فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیست و یکم شماره 2 (تابستان 1397)
  • سال بیست و یکم شماره 2 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/05/08
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی اکبر عنابستانی ، مهدی جوانشیری، سیده مهدیه موسوی صفحات 1-28
    پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه مشارکت روستاییان در فرایند تهیه طرح های هادی و موفقیت در اجرای این طرح ها در نقاط روستایی شهرستان دشتستان انجام شد و از حیث هدف «کاربردی» و به لحاظ روش و ماهیت «توصیفی- تحلیلی» است. برای جمع آوری اطلاعات، از روش های اسنادی و میدانی استفاده شد. بر اساس مطالعات اکتشافی از کارشناسان بنیاد مسکن شهرستان دشتستان، دوازده سکونتگاه روستایی با 5582 خانوار که مشارکت بیشتری در اجرای طرح هادی روستا داشتند، به عنوان نمونه انتخاب شدند و از آن میان، به روش نمونه گیری تصادفی با توجه به رابطه کوکران، 257 خانوار به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. همچنین، 28 نفر از مسئولان روستایی (دهیار و اعضای شورای اسلامی) نیز مورد پرسش قرار گرفتند تا نتایج قابل مقایسه باشد. یافته های پژوهش نشان داد که بر اساس آزمون t تک‏نمونه ای، میزان مشارکت روستاییان در تهیه و تصویب و اجرای طرح در حد متوسط است. همچنین، متغیر میزان موفقیت در روند اجرای طرح در چند بعد بررسی شد، که میزان موفقیت در بعد مسکن با میانگین 33/3 بیش از سایر ابعاد بود و به طورکلی، در بین روستاهای مورد مطالعه، روستاهای چهار برج و طلحه، به‏ترتیب، بیشترین و کمترین میانگین را در این زمینه داشتند. همچنین، با توجه به نتایج آزمون های همبستگی و رگرسیون گام به گام، تاثیر میزان مشارکت روستاییان بر میزان موفقیت در روند اجرای طرح هادی پذیرفته شده است.
    کلیدواژگان: میزان موفقیت طرح هادی، بعد مسکن، بعد زیست محیطی، شبکه معابر، کاربری اراضی، دشتستان (شهرستان)
  • شاپور ظریفیان، سمیه لطیفی صفحات 29-53
    پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی کاربرد شیوه‏های تصمیم گیری چندشاخصه TOPSIS، SAW و تاکسونومی در سنجش سطح توسعه‏یافتگی دهستان های استان همدان انجام شد. بدین منظور، 53 متغیر در قالب هشت شاخص جمعیتی، زیربنایی، آموزشی، بهداشتی- درمانی، ارتباطی، خدماتی، اداری – سیاسی، و اقتصادی- تولیدی تعریف و وزن آنها با بهره گیری از روش های آنتروپی و AHP تعیین شد. برای مقایسه نتایج، از ضریب پراکندگی، میانگین درصد تغییرات و مجموع شدت تغییرات استفاده شد. بر اساس نتایج ضریب پراکندگی، شیوه تاکسونومی روش بهینه برای رتبه بندی است. مقایسه میانگین درصد تغییرات شیوه ها نشان داد که شیوه‏های SAW و تاکسونومی درصد تغییرات کمتری نسبت به شیوه TOPSIS دارند و روش مجموع شدت تغییرات نیز نشان داد که شیوه SAW در مقایسه با دو روش دیگر دارای کمترین شدت تغییرات است. در مجموع، سنجش سطح توسعه با استفاده از شیوه‏های SAW و تاکسونومی منطقی تر و به واقعیت نزدیک تر است.
    کلیدواژگان: تاپسیس (TOPSIS)، SAW، تاکسونومی، توسعه روستایی، سطح توسعه، همدان (شهرستان)
  • علی شریفی، اکبر زارع شاه آبادی صفحات 55-74
    تمرکز بر نواحی روستایی به عنوان بخش بزرگی از نظام اجتماعی و جمعیتی که در خود ذخایر ارزشمندی از جمله آداب و رسوم اجتماعی و منابع طبیعی را نهفته دارد، به عنوان زیربنای توسعه کشور ضروری است. مطالعه حاضر به سنجش میزان گرایش ساکنان بخش روستایی گاریزات استان یزد به مهاجرت به شهر و بررسی عوامل موثر بر آن می پردازد. روش تحقیق پیمایش بوده و نمونه آماری متشکل از 343 نفر از ساکنان 55-15 ساله این بخش روستایی است که به روش نمونه گیری چندمرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده‎‏ها از پرسشنامه استفاده شد. همچنین، عوامل موثر بر گرایش روستاییان به مهاجرت شهری در چهار عامل جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و دافعه روستا دسته بندی شد. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای نا امیدی از روستا، دافعه اقتصادی روستا، چشم و همچشمی، سن، و تحصیلات مادر به‏ترتیب بیشترین اثرگذاری را بر گرایش به مهاجرت شهری دارند؛ همچنین، عوامل اجتماعی و روانی نسبت به عوامل اقتصادی در گرایش به اتخاذ تصمیم مهاجرت نقشی تعیین کننده تر دارند.
    کلیدواژگان: روستا، گرایش به مهاجرت، دافعه روستا، گاریزات (بخش)، یزد (استان)
  • محمد مهدی مردانشاهی ، سیداسماعیل نظام‏زاده صفحات 75-96
    تحقیق حاضر با هدف شناسایی و تحلیل عوامل موثر بر قابلیت کارآفرینی زنان روستایی شکل گرفت. جامعه آماری تحقیق را 56 نفر از زنان کارآفرین روستاهای شهرستان بهشهر تشکیل دادند که به روش سرشماری بررسی شدند. ابزار تحقیق پرسشنامه‏ای بود که روایی آن با کسب نظر استادان دانشگاه و کارشناسان مربوط و پایایی آن با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ (892/0) تایید شد. برای تحلیل داده‏ها از نرم‏افزار آماری SPSS20 استفاده شد. نتایج نشان داد که رابطه‏ای معنی‏دار بین عوامل سیاست‏گذاری، اجتماعی- فرهنگی، فنی و اقتصادی با قابلیت کارآفرینی وجود دارد؛ و قابلیت کارآفرینی 93/33 درصد زنان مورد مطالعه در سطح خوب و 07/16 درصد آنها در حد ضعیف است. نتایج رگرسیون چندگانه نیز نشان داد که متغیرهای عوامل سیاست‏گذاری و اجتماعی- فرهنگی 7/22 درصد از تغییرات قابلیت کارآفرینی زنان روستایی را تبیین می‏کنند.
    کلیدواژگان: قابلیت کارآفرینی، زنان کارآفرین، زنان روستایی، کارآفرینی روستایی، بهشهر (شهرستان)
  • حجت ورمزیاری، خلیل کلانتری، رسول لوایی آدریانی، محسن صمدی صفحات 97-123
    در تحقیق حاضر، با استفاده از رهیافت نظریه داده بنیان، چالش های سیاست‏گذاری و برنامه‏ریزی توسعه روستایی در ایران در قالب رویکردی استقرایی شناسایی و تحلیل شد؛ و مشارکت کنندگان در تحقیق متشکل از خبرگان در حوزه برنامه‏ریزی و توسعه روستایی بودند که از آن میان، 28 نفر بر اساس معیار اشباع نظری و با استفاده از رویکرد نمونه گیری هدفمند و روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند. نتایج نشان داد که فقدان پارادایم و نظریه توسعه روستایی به عدم یکپارچگی نظام سیاست‏گذاری و برنامه ریزی روستایی انجامیده، که خود بر تقویت نگرش ها و باورهای تک‏بعدی و ناسازگار با نواحی روستایی و رویکردهای غیرمشارکتی تاثیر داشته است.
    کلیدواژگان: سیاست‏گذاری، برنامه ریزی، توسعه روستایی، نظریه داده بنیان
  • رویا کرمی صفحات 125-148
    مطالعه حاضر با هدف بررسی آثار اقتصادی و اجتماعی یارانه مصرفی با بهره گیری از رهیافت کمی در جامعه خانواده های روستایی شهرستان زنجان انجام شد. نمونه گیری به روش خوشه ای صورت گرفت و حجم نمونه با استفاده از رابطه کوکران معادل 270 نفر برآورد شد. ابزار تحقیق پرسشنامه بود، که روایی آن توسط پنل متخصصان و پایایی آن در یک مطالعه پایلوت بررسی شد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که ابعاد تبیین‏کننده و معنی دار اثرات اقتصادی یارانه، به‏ترتیب اهمیت، عبارت‏اند از بهبود درآمد و قدرت خرید، توسعه فعالیت های کشاورزی، و افزایش هزینه ها. نتایج در خصوص اثرات اجتماعی یارانه ها نشان داد که پنج بعد با اولویت احساس امنیت روانی و اجتماعی دارای سهم سازنده و معنی دار هستند. بر اساس نتایج، پیشنهادهایی ارائه شد مبنی بر آنکه پرداخت یارانه مصرفی به صورت هدفمند به خانوارهای آسیب پذیر انجام شود و همچنین، به منظور هدایت مصرف و فرهنگ سازی، برگزاری دوره های آموزشی حضوری و رسانه ای در دستور کار قرار گیرد.
    کلیدواژگان: یارانه، قدرت خرید، آثار اجتماعی، آثار اقتصادی، سرمایه اجتماعی، هدفمندسازی، زنجان (شهرستان)
  • یعقوب زارعی صفحات 149-171
    پژوهش کاربردی حاضر با هدف سامان‏دهی فضایی سکونتگاه های روستایی شهرستان اسفراین و با بهره گیری از فنون سطح بندی جمعیتی، سطح بندی خدماتی، اسکالوگرام و تحلیل سلسله‏مراتبی به انجام رسید. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی، شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و ابزار جمع آوری اطلاعات مبتنی بر داده های ثانویه (آمارنامه سال 1390) استان خراسان شمالی بود که طی آن، چهل مولفه در ابعاد مختلف استخراج و بررسی شدند. تحلیل یافته ها نشان داد که از میان این مولفه‏ها در 157 روستای دارای سکنه شهرستان اسفراین، تنها دسترسی به مولفه های دبستان، مسجد، شورای اسلامی، دهیار، خانه بهداشت و دفتر مخابرات قابل قبول بوده و در دسترسی به سایر خدمات، محرومیت شدید حاکم است. در نهایت، برای برقراری تعادل فضایی و خدمات رسانی مطلوب در شهرستان اسفراین (متناسب با نظام جمعیتی، نقش و جایگاه هر روستا) ، ضمن پیشنهاد یک نظام سلسله مراتبی، این شهرستان به سه منظومه روستایی، هفت مجموعه و سی حوزه روستایی تقسیم شد.
    کلیدواژگان: سامان‏دهی فضایی، سکونتگاه های روستایی، جمعیت، خدمات، اسفراین (شهرستان)
|
  • Aliakbar ANABESTANI, Mahdi JAVANSHIRI, Seyyedeh Mahdiyeh MOUSAVI Pages 1-28
    This study aimed at investigating the factors affecting the participation of rural people in the preparation process of Rural Guidance [Hadi] Plan in rural settlements. It was an applied research conducted in a descriptive-analytical method.Library-survey research and field works were used for data collection. The population included 12 rural settlements in Dashtestan County of Iran, in which the participation of the rural prople in the implementation process of the plan had been remarkably significant. In the villages, based on Cochran formula, the sample size of the households interviewed included 257 households of which 136 households had participated in the plan. In addition, 28 people from the rural authorities (including rural administrators known as Dehyar and members of the Islamic Council) were also interviewed so that we could compare the results. Research results showed that based on single sample t-test, the participation level of the rural people in the preparation, adoption and implementation of the plan was moderate; in variable of ‘success in implementation process’, the housing dimension with the mean of 3.33 was more successful and generally, among the studied villages, Chahar Borj and Talheh villages respectively had the lowest and highest means in this variable. Besides, the results of correlation and stepwise regression showed that the effects of the rural people’s participation level on the success of the Rural Guidance Plan were significant.
    Keywords: Success of Rural Guidance [Hadi] Plan, Housing Dimension, Rural Road Network, Land Use, Environmental Dimension, Dashtestan (County)
  • Shapour ZARIFIAN, Somayeh LATIFI Pages 29-53
    This was a comparative study of the application of MADM techniques in measurement of rural development level in Hamadan province of Iran. To this end, 53 variables were defined in eight indicators of demographic, infrastructure, education, health, communication, services, institutional and economic. The weights of these indicators were determined by using AHP and Entropy methods and combining their results. Then, the development levels of subdistricts were measured by using TOPSIS, SAW and Numerical Taxonomy techniques. To compare the results of these techniques, coefficient of dispersion, mean percentage difference and sum of difference intensity were applied. Based on comparing the results of coefficient of dispersion, the Numerical Taxonomy technique was found to be an optimum method for ranking and the SAW and TOPSIS techniques less precisely ranked the rural areas. Comparing the mean percentage differences of the techniques showed that SAW and the Numerical Taxonomy had less percentage of variation compared to TOPSIS. Also, according to the sum of difference intensity, SAW technique had the lowest difference intensity compared to the other two.
    Keywords: TOPSIS, SAW, Numerical Taxonomy, Rural Development Level, Measurement of Development Level, Hamadan (Province)
  • Ali SHARIFI, Akbar ZARE SHAHABADI Pages 55-74
    This study aimed at evaluating the tendency to migrate to the city and investigating its effective factors in residents of Garizat rural district in Yazd province of Iran. It was conducted in a survey method and the statistical sample consisted of 343 residents aged 15-55 years old in this rural district selected by multi-stage sampling. A questionnaire was used to collect data. The factors affecting the rural people’s tendency to urban migration were classified in four factors including population, economic, social and repulsion of the village. The results of multiple regression analysis showed that disappointment of villages, rural economic repulsion, eye and mind, age, and mother education variables had the most effect on the tendency to migrate to the city, respectively. The study results showed that social and psychological factors played a more decisive role in the tendency to make immigration decisions than economic factors.
    Keywords: Village, Tendency to Migrate, Rural Repulsion, Garizat (Rural District), Yazd (Province)
  • Mohammad Mahdi Mardanshahi, Seyyed Esmaeil NEZAMZADEH Pages 75-96
    This study aimed at identifying and analyzing the factors affecting the rural women's entrepreneurial capabilities. The population of the study included 54 women entrepreneurs of villages in Behshahr County of Iran, who were selected by census method. The instrument used was a questionnaire, the validity of which was confirmed by a panel of experts, and its reliability was reported 0.892 (by Cronbach's alpha). In order to analyze the data, SPSS20 software was used. The results showed that there was a relationship between the policy, social-cultural, technical and economic factors and the entrepreneurship capabilities. The entrepreneurial capabilities in 33.93 percent of the studied women were at good level and in 16.07 percent of them were at weak level. The multiple regressions showed that policy and social-cultural factors could explain 22.7 percent of variation of entrepreneurial capabilities.
    Keywords: Entrepreneurial Capabilities, Women Entrepreneurs, Rural Women, Rural Entrepreneurship, Behshahr (County)
  • Hojjat VARMAZYARI, Khalil KALANTARI, Rasool LAVAEI ADARYANI, Mohsen Mohsen SAMADI Pages 97-123
    Because of some problems and challenges in policy-making and planning of rural development, the national development programs of Iran have mainly failed in achieving their goals in the rural areas. Hence, the main purpose of this study was to identify and analyze the challenges of rural development policy-making and planning in Iran. These challenges were identified and analyzed in the form of inductive approach by using grounded theory approach. The participants consisted of all experts in rural development and planning area. The purposeful and snowball sampling methods were used to select 28 experts, based on theoretical saturation criterion. The results showed that the lack of development paradigm and theory led to the lack of integrity in rural policy-making and planning system, resulting in the reinforcement of one-dimensional, reductionist and incompatible attitudes and beliefs about rural areas as well as non-participatory approaches.
    Keywords: Policy-Making, Planning, Rural Development, Grounded Theory
  • Roya Karami Pages 125-148
    This study aimed to investigate the economic and social effects of consumption subsidy using quantitative approach in the population of rural people in Zanjan County of Iran. For this purpose, it used a cluster sampling method and the sample size of 270 was calculated using the Cochran formula. The research tool was a questionnaire, the validity of which was assessed using a panel of experts, and its reliability was evaluated in a pilot study. The results of factor analysis showed that the significant dimensions contributing to economic effects of the targeted subsidies with respect to their importance included growing the incomes and the purchasing power, developing agricultural activities, and rising costs. The results regarding the social effects of the targeted subsidies showed that five dimensions with priority of psychological and social sense of security had significant and constructive contribution. Based on the results, it was suggested that consumption subsidy payments needed to be targeted toward vulnerable households. Likewise, in order to guide the consumption and establish its true culture, holding the training courses in person or through media was suggested.
    Keywords: Economic Effects, Social Effects, Consumption Subsidy, Costs, Purchasing Power, Social Capital, Luxury Consumption, Zanjan (County)
  • yaghoub zarei Pages 149-171
    This research aimed at arranging spatial settlements in Esfarayen County of Iran. It was an applied research using demographic leveling techniques, service leveling, scalogram and hierarchical analysis. The research was conducted in a descriptive-analytical method. The required information was collected in a library method by the instrument based on secondary data of North Khorasan province of Iran (Statistics of 2011), during which 40 components were extracted and placed in different dimensions. The analysis of findings showed that among the 40 components surveyed in 157 inhabited villages of the county, only access to elementary school, mosque, Islamic Council, Rural Assistant Officer [Dehyar], Health House and telecommunication office was acceptable, and there was a strong deprived access to other services. Eventually, to balance the space and the best service in the county (proportionate to the demographic system, the role and the position of each village), a hierarchical system was suggested and this county was divided into three rural towns, seven rural sets and thirty rural areas.
    Keywords: Spatial Arranging, Rural Settlements, Population, Services, Esfarayen (County)