فهرست مطالب

  • پیاپی 35 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/31
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مهدی حیدری * صفحات 11-30
    مجادلات فکری از ویژگی های تاریخی قوم ایرانی است که هرچند به پرورش فکری جامعه کمک کرده اما به سبب افراط گرایی لطمات سنگینی به فرهنگ مردم و خواص جامعه وارد ساخته است. حکام نیز از این مناقشات جهت مقاصد سیاسی خود بهره برداری کرده اند. صوفیان یکی از گروه هایی هستند که از همان آغاز مورد نقد و هجمه خواص جامعه بوده و به اتهاماتی منسوب گشته اند. در این مقاله برآنیم تا بدین سوال پاسخ دهیم که چرا صوفیان نخستین به این مصائب گرفتار می شدند و خواص زدگی و تعصبات فرهنگی چه میزان در این ماجراها نقش داشته است. در این پژوهش به جهت نزدیکی به سرچشمه های عرفان و تصوف اسلامی به سراغ سده های نخستین هجری رفته ایم و نگاه ما به رفتارهای خصمانه علیه صوفیانی نظیر احمد بن ابی الحواری، حارث محاسبی، ذوالنون مصری، بایزید بسطامی، سهل تستری، محمد بن فضل، حلاج، جنید، ابوالحسن نوری، ابوالحسین واسطی، ابوبکر واسطی، محمد بن کرام و ابوسعید ابوالخیر معطوف است.
    کلیدواژگان: صوف، عرفان، خواص، نزاع، مجادله
  • زهرا خسروی دستگردی، محمد ابراهیم مالمیر*، عطامحمد رادمنش صفحات 31-54
    "ریاض الفتیان" ابن حسام هروی یکی از بهترین شروح نصاب در عصر تیموریان است که تا کنون نویسنده و خود اثر معرفی نشده است.
    مساله اصلی در این مقاله، معرفی اجمالی"ریاض الفتیان" و مولفش و بخشی از نوآوری های او در زمینه ذکر وجه تسمیه و تفاوت های واژگان بظاهر متفاوت است. نتایج تحقیق که به شیوه توصیفی- تحلیلی و بر مبنای روش اسنادی است، نشان می دهد که نظام الدین بن کمال الدین بن جمال الدین خوافی هروی معروف به"ابن حسام هروی" از لغویان عصر تیموری است و ریاض الفتیان او به عنوان متنی تعلیمی، از کهن ترین و جامع ترین شروح نصاب الصبیان ابو نصر فراهی می باشد و اثرش مآخذ خوبی برای درک تفاوت واژگان ظاهرا مترادف و وجه تسمیه برخی واژگان عربی است.
    کلیدواژگان: ابن حسام هروی، ریاض الفتیان، شرح نصاب الصبیان، وجه تسمیه، فروق اللغه
  • جبار خدامرادی * صفحات 55-77
    داستان شیخ صنعان از حکایات طولانی منطق الطیر است. این حکایت را از جنبه های مختلف: ادبیات سمبلیک، هرمنوتیک، شخصیت پردازی، روانکاری و عرفان بررسی کرده اند. در این پژوهش حکایت شیخ صنعان از جنبه ملامت اندیشی و اصول ادب ملامتی بررسی می شود. بررسی ها نشان می دهد که این حکایت ملامتی است و عطار اندیشه ملامتی را در آن به کار برده و شخصیت شیخ صنعان در حقیقت نمودی از خود شاعر است.
    نگارنده پس از تعریف ملامتیه و مراجعه به منابع و فرهنگ ها و پژوهش های مرتبط و معتبر اصول و چهار چوب ملامت اندیشی را در این حکایت کاویده است. با دلایل پژوهشی خواننده را اقناع می کند که عطار در حکایت شیخ صنعان و دختر ترسا ملامتی است و ملامتی می اندیشد.
    کلیدواژگان: شیخ صنعان، ملامت اندیشی، عطار، منطق الطیر
  • حجت الله غ منیری * صفحات 78-104
    نگارنده در جستار پیش رو بر آن است تا با مطالعه تحلیلی توصیفی آثار منظوم و منثور فریدالدین محمد عطار نیشابوری، آرا و اندیشه های عرفانی و صوفیانه ای که در ذیل اصطلاحات معروف «مقام» و «حال» شناخته آمده اند، احصا و تفکیک کرده و بدین طریق میزان انطباق و انسجام این آموزه ها را با چهارچوبه های یاد شده- که تقریبا قالب های مورد قبول و وثوق اهل معرفت از قدما تا متاخرین است- به تماشا و ارزیابی بنشیند. با بررسی و جستجوی انجام یافته می توان گفت که: برخلاف اغلب ادبای عارف مسلک، نظام فکری (اخلاقی عرفانی) عطار با معیار «مقامات» و «احوال» و چیستی و چگونگی آنها، همراهی و هماهنگی بسیار دارد به طوری که کمتر سروده یا نوشته ای از وی می توان یافت که اشارتی به یکی از معانی گفته شده، نداشته باشد. دیگر این که تعاریف یا توصیفاتی که عطار در معرفی هر یک از این اصطلاحات به سلک نظم یا عبارت کشیده- از آنجا که حاصل تجربیات شخصی و معنوی خود اوست- بسیار جانفزا و مایه ورتر است؛ مساله ای که دلالت بر این حقیقت دارد که این شیخ فرزانه و شوریده حال- خود- یک یک این مقامات و مراتب را با گوشت و پوست لمس کرده و چون آب از سر گذرانده است.
    کلیدواژگان: تحلیل، آموزه های عرفانی، مقامات، احوال، فریدالدین محمد عطار نیشابوری
  • نرجس کوچکی، سیداحمد حسینی کازرونی*، مریم پرهیزگاری صفحات 105-125
    چالش های دین در دنیای معاصر، جامعه شناسان دینی را بر آن داشت تا الگوها و راهکارهای عملیاتی کردن گسترده و متنوع آن را تبیین نمایند از این رو،برای دین ابعاد متعددی قائل شده، آن را به عنوان پدیده ای چند بعدی معرفی کردند. نظریه گلاک و استارک از جمله مهم ترین نظریه های مطرح در حوزه مذکور است در این نظریه برای دین پنج بعد ذکر شده: 1- اعتقادی 2- مناسکی 3- تجربی 4- فکری 5- پیامدی
    بعد تجربی دین شیوه ای برای احساس حضور خداوند در درون می باشد گلاک و استارک برای تجربه دینی چهار شاخص برشمردند: 1- شناخت 2- توجه 3- ایمان 4- ترس
    مولوی در مثنوی از سه نوع شناخت حسی، عقلی و شهودی سخن می گوید. نقش توجه و دعا را در شکل گیری و تکامل شخصیت فردی و اجتماعی آحاد جامعه بسیار تعیین کننده می داند. ایمان در مثنوی به عنوان باور قلبی و عملی، عزت، امنیت و اصلاح نابه سامانی های اخلاقی– اجتماعی را به ارمغان می آورد؛ اما درباره ترس، مولوی دیدگاه های متفاوتی دارد؛ در مراحل و موقعیت هایی آن را می پذیرد و در جایگاه هایی، ترس را حجاب بین خلق و خالق دانسته، امید را جایگزین آن می گرداند، لیکن در گام های بعدی، از امید هم فراتر رفته، در مسیر خواست و پسند حق به پیش می رود.
    این پژوهش توصیفی – تحلیلی از نوع کیفی و کتابخانه ای است. بنابراین پس از جمع آوری داده های لازم، به تجزیه و تحلیل آن ها پرداخته می شود.
    کلیدواژگان: مثنوی معنوی، دین، گلاگ، استارک، ایمان
  • علی فتح الهی*، قاسم صحرایی صفحات 126-149
    در سخنان صوفیان و مکتوبات عرفانی آنان همواره پرهیز از امور دنیوی، ترغیب به جوع و انزوا طلبی و گریز از سیاست و اجتماع از امور مستحسن به شمار آمده است. علی رغم آشنایی امام خمینی با مبانی و فلسفه عرفان و امهات متون صوفیانه و تدریس کتب عرفانی، به نظر می رسد که سلوک عرفانی ایشان متمایز از سنت های عرفانی متقدمین و حتی گاه در تعارض با آن است.
    این نوشتار با روش توصیفی و تحلیل محتوا نشان می دهد که نگرش عرفانی امام خمینی، نه تنها به خمول و خلوت وی نیانجامید؛ بلکه با وام ستانی از عرفان پویای شیعی و نظر بر سیره اهل بیت (ع) و توکل مجدانه، نمود اجتماعی قابل ملاحظه ای را از خود نشان داده است. ایشان، حول اصل شیعی-عرفانی «ولایت» و با کاربستی کردن نگرش عرفانی خویش، به خلاف سنت رایج عارفان متقدم، با جمع میان فرد و جامعه و فقه و عرفان، ضمن ایجاد پیوند بین ظاهر و باطن، با ایجاد نظام حاکمیتی، بر هم گرایی دین و دنیا صحه گذاشتند.
    کلیدواژگان: آرای عرفانی، سنن صوفیانه، امام خمینی، فقاهت و ولایت
  • سجاد غلامی انجیرکی، محمود حسن آبادی * صفحات 150-177
    مبحث فرجام شناسی و معاد اندیشی از مباحث مهم و عمیق اعتقادی است که مورد اهتمام ادیان و آیین های مختلف بوده و در آثار بزرگ ادبی نیز وارد شده است. در این پژوهش، غزلیات سلمان ساوجی را از این منظر مورد مطالعه قرار داده ایم، شواهد مرتبط با فرجام شناسی را از دیوان شاعر استخراج، سپس به صورت واژه ای و ترکیبی تقسیم بندی نموده و ابیات شاهد را با توضیحاتی همراه ساخته ایم و تاکنون کاری به این شکل در این باره انجام نشده است. هدف از این پژوهش یافتن پاسخی برای این سوال ها بوده که بازتاب مساله فرجام شناسی در ذهن و زبان سلمان ساوجی چگونه است؟ او در دستیابی و بیان دیدگاهش نسبت به فرجام از چه منابعی بهره برده است؟ نتایج تحقیق نشان می دهد که شاعر، اعتقادی راسخ و راستین به فرجام و جهان و زندگی پس از مرگ داشته و به شیوه ها و انگیزه های مختلف با استناد و اقتباس از قرآن کریم، روایات اسلامی و باورهای اسطوره ای از آن سخن گفته است.
    کلیدواژگان: اساطیر، اسلام، سلمان ساوجی و فرجام شناسی
  • فردین سیفی زاده اندبیلی، ملک محمد فرخزاد * صفحات 178-199
    صحیفه سجادیه نتیجه نیایش ها و نجواهای امام سجاد (علیه السلام) با پروردگار است که در نهایت فصاحت و بلاغت نگاشته شده و بسیاری از مضامین آن همسو و هم جهت با تعالیم عرفا و شعرای ادب پارسی است. در این میان، تطبیق این همه پاکی و اخلاص و خضوع و خشوع با آراء برخی از متکلمان ظاهر بین، تفاوت نگاه عارفانه و عاشقانه را به خدا و هستی، با نگاه عاقلانه و گاه متحجرانه نشان می دهد. از طرفی برخی از شعرا که گاه خود در فروعات دنباله رو فرق کلامی هستند، مقهور و مسحور ایشان نشده اند و در اصول اعتقادی خود نگاه عارفانه و عاشقانه را پی می گیرند و این نه به معنای بهره گیری ایشان از امام است، بلکه به معنای همسویی نگاه ایشان با نگاه امام سجاد (ع) است؛ هم از جهت توارد و هم از جهت تفکر و اخلاص عاشقانه.
    کلیدواژگان: صحیفه سجادیه، شعرا، متکلمان
|
  • Mahdi Heidari * Pages 11-30
    There were Conflicts of opinion among Iranian scholars traditionally. Although mental conflict helps the intellectual development of society but because of the extremes, has made heavy damage to the cultural and community intellectuals. So intellectual elite were most vulnerable to these pests and Governors also took advantage of this weakness for their own political purposes.
    Sufis are one of the groups that were criticized from the beginning by the elite. In this article, we answer the question why early Sufis were plagued by these problems and how cultural biases involved in the incident. So to get closer to the roots, we have discussed the words and deeds of Sufis like Ahmad ebn Abelhavari, Haris Mohasebi, Zonnun Mesri, Bayazid Bastami, Sahl Tostari, Mohammad ebn Fazl, Halaj, Joneid, Abolhasane Nuri, Abolhosein Vaseti, Abubakr Vaseti, Mohammad ebn Karram and Abusaeed Abulkheir.
    Keywords: Sufism, Mysticism, Elite, Conflict, Contention
  • Zahra Khosravidastgerdi , Mohammad Ebrahim Malmir*, Ata mohammad Radmanesh Pages 31-54
    "Riyaz Alftyan", The best commentaries of "Nesabossebyan" was written in Teimurian period.However,"Riyaz Alftyan" and its writer have not been introduced up to now. The main issue in this paper is to introduce it and itʾs author and a part of his innovation concerning mentioning the appellation and differences of the words. The results of the present study obtained through a descriptive analysis procedure and on the basis of documentary method show that Nezamoddin Ibne Kamaloddin Ibne Jamoloddin Khafi Heravi known as Ibne Hesam Heravi is the philologist of the Teimurian age and his "Riyaz Alftyan" as an educational text is the oldest and most comprehensive commentaries of "Nesabossebyan". His masterpiece is a good reference for understanding the lexical differences which are apparently synonymous and for the appllation of some Arabic lexis.
    Keywords: Ibn Hessam heravi, , Riyaz Alftyan, commentaries of Nesabossebyan, appellation, lexical differences
  • Jabar Khodamoradi * Pages 55-77
    The story of Sheikh Sanan is storis long of Manteghallteir. This story has been surveyed from various aspects of the symbolic literature, hermeneutics, characterization, psychoanalysis and mystical.in this research, Sheikh sanan story is surveyed from the point of view of blame and principle of blaming genre. studies show that the story is blame and Attar uses the blame thought and the character of Sheikh sanan is actually appearance of poet. After defining the blame and referring to resources and dictionaries and connected and authentic searches, the author has searched the principles of thinking blame for this story. He convinces the reader for research reasons that Attar is in the story of Sheikh Sanan and daughter of Tarsa blame worthy (mallamatie) and is thinking of blame.
    Keywords: Sheikh sansn, thinking blame, Attar, Manteghallteir
  • Hojatolah Gh.Moniri * Pages 78-104
    The present research aimed to analyze and review the mystical thoughts and ideas of Farid al-Din Mohammad Attar Neishabouri in the context of "authoritie" and "proceeding". To this end, the poetic and prose works of Sheikh Farid al-Din Attar Neishabouri were listed in order to assess the mystical and Sufi teachings that can be defined in terms of the "authorities" and "proceedings" using an analytical-descriptive study. Therefore, the degree of conformity and coherence of these doctrines can be observed and evaluated in the mentioned contexts, which are almost the accepted and knowledgeable template from the earliest to the late. The results of the research indicate that unlike most mystic writers or poets, the intellectual (ethical-mystical) system of Attar has a great deal of alignment with the criteria of "authorities", "proceedings", and "status" so that there is no poem or writing from him that has not good instances in the mentioned form. Another is that the attributes or definitions that Attar applied to introduce each of these terms, such as repentance, trust, affection, enthusiasm, fear, raja and etc. in the form of poem or writing –since they are the result of his personal and spiritual experiences – are very juggernaut and overwhelming. The problem that implies the fact that this sapient and berserk Sheikh has touched these meanings with his skin and soul because he was out of hand.
    Keywords: analysis, mystical teachings, authorities, proceedings, Farid al-Din Mohammad Attar Neishabouri
  • Narjes Kouchaki , Seyed Ahmad Hosseini Kazeruni*, Maryam Parhizgari Pages 105-125
    The challenges in the way of religion, especially the critical views towards its functions, have made religious sociologists to explain the patterns and strategies of its extensive and diverse implementation. Thus, religion is thought to have various dimensions and is viewed as a multi-dimensional phenomenon. Glock’s and Stark’s theory is among the most prominent theories in this regard. This theory identifies five dimensions to religiosity: 1) ideological, 2) ritualistic, 3) experiential, 4) intellectual, and 5) consequential. In religious experience, emphasis is placed on feelings, which is an infinite source for religion. In fact, the experiential dimension of religion is a way of feeling the presence of God within us. Glock and Stark identify four indicators for religious experience: 1) cognition, 2) concern, 3) faith, and 4) fear. Rumi’s Masnavi is among the works that emphasize religious experience in the understanding of religion, describing and explaining many religious experiences and their functions. Rumi discusses three types of cognition in Masnavi, namely sensory, rational, and intuitive. He states that concern and prayers have a determining role in the formation and evolution of individual and social personalities for the members of the society. He also believes that faith fosters heartfelt and practical belief, esteem, security, and ethical-social reformation. However, as for fear, he maintains variable views; he accepts it at certain stages and situations and considers it a veil between the creation (us) and the creator (God) at other points, replacing it with hope instead. Yet, in the following stages, he moves beyond hope and towards desiring and admiring God.
    This descriptive-analytical study uses a qualitative and a library research method. Thus, the data are analyzed after being collected. The criteria and basis for data analysis are
    qualitative and descriptive. The author reviews and analyzes the collected data using theoretical foundations, logical deductions, and empirical evidence.
    Keywords: Masnavi, religion, Glock, Stark, faith
  • Ali Fatollahi*, Ghasem Sahraei Pages 126-149
    Imam Khomeini’s Ahl al-Bayt Mysticism, through following Ahl al-Bayt Mysticism, is of unique and prominent characteristics as against predecessors’ mystical traditions. Imam Khomeini’s mystical statements and works demonstrate that he, being regarded as a prominent Shite jurist, has had good knowledge of the philosophy and fundamentals of the Islamic mysticism and the major mystical texts of predecessors, especially Ibn al-Arabi’ s thoughts and works. Through analyzing Imam’s statements and works, this piece of text descriptively demonstrates that his mystical perspective not only didn’t lead to weakness and ostracism (for him), but through following Ahl al-Bayt Mysticism and trusting the God, it also pushed a society away from ostracism. By depending on the religious principle of “guardianship” and employing his own mystical-juridical perspective, he established a political system and demonstrated that his outlook of the social-political function of mysticism was different with that of the early mystics.
    Keywords: Dynamic mysticism, early mystics, society-inclusive mysticism, Imam Khomeini, the Guardianship of the Islamic Jurist.
  • Sajjad Gholami Anjiraki , Mahmoud Hassanabadi * Pages 150-177
    Teleology and eschatology-minded discussion of important issues and a deep conviction that the efforts of different religions and Yyn¬Hay and in great literary works are also entered In this research, we read Salman Savaji's sonnets from this perspective, extracted the evidence related to anthropology from the poet's poem, then split it into words and combinations, and we combined the controls with the explanations. And so far this has not been the case.The purpose of this research is to find an answer to these questions, which is the reflection of the problem of terminology in Salman Savaji's mind and language?What resources did he use to reach and express his vision of the outcome?The results of the research show that the poet has a firm and faithful belief in the outcome and world and in the afterlife, and in different ways and motives by citing and adopting the Holy Quran, Islamic narrations and mythical beliefs of it Is spoken.
    Keywords: Mythology, Islam, Salman Savaji, Eschatology
  • Fardin Seifi Zadeh Andabili , Malek Mohammad Farrokhzad * Pages 178-199
    AL-Sahifah AL-Sajjadiyyah is the result of the praise and whispers of Imam Sajjad, a pious and devout servant with the Lord, which is ultimately eloquent and rhetorically written, and many of its contents are consistent with the teachings of the mystics and poets of Persian literature. Meanwhile, adaptation of all this purity and modesty of this Imam, with the votes of some of the short-sighted theologians, indicates difference of viewpoints between the mystical and romantic look to God and the world through a wise look and occasionally petrifying. On the other hand, some of the poets who sometimes follow verbal cult in manifestation, have not been subdued and fascinated by him and in their principles of belief, follow the mystical and amorous look of Imam Sajjad, and this may mean their utilization from the Imam, but also means alignment of their view with the look of Imam Sajjad, both in terms of connotation and the amorous thought and sincerity.
    Keywords: AL-Sahifah AL-Sajjadiyyah, poets, theologians