فهرست مطالب

آموزه های تربیتی در قرآن و حدیث - سال سوم شماره 1 (بهار و تابستان 1396)
  • سال سوم شماره 1 (بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سید محمد رضا حسینی نیا *، خلیل بیگ زاده، فرح توحیدی صفحات 1-16
    تبیین صحیح بشارت ها و انذارهای قرآنی، از آن جهت که نقش مهمی در ترغیب انسان به انجام نیکی ها دارند، از بعد تربیتی اهمیت بسیاری دارند؛ چنان که هشدار درباره ی عواقب ناگوار اعمال ناپسند نیز چنین است. در آیه ی 160 سوره ی انعام، خداوند وعده داده است که برای نیکوکاران پاداشی ده برابر خواهد بود. این در حالی است که گناه کاران جز به مانند آنچه انجام داده اند، مجازات نخواهند شد. از دیرباز، توجه مفسران به بشارت دریافت پاداش مضاعف، معطوف بوده است؛ اما امعان نظر در این آیه، دو مطلب مهم تربیتی دیگر نیز به دست می دهد که مفسران به آن توجه نداشته اند. در این پژوهش که با روش توصیفی_تحلیلی صورت گرفته، با عنایت به این نکات، به تبیین استفاده ی انذاری به نیکان و بشارتی به گناه کاران از دو تعبیر «جاء بالحسنة» و «جاء بالسیئة» پرداخته شده و ضمن اشاره به عوامل تباه کننده ی اعمال و عوامل پوشاننده ی گناهان، به دست آمده است که تعبیر به «جاء بالحسنه» (آوردن امر نیک) و «جاء بالسیئه» (آوردن گناه) به جای «انجام عمل» ، متضمن انذاری لطیف به نیکان و بشارتی لطیف تر به گنه کاران است؛ به گونه ای که از یک سو، سبب پیش گیری از غرور نیکوکاران و توجه آنان به دوری از عوامل حبط اعمال و از دیگر سو، باعث تشویق گناه کاران به جبران گناه و افزایش امید آنان به رحمت واسعه ی خداوند می شود.
    کلیدواژگان: آیه ی 160 انعام، کارکرد تربیتی بشارت نهان، کارکرد تربیتی انذار نهان
  • زهرا حسینی، مهشید ایزدی *، نجمه وکیلی، فهیمه انصاریان صفحات 17-36
    هدف از این تحقیق، بررسی اهداف تربیت مبتنی بر مسئولیت پذیری با نظر به مراحل تربیتی مد نظر اسلام، است. در این خصوص، ابتدا اشاره ای به مراحل تربیتی مورد نظر اسلام داشته و در ادامه، به بررسی مراحل تربیت و احساس مسئولیت پذیری در اسلام در حیطه های اهداف غایی و واسطی هر مرحله پرداخته ایم. این مطالعه، با رویکرد کیفی و به روش توصیفی- تحلیلی، با بررسی متون اسلامی به روش کتابخانه ای انجام شده است. بر اساس یافته های تحقیق، از دیدگاه دین اسلام، کودک تا هفت سال اول زندگی، سید و سرور است و تعبیر رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله هم از این مرحله تربیتی، «سیادت کودک» است. هفت سال دوم، اطاعت و فرمان برداری و هفت سال سوم، مرحله ی مشورت و هم رایی است. در مقاله ی حاضر، بر آنیم تا اهداف غایی و واسطی هر مرحله را بررسی کنیم؛ برخی از آن ها عبارتند از: در مرحله ی سیادت: مرحله ی آشنایی با امور نیک و بد، اندیشه ورزی، قابلیت برقراری ارتباط مبتنی بر آداب و اخلاق است. در هفت سال دوم، تعلیم (آموزش) و تادیب (آموزش مستقیم ارزش ها و پرهیز دادن از ضد ارزش ها) ، پرورش روحیه همکاری و روحیه نظم، اعتقاد به معاد، آزاد اندیشی بیان می شود و هفت سال سوم، سن نظرخواهی و مشورت، یادگیری حلال و حرام، خداشناسی، کمک به دیگران، شناخت ایثار، سنت و احکام الهی است که این اهداف واسطی می تواند او را، به سمت هدف اساسی و غایی تربیت، یعنی قرب الهی هدایت کند.
    کلیدواژگان: اسلام، اهداف تربیتی، مراحل تربیتی، مسئولیت پذیری
  • علیرضا زکی زاده، مینا ابراهیم نجف آبادی * صفحات 37-50
    تعلیم و تربیت با رشد و کمال انسان و زندگی شایسته ی او سروکار دارد. به سبب آنکه انسان موجودی با نگرش عقلانی است، لازم است که تربیت او نیز بر اساس تفکر و تعقل صورت پذیرد. بر این اساس، این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از سیره ی حضرت خضر، درصدد پاسخگویی به این پرسش است که روش تعلیمی حضرت خضر بر مبنای تربیت عقلانی چگونه تبیین می شود. نتایج پژوهش بیانگر این است که در روش تعلیمی حضرت خضر بر نکات ظریفی تاکید شده است که می توان از آن به عنوان روش مناسبی برای علم آموزی استفاده کرد؛ از جمله این که ابتدا در همسفر خود نیازسنجی کرده است و در ادامه، طرح موضوع و بیان سؤال را با مثال های عینی و متعدد به تصویر کشیده و برای همراه خود، ارزیابی با رعایت اصل آسان گیری را مطرح کرده و علم و حکمت را خودش تبیین نموده و سپس از همسفر خود جدا شده است؛ اما در عین حال به تمام سؤالات او پاسخ گفته و در نهایت، موضوع کلاس را به سایر موارد مشابه در زندگی تعمیم داده است.
    کلیدواژگان: تربیت، تربیت عقلانی، خضر، روش علم آموزی، عقل، موسی
  • محسن فرمهینی فراهانی، سلمان رضوان خواه * صفحات 51-70
    به سبب آنکه عواطف و احساسات، تاثیر فراوانی در بروز رفتارها دارند، تربیت عاطفی اهمیت بسیاری دارد؛ اما مسئله ی پژوهش این است که امروزه، جای اندیشه های اسلام و به طور خاص، نهج البلاغه برای تربیت عاطفی در کنار آموزه های سایر مکاتب تربیتی، خالی است؛ بنابراین، در پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی، اصول و روش های تربیت عاطفی با تاکید بر دیدگاه امام علی علیه السلام بررسی شده است. ابزار پژوهش، فیش بوده و داده ها، به صورت کیفی تجزیه و تحلیل شده اند. هدف پژوهش، ارائه ی اصول و روش های کاربردی به متولیان امر تعلیم و تربیت است تا بتوانند با الهام گرفتن از اندیشه های حضرت علی (ع) در کتاب گران قدر نهج البلاغه، در امر تربیت دانش آموزان اهتمام ورزند. یافته های پژوهش نشان می دهد: 1. برخی از اصول تربیت عاطفی عبارت اند از ابراز محبت، بردباری، خوش بینی؛ 2. برخی از روش های تربیت عاطفی عبارت اند از: اعتدال در محبت، کنترل خشم، صله ی رحم و برخورد با گشاده رویی. نتایج پژوهش نشان می دهد که در نهج البلاغه، از تربیت عاطفی افراد غفلت نشده و دستورالعمل هایی برای رشد متربیان، در این ساحت تربیتی معرفی شده است.
    کلیدواژگان: اصول تربیت، امام علی(ع)، تربیت عاطفی، روش های تربیت، نهج البلاغه
  • فرشته معتمد لنگرودی *، فتحیه فتاحی زاده صفحات 71-90
    بخل، به عنوان یکی از رذایل اخلاقی، در احادیث امام هشتم علیه السلام نمود خاصی دارد. این رذیله، تاثیر فراوانی در تفکر و عملکرد آدمی دارد، به طوری که ایجاد سبک زندگی اسلامی در افراد و جامعه به دوری از این خصلت، وابسته است. به تبع این مسئله، نقش آموزه های دینی در تربیت اسلامی و دوری از رذیله ی اخلاقی بخل اهمیت زیادی می یابد. پژوهش حاضر به بررسی احادیث رضوی درباره ی بخل پرداخته و از روش «تحلیل محتوا» برای استخراج، طبقه بندی و مقوله بندی گزاره های بخل در اندیشه ی رضوی استفاده کرده ضمن آنکه با روش استنتاجی، اهداف و روش های تربیتی و اخلاقی امام رضا (ع) در موضوع بخل را بررسی خواهد کرد. ره آورد استفاده از این روش، ارائه ی مدلی جامع جهت اثبات وجود نظامی جامع بر معارف اخلاق رضوی و کارآمدی این نظام در هدایت جوامع بشری است. می توان گفت نقطه تمرکز روایات رضوی، بر بیان پیامدها و آثار بخل است. دوری از بهشت، زایل شدن ایمان، بی آبرویی و سلب آسایش از مهم ترین آثار بخل برشمرده شده است. از منظر امام رضا (ع) بخیل کسی است که از پرداخت فرائض الهی استنکاف می ورزد. در اندیشه رضوی، مال دوستی و تلقین فقر از عوامل مهم ایجاد بخل است. هدف غایی امام (ع) از تبیین مسئله بخل، تربیت اخلاقی است و جهت تحقق تربیت اخلاقی در این باره از دو روش اصلاحی تذکر و انذار بهره گرفته اند.
    کلیدواژگان: امام رضا(ع)، ایمان، بخل، تربیت اخلاقی، تذکر، دوری از بهشت، مال
  • سید احمد هاشمی علی آبادی * صفحات 91-108
    لحاظ نکردن جایگاه خانواده و جنسیت در تربیت، از جمله ایرادات وارد بر نظام های تربیتی رسمی به طور عام و در بحث شیوه های تربیتی به طور خاص است. این نقیصه، ریشه در مبانی ناتمام و گاه ناصحیح تربیتی دارد. سؤال این است که آیا شیوه های تربیتی، متناسب با تغییر جنسیت، تغییر خواهد یافت یا همواره یکسان خواهد بود. پژوهش حاضر با هدف پاسخ گویی به این پرسش، به بررسی مبانی نظری تربیت مبتنی بر جنسیت پرداخته و با روشی توصیفی_تحلیلی، عمده ترین مبانی نظری تربیت مبتنی بر مؤلفه ی جنسیت را بر اساس آیات و روایات بررسی کرده است. برابری ارزشی زن و مرد از نگاه آیات و روایات، تربیت بر مدار تساوی و تفاوت زن و مرد، نه تشابه (تناسب محوری) ، ربوبیت، هدفمندی و حکمت خداوند، توجه به تناسب میان تکوین و تشریع و محوریت خانواده و جنسیت در تربیت، مهم ترین مبانی به دست آمده در این پژوهش است که بر اساس آن ها، می توان بر متفاوت بودن شیوه های تربیتی دختران و پسران، حداقل در برخی موارد حکم کرد.
    کلیدواژگان: آیات و روایات، تربیت، جنسیت، شیوه های تربیتی، مبانی
|
  • Seyed Mohamad Reza Hosini Nia *, Khalil Baygzade, Farah Touhidi Pages 1-16
    Making clear the Quranic annunciation and warning is very important from the training point of view; because annunciation to receive awards plays a great role in encouraging the human beings to do good deeds. It is also the warning to bad results of evil deeds. God has assured man– in the 160th verse of the surah An’am- to reward man’s good deeds ten times more; while he has said that he will punish him for his bad deeds only as he did. The commentaries have noticed this annunciation from the beginning; but paying attention to this holy verse reveals two other important training facts which the commentators have neglected them. This article– that was done in a descriptive- annalistic method- paid especial attention to these two facts explaining a warning to the right doers, and an announcement to the sinners with paying attention to the two phrases: Comes with a good deed and brings an evil deed. It concluded that a warning to the righteous and still a more delicate annunciation to the wrong doers is understood from the two phrases: Comes with a good deed and brings an evil deed by pointing to ruining deeds and remitting factors. And so those two phrases prevent the right doers from being proud and encourage them to avoid ruining deeds; and provoke the sinners to regret and increase their hope to God's embracing Grace.
    Keywords: The 160TH Verse of the An’am, Training Function of the Hidden Annunciation, Training Function of the Concealed Warning
  • Zahra Hosseini, Mahshid Izadi *, Najmeh Vakili, Fahimeh Ansariyan Pages 17-36
    The purpose of this research is to investigate the educational goals based on responsibility with regard to the educational courses of Islam intended. In this regard, we first referred to the educational courses of Islam intended and continued to study the stages of education and sense of responsibility in Islam in the areas of the ultimate and intermediate goals of each period. This study was conducted by using a qualitative and descriptive-analytical method and by studying Islamic texts and library method. According to the findings of the scholar from the point of view of Islam, the child in the first seven years of life is server. The second seven years are the educational age, and obedience, and the third seven years of age, is the age of counseling.
    In the present paper, we consider the ultimate and intermediate goals of each period. Some of them are: familiarity with good and bad affairs, thinking, and the ability to communicate on the basis of morality and habitudes, in the period of happiness. It is expressed in seven other years, education (training) and teaching (direct teaching of values and avoiding anti-values), fostering the spirit of cooperation and discipline, belief in resurrection, free thinking and the seven years of age is the age of counseling, the learning of Halal and Haram, Theology, helping others, the recognition of sacrifice, tradition and divine rules, which guides him towards the basic and most important goal of education revelation, i.e. Proximity to God.
    Keywords: Islam, Educational Objectives, Development Stages, Responsibility
  • Alireza Zakizadeh Renani, Mina Ebrahim Najafabadi * Pages 37-50
    Education and training are closely related to the growth and perfection of human kind and to his worthy life. As man is an entity with rational attitudes, his education should be based on thought and reason. Based on this rationale, and through descriptive- analytical study of educational methods of Prophet Khidr (peace be upon him), this article aims to answer the following question:” How can Prophet Khidr’s educational approach be explained according to basis of the rational system of education”? This paper findings show that Khidr's teaching method emphasizes the subtle points which can be used in a scientific system of education. For example; Prophet Khidr first does a kind of need analysis based on his travelling companion’s personality, then he poses the problem and through asking questions and giving numerous real examples and based on the simplification principle, he evaluates his companion’ s point of view and justifies his own logic and wisdom. He then leaves his companion while all his questions has been answered and he has been taught to expand this logic and wisdom in the other similar situations of life.
    Keywords: Education, Rational Education, Prophet Khidr, Scientific Education, Wisdom, Prophet Moses
  • Mohsen Farmahini Farahani, Salman Rezvankhah * Pages 51-70
    Because emotions have a lot of effects on behaviors, emotional education is very important. But the issue of research is that today the ideas of Islam and in particular, Nahj al-Balagha for the education of affections are nowhere near the teachings of other educational schools. So in this research, the descriptive-analytical method, principles and methods of emotional education with emphasis on the viewpoint of Imam Ali (AS) has been studied. The research tool is Fischer and the data are analyzed qualitatively. The purpose of this research is to provide principles and methods for practicing educators in order to inspire the high ideas of Nahj al- Balagha to educate students. The findings of the study are seven educational principles and sixteen educational methods. The results of the research show that in Nahj al-Balaghah the emotional education of the neglected people and guidelines for the development of educators and parents in this educational field has been introduced.
    Keywords: Emotional Education, Imam Ali (AS), Methods of Education, Principles of Education, Nahj al-Balaghah
  • Fereshteh Motamad Langrody *, Fathiyah Fattahizadeh Pages 71-90
    Stinginess, as one of the moral vices, was mentioned in Imam Reza's hadiths. It has a profound effect on people's insights as well as their actions, so defining an Islamic lifestyle for individuals and society depends on avoiding this vice. In this regard, the role of religious teachings in Islamic training and avoiding stinginess is the matter of importance. Thus, the article seeks to study Imam Reza's hadiths about stinginess and apply a content analysis to extract and categorize the statements on the issue from his hadiths. In addition, I review the aims and moral training methods of Imam Reza (AS) on stinginess. In this way, I would present a comprehensive model to show that there is a comprehensive system in Imam Reza's moral thoughts, which has efficiency in guiding societies. In fact, Imam Reza (AS) particularly spoke about the effects of stinginess. The most important effects of stinginess from his viewpoint are: not going to paradise, impiety, disgrace, and calamity. Also, he believed that stingy is a person who neglects his religious duties. According to Imam Reza's views, greed and temptation of remaining poor and needy are the important reasons for being stingy. His ultimate aim of speaking about the stinginess is to present a moral training. And in order to do this, he applied the two methods of reminding and warning.
    Keywords: Imam Reza (AS), Stinginess, Property, Moral training, Faith, Losing Paradise, Remindin
  • Seyed Ahmad Hashemi Aliabadi * Pages 91-108
    One of the deficiencies of the formal education system in general and educational methods in particular, is neglecting the role of gender in education. This deficiency came from incomplete and sometimes inappropriate foundations of education. The basic question is whether educational methods, by sex change, will be different in some cases or in all cases are the same. The present study aimed to answer this question, examine the theoretical foundations of gender-based education according to the verses and narrations, by using a descriptive-analytical method. Equality of values ​​of men and women from the perspective of verses and narratives, education on the equality or difference of men and women, nor the similarity (distortion), God's purpose and wisdom, attention to the proportion between nature and Sharia law, being centered the family and gender in education, are the most important foundations in this research that, based on them,and it is possible to determine the difference in the educational methods of girls and boys, at least in some cases.
    Keywords: Foundations, Gender, Educational Methods, Education, Verses, Narrations