این مقاله سعی گردیده است بینامتنی مضمونی در رائیه این شاعر با قرآن کریم مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر به روش توصیفی - تحلیلی است، بنابراین پس از ارائه مباحث نظری، عملیات بینامتنی این قصیده با کلام وحی تحلیل و بررسی شده است. یافته های این پژوهش حکایت از آن دارد که این تاثیرپذیری بیشتر به صورت نفی متوازی (إمتصاص) و در مواردی هم نفی کلی (حوار) بوده است.
    کلیدواژگان: قرآن، ادبیات متعهد، قصیده رائیه، بینامتنی مضمونی، إبن عرندس
  • علی صفایی سنگری، فاطمه تقی نژاد رودبنه صفحات 97-122
    مقامات حریری ازجمله کتاب های روایی و داستانی است که مشتمل بر پنجاه مقامه است و ابوالقاسم حریری، بین سال های 495 تا 504 هجری قمری، آن را به زبان عربی نگاشته است. حکایت های مقامات حریری دارای الگوهای تکرارشونده روایی است. یک پی رنگ یا الگوی واحد، زیربنای تمامی این حکایت هاست و بقیه الگوها براساس آن ساخته می شوند. تودوروف یکی از روایت شناسان ساختارگراست که تلاش می کند دستور زبانی برای تمام روایت ها بنویسد. او مقولات و فعل ها و صفت ها را در نظام ساده نمادهایی کدگذاری کرده که می توان شکل واره هر داستان را با استفاده از آن بازتولید کرد. مطابق الگوی واحدی که در مقامات وجود دارد، ویژگی ها و افعال و شخصیت ها یا صفات می توانند جانشین یکدیگر شوند و ساختار پایه ای واحدی را با روساختی متفاوت در داستان های گوناگون ادامه دهند. براین اساس می توان با برجسته کردن کنش یا ویژگی خاص در پی رفت های حکایت ها، به تحلیل ساختاری پرداخت. در این مقاله نشان داده می شود که چگونه ساختار زیربنایی حکایات در مقامات حریری، به واسطه دستور روایی داستان و با استفاده از چارچوب گزاره های تزوتان تودوروف، قابل تطبیق و تحلیل و ارزیابی است.
    کلیدواژگان: الگوی روایی، ساختار، تزوتان تودوروف، مقامات حریری
  • علی قهرمانی، صدیقه حسینی صفحات 123-152
    نقد رتوریک استفاده آگاهانه از زبان در راستای اقناع مخاطب است. این رویکرد از مباحث نقد ادبی جدید ساختارگرا و پسا ساختارگرا و علوم روان شناسی، ارتباطات، جامعه شناسی و زیبایی شناسی بهره می گیرد. از این دیدگاه، اثر ادبی با کلام مخیل خود سعی در اقناع مخاطب دارد و در این راه از ابزارهای علم بلاغت و زیبایی شناسی و... بهره می برد. در این پژوهش نونیه رندی، که مرثیه ای است برای اندلس، از دیدگاه نقد رتوریک با روش توصیفی تحلیلی بررسی می شود. شاعر در محتوا و شکل، برای اقناع و مشارکت مخاطب، ابزارهای ادبی و بلاغی را به کار می گیرد تا او را از حالت انفعال و شنونده بودن صرف به سمت مشارکت و پویایی سوق دهد. ابوالبقا، برای نیل به این مقصود، از تعابیر متنوع و کلامی منعطف و فنون بلاغی بهره می گیرد تا مخاطب را در شرایطی قرار دهد که خود جزئی از تجربه شاعرانه وی شود.
    کلیدواژگان: نقد رتوریک، ابوالبقا الرندی، اقناع مخاطب، نونیه
  • فاروق نعمتی، رضا کیانی، علی سلیمی صفحات 153-182
    شخصی سازی یکی از شیوه های تخطی از خودکاری زبان است که در برجستگی شعر تاثیر دارد. این فرایند، در دوره معاصر، اهمیت بسیار یافته، به طوری که کاربرد گونه های متعدد آن در سروده های شاعران، سیمایی متمایز به سبک آنان داده و در دریافت صریح مخاطبان درنگ ایجاد کرده است. در چنین فضایی، که عواطف و هیجانات شاعران بی هیچ محدودیتی در میدان دید خوانندگان یکه تازی می کند، شعر سعدی یوسف، شاعر معاصر عراقی، به عنوان یکی از نمودهای تحول، مقید به اصول ثابت زبانی نبوده و به عرصه ای برای تاختن نوزایی و عادت گریزی مبدل گشته است؛ تا جایی که تغییر در سطوح شعر و کنار نهادن معیارهای رایج، توجه خوانندگان را به شخصی سازی های درنگ آفرین در زبان این شاعر نوپرداز جلب کرده است. پژوهش حاضر، با نگاهی نقادانه به برون دادهای زبانی سروده های سعدی یوسف، درپی پاسخ به این پرسش است که شاعر از چه شیوه هایی بهره برده تا زبان را از سطوح موردانتظار مخاطبان جدا کند و به سمت سبک های شخصی موردنظرش سوق دهد. یافته های تحقیق گویای آن است که سعدی یوسف، با ارائه آرایه های تصویری و ترکیبی نامعمول و چرخش های معنایی در بهره مندی از رنگ ها و تحول در شیوه های نوشتاری واژگان، غبار عادت از کلام عادی زدوده و ساحت سروده هایش را از آفرینش های دیگرگونه سرشار کرده است؛ به گونه ای که با خصوصی سازی زبان، بار احساسات شخصی اش را بر دوش مخاطبان نهاده و در درک عادی آنان، درنگی عامدانه ایجاد کرده است.
    کلیدواژگان: شخصی سازی زبان، خودکاری زبان، شعر معاصر، سعدی یوسف
  • عزت ملا ابراهیمی، صغری رحیمی صفحات 183-212
    تاثیر و حضور اسطوره ها در متون را یکی از اشکال بینامتنیت می دانند. اسطوره ماهیتی بینامتنی دارد و الگویی تکرارشدنی تعریف می شود. جبرا ابراهیم جبرا، شاعر برجسته و متعهد فلسطینی، در سروده های خود از توان اسطوره برای بیان مسائل جهان معاصر، به خصوص اشغال فلسطین و سرنوشت ملتش، استفاده کرده و با فراخوانی اسطوره «تموز» (اسطوره مرگ و رستاخیز) در سروده های خود، با اشکال و مضامین گوناگون، به این مسئله ابعاد و معنای گسترده ای بخشیده است. پژوهش حاضر در پی پاسخ گویی به این پرسش اساسی است که جبرا چگونه اسطوره تموز را برای بیان معانی موردنظر خود، به خصوص مسئله فلسطین، به کار می گیرد؟ فرضیه پژوهش بر این مدعا استوار است که جبرا در متن دیوان شعری خود، برای انعکاس معانی جدید و تعمیق آن، از بینامتنیت اسطوره ای کمک گرفته است. نگارندگان، پس از بیان مقدمه و تعریف بینامتنیت، سعی کرده اند در قالب این نظریه به نقدی تحلیلی توصیفی بر تبیین و تفسیر روابط بینامتنی اشعار جبرا با اسطوره تموز بپردازند. از مهم ترین نتایج پژوهش حضور این اسطوره در شعر جبرا، درک مضمون «مرگ و رستاخیز دوباره» از اسطوره و حضور متوازی آن در متن شعر جبرا، نوآوری و نگاه جدید و بازآفرینی اسطوره، ادغام آن با اسطوره ها و مفاهیم تاریخی و ادبی و فرهنگی برای خلق معانی جدید و انتقال حقایق جامعه از خلال به کارگیری اسطوره است.
    کلیدواژگان: اسطور، تموز، بینامتنیت، جبرا، فلسطین
|
  • Muhammad Ali Azarshab, Afsaneh Ghasempour, Muhammad Dezfouli, Ali Bagher Tahernia Pages 7-36
    Ibn Zomroc, the poet and minister of Bani-Alahmar in Andalusia, created several occasional poems in the prophets of Prophet Muhammad, the Messenger of Allah. Since, these occasional poems were recited at Prophet Muhammad’s governmental celebration, they were called Occasional poems (Moledieh). Analyzing the occasional poems shows that Ibn Zomroc puts the certain topics and structures that is repeated in all the occasional poems. In these occasional poems, in addition to lyrical preamble, the poet utilizes two transitional-verse (Takhallos). The first transitional-verse continues from preamble to Prophet’s praise, and the second one from Prophet’s to the praise of the Governor (Amir) holding the celebration of Prophet’s nativity. In the first transitional verse, the poet explains the camel and the caravans’ pilgrimage to Mecca to transmit the poem to its main topic. In the main part of the poem, the poet targets: Muhammadian’s truth, Prophet Muhammad’s eternity, Muhammad as pioneer Messenger, the herald of Divine books of His Arrival, His miracles and intercession. In the transitional verse, praising the Governor (Amir), the poet centralizes the word “Allah” and bonds the praise of Prophet Muhammad and Amir. The recurrence of topics, accomplishment techniques and the pre-determined order of the topics are regarded as the major weak points in the structure of these occasional poems by Ebne Zomroc.
    Keywords: Andalusian Literature, Ebne Zomroc, Prophet's praise, occasional poetry, transitional-verse
  • Ensieh Khazali, Batoul Bagherpour Valashani Pages 37-67
    The literature of every society is an effective factor in reflecting social realities and correcting the weaknesses of that society. As a part of literature, the novel, and in particular socialist realism novels, can better convey its audience in acquiring an image similar to what they see and feel. The "Bamboo" is a social novel that is realistic in describing the Kuwaiti community. Therefore, in this research, the descriptive-analytical method has been tried to extract and review the most important social themes discussed in the book, such as welfare, class tension, race importance, class discriminative, social control, customs and the status of Asian workers. The novel represents a multifaceted community that contradicts some of its aspects with others. A Muslim community with values that Islam does not accept; the customs and traditions of this society are collectively meaningful, but within it there is a lot of class tension. In the end, the author tries to describe the facts from a different perspective (someone outside the community) to the audience to look at different issues and to present a solution to the situation by introducing the most indubitable Islamic principles and emphasizing the principle of tolerance.
    Keywords: Social narrative, Saud AlSanausi, Saq Al Bamboo (The Bamboo Stalk), Kuwait society, Social themes
  • Mohammad Ebrahim Khalifeh Shooshtari, Ali Sheykhorraeis Pages 68-96
    Contradiction or intertextuality is one of the most commonly used terms in the field of research and studies in language and literature. According to this theory, no text is independent and each text is a combination of various texts that consciously or unconsciously exploit each other's literary and intellectual sources. Meanwhile, the Holy Quran is the most valuable and influential piece of poetry and literature used by its poets. Ibn-e Arandas Helli is a poet and literary of the ninth century AH. He was delighted and inspired by Quran and the family of revelation and his poems are full of verses and Quranic themes and its noble notions, especially his famous glowing ode, which is in the praise of Abu Abdullah Al-Hussein (PBUH). The present research is descriptive-analytic and therefore, after presenting theoretical discussions, the intertextuality operations of this poem with the word of revelation have been analyzed. The findings of this study indicate that this impact was more of a negative and partial negation.
    Keywords: Quran, Raeeyeh poem, intertextuality, Ibn-e Arandas
  • Ali Safayi Sangary, Fatemeh Taghinezhad Pages 97-122
    Maqamat al-Hariri is one of the narrative books that comprise fifty maqam, and Abolqasem Hariri has written it in Arabic between 495 and 504 AH. The stories of this book have repetitive narrative patterns. A single plot or pattern is the basis of all these stories, and the rest of the patterns are based on it. Todorov is a structuralist narrator who tries to write a command for all narratives. He has encoded the subjects and verbs, and adjectives into a simple system of symbols that can reproduce the plot of each story using it. According to the unitary pattern that exists in the Maqamat al-Hariri , attributes and verbs and characters or adjectives can substitute each other and maintain a single base structure with a different surface structure in different stories. You can do structural analysis by highlighting a particular action or feature in the tales. This paper shows how the infrastructure of the anecdotes in Maqamat al-Hariri can be adapted, evaluated using the narrative command and using the framework of Tzutan Tudorov's propositions.
    Keywords: narrative pattern, structure-Tzutan Tudorov, Maqamat al-Hariri
  • Ali Ghahramani, Seddigeh Hosseini Pages 123-152
    Rhetorical criticism is the conscious use of language in order to persuade the audience. This approach employs new structuralist and post-structural literary critiques and psychology, communications, sociology, and aesthetics. From this point of view, literary work attempts to persuade the audience with his words, and in this way he uses the tools of rhetoric and aesthetics. In this research, the Rony’s poem, which is a mourning for Andalusia, is examined from a rhetorical critique with an analytical descriptive method. In its content and form, the poet employs literary and rhetorical instruments to persuade and engage the audience to move him from being inactive and listening to participation and dynamism. In order to achieve this, Abu al-Balaqa uses diverse, verbal, rhetorical interpretations and rhetorical techniques to put the audience in a position to be part of his poetic experience.
    Keywords: Rhetorical Criticism, Abu al-Bagha al-Rondy, Rhetorical Techniques
  • Faroogh Nemati, Reza Kiani, Ali Salimi Pages 153-182
    Privatization is one of the ways of violating the language's autonomy that affects poetry prominence. This process, in the contemporary period, has become very important, as the use of its various types in poetry poems has given them a distinctive style and created delays in explicit audience reception. In such a space that the emotions and excitement of the poets restrict the visibility of readers without any limitations, the poetry of contemporary Iraqi poet Saadi Yousef has not become a fixed language principle as a manifestation of transformation and has become an arena for the regeneration. As the shift in poetry levels and the removal of common standards, reader's attention has attracted to personalization in the poetry of the modern poet. The present research, with a critical look at the linguistic outputs of Saadi Yusuf's poetry, answers the question of how the poet used the methods to separate the language from the audience's expected levels and shift it to his or her personal styles. Findings of the research indicate that Saadi Yusuf, by presenting unusual combination arrays and semantic changes in benefiting from the evolution of vocabulary writing methods, has mistyped the habit of ordinary words and enriched the scope of his poems from other creations. In such a way that by privatizing the language, the burden of the individual's emotions has been put on the audiences and deliberately has delayed in their perception of the language.
    Keywords: Privatization language, Standard language, contemporary poetry, Saadi Yousif
  • Ezzat Molla Ebrahimi, Soqra Rahimi Pages 183-212
    The effect and presence of myths in texts are considered as one of the forms of intertextuality. The myth is an intertextual nature and is defined as a repeating pattern .Jabra Ibrahim Jabra, a prominent Palestinian poet, has used myths to express issues of the contemporary world, especially the occupation of Palestine and the fate of his nation. And with the call of the myth of "Tomas" (myth of death and resurrection) in his poems, he has given it a wide dimension in a variety of forms and themes.The present research seeks to answer the fundamental question of how Jabra uses Tamoo's mythology to express its meanings, especially the Palestine issue? The hypothesis of the research is based on the assertion that Jabra has used the mythological intertextuality in its poetic text to reflect its new meanings and deepen it. After expressing the introduction and definition of intertextiality, the writers have attempted, in the framework of this theory, to provide a descriptive analytical critique of the explanation and interpretation of the intertextual relations of Jabra poetry with the mythology of Tamoz. One of the most important results of the research is the presence of this myth in Jabra's poetry, the understanding of the theme of "Death and Resurrection Again" of myth and its parallel presence in the text of Jabra's poetry, innovation and a new look, and the recreation of myth, combined with myths and historical, literary and cultural concepts for Creating new meanings and transferring the truth of society through the use of myth.
    Keywords: Intertextuality, Mythologyof Tamoz, Jabra, Palestine