فهرست مطالب

اندیشه علامه طباطبایی - پیاپی 6 (بهار و تابستان 1396)
  • پیاپی 6 (بهار و تابستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/06/30
  • تعداد عناوین: 6
|
  • اکبر ساجدی * صفحات 7-28

    علامه طباطبائی در آثار علمی و سیره عملی خود شاخصه های آزاداندیشی را متبلور ساخته است. تحقیق پیش رو با روش کتابخانه ای و با محوریت المیزان شاخصه های آزاداندیشی در تفسیر را از منظر علامه مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیده است که مهم ترین اشکال دیگر مفسران از منظر علامه نبود آزاداندیشی است. هر چند علامه از تعبیر آزاداندیشی برای بیان مقصود خود استفاده نکرده است، اما با تعابیری مشابه، نظر خود را در اشکال عمده تفاسیر بیان کرده است. از نظر علامه تفاسیر روایی از نظرات صحابه متاثر بوده است و تفاسیر کلامی نیز بیشتر از این که تفسیر قرآن باشند آینه اعتقادات مذهبی مفسراند. از نظر علامه، انس انسان به عادت و محسوسات و علم زدگی از موانع بزرگ آزاداندیشی است. علامه ارائه تطبیق و تاویلات ناروا را به جای تفسیر قرآن از لوازم ترک آزاداندیشی می داند. سیره عملی علامه نیز نشانگر شاخصه های آزاداندیشی است؛ شاخصه هایی از قبیل: حقیقت گرایی و حق محوری، شجاعت نقد، دقت نظر، احاطه علمی، دقت، منشایابی و بیان مبانی و لوازم، تفکیک علوم و عرصه های علمی از همدیگر و استقبال از نقد دیگران.

    کلیدواژگان: شاخصه های آزاداندیشی، علامه طباطبائی، تفسیر، المیزان
  • مهدی منفرد، حمید امن نژاد * صفحات 29-52

    از جمله مباحث فلسفی کلامی که در طول تاریخ مورد بحث و بررسی قرار گرفته، براهین اثبات خدا است. در غرب و شرق، فلاسفه و متکلمان برهان های مختلفی برای اثبات وجود خدا ارائه کرده اند.
    در این مقاله سعی شده است تا براهین خداشناسی از منظر دو فیلسوف برجسته شرق و غرب، علامه طباطبائی و رنه دکارت؛ به صورت تطبیقی، بررسی شود. رنه دکارت که با آمدن او فلسفه غرب تحول بنیادین یافت، دغدغه اصلی اش شناخت یقینی بود. دکارت برای تضمین چنین شناختی، وجود و عنایت خداوندی را شرط می داند. از این رو در صدد اثبات وجود خدا بر آمده است و برای نیل به این منظور از دو برهان فطری و وجودی بهره جسته است. علامه طباطبائی نیز با براهین متعددی از جمله برهان فطرت و صدیقین و… به اثبات خدا پرداخته است و متقن ترین آن براهین را برهان صدیقین می داند. برهان صدیقین در طول تاریخ فلسفه شرق، تطورات تکاملی خود را پشت سر گذاشت تا اینکه در دوره علامه طباطبائی به مرحله کمال نهایی اش رسید. تقریر ایشان از برهان صدیقین ویژه و مبتکرانه است؛ چون بر هیچ مقدمه ای از مقدمات فلسفی تکیه ندارد. به نظر می رسد آنچه دکارت در براهین اثبات خدا گفته است با بحث های علامه طباطبائی نوعی هم زبانی و قرابت دارد که در این مقاله در حد امکان به بیان آن ها پرداخت می شود.

    کلیدواژگان: خدا، اثبات خدا، برهان صدیقین، علامه طباطبائی، دکارت
  • مجتبی بیابان پور، مجید خاری آرانی * صفحات 53-80

    یکی از تعابیری که در قرآن به کار رفته و از دیرباز مورد توجه مفسران و محققان بوده و در مورد آن نظریات مختلف ارائه شده است، موضوع هفت آسمان می باشد که به کرات در قرآن به آن اشاره شده است این ظهور مکرر عبارت «هفت آسمان» در قرآن باعث شد که مترجمان و محققان تلاش کنند تا از مدت ها قبل از آن به کاوش در مورد آن بپردازند. بنابراین، بسیاری از نظریه ها در مورد «هفت آسمان» مطرح شده اند تحت تاثیر نجوم در هر دوران بوده است. بر این اساس مقاله بر آن است که با استفاده از روش توصیفی و جمع آوری داده ها به صورت کتابخانه ای، در یک فرآیند تدریجی به لحاظ معنای وضعی، مفهوم و معنای عرفی متداول در عصر نزول قرآن و پس از آن با نگرش فراگیر به کل متن قرآن، به تحلیل و بازیابی سبع سموات از دو دیدگاه تفسیری علامه طباطبائی و شیخ طنطاوی بپردازد. در خصوص بافت قرآن کریم باید گفت این واژه از نظر این دو دیدگاه تفسیر متفاوت پیدا می کنند. بر این اساس سبع سموات اشاره به تمامی گستره آسمان ها است که یکی از آن ها سماءالدنیا است.

    کلیدواژگان: قرآن، سبع سموات، علامه طباطبائی، شیخ طنطاوی، تفسیر
  • محمد شعبانپور *، زهرا بشارتی، محمد مهدی ولدخانی صفحات 81-99

    حکم شرعی حجاب و عفاف در معنای رعایت پوشش ظاهر و کنترل و پاسداشت درون انسان از گناه و حرام در قرآن مورد تاکید قرار گرفته است. این در حالی است که در جوامع معاصر از عریانی و بی حیایی به پیشرفت و توسعه تعبیر شده و هویت انسانی به هویت بدنی مبدل گردیده است. این امر بسیاری از اندیشمندان و نخبگان را بر آن داشته تا در پی نهادینه کردن فرهنگ حجاب و عفاف روند و راه حل هایی را جهت حل نابسامانی های ناشی از عدم پای بندی به آن ارایه کنند. از جمله نظریاتی که بهره گیری از آن با تکیه بر رویکرد تحلیل محتوا می تواند در تبیین چرایی حجاب و عفاف و راهکارهای مقابله با آن راهگشا باشد، نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبائی است که برپایه استخدام، عدالت و اجتماع تقریر شده و مصلحت فردی و اجتماعی انسان ها را مورد توجه قرار داده است. بر این اساس،قریحه استخدام و عدالت اجتماعی منجر به تامین مصالح عمومی می شود و امر به پاسداشت حجاب و عفاف را نیز از آنجایی که به تعادل در اجتماع می انجامد، باید از همین مقوله دانست.

    کلیدواژگان: قرآن، حجاب، عفاف، مصلحت، ادراکات اعتباری
  • مهرکان نظامی زاده *، مرضیه خزائی صفحات 101-123

    این تحقیق به مطالعه مفهوم عرفان، خاستگاه و قابلیتش در پرده برگرفتن از راز آفرینش می پردازد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی آثار آراء علامه طباطبائی، به عنوان نماینده تفکر شیعی در دوران معاصر، در اندیشه هانری کربن است که بلوغ نظری وی را نه تنها نسبت به این حوزه، به ویژه عرفان اسلامی، بلکه بطور کلی سبب می شود. براساس این تحقیق، کربن با تاکید بر این واقعیت که آیین تشیع عرفان ایرانی را نیز در خود دارد و بر خلاف عرفان غربی هیچ مفارقتی بین فلسفه و عرفان در نظر نمی گیرد، آن را به عنوان راه حلی برای حفظ جهان در مقابل سکولاریسم معرفی می کند.

    کلیدواژگان: اسلام، عرفان، تصوف، هانری کربن، علامه طباطبائی
  • علی کربلایی پازکی *، فاطمه محرمی صفحات 125-148

    امر به معروف و نهی از منکر از احکام عملی مسلمانان است و آیات قرآن کریم آنان را به امر به معروف و نهی از منکر امر کرده است. امادر مورد قلمرو، شرایط وکیفیت وجوب این واجب الهی در بین گرایش های کلامی مطرح در دنیای اسلام اختلاف دیدگاه هایی وجود دارد. مذاهب امامیه، معتزله و اشاعره علی رغم شباهت در بعضی ویژگی های امربه معروف و نهی از منکر، تفاوت هایی در این مسئله با یکدیگر دارند. این امر، موجب شده همواره بین مفسران و متفکران این سه مذهب تضارب آراء در مورد ویژگی های امر به معروف ونهی از منکر وجود داشته باشد. تحلیل و نقد آراء کلامی و دیدگاه های این متکلمان و مفسران اسلامی، موجب تبیین راه حق می شود. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیل محتوا و به شیوه تطبیقی به واکاوی مسئله امر به معروف و نهی از منکر در آیات 104 و110 سوره آل عمران و 17 سوره لقمان از منظر سه مفسر برجسته اسلامی: علامه طباطبائی، فخر رازی و زمخشری، در تفاسیر المیزان، مفاتیح الغیب و کشاف می پردازد. اگرچه مفسران فوق در اصل وجوب امر به معروف و نهی از منکر اتفاق نظر دارند و آن را اجماعی امت می دانند؛ اما در مورد کیفیت وجوب وشرایط آنبا هم اختلاف دیدگاه دارند.

    کلیدواژگان: امر به معروف، نهی از منکر، المیزان، مفاتیح الغیب، کشاف
|
  • akbar sajedi * Pages 7-28

    Allameh Tabataba'i has introduced ethics in scientific works and in his practical life that can be used in the field of ethics of science. Accordingly, the author has tried to study the ethics of the critique by referring to the most important scientific work of Allameh (the commentary of Al-Mizan) and in light of the introduction of the book, and also with regard to the practical practice of the Master, often reflected in his disciples' expression. The most important results of the present research are: the ethical point of view in the works of Allameh is freedom of thought and, in this regard, he considers the basic forms of commentators to be inappropriate. From the point of view of the Allameh, the human is a habit and imitation of the great obstacles of free thinking. Ultimately, ethics such as truthfulness, courage of critique, precision, scientific environments, enlightenment, politeness and dignity, precise explanation of foundations and devices, precision in separation Science, acceptance of critique of others and scientific humility of Allameh's moral attributes in the field of critique of works and arts.

    Keywords: Free Thought Indicators, Allameh Tabataba'i, Introduction to Al-Mizan
  • mahdi monfared, hamid amannajad * Pages 29-52

    In this research, it has been tried to examine the comparative approaches of the two prominent philosophers from the East and West, Allameh Tabataba'i and René Descartes. One of Rene Descartes's main concern is the certainty. To ensure such a cognition, Descartes condemns the existence of God. Hence, he has tried to prove the existence of God and, for this purpose, has used two inventive and existential arguments. In the thinking of Allamah Tabataba'i, the true knowledge and knowledge of the true realms is the ultimate goal of his wisdom, of course, the ultimate goal of his philosophy is God. Hence, he has proved God through various proofs, and the most reliable of these is the proof of the proofs. His presentation is a special and ingenious verdict of the faithful, since he does not rely on any prelude to philosophical preconditions. It seems that what Descartes has said on this issue is a kind of affinity with the discussions of Allamah Tabataba'i, that is, these two philosophers in this matter are both together and stories.

    Keywords: God, the existence of God, proof of the veracious, Descartes, Tabataba'i
  • mojtaba biyabanpour, majid khariarani * Pages 53-80

    The repeated appearance of the expression “seven heavens” in Quran caused interpreters and researchers endeavor to explicate and justify it from long before; therefore, many theories about “seven heavens” have been postulated under the impression of astronomy in every era.
    The aim of the present paper is using a descriptive method and collecting data in a library to deal with the true meaning of the word seven heavens "in Quranic teachings. The writer attempts to display the initial meaning of the term and to see how its meaning was extended to embrace public and ethical aspects. Having done this, the writer tries to disclose the general meaning of the term through general references to Quranic verses. Buffett said the Quran should be interpreted in terms of these two approaches are different. Accordingly, the entire expanse of the heavens are the heavens of the sky world.

    Keywords: Quran, the seven heavens, Tabataba'i, Sheikh Tantawi, exegesis
  • mohammad shabanpoor *, zahra besharati, mohammadmehdi valadkhani Pages 81-99

    The verdict of hijab and chastity in the meaning of observing the appearance as well as controlling and protecting man from sin and haram has been emphasized in the holy Quran. In the contemporary societies, however, the nakedness is regarded as a sign of development and human identity has turned into physical identity. This has led many intellectuals and elites to seek for institutionalizing hijab and chastity and providing solutions to solve the uncertainties caused by it. Among the theories that its utilization relying on the content analysis approach can be influential in the explanation of logic behind hijab and chastity and ways to deal with it, is the theory of credit perception proposed by Allameh Tabataba'i, which is based on recruitment, justice and community, and personal and social interest. Accordingly, recruitment and social justice will lead to the provision of public goods, and the obligation to protect hijab and chastity as well as balance in society.

    Keywords: Quran, hijab, chastity, expediency, credit perception
  • Mehregan NEZAMIZADEH *, Marzieh Khazaie Pages 101-123

    The present research studies the concept of mysticism, its origin, its different forms of religious and non-religious and its ability also to reveal the mystery of creation. The main objective of the current research is to examine the impact of Allameh Tabataba'i thinking as a mystic and Islamic scholar, on the idea of Corbin, philosopher and east scholar, in the field of Islamic mysticism and Sufism, which changes his view not only in the field of Iranian Islam, particularly Islamic mysticism, but changes his point of view in general. According to the study, Corbin with emphasizing on Iranian-Islamic mysticism feature (Twelver Shi'ism), which finds its roots in pontificate and contact with Imam Mahdi, not considering any separation between philosophy and mysticism, presents western mysticism as a rupture between theology and philosophy and the basis of creation of secular thinking in west. Thus, this French philosopher knows Iranian-Islamic mysticism a solution to protect the world against secularism.

    Keywords: Islam, Mysticism, Sufism, Henry Corbin, Allameh Tabataba'i
  • Ali Karbalaie Pazouki *, fatemeh moharrami Pages 125-148

    “Enjoining to Virtue and Forbidding from Vice” is one of the practical decrees of Muslims and the verses of the holy Quran, commands Muslims to enjoin to virtue and forbid from vice, but the domain of this divine obligation and the due state and dimension in which it should be considered, has caused differences of opinion among various Islamic faiths. Imamiyah’, ‘Mu’tazila’, and ‘Asha’erah’ faiths, despite some similarities in a few features of ‘Enjoining to Virtue and Forbidding from Vice’, they have some differences. Thus, constantly there have been contradictions of opinion among interpreters and thinkers of these three schools of Islamic theology.
    Analyzing and criticizing scholastic opinions and viewpoints of these interpreters and thinkers may lead to clarification of the divine path. In the current research, it has been tried to explore and clarify the issue of ‘Enjoining to Virtue and Forbidding from Vice’ in verses 104 and 110 of surah ‘Al-e-Imran’, and verse 17 of surah ‘Luqman’, through a descriptive approach and content analysis using a comparative method, from the viewpoint of three prominent Muslim interpreters, Allamah Tabatabaie, Fakhr-e-Razi and Zamakh’shari in their books of interpretation ‘Al-mizan’, ‘Mafatih-ul-qaib’, and ‘Kashaf’, respectively. Though, above mentioned interpreters have similar viewpoints on obligation of ‘Enjoining to Virtue and Forbidding from Vice’, and assume it as a consensus of ‘Ummah’ (body of Muslim nation), but yet there are differences of viewpoints among them, about the quality of obligation, limitations, conditions and instances of ‘Enjoining to Virtue and Forbidding from Vice’.

    Keywords: Enjoining to Virtue, Forbidding from Vice, Al-mizan, Mafatih-ul-qaib, Kashaf