فهرست مطالب

مطالعات تاریخی جهان اسلام - پیاپی 10 (پاییز و زمستان 1396)
  • پیاپی 10 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/24
  • تعداد عناوین: 6
|
  • امیرحسین حاتمی * صفحه 7
    راهی که امروزه به ابریشم مشهور گشته، طولانیترین و یکی از پرکاربردترین راههای تجاری در طول تاریخ مشرق زمین بوده است. بخش وسیعی از این راه که غربیترین نواحی چین را به شرقی ترین سواحل مدیترانه پیوند می داد، از خراسان بزرگ (از قومس تا آن سوی جیحون) می گذشت. در قرن نوزدهم در پژوهشهای اروپاییان، نام جاده ابریشم برای این راه متداول شد و به زودی نیز شیوع عام یافت. امروزه نیز همه، از شرقی و غربی، این راه تاریخی را به همین نام می شناسند و مینامند. این نامگذاری، از آن رو بوده که به گمان این پژوهشگران، عمدهترین و مهم ترین کالایی که در طول مسیر راه مبادله می شده، ابریشم بوده است. در پژوهش پیش رو، مسئله درستی یا نادرستی این نام گذاری مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس یافته های پژوهش، این نامگذاری به دو دلیل اساسی نمیتوانسته مبنایی تاریخی و منطبق بر واقعیتهای عینی آن داشته باشد. نخست اینکه تا پیش از قرن نوزدهم، در هیچ یک از منابع جغرافیایی اسلامی و ایرانی اشارهای به نام ابریشم نشده و دست کم بخش اعظمی از آن به نام « راه خراسان» نامیده شده و دوم اینکه بررسی جغرافیای اقتصادی و کالاهای مبادله شده در طول راه مورد نظر، نمایشگر آن است که ابریشم، تنها یکی از صدها کالای مورد مبادله بوده و هیچ برتری خاصی نسبت به دیگر کالاها نداشته است.
    کلیدواژگان: جاده ابریشم، راه خراسان، جغرافیای اقتصادی، منابع جغرافیایی، کالاهای مبادله ای
  • اعظم بهرامی، فاطمه جان احمدی صفحه 33
    سرزمین مغرب اسلامی از آغاز گسترش اسلام تا قرن چهارم هجری، پذیرای دولتهای اسلامی از جمله ادریسیان (372-172ه. ق) بوده است. بنا به اقتضای همجواری سرزمینی، همسودی و همچنین حفظ منافع از جمله در عرصه اقتصادی، گاه میان دولتهای مغرب نشین و دولت امویان اندلس (422-138ه. ق) نیز پیوندی سیاسی به وجود آمده است که به دلیل جدا بودن اندلس از مغرب، آنان را در حاشیه مناسبات با مغرب قرار داده است و زمینه دخالت دوجانبه امویان و دولتهای مغرب نشین همچون ادریسیان را در امور سرزمینهای همدیگر فراهم کرده است. تقارن میان دولتهای مذکور، به نزدیکی در روابط میان آنها انجامیده است. این روابط و تاثیر و تاثر آنها بر یکدیگر و بهویژه در رفتار سیاسی ادریسیان با امویان اندلس، شکل دهنده سؤالاتی شده است که عبارت اند از اینکه: علل مؤثر بر رفتار سیاسی دولت شیعی ادریسیان با دولت امویان اندلس چه بود؟ و چه نتایجی برای این دولت داشته است؟
    پاسخ دادن به این پرسشها، برای رسیدن به تبیین رفتار سیاسی شکل گرفته است و دولت ادریسیان غالبا برای رسیدن به قدرت، حفظ آن، تثبیت مشروعیت خود و به طور کلی، چگونگی کسب و حفظ قدرت، نوعی از رفتار سیاسی را که غالبا مسالمت آمیز بود، در پیش گرفت. بر این اساس، پژوهش حاضر در صدد است تا با روش تاریخی متکی بر توصیف و تحلیلی، رفتار سیاسی دولت ادریسیان را با دولت امویان اندلس بر مبنای ساختار قدرت در مکتب کثرتگرایان، مورد بررسی قرار دهد.
    کلیدواژگان: ادریسیان، امویان اندلس، رفتار سیاسی، قدرت، منافع
  • امیرمحمد شیخ نوری، سیدابوالفضل رضوی، حسن جوادی نیا صفحه 57
    تاکنون پژوهش های دامنه داری در زمینه پیدایش ، خیزش و افول مسائل مذهبی در دوره نادرشاه افشار صورت گرفته است؛ اما هنوز زوایای ناگفته بسیاری نزد مورخان و محققان اسلام وجود دارد. آنچه مقرر است در این وجیزه بررسی شود، زاویه ای متفاوت و دغدغه ای پنهان برگرفته از این پرسش است که روابط مذهبی ایران و عثمانی در دوره نادرشاه چگونه است؟
    نخستین فرضیه ای که به ذهن متبادر می شود، آن است که نادر با ابداع مذهب جعفری تلاش می کرد که اولا قلمرو ایران را به پیش از دوران صفوی بازگرداند و ثانیا خود، مقام برترین حاکم جهان اسلام را کسب کند. در این پژوهش، تصویری کلی از روابط فکری مذهبی میان ایران و عثمانی از زمان برگزاری شورای مغان، و سپس، مجمع مذهبی نجف و پس از آن، صلح نهایی وی با عثمانی مورد بررسی و دقت قرار می گیرد. در پایان نیز اثبات شده که هدف نادر از برقراری این روابط، رسیدن به توسعه طلبی ارضی و تبدیل شدن به برترین حاکم مسلمان بود؛ هرچند وی به طور کامل به اهدافش نرسید و در نهایت، با عثمانی کنار آمد.
    روش بررسی در این پژوهش، متناسب با روش های معمول تاریخی، توصیفی تحلیلی می باشد.
    کلیدواژگان: روابط، نادر، عثمانی، مجمع نجف، مذهب جعفری
  • سیدعلیرضا واسعی * صفحه 79
    مطالعات تاریخی، همچون دیگر علوم دارای روشی است که در دو سطح توصیف و تبیین قابل ارزیابی است. سطح توصیف، تصویر روایت محور گذشته است که بر مبنای الگویی تجربه شده توسط متخصصان تاریخ در گذر زمان پیش می رود (سطح کشف واقعیت) ؛ اما تبیین، پرداختن به علل و عوامل شکل گیری رویدادهای گذشته است (سطح اکتشاف حقیقت) که علی القاعده از طریق غیر روایی باید مورد توجه قرار گیرد. اینکه چنین تبیینی در مطالعات تاریخی چه جایگاهی دارد، مسئله کانونی مقاله است که به رغم پژوهش های صورت گرفته، همچنان نیازمند کاوش و مداقه است.
    پرسش اصلی این نوشتار که با هدف ارائه راهکاری برای درک بهتر گذشته شکل گرفته، چیستی تبیین تاریخی و چگونگی کاربست آن در مطالعات تاریخی است که با این فرضیه دنبال می شود که توصیف و گزارشگری، با فرض وجود تبیین مبتنی بر دیدگاه قانون فراگیر، حقایق گذشته را بر نموده و رازورمزهای آنها را آشکار می سازد. برای اثبات مدعا به روش عقلی با بهره گیری از فلسفه علم قدم بر می دارد.
    کلیدواژگان: روش شناسی، تاریخ، توصیف، تبیین، قانون فراگیر، قانون ثنوی
  • علی آدمی، حسن احمدی، محمد دهقانی صفحه 101
    با افزایش کرسی های شیعه شناسی در محافل علمی و دانشگاهی ، اهمیت مطالعه پیرامون این آیین، دوچندان شده است؛ به ویژه طی دهه های اخیر و پس از انقلاب اسلامی در ایران و هویدا گشتن ظرفیت های بالقوه موجود در تشیع ، پژوهش های بی شماری به این موضوع اختصاص یافته است. در این پرتو، پژوهش حاضر در نظر دارد با رویکرد توصیفی (روش) و از رهگذر گفتمان های موجود درباره وضعیت شیعیان و مسائل سیاسی اجتماعی آنها، به مطالعه یک جمعیت بالقوه فعال شیعی در کشور تاریخی مراکش (مغرب عربی) بپردازد و به این پرسش اساسی پاسخ گوید که سیر تطور تاریخی تشیع در این کشور تاریخی، چگونه بوده است؟
    پس از بررسی سابقه تشیع و چگونگی تاسیس دولت شیعی ادریسیان در این کشور در سال 172ق ، به وضعیت شیعیان در مغرب معاصر پرداخته شده و به گونه ای ملموس و با ذکر نمادهای امروزی و عرضه فعالیت های اجتماعی، اثبات گردید که آموزه های شیعی، بخش عمده ای از فرهنگ شفاهی مردم این کشور را تشکیل می دهد. پس از آن، عوامل ترویج تشیع در این کشور در قالب 5 محور، یعنی: دولت ادریسیان، انقلاب اسلامی ایران ، شبکه های نوین ارتباطی ، مستبصران مغربی و فعالیت مؤسسات فرهنگی، مورد بررسی قرار گرفته و در انتها، آینده شیعیان در پرتو فعالیت های آنان و تحولات منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا مورد تجزیه و تحلیل واقع شده است.
    کلیدواژگان: ادریسیان، تشیع، انقلاب اسلامی، مغرب، اهل بیت
  • محمد علی چلونگر، مریم بریحی نژاد صفحه 121
    اعراب مسلمان با خروج از شبه جزیره و ورود به مناطق همجوار، از شیوه های معماری موجود در این مناطق شروع به تقلید کردند. آنها توانستند ماهرانه دگرگونی های فراوانی هماهنگ با تعالیم جدیدشان در آن به وجود آورند. در مصر و اندلس مغرب در غرب متصرفات اسلامی، شاهد رواج معماری مسلمانان هستیم. علی رغم اساس قرار دادن معیارها و تعالیم دین اسلام در ساخت بناها، شاهد تفاوت معماری اسلامی در دنیای اسلام می باشیم. معماری هر ناحیه ای از نواحی دنیای اسلام، با شماری از ویژگی های خود متمایز می گردد. متاسفانه در تاریخ معماری اسلامی، ویژگی های خاص هر ناحیه و علل تفاوت آن از ناحیه دیگر، به درستی تبیین نشده است. ازاین رو، در این مقاله با این سؤال روبه رو هستیم که تشابهات، تفاوت ها و تاثیر و تاثرهای متقابل بین معماری قاهره با معماری اندلس مغرب وجود دارد؟ (سؤال). معماری قاهره در دوره فاطمیان، بیشترین تاثیرپذیری را از اندلس مغرب داشته است (فرضیه). بررسی تشابهات و تفاوت ها و یا به عبارتی دیگر، مقایسه معماری قاهره با اندلس مغرب، مقصدی است که این مقاله پی می گیرد (هدف). در این نوشتار، سعی بر آن است تا با روش توصیفی تحلیلی مقایسه ای و بر مبنای تحقیقات متقدم و بازسازی های دانشمندان معماری و تا حدودی تحقیقات متاخر، به مقایسه معماری قاهره با معماری اندلس مغرب پرداخته شود (روش). بدون شک، می توان اذعان داشت که تاثیر و تاثراتی مابین معماری قاهره و اندلس مغرب وجود داشت (یافته).
    کلیدواژگان: معماری، قاهره، اندلس مغرب، قرن چهارم و پنجم
|
  • Amir Hoseyn Hatami * Page 7
    The famous route, today known as the Silk Road, was the longest and the most used trade road in the history of Eastern lands. A large part of this route which started from western region of China and reached eastern Mediterranean coasts, crossed through Grand Khorasan land, from Qums to Jayhoun. In 19th century researches of Europeans, the name the "Silk Road" became common and it became widespread afterwards. Nowadays everyone calls this route as the Silk Road. They have called this trade route as the Silk Road as they had thought Silk was the main and the most important product traded on this route. In the present paper, it will be analyzed whether the name was given correctly or not. Based on the findings of the present paper, naming this route as the Silk Road, could not have been true because of two fundamental reasons which are based on historical reports and actual realities. Firstly, prior to the 19th century, the name Silk Road did not appear in any Islamic and Iranian geographical sources and the larger part of this route was called the Khorasan Route. Secondly, after analyzing economic geography and traded products on the route, it was concluded that Silk was only one of the hundred products which were traded on that route while it was not superior to other products.
    Keywords: The Silk Road, Khorasan Route, Economic geography, Geographical sources, Exchange products.
  • Azam Bahrami, Fatemeh Janahmadi Page 33
    Since the emergence of Islam in Maghreb until the fourth century (A.H.), Islamic governments including Idrisid dynasty (172 - 372) have ruled over the land. Because governments of Maghreb were neighboring Umayyad's (138 - 422) in Andalusia, sometimes they formed political relations in order to protect their economic interests. Because Andalusia was separated from Maghreb, both Umayyads and Maghreb governments including Idrisid dynasty interfered with each other's affairs. However they both established relations with each other which excreted influence on their political behaviors, especially Idrisid dynasty with Umayyads in Andalusia. The raised questions of the present paper are: What were the effective factors on political behavior of Shi'ite Idrisid government with Umayyads in Andalusia? What were the results of such behavior for Idrisids?
    By answering such questions, the formed political behavior will be described. Idrisid government usually had a peaceful political behavior in order to achieve and maintain power and stabilize its legitimacy. Therefore, the present paper tried to apply a historical approach by means of description and analysis in order to describe political behavior of Idrisid government with Umayyad government in Andalusia based on structure of power in Pluralism.
    Keywords: Idrisids, Umayyads of Andalusia, Political behavior, Power, Interests..
  • Amir Mohammad Shaykh Nouri, Sayyed Abolfazl Razavi, Hasan Javadiniya Page 57
    Extensive researches have been conducted so far on the origin, rise and decline of religious affairs in the time of Nader Shah; however there are many undiscovered aspects to historians and Islamic researchers. The raised question which will be analyzed in the present paper is: What were the religious relations between Iran and Ottomans in the time of Nader Shah?
    The first hypothesis which comes to one’s mind is that Nader Shah tried to promote Ja’fari school of thought in order to expand the territory of Persia to its limits in Safavid time. Also he aspired to become the most powerful ruler in the world. A general description of the intellectual and political relations between Iran and Ottomans from the time of the grand meeting of Moghan and also religious association of Najaf will be presented and finally the peace between Nader and Ottomans will be analyzed in the present paper. It is proved that the purpose of Nader Shah in pursuing these relations was to expand Iran's territory in order to become the most powerful ruler in Islamic world. Although he did not reach all his goals, he managed to bring peace with Ottomans. The present paper has applied a descriptive – analytical approach which is a common methodology in historical studies.
    Keywords: Relations, Nader Shah, Ottomans, Association of Najaf, Ja'fari school of thought.
  • Seyyed Alireza Vase'i * Page 79
    Historical studies, similar to other sciences, have explanatory and descriptive methodologies. In description, the narration itself is the main axiom for the past which is based on applied patterns by other historians through history (explores reality); however in explanation the reasons and causes behind each event will be analyzed (explores truth) which logically should be examined through a non-narrative approach. The main subject of the present paper is which explanation should be applied in historical a study which needs to be accurately assessed, despite all the other researches have been conducted on the subject.
    As introducing a solution in gaining a better understanding of the past is the main goal of the present paper, the key raised question is: What is historical explanation and how it must be applied in historical studies? The hypothesis of the article is: Assuming explanations based on covering-law model accompany description and reporting can reveal the truth of the past and its secrets. A logical method as well as philosophy of science will be applied in order to prove the above mentioned claim.
    Keywords: Methodology, History, Description, Explanation, Covering-law model, Dual rule.
  • Ali Adami, Hasan Ahmadi, Mohammad Dehqani Page 101
    As Shia studies courses are growing in scientific centers and universities, the importance of studying this school of thought has highlighted, especially during recent decades and after the Islamic revolution of Iran which brought light to potentials of Shi’ism. Therefore, the present paper tries to assess a potential active community of Shiites in Morocco (Maghreb) by applying a descriptive approach and analyzing available discourses on the situation of Shi’ites, as well as studying their political – social situations in order to describe the historical evolution of Shi'ism in this country.
    After analyzing the background of Shi'ism and formation of Shiite of government of Idrisid in Morocco in 172 (A.H.), the situation of Shiites in contemporary Morocco have been analyzed in a tangible way by mentioning today's symbols and describing social activities, it is concluded that Shiite teachings has formed a huge part of the oral tradition of people of this country. Later, Shi'ism expanded in Morocco affected by five key events: Idrisid government, Islamic revolution of Iran, modern communication networks, converted Moroccan and the activities of cultural institutes. Lastly the future of Shi'ism will be analyzed according to their activities and the Middle East and North Africa events.
    Keywords: Idrisid, Shi'ism, Islamic revolution, Maghreb, Ahl al-Bayt(a).
  • Mohammad Ali Chelongar, Maryam Barihi Nezhad Page 121
    When Muslim Arabs entered neighboring territories, they tried to imitate the new architectural methods of the region. They managed to masterfully modify and change its characteristics so that they would become adaptable to Muslims’ teachings. In Egypt and Andalusia-Maghreb, Islamic architecture expanded in western conquered lands. Despite applying Islamic features and teachings in building structures, Islamic architecture had differences in Muslim world. Each region had its own architectural methods which distinguished them. Unfortunately in the history of Islamic architecture, specific features of every region and the reasons behind their differences have not been analyzed yet. Therefore the raised question of the present paper is: What are the similarities, differences and the influences of architectural features of Cairo with Andalusia – Maghreb ones? Architectural features of Cairo in Fatimid era were hugely influenced by Andalusia – Maghreb. The purpose of the present paper is to analyze the similarities and the differences between the architectural features of Cairo and Andalusia-Maghreb. The present article has applied a descriptive – analytical comparison based on earlier researches and reconstructions of architecture scholars as well as some recent researches. Undeniably, architecture of Cairo and Andalusia – Maghreb has influenced each other.
    Keywords: Architecture, Cairo, Andalusia–Maghreb, The fourth, the fifth centuries.