فهرست مطالب

اخلاق وحیانی - سال هفتم شماره 2 (پیاپی 13، پاییز و زمستان 1396)
  • سال هفتم شماره 2 (پیاپی 13، پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/12/26
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سخن سردبیر
  • صفحات 1-3
    ﴿رجال لاتلهیهم تجارة ولابیع عن ذکر الله وإقام الصلاة وإیتاء الزکاة یخافون یوما تتقلب فیه القلوب والابصار﴾ (نور/ 37)

    ارتحال عالم فرزانه آیت الله دکتر احمد احمدی سردبیر محترم سابق مجله اخلاق وحیانی و عضو برجسته هیات تحریریه را به همۀ ارباب معرفت و فضیلت تسلیت و تعزیت عرض می کنیم. دکتر احمدی نه فقط با سخنانش بلکه با عمل و وجودش، با دلسوزی و خیرخواهی اش و با روح بلندش چون شمع می سوخت و برای اخلاق و فضیلت و پیشرفت معنوی جامعه دل می سوزاند. آیت الله دکتر احمدی فرزند حوزه بود، اما گسترۀ خدمات و اقدامات علمی و اجتماعی اش، افزون بر دانشوران حوزوی در تربیت مدرس دارالشفای قم، دانشجویان تربیت مدرس تهران ، پژوهشگران و دانشگاهیان را از طریق سازمان سمت تربیت، تدبیر و مدیریت می کرد و نمونه مجسمی از وحدت حوزه ودانشگاه در بیان و بنان و در وجود و عمل بود. چه اینکه خود نیز بازه ای از زمان را در دفتر همکاری حوزه و دانشگاه مسئولیت و مدیریت داشت. اما دینداری، اخلاق و معنویت او در کنج عزلت زندانی نشد، بلکه آفاق آن درعرصه خانه و خانواده، کار و اداره، تحصیل و تدریس و تعهد و انجام مسئولیت نیز نمود داشت. وی علم و دانش را به شوخی نمی گرفت و اهتمام و وسواس جدی در دقت ها و نکته پردازی ها داشت و مسامحه ای را در چاپ و نشر آثار روا نمی داشت. البته دنیا را بیشتر به شوخی می گرفت و جدی نمی پنداشت چه آنکه دلبستگی و اعتنایی به دنیا نداشت و با وجود مسئولیت های کلان عدیده در طول چهل سال، هیچ حاشیه منفی از خود نگذاشت. حقیقت طلبی وی باعث می شد در عین حال که نسبت به گرایش ها و جناح های سیاسی مختلف منتقد بود، هرجا حقیقتی را می دید به دفاع از آن برخیزد.
    واقعیت گرایی را با نگاه فلسفی جمع کرده بود و همواره دغدغه اش، نهادینه کردن معنویت برای تودۀ مردم در کف جامعه بود. سخنانش بی تکلف و ساده و دلنشین بود، دغدغه های اخلاقی در نظر و عمل همواره مورد تاکیدش بود و بر آن اهتمام داشت. همه اینها ابیات کتاب اخلاق در زندگی و تجربه زیسته است. فقدان این استاد مکرم و گرانسنگ را، که ضایعه ای برای حوزه و دانشگاه است، مجددا تسلیت می گوییم و رحمت و رضوان برای روح بلندش مسالت داریم. یاد و خاطره اش گرامی باد و راه و مرامش پر رهرو باد.
  • محمد تقی اسلامی * صفحات 7-32
    پژوهش در اخلاق کاربردی به جایی رسیده است که از همۀ ظرفیت های علوم طبیعی، انسانی و اجتماعی بهره می برد. دراین میان، دین و اندیشۀ دینی یکی از ظرفیت های مهم برای پژوهشگران این عرصه بوده است؛ تاجایی که می توان پرسید اخلاق کاربردی اساسا سکولار است یا دینی. پژوهشگران باتوجه به حضور اندیشمندان دینی در مراحل شکل گیری این رشته و مزایا و رهاوردهای اندیشۀ دینی برای اخلاق کاربردی، در اطلاق عنوان سکولار (به ویژه معانی افراطی اش) بر مباحثه ها و مطالعه های این رشته تردید کرده اند. در این مقاله ضمن شناسایی و تعریف اخلاق کاربردی اسلامی با تمرکز بر مزایایی که پژوهشگران دینی اخلاق کاربردی برای رویکرد دینی به آن برشمرده اند، با رویکردی اسلامی که از اندیشۀ استادجوادی آملی گرفته ایم، این مزایا را ارزیابی و با مزایای رویکرد اسلامی مقایسه کرده ایم. نگرشی اصیل و الهام بخش به حضور واقعی دین در زندگی انسان ها، رهیافتی تازه به بی طرفی اخلاقی و سازگاری آن با آزادی دینی، جمع اعتقاد به خدا و استحکام الزامات اخلاقی و رویکردی ممتاز به سلامت فاعل اخلاقی، از دستاوردهای رویکرد اسلامی به اخلاق کاربردی است که نتیجه این مقاله است.
    کلیدواژگان: اخلاق سکولار، اخلاق کاربردی، اخلاق کاربردی دینی، اخلاق کاربردی اسلامی
  • مسعود آذربایجانی *، پسندیده، مسعود جان بزرگی صفحات 33-56
    باتوجه به اهمیت خانواده و مشکلات آن و ظرفیت های متون اسلامی، هدف این پژوهش بررسی این پرسش است که در سیستم خانواده، واکنش درست به خطاهای یکی از همسران چیست؛ به عبارت دیگر، هدف جست وجوی متون دینی است برای یافتن بهترین واکنش های درمانگرانه برای بازتعادل یابی خانواده هنگامی که رفتار نادرست یا نامناسب سر زده است.
    روش ما توصیفی تحلیلی و براساس تحلیل محتوای کیفی است. یافته های تحقیق عبارت اند از: حدیث علوی که محور بحث است و موقعیت دوگانه احسان و اسائه را بیان می کند. «ان احسنت شکرت و ان اسات غفرت» این حدیث در منابع متعدد ازجمله الجعفریات (الاشعثیات) ، النوادر راوندی، بحارالانوار مجلسی و مستدرک الوسایل حاجی نوری نقل شده، مضمون اصلی حدیث در بسیاری از آیات قرآن و شواهد قرآنی نیز آمده است. افزون براین ارکان مداخله براساس عفو و گذشت در محورهای ناپسند بودن آزار به همسر، بررسی واکنش درست در مقابل بدی (مقابله برتر) ، آثار و پیامدهای گذشت و بالاخره مهارت آموزی گذشت براساس آیات و احادیث مختلف پیگیری شده است. نتیجۀ مقاله این است که اصل کلی در واکنش به بدی یا خطای همسر، گذشت است. گفتنی است بخشش مقابل قدردانی و مکمل آن است.
    کلیدواژگان: روان شناسی اسلامی، مشاور? دینی، خانواده درمانی سیستمی معنوی، بخشش، مداخل? رها آشکارسازی
  • حسن بوسلیکی * صفحات 57-82
    تربیت کودکان به نحوی که علاوه بر جامعه پذیری، به رشد و تعالی برسند، از دل مشغولی های والدین است. دراین بین، رشد اخلاقی اهمیت ویژه ای دارد. مطالعات روان شناختی رشد اخلاقی، بخش مهمی از مبانی تربیت اخلاقی است. این نوشتار با مروری بر یافته های روان شناسی اخلاق و با روش اسنادی، عوامل رشد اخلاقی کودکان را در خانواده شناسایی و معرفی می کند. حوزۀ تاثیر این عوامل، اخلاق اجتماعی است. این نوشتار به خانواده های هسته ای، شامل والدین و فرزندان می پردازد، نه خانوادۀ گسترده و خانواده های خاص، مانند تک والدی و تک فرزندی؛ ازاین رو قلمروی این نوشتار، شناسایی عوامل مناسبات دوسویۀ والد فرزند و خواهر برادر است. این نوشتار جزء مطالعات مروری است و فرضیه ندارد.
    کلیدواژگان: رشد اخلاقی، عوامل رشد اخلاقی، خانواده، فرزندپروی، همسالان، خواهروبرادر، رشد کودک
  • علی ملکوتی نیا *، محمد تقی سبحانی نیا صفحات 83-108
    در دنیای معاصر، به ویژه در شهرنشینی، تغییرات چشمگیری رخ داده که زندگی را کنار همسایگان با آسیب های متعددی مواجه کرده است. در این پژوهش، با مطالعۀ کتابخانه ای و روش توصیفی تحلیلی، سه آسیب معاشرت و تعامل سازنده نکردن با همسایگان، ضعف مشارکت همگانی در مدیریت مجتمع و مزاحمت های همسایگی را در زندگی آپارتمانی بررسی می کنیم و راهکارهای اخلاقی می دهیم. مهم ترین راهکارها عبارت اند از افزایش آگاهی همسایگان از جایگاه یکدیگر و حقوق متقابلشان، رعایت اصول اخلاقی در مدیریت مجتمع، درک درست از اجتناب ناپذیر بودن برخی اذیت ها در زندگی همسایگی، پایبندی همگان به اخلاق همسایگی و بالاخره یاری گرفتن از مراجع قانونی (آخرین راهکار) با تلاش برای احیای دوستی و برادری.
    کلیدواژگان: اخلاق اسلامی، همسایگی، آپارتمان نشینی، شهرنشینی، تربیت اخلاقی، روابط اجتماعی
  • حسین عزیزی * صفحات 109-132
    مسئلۀ این مقاله، سنت استحکام همچون اصلی اخلاقی در اسلام است. این مفهوم چه رابطه ای با مفهوم نوپدید بهره وری دارد و ملزومات آن چیست؟ منابع حدیثی و تاریخی کهن و معتبر شیعه و سنی موافق اند که سنت اتقان و استحکام، ریشه در تعالیم پیامبر و خاندانش دارد. این تعالیم در روایات اسلامی با عنوان های «اتقان، احکام، اثبات و احسان العمل» ، بارها گوشزد شده است. تحلیل این مفاهیم نشان می دهد که به واژۀ «بهره وری» ، نزدیکی معنایی بسیاری دارند؛ زیرا یکی از تعریف های بهره وری، برآیند دو عنصر «کارایی و اثربخشی» است. اثربخشی به مفهوم انجام دادن کار نیک است و کارایی، کار نیک را نیک انجام دادن است. این عناصر را کاملا در معنای عناوین بالا می توان درک کرد؛ افزون بر آن دو، مفهوم پایداری و دوام عمل نیز عنصر سوم در تعریف بهره وری است که باز در مدلول عناوین چهارگانۀ بالا وجود دارد؛ عنصری که در جای خود، سنتی از سنت های انسان ساز پیامبر خدا ص است. در این روایات، روایات کسب وکار و تجربه های سودمند بشری، موضوعاتی به چشم می خورند که از آن ها می توان به زمینه ها و عناصر مکمل بهره وری و محکم کاری یاد کرد. این عناصر عبارت اند از: احیا و نهادینه کردن سنت بهره وری؛ تغییر نگرش به جایگاه قدسی کار و درآمد در اسلام؛ دوراندیشی در معیشت و کار؛ بهره مندی از تجربۀ خود و دیگران؛ مشورت، کاردانی، تخصص و دانشوری. نتیجۀ مهم بحث دربارۀ استحکام و رابطۀ آن با بهره وری، آن است که استحکام و اتقان عمل، یکی از آموزه های مهم اخلاق کاربردی در اسلام است و به دلالت روایات اسلامی باید آن را همچون فرهنگ و سنت فراگیر پذیرفت و مطالعه کرد.
    کلیدواژگان: اسلام، بهره وری، محکم کاری، سنت، اصل اخلاقی
  • محمود امیدی *، محمدحسن میرزا محمدی، قادر فراقی صفحات 132-162
    اخلاق و تربیت اخلاقی در عصر حاضر از بنیادی‎ترین موضوع بشریست که همواره مورد توجه اندیشمندان و صاحبنظران مختلف در اقصا نقاط جهان بوده است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی مقایسه ای اهداف تربیت اخلاقی از دیدگاه روسو و آیت الله جوادی آملی انجام شده است. روش تحقیق این پژوهش تحلیل تطبیقی می‎باشد. یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که هدف غایی تربیت اخلاقی در نظام طبیعت‎گرایانه [1] روسو تبعیت انسان از طبیعت و در نظام وحیانی آیت الله جوادی آملی تقرب انسان به سوی خدا می‎باشد. روسو برای نیل به چنین غایتی محافظت از نفس، تواضع و اعتدال، تحقق آزادی، نوع‎دوستی و دگرخواهی و آیت الله جوادی نیز شناخت خالق، شناخت خود، فطرت‎جویی، تواضع و اعتدال، کرامت‎مداری، تحقق آزادی، نوع دوستی و دگرخواهی را به عنوان اهداف واسطه‎ای معرفی نموده‎اند. وجوه اشتراک خاصی بین اهداف ترسیم شده هر دو اندیشمند وجود دارد که از مهمترین آن توجه ویژه هر دو اندیشمند به تربیت اخلاقی است. ولی از مهمترین وجوه اختلاف دو صاحب نظر این است که، روسو دستیابی به اهداف اخلاقی را در دوری از جامعه می‎داند، در حالی که از نظر استاد جوادی آملی دست‎یابی به چنین مقاصدی در درون جامعه محقق می‎شود. همچنین محوریت طبیعت از یک سو و خداوند متعال از سوی دیگر از مهم ترین تضادهای ماهوی و سرچشمه‎های معرفتی اهداف تربیت اخلاقی در دو دیدگاه است که جهت دهی زیست اخلاقی آدمی را از ابتدا تا انتها بر عهده دارد. [1]. طبیعت‎گرایی (Naturalisme) یا فلسفه اصالت طبیعت از جمله فلسفه های محض قدیمی است که طبیعت را تنها واقعیت می پندارد و تقریبا به غیر آن معتقد نیست. به عبارت دیگر، به نظر پیروان این سیستم فکری آنچه واقعیت دارد، همان «طبیعت» است آنچنان که حواس ما در می‎یابند. هیچ گونه علت و قدرت فراسوی طبیعی بر جهان حکومت نمی کند بلکه جهان، قائم به ذات است، توضیح آن در خودش است، اداره‎اش به عهده خودش می باشد، و خود، راهنما و رهبر خویشتن است. طبیعت ‎گرایی نظام فکری کسانی است که همه علل غایی را در طبیعت می‎یابند. طبیعت‎گرایی، که ساده ترین و روشن ترین فلسفه‎های محض است، واقعیت و طبیعت را یکی یا مترادف می ‎داند، و آدمی را فرزند طبیعت می‎پندارد نه جامعه (شعاری ‎نژاد، 420:1383).
    کلیدواژگان: تربیت اخلاقی، اهداف، روسو، آیت الله جوادی آملی
|
  • Mohammad Taghi Islami * Pages 7-32
    Applied ethics research studies, now has reached to the point that attempts to take advantage of all the capacities of natural, human and social sciences to progress its work. Religion and religious thought, In the meantime, have been one of the significant capacities for researchers in this field. To the extent that the question arises whether applied ethics is essentially secular or religious? Due to the presence of religious scholars at the stages of the formation of this discipline, and in the light of the advantages and favors that religious thought can have for applied ethics, scholars have challenged the use of the secular title (especially the extreme meanings of the word) on the discussions and studies of this field. In this paper, while identifying and defining the Islamic applied ethics, focusing on the benefits that religious scholars of ethics have counted for the religious approach, I have dealt with the Islamic approach of Ayatollah Javadi Amoli to assess these benefits and compare them with the benefits of the Islamic approach. A genuine and inspiring attitude with the true presence of religion in human life, a new approach to moral impartiality and its compatibility with religious freedom, the combination of belief in God and the strengthening of moral obligations and a distinctive approach to the well-being and healthiness of the moral agents, are some of the achievements of Islamic approach to applied ethics, which are the results of research in this paper.
    Keywords: Ethics, Secular Ethics, Applied Ethics, Religious Applied Ethics, Islamic Applied Ethics, Ayatollah Javadi Amoli
  • Masoud Azarbayejani *, abbas pasandide, Masoud Janbozorgi Pages 33-56
    Considering the importance of family and its problems, on the one hand, and the capability of Islamic texts to solve family problems, on the other hand, this paper aims to investigate this question: what is the correct response to the mistakes or bad functions of one of the spouses in a family system. In other words, the purpose is to search for the best therapeutic responses in religious texts for rebalancing the family, when there is a wrong or inappropriate behavior. Our method is a qualitative content analysis. A Hadith from Imam Ali (pbuh) says: “if I do good things, she will thank, and if I do evil things, she will forgive,” which presents the dual situation of good-doing and evil-doing. This hadith has been narrated in numerous sources, including Al-Ja'fariyat (or al-'Ashathiyat), Ravandi's Al-Navader, Majlesi's Biḥār al-Anwār, Mirza Husain Tabarsi's Mustadrak Al-wasa'il. The main theme of this hadith can also be found in many verses of the Holy Quran. In addition, the pillars of intervention based on amnesty and forgiveness in the areas of maladjustment of harassment to the wife, search for the correct response to the spousal bad functions (superior coping), the effects and consequences of passing and forgiveness, and finally the training of forgiving skills based on various verses and hadiths has been tracked. The conclusion of this essay is that the basic principle in responding to the wife's mistakes is to forgive her. It is noteworthy that forgiveness reaction is the counterpart and complement of gratitude.
    Keywords: Islamic psychology, religious counseling, spiritual, systemic family-therapy, forgiveness, release-disclosure intervention
  • hassan boosaliki * Pages 57-82
    It is a concern of parents to bring up their children in such a way that, in addition to socialization, they reach growth and excellence. Meanwhile, moral development is an important matter. Psychological studies of moral development are an important part of the moral education basics. Reviewing the findings of moral psychology, with a documentary methodology, this paper will identify and define factors of children's moral development in the family. The sphere of influence of these factors is social morality. Here we’ll deal with nuclear families, including parents and children, not large families or specific kinds of families, such as single-parent families. Hence, the scope of this study is to identify the factors of two-way relationships between parent-child and siblings. This article is part of a review study and has no hypothesis.
    Keywords: Moral Development, factors of moral development, Family, parenting, peers, siblings, child development
  • ali malakoutinia *, mohammad taghi sobhaninia Pages 83-108
    In the contemporary world, especially in urbanized areas, significant changes have taken place that makes bad effects on neighbors’ relationships, in particular for whom live in apartments. In the present study, with the help of a descriptive-analytical method, we will investigate three threats that endanger apartment-living in urbanized areas: the lack of communication and constructive interaction with neighbors, weakness of participation in the management of apartment shared affairs, and neighborly disturbances, for which we will suggest some ethical solutions. The most important solutions include increasing the neighbors' awareness of each other's status and mutual rights, observing ethical principles in managing the shared affairs of the apartment, understanding the inevitability of some disturbances in neighborly life, adhering to neighborly ethics, and finally appealing to jurisdiction (the last resort) by trying to revive friendship and brotherhood.
    Keywords: Islamic ethics, Neighborhood, apartment-living, urbanization, ethical education, social relations
  • hossein azizi * Pages 109-132
    The subject matter of this paper is the tradition of firmness as a moral principle in Islam. What is the relationship between this concept and the modern concept of productivity and what are its implications? Shia and Sunni authoritative historical and Hadith sources agree that the tradition of strength and firmness is rooted in the teachings of the Prophet (PBUH) and his household (PBUT). These teachings have been repeatedly mentioned in Islamic traditions with titles like "strength, solidity, stableness and good-doing". An analysis of these concepts suggests that they have semantic affinity with "productivity," because productivity is defined as the outcome of "efficiency and effectiveness." Effectiveness means to do good things, and efficiency means to do good things well. These elements can be fully understood in the meanings of the above titles. In addition, the concept of durability and stability of the action is also the third element in the definition of productivity, which is again included in the implications of aforementioned titles; an element which in its place is one of the educational traditions of the Prophet (PBUH). In these Hadiths, i.e. Hadiths about business and beneficial human experiences, there are issues that can be considered as areas and complementary elements of productivity and firmness. These elements include: restoring and institutionalizing the productivity tradition; changing attitudes toward the sacred position of work and income in Islam; prudence and foresight in livelihood; Taking advantage of one’s own experience and others’; consulting, specialization, practical abilities. The important result of the discussion of firmness and its relationship with productivity is that the firmness and strength of practice is one of the important teachings of applied ethics in Islam, and, according to Islamic sources, it should be accepted and studied as an inclusive culture and tradition.
    Keywords: Islam, Productivity, firmness, Tradition, moral principle
  • Mahmoud Omidi *, Mohammad Hassan Mirzamohmmadi, Ghader Faraghi Pages 132-162
    Morality and ethical research method of this study is comparative analysis. The findings of the research indicate that the ultimate goal of moral education in Rousseau's naturalistic system is human obedience to nature, and in Ayatullah Javadi Amoli's revelation-based system is man's rapprochement with God. In order to achieve such an aim, Rousseau recognized self-care, temperance, humility, the realization of freedom and altruism as intermediate goals, and Ayatollah Javadi recognizes God-knowledge, self-knowledge, Fitrah-seeking, humility and moderation, dignity, the education in the present age are the most fundamental human issues that have always been of interest to thinkers and scholars from all over the world. Therefore, the present study aims to compare the goals of ethical education from the perspective of Rousseau and Ayatollah Javadi Amoli. The realization of freedom, and altruism as intermediate goals. There are shared aspects in the goals introduced by the two thinkers, one of the most important of which is the special attention to moral education. But the most important matter of disagreement between the two is that Rousseau considers staying away from society is the way to achieve ethical goals, while according to Professor Javadi Amoli, achievement of such goals should be come about within the society. Also, the centrality of nature on the one hand, and Allah Almighty, on the other hand, is one of the most important differences between them and epistemic sources of moral education goals in two perspectives that manages the ethical orientation of man from beginning to end.
    Keywords: Moral education, Jean-Jacques Rousseau, Ayatollah Javadi Amoli