فهرست مطالب

پژوهشنامه متین - پیاپی 78 (بهار 1397)
  • پیاپی 78 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/07/11
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید محمد موسوی بجنوردی، محدثه مقدم فر صفحه 1
    یکی از قواعد معروف در فقه اسلامی قاعده الخراج بالضمان است. در جوامع روایی شیعه این روایت نقل نشده و از نظر مشهور فقهای شیعه این روایت از حیث صدور معتبر نیست. از جهت دلالت نیز در میان فقهای امامیه و عامه اختلاف نظر وجود دارد.
    لکن از آنجا که دلالت این قاعده آثار حقوقی زیادی دارد، ضروری دانستیم این قاعده را از حیث سند، دلالت و تطبیق آن با موارد مختلف مورد بررسی قرار داده و رویکرد امام خمینی را تحلیل کنیم.
    گروهی از فقها دلالت این روایت را در حوزه فقه مدنی و ضمانات مطرح کرده و قائلند این قاعده به این معناست که هرکس ضامن عین کالاست، در قبال منافع ضمانی ندارد. اهل سنت قائلند که این قاعده در مطلق ضمان اعم از جعلی و قهری جاری است. گروه دیگر مثل ابن حمزه، این قاعده را فقط در ضماناتی که منشا قراردادی دارند جاری می داند. شیخ انصاری وکثیری از فقها قلمرو قاعده را محدود به عقد صحیح نموده و معنای این قاعده را تبعیت منافع از عین می داند.
    در مقابل امام خمینی معنای خراج را مالیات دانسته و دلالت این قاعده را در حوزه فقه حکومتی مطرح نموده و معنای آن را ضمان حکومت اسلامی به تامین مصالح مسلمین در مقابل مالیاتی که دریافت می کند می داند.
    در این مقاله پس از بررسی اقوال سعی بر آن شده تا قول اوجه برگزیده شود.
    کلیدواژگان: خراج، منافع، منافع مستوفات، ضمان قراردادی، ضمان واقعی، مالیات، حکومت اسلامی
  • عباسعلی روحانی ، زهره خانی صفحه 15
    علی رغم ادعای شهرت و اتفاق نظر علمای شیعه و اهل تسنن مبنی بر حجیت قاعده تسامح در ادله سنن، برخی از فقهای متاخر به اشاره یا صراحت مستندات این قاعده را کافی ندانسته اند. طرفداران این قاعده به مفاد اخبار صحیح من بلغ عمل نموده اند، نه به اخبار ضعیف استحباب با یکی از این چهار رویکرد: ثبوت استحباب برای عمل به عنوان اولی، به عنوان ثانوی (با عنوان رجاء ترتب ثواب) ، از طریق حدوث مصلحت یا جعل احتیاط استحبابی. مخالفان با دلایلی چون ارشاد به حکم عقل و یا اخبار از تفضل الهی ادله موافقان را به نقد کشیده اند. به نظر امام خمینی در اخبار من بلغ اجر منظور شده جعلی است که شارع قرار داده و معلق بر این است که مکلف از ثواب فلان عمل باخبر شود و آن را به امید رسیدن به آن ثواب انجام دهد، مثل چیزی که در عقد جعاله اتفاق می افتد؛ بنابراین این اخبار دلالتی بر استحباب ندارند. به نظر وی، فلسفه این اخبار ترغیب و تشویق مکلف برای انجام فعل ما بلغ، به منظور حفظ سنن و مستحبات واقعی است. به گمان این پژوهش، سند اخبار من بلغ، اگر نگوییم جعلی است - چنانچه برخی از فقها گفته اند - خبر واحد حسنی است که دلالتی بر استحباب فعل ندارد.
    کلیدواژگان: تسامح در ادلة سنن، اخبار من بلغ، خبر ضعیف، فضائل، تساهل
  • علیرضا زرگر * صفحه 33
    زمینه و هدف بیداری اسلامی، پدیده ای است که در عصر سیطرة فکری، فرهنگی و سیاسی استعمار در جهان اسلام از اندیشه های بزرگانی چون جمال الدین اسدآبادی آغاز گردید؛ اما نتوانست طرحی نو دراندازد. امام خمینی نخستین متفکری بود که بیداری اسلامی را به گفتمان و رفتار سیاسی بدل نمود و توانست با رهبری فکری تحول برانگیز، خیزش اسلامی علیه نظام سلطه و دیکتاتوری های دست نشانده آن را وارد اراده عمومی مسلمانان، مستضعفان و جنبش های آزادی بخش جهان نماید. فرض ما در تحقیق فوق این است که گفتمان سیاسی امام خمینی بر روشنگری و آگاهی امت اسلامی تاثیر دارد. روش این مقاله، روش کتابخانه ای با رویکرد تحلیل اسنادی و ابزار گردآوری، جمع آوری و مطالعه منابع، استخراج داده ها، طبقه بندی و بهره برداری و تحلیل آن هاست. یافته های پژوهش حاکی از آن است که اندیشه های امام خمینی، بزرگ ترین آموزه برای قیام های مردمی جهان اسلام است. نقش امام ترکیب تفکر رهایی اسلامی با اراده جمعی بود که دستاورد آن ایجاد گفتمان مسلط به نام بیداری ملل اسلامی است. راهبردهای امام در این مسیر عبارت بودند از: احیای اسلام سیاسی، نفی نظام های سیاسی غیر مردمی و غرب محور، دفاع از تلفیق دین و سیاست، نفی سلطه و صهیونیسم و روز جهانی قدس، وحدت اسلامی و…
    کلیدواژگان: امام خمینی، خیزش، بیداری اسلامی، ملل اسلامی، نظام سلطه
  • جلال سلطان احمدی ، مهری یزدانی ، آرزو ملکشاه صفحه 53
    تبیین نگرش حقوق اسلام دربارة جایگاه زن در جامعه و حقوق وی نه تنها موجب استواری خانواده و تاثیر آن به عنوان عنصر کلیدی در شکل گیری بنیان های اجتماعی است بلکه زمینه رفع چالش هایی چون خشونت علیه زنان خواهد بود. نباید ازنظر دور داشت که در جهت رسیدن به ساختار متقن و استوار از نظام خانواده، مطالعات مختلفی حول محور مباحث مرتبط با حقوق زنان و خانواده شکل گرفته است که هر یک در جهت دستیابی به چشم اندازی مناسب در این موضوع از اهمیت برخوردارند. ازجمله این مباحث که باعث تشکیک و انتقاد به نظام حقوقی اسلام شده ماهیت و چیستی تنبیه زن در نظام فقهی و حقوقی اسلام است. هدف از این مقاله پاسخ گویی به تشکیک و انتقادهای وارده با تکیه بر مستنداتی چون آیه 34 سورة نساء، تفسیرهای موجود از آیه مذکور، استدلال موافقان و مخالفان و انتقادهای وارده است. تا از این رهگذر به دیدگاه واقعی نظام حقوقی اسلام دست یابیم. البته لازم به ذکر است که به دلیل مبنا بودن موازین اسلامی در نظام حقوقی ایران به استناد اصل چهارم قانون اساسی ناگزیر از تامل در مسئله پیش رو در قوانینی چون قانون اساسی و مدنی خواهیم بود.
    کلیدواژگان: زن، خانواده، تنبیه بدنی، نشوز، وظایف همسری
  • محمدرضا طالبان ، ندا آذرنگ صفحه 81
    پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه طرد اجتماعی ذهنی با مشارکت سیاسی جوانان نسل سوم انقلاب اسلامی ایران به انجام رسیده است. برای این منظور، سه دیدگاه نظری رقیب، یعنی بسیج (طرد اجتماعی همبستگی مثبت با مشارکت سیاسی دارد = تاثیر افزایشی) ، کناره گیری (طرد اجتماعی همبستگی منفی با مشارکت سیاسی دارد = تاثیر کاهشی) و دیدگاه عدم تاثیر مطرح شد و از تلفیق این دیدگاه های نظری، مدلی تئوریک ساخته شد. این مدل با داده های حاصل از نمونه ای 400 نفری از دانشجویان دانشگاه رازی که به روش طبقه ای چند مرحله ای انتخاب شده بودند مورد ارزیابی و آزمون تجربی قرار گرفت. نتایج نشان داد که دانشجویانی که طرد اجتماعی ذهنی بالاتری داشته، مشارکت سیاسی بالاتری نیز داشته اند. با وجود این، عکس این رابطه معنادار نبود؛ یعنی کاهش طرد اجتماعی ذهنی، مشارکت سیاسی را کاهش نمی داد. درمجموع، یافته های تحقیق شواهدی تجربی برای تایید فرضیة مدل نظری بسیج مبنی بر ارتباط مثبت میان طرد اجتماعی و مشارکت سیاسی فراهم آورد ضمن آن که برای مدل نظری کناره گیری دلالت ابطالی داشت. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که طرد اجتماعی ذهنی من حیث المجموع بیست درصد از واریانس مشارکت سیاسی جمعیت تحقیق را تبیین می نماید.
    کلیدواژگان: طرد اجتماعي ذهني، محروميت اجتماعي، رضايت از زندگي، مشارکت سياسي، نسل سوم انقلاب
  • علی کریمی فیروزجایی * صفحه 105
    امام خمینی بنیان گذار انقلاب اسلامی و از رهبران تاثیرگذار در کل تاریخ بشریت و به ویژه جهان اسلام است. با توجه به ماهیت فرهنگی و ایدئولوژیک انقلاب اسلامی و نیز جایگاه دانشگاه در شکل گیری این فرهنگ امام خمینی همواره دیدگاه ویژه ای به دانشگاه و دانشگاهیان داشته و مطالب فراوانی در این باره فرموده اند. هدف پژوهش حاضر بررسی کلام امام از دیدگاه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف است. روش تحقیق کیفی و از نوع تحلیل محتوا بوده و جامعه آماری آن یکی از فرازهای امام از مجموعه سخنان امام در صحیفه امام است و به صورت هدفمند مرتبط با موضوع تحقیق انتخاب شد. یافته های این تحقیق نشان می دهد در بیانات امام دو رابطه واژگانی با هم آیی و تقابل بیشترین کاربرد نسبت به سایر روابط معنایی دارند. بیشترین گسست های گفتمانی از نوع کنشگری است و گسست های زمانی و مکانی در رتبه های بعدی قرار دارند. واژه دانشگاه بیشترین جایگاه را در آغازگری جملات دارند و بیشترین جملات از نوع متعدی هستند. تحلیل سطح تبیینی، مبین عمق نگاه امام به این نهاد مهم اجتماعی بوده و نشان می دهد که در چارچوب فکری و اعتقادی امام، دانشگاه مبدا و کانون تحولات اجتماعی و فرهنگی و محور «اصلاح یا انحراف» جامعه و «آبادانی یا ویرانی» کشور محسوب می شود.
    کلیدواژگان: امام خمینی، دانشگاه، راهبرد کلامی، تحلیل گفتمان انتقادی، فرکلاف
  • مجتبی گراوند ، فرهاد پروانه صفحه 127
    توسعة فرهنگی به معنای ایجاد تحول و خلق ارزش ها، روابط اخلاقی و هنجارهای مناسب است که برای ارضای نیازهای آدمی، زمینه های لازم را در قالب اجتماع فراهم می کند. فهم و شناخت مفاهیمی چون توسعه، فرهنگ و توسعة فرهنگی، در سرنوشت ملت ها و نیز جامعه ایران حائز اهمیت است. اولین طلیعة توسعة فرهنگی در انقلاب اسلامی و در روند پیروزی و تکامل این انقلاب به چشم می خورد و بیشترین شعارها و اهداف انقلاب متوجه توسعة فرهنگی بوده است.
    بر این اساس، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تبیین استراتژی جامعی در امر توسعة فرهنگی، به منزلة یک ضرورت ملی، مورد توجه مسئولان قرارداشته است. دیدگاه های امام خمینی درباة فرهنگ و توسعه فرهنگی و ابعاد و اهداف آن یکی از نیازهای اساسی جامعه و راه کارهای توسعة فرهنگی در کشوراست.
    دراین مقاله ابتدا تعاریف مختلفی از مفهوم توسعه و توسعة فرهنگی داده شده و سپس مهم ترین ابعاد، ویژگی ها و اهداف توسعه فرهنگی از دیدگاه امام خمینی بیان می شود.
    کلیدواژگان: توسعه، توسعة فرهنگی، فرهنگ، امام خمینی، خودباوری
|
  • Seyed Mohammad Moosavi Bojnourdi, Mohadeseh Moghadamfar Page 1
    One of the famous rules in Islamic jurisprudence is the rule of Al-Khiraj Bil-Ziman. This tradition has not been reported in the Shia sources of tradition and according to most of the Shia jurisprudents this tradition is not authentic. Regarding its connotation too there are differences of opinion among the Imamiya and other jurisprudents. However, since this rule has serious legal consequences, it is pertinent to study its document, connotation and controversies around it as well as the viewpoint of Imam Khomeini. Some of the jurisprudents argue that this tradition denotes to civil jurisprudence and responsibility and maintain that according to this rule everyone is responsible for the good itself and has no responsibility regarding its benefits. The Sunnis maintain that this rule applies to responsibility in absolute term, either forged or forced. Another group like Ibn Hamzeh, argue that this rule applies only to cases that are based on contract. Sheikh Ansari and many other jurisprudents confine the jurisdiction of this rule to proper contract and maintain that according to this rule benefits follow the origin itself. On the other hand, Imam Khomeini maintains that tribute is tax and has discussed the denotation of this rule in the field of governmental jurisprudence. He argues that according to this rule, the Islamic government is responsible for protecting the interests of the Muslims in lieu of receiving taxes from them. Attempts have been made in this article to discuss variousviewpoints and choose the most justified one.
    Keywords: Tribute, interests, contractual expiation, real expiation, tax, Islamic government
  • Abbasali Rouhani, Zohreh Khani Page 15
    Despite the claim of prevalence and consensus among the Shia and Sunni scholars about the authority of the rule of tolerance regarding the documents of traditions, some of the later jurisprudents, directly or indirectly do not consider the documents of this rule sufficient to support it. The advocates of this rule have relied on the contents of correct reports of whatever has been handed down by the Infallibles and have not relied on the weak reports of recommendation based on one of the following four approaches: Proof of recommendation for doing a deed as the first title, as the second title (under the hope for reward), through occurrence of exigency or creation of recommended caution. The opponents offer reasons such as guidance by reason or reports about the divine grace to criticize the arguments of the advocates. In viewpoint of Imam Khomeini, the reward in the reports handed down from the Infallibles is a reward or prize stipulated by the Lawgiver and depends on the awareness of the doer of the rewards of so and so deed and then in the hope of receiving that reward would practice it. It is just like what happens in Je’aleh contract. Hence, these reports do not allude to receiving reward. In his viewpoint, such reports on encouraging the doer to do what has been recommended by the Infallibles is to protect the traditions and real recommended deeds. The contention of this study is that if the document of the report of what has been handed down from the Infallibles is not fabricated – as some jurisprudents maintain – it is a single report which does not denote to being recommended.
    Keywords: Tolerance in reasons of traditions, reports on what has been handed down from the Infallibles, weak tradition, virtues, tolerance
  • Alireza Zargar * Page 33
    The background and objective of Islamic revivalism began with the efforts of great thinkers such as Seyed Jamaluddin Asadabadi in the era of the intellectual, cultural and political hegemony of colonial powers on the world of Islam, but declined to create a new plan. Imam Khomeini was the first thinker to turn Islamic revivalism into a political discourse and behavior and through his intellectual leadership turned the Islamic uprising against the hegemonic system and dictators into political will of the Muslims, the oppressed and the liberation movements of the world. The hypothesis of this research is that Imam’s political discourse is effective on the illumination and awareness of the Muslim Ummah. Documental research method was employed and the necessary data were collected from books, articles, and other sources. The findings of the research indicate that the ideas of Imam Khomeini are the greatest doctrine for the popular uprisings of the world of Islam. Imam’s role was to combine the idea of liberation with collective will, whose outcome was the creation of hegemonic discourse of awakening of the Muslim nations.
    Imam’s strategies in this regard were: revival of political Islam, rejection of unpopular and West-oriented regimes, protection of inseparability of religion and politics, rejection of domination and Zionism, introduction of international Day of Quds and Muslim unity
    Keywords: Imam Khomeini, Islamic revivalism, Muslim nations, hegemonic system
  • Jalal Sultan Ahmadi, Mehri Yazdani, Arezu Malekshah Page 53
    Explanation of Islam’s legal attitude towards the status of woman in the society and her rights not only would consolidate the institution of family and its impact as a key factor in the formation of social principles, but also will prepare the grounds for removal of violence against women. It should be borne in mind that several studies have been conducted about the issues related to woman’s rights and family, each of which is significant for attaining a solid and firm structure for the family system. Among these issues mentioned should be made of those that have led to questioning and criticizing the Islamic legal system such as the nature of punishment of women in Islamic legal and jurisprudential system. The main objective of this article is to answer the questions and criticisms by relying on the Verse 34 of the Nisa Chapter of the Quran. Attempts have been made to shed light on the arguments of opponents and advocates to be able to find out the true viewpoint of Islamic legal system. It should be mentioned that since according to Article 4 of the Constitution, the Islamic criteria are the basis of Iran’s legal system, hence the focus of this study will be the Constitution and the Civil Codes of Iran.
    Keywords: Woman, physical punishment, spousal duties, disobedience
  • Mohammad Reza Taleban, Neda Azerang Page 81
    The present research is an attempt to study the relationship between subjective social exclusion and political participation among the third generation youth of the Islamic Revolution of Iran. Hence, three rival theoretical approaches were picked up, i.e. mobilization (social exclusion with positive correlation with political participation = increasing impact); withdrawal (social exclusion with negative correlation with political participation = decreasing impact) and the lack of impact. In a combination of these three theoretical approaches, a theoretical model was developed. This model was tested by relying on the data collected from a sample constituted of 400 students of Razi University. The sample was selected by employing multiple stratified method.
    The findings show that the students with higher subjective social exclusion had higher political participation. Nevertheless, the revers of this relationship was not significant, i.e. the reduction of social exclusion would not reduce the political participation. Overall, the findings of the research provided some empirical evidence to sustain the hypothesis of the theoretical model of mobilization based on positive relations between social exclusion and political participation, while it had refutational connotation for the theoretical model of withdrawal. The regression results indicate that subjective social exclusion overall counts for twenty percent of the variations in political participation of the population.
    Keywords: subjective social exclusion, social deprivation, life satisfaction, political participation, third generation of the revolution
  • Ali Karimi Firouzjaie * Page 105
    Imam Khomeini is the father of the Islamic Revolution and is among the effective leaders in the history of the world, particularly that of the world of Islam. Given the cultural and ideological nature of the Islamic Revolution and the role of university in the formation of this culture, Imam Khomeini always had a special attitude towards university and academics and made many remarks about this issue. The objective of this paper is to study Imam’s viewpoints about university from the perspective of Norman Fairclough critical discourse analysis. Content analysis has been employed and the focus of the research is on one of the remarks of Imam published in Sahifey-e Imam which is related to the research topic. The findings of the research indicate that two conceptual relations of collocation and contrast have most applications compared to other sematic relations. The highest discursive gaps belongs to activism the next belongs to time and space gaps. The concept of university has the highest rank in the beginning of the sentences and most sentences are intransitive. The analysis of explanatory level underlines Imam’s depth of insight regarding this important social institution and shows that within Imam’s intellectual and creedal framework, university is the origin and focus of social and cultural changes and the pivot of reform or corruption of the society as well as its development or retrogression.
    Keywords: Imam Khomeini, university, speech strategy, critical discourse analysis, Fairclough
  • Mojtaba Gravand, Farhad Parvaneh Page 127
    Cultural development means creation of change and suitable values, ethical relations and norms which prepares the necessary grounds for fulfilling man’s demands in the form of society. The understanding and knowledge of concepts such as development, culture, and cultural development is of great significance in the destiny of nations, including that of Iranian nation. The first dawn of cultural development is seen in the Islamic Revolution and in the course of its victory and culmination and most of the slogans and objectives of the revolution were related to cultural development. After the victory of the Islamic Revolution, the explanation of a comprehensive strategy for cultural development was felt as a national need by the officials. Imam Khomeini’s viewpoints about culture and cultural development as well as its dimensions and objectives is one of the fundamental requirements of the country and a solution for cultural development of the country today. In the first place, various definitions of the concept of development and cultural development have been given in this paper and then the most important dimensions, features and objectives of cultural development from the viewpoint of Imam Khomeini have been discussed.
    Keywords: Development, cultural development, culture, Imam Khomeini, self-confidence.