فهرست مطالب

  • پیاپی 118 (بهار 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/02/04
  • تعداد عناوین: 7
|
  • غلامرضا قهاری ، سعید نبی پی لشکریان، سید حمید مصباح صفحات 2-12
    کمبود آمار و نیاز کارشناسان به اطلاع از میزان فرسایش و رسوب دهی حوزه های آبخیز در مناطق مختلف کشور، استفاده از مدل های تجربی را اجتناب ناپذیر ساخته است. یکی از این مدل ها اف اس ام است. هدف از اجرای این تحقیق بررسی کارآیی این مدل در استان فارس است. پنج حوزه ی آبخیز کوچک در استان فارس انتخاب شد. در خروجی این حوزه های آبخیز، بندهای خاکی و سنگی - ملاتی بنا شده اند. این بندها سرریز ندارد و سن بیشتر آن ها نزدیک به 10 سال است. مقدار رسوب های ته نشین شده در آب گیر آن ها با استفاده از نقشه برداری به دست آمد. وزن مخصوص ظاهری رسوب ها با عملیات صحرایی تعیین، و حجم رسوب ها با درنظرگرفتن سال های رسوب گیری به وزن تبدیل شد. نرخ فرسایش پذیری حوزه های آبخیز با استفاده از مدل اف اس ام تعیین شد. نتایج نشان داد که استفاده از مدل اصلی اف اس ام برای حوزه های آبخیز پژوهش بیش برآوردی بسیار زیادی را نشان داده است و کارآیی ندارد. میانگین نسبی مربعات خطای مدل واسنجی شده 0/246 محاسبه شد، که نشان دهنده ی خطای کم مدل واسنجی شده است. نتایج برآوردشده ی مدل واسنجی شده ی اف اس ام با مقادیر رسوب های اندازه گیری شده حاکی از تطابق 75 % این مدل است، بنابراین می توان نتایج برآورد مدل واسنجی شده را پذیرفت.
    کلیدواژگان: بندهای کوتاه، حوزه آبخیز، فرسایش‎پذیری حوزه آبخیز ، مدل‎های تجربی
  • تیمور تیموریان ، سادات فیض نیا، سیدداود سیدعلی خانی صفحات 13-22
    اقدام های آبخیزداری شامل روش هایی برای ایجاد، افزایش و حفظ پوشش گیاهی، برای کاهش روان آب، مهارکردن سیل و کاهش فرسایش و غلظت رسوب در حوزه ی آبخیز است. عملیات اجرایی آبخیزداری در حوزه ی آبخیز فشند هشتگرد از 1375 تا 1377 با هدف تاخیر در بروز سیل انجام شده است که باعث افزایش زمان تمرکز، تخلیه ی تدریجی روان آب، تزریق و کاهش زیان ها در زیر حوزه های تغذیه کننده می شود. در این مطالعه، برای ارزیابی اثرهای اقدام های انجام شده در منطقه از تحلیل اثرهای کیفیت آب، منحنی جرم مضاعف و مواد معلق استفاده شد. نتایج نشان دهنده تاثیر مثبت اقدام های آبخیزداری است. به طوری که با انجام اقدام های آبخیزداری نسبت کلسیم به منیزیم افزایش، و غلظت رسوب خروجی از حوزه آبخیز کاهش چشم گیری داشته است. شیب خط منحنی جرم مضاعف بارندگی-روان آب از0/3336 به 0/2033، و 60 % کاهش پیدا کرده، و میزان بار معلق از 1480 تن در سال به 317 تن در سال، و به میزان 4/66 برابر کاهش یافته است. پرشدن سراب اکثر سازه های آبخیزداری سنگی ملاتی، تورسنگ و سنگی نیز موید این مطلب است که سازه های آبخیزداری، به خصوص در دوره ی اول بعد از اقدام های آبخیزداری، یعنی از سال تاسیس تا سال 1382 نقش خود را به خوبی در منطقه ایفا نموده، و میزان روان آب و بار معلق خروجی را از حوزه ی آبخیز به میزان زیادی کاهش داده ا ند.
    کلیدواژگان: اقدام های آبخیزداری، حوزه ی آبخیز فشند، رسوب معلق، منحنی جرم مضاعف
  • معصومه زارع ، محمد شعبانی، سید مسعود سلیمان پور، امین رستمی راوری صفحات 23-36
    زمین لغزش یکی از مهم ترین عوامل فرسایش خاک و از جمله بلایای طبیعی است که هر ساله زیان های مالی و جانی فراوانی را به همراه دارد. از این رو شناسایی این پدیده، عوامل موثر در وقوع زمین لغزش، و تعیین مناطق حساس برای کاهش زیان های ناشی از آن ضروری است. هدف از این مطالعه ارزیابی خطر زمین لغزش در حوزه ی آبخیز خارستان اقلید فارس است. ابتدا نقشه ی هر یک عوامل موثر بر وقوع زمین لغزش شامل شیب، جهت، ارتفاع، بارش، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از آب راه، زمین شناسی و نقشه ی پراکنش زمین لغزش منطقه تهیه شد. برای تعیین نرخ هر یک از عوامل موثر در وقوع لغزش، لایه های اصلی و نقشه ی پراکنش زمین لغزش ادغام، و سپس با استفاده از مدل های ال. ان. آر. اف و دبلیو. آی. ان. اف محاسبه شد. سپس، با هم پوشانی لایه های مختلف، نقشه ی پهنه بندی خطر زمین لغزش تهیه شد. در نهایت، برای انتخاب مدل برتر، از سه شاخص، شاخص زمین لغزش، نسبت تراکم و مجموع کیفیت استفاده شد. نتایج نشان داد که 17/59 و 79/63 % از حوزه به ترتیب در پهنه ی خطر زیاد و خیلی زیاد قرار دارند. مقدار مجموع کیفیت در مدل ال. ان. آر. اف 4/52 % است، که بر اساس آن می توان نتیجه گیری کرد که عمل کرد مدل ال. ان. آر. اف برای پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوزه ی آبخیز خارستان اقلید بهتر است.
    کلیدواژگان: استان فارس، ال.ان.آر.اف، حوزه ی آبخیز خارستان، دبلیو.آی.ان.اف، زمین لغزش
  • علیرضا عباسی ، محمدرضا نگهدارصابر صفحات 37-45
    این پژوهش برای تعیین مناسب ترین روش کاشت بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl var persica Zohary) در طرح های احیا و غنی سازی جنگل در منطقه ی چنارفاریاب کوهمره سرخی استان فارس در مدت سه سال انجام شد. با هدف تامین رطوبت لازم برای رشد نهال های بلوط، چهار روش کاشت در قالب طرح آماری کرت های یک بار خردشده با عامل اصلی مبداء کاشت (بذر و نهال) ، و روش های جمع آوری آب شامل روش چاله ی کاسه یی، جویچه، سکو و چاله ی مستطیلی در چهار تکرار به همراه تیمار شاهد در عرصه بررسی شد. نتایج نشان داد که درصد زنده مانی نهال کاری و بذرکاری در سال‎های بررسی شده روند نزولی داشته است. بین روش های کاشت بذر و نهال تفاوت معنی دار آماری وجود نداشت. روش های کاشت در سطح یک درصد تفاوت آماری داشت، ولی اثرهای متقابل کاشت بذر و نهال، و روش های کاشت با هم تفاوت معنی داری نداشت. در کشت با بذر روش چاله ی کاسه یی، و پس از آن چاله ی مستطیلی و جویچه بیشترین درصد زنده مانی را نشان داد، و بیش ترین درصد زنده مانی در کاشت نهال در روش چاله ی مستطیلی، و پس از آن چاله ی کاسه یی و سکو بود. روش کاشت چاله ی کاسه‎ یی و چاله ی مستطیلی مناسب‎ترین روش در حفظ آب دردست رس گیاه برای جنگل‎کاری بلوط است، روشی که عمدتا صاحبان و پیمان‎کاران عرفی به کارمی برند.
    کلیدواژگان: بلوط، ترانس، جویچه، چاله ی کاسه یی، چاله ی مستطیلی
  • جلال محمودی، شهرام فروتن، سیده خدیجه مهدوی صفحات 46-59
    مشارکت بهره برداران در احیای حوزه های آب خیز و حفاظت از آن ها اهمیت زیادی دارد. این تحقیق با هدف بررسی عوامل موثر بر اندازه ی مشارکت دام داران در اجرای طرح های مرتع داری درحوزه ی آب خیز کیاسر شهرستان ساری انجام شد. این تحقیق به روش توصیفی پیمایشی و نمونه گیری تصادفی ساده انجام شد. جامعه ی آماری شامل 361 نفر از بهره برداران منطقه بود و حجم نمونه با استفاده از رابطه ی کوکران 73 نفر تعیین شد. اطلاعات لازم با روش پرسشنامه در قالب طیف لیکرت جمع آوری شد و تحلیل داده ها با نرم افزار اس پی اس اس. 19 انجام شد. برای تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون، آزمون تحلیل واریانس و رگرسیون چندمتغیره استفاده شد. نتایج نشان داد که اندازه ی مشارکت درطرح ها در حد متوسط بود و میانگین آن در طرح ها با میزان تحصیلات، پایگاه اقتصادی و نوع مشارکت اختلاف معنی داری وجود نداشت. هر چه اندازه ی آگاهی از طرح ها و اندازه ی سرمایه ی اجتماعی بالاتر بود، اندازه ی مشارکت آن ها در طرح های مرتع داری نیز افزایش یافت. با توجه به نتایج، متغیر اندازه ی آگاهی از طرح های مرتع داری بیشترین تاثیر را بر اندازه ی مشارکت بهره برداران در طرح های مرتع داری داشته است.
    کلیدواژگان: حوزه آب خیز کیاسر، طرح های مرتع داری، مشارکت
  • مهدی مردیان ، کریم سلیمانی، کاکا شاهدی، عطااله کاویان، فریدون قدیمی صفحات 60-72
    شفاف سازی تغییرات عرضه ی موادمعلق در مقیاس های زمانی برای برنامه های مدیریتی ضروری است. در این پژوهش تغییرات انتقال مواد معلق در مقیاس های زمانی در رود ماربره ی دره تخت، لرستان بررسی شد. چهار دیدگاه آستانه ی فصلی، فصلی، سالانه و دوره ی کاربری زمین بر اساس داده های اندازه گیری شده ی 95–1350 با استفاده از روش های آماری تحلیل شدن. آب دهی آستانه ی فصلی با استفاده از بهترین توزیع آماری برای دوره ی بازگشت 2 سال تعیین،و روابط آب دهی- موادمعلق برای رویدادهای بزرگ و کوچک تهیه شد. برای مقیاس کاربری زمین نیز نقشه ی کاربری زمین سال های 1377 و 1395 با فن آوری سنجش ازدور تهیه شد. براساس نتایج، بیش ترین ظرفیت انتقال موادمعلق مربوط به روی دادهای بیش تر از آستانه ی بهار است که شیب منحنی سنجه ی آن 1/469 است. تغذیه و ظرفیت انتقال موادمعلق در آب دهی های بیش تر از آستانه ی پاییز بیش تر از زمستان است. در دوره ی کاربری زمین، هرچند تغییر کاربری مرتع به دیم مشاهده شد، اما تاثیر سایر دخالت های انسانی مانند احداث 2 سد مخزنی و بندهای پرشمار در سرشاخه ها، منجر به کاهش میانگین انتقال موادمعلق روزانه متناسب با کاهش آب‎دهی پاییز، زمستان و بهار شده است.
    کلیدواژگان: آب دهی آستانه، الگوهای زمانی، تغییر کاربری زمین، کارآیی مدل، منحنی سنجه موادمعلق
  • مهین کله هویی، عطااله کاویان ، لیلا غلامی، زینب جعفریان صفحات 73-82
    فرسایش خاک مشکلی جهانی است که به طور جدی منابع آب و خاک را تهدید می کند. این پژوهش برای بررسی اثر پوشش حفاظتی کاه وکلش کلزا بر تغییرات روان آب و رسوب در مقیاس کرت های آزمایشگاهی با استفاده از شبیه ساز باران انجام شد. سه سطح پوشش حفاظتی 25، 50 و 75 % خاک پوش‏ و یک تیمار شاهد (بی پوشش حفاظتی) با سه تراز رطوبت 15، 20 و 30 %، در سه تکرار انتخاب شد. نتایج نشان داد که اعمال تیمار حفاظتی کاه وکلش کلزا تاثیر معنی داری بر کاهش روان آب و رسوب داشته است. مشخص شد که در تمام ترازهای رطوبت در هر سه سطح پوشش حفاظتی، حجم روان آب به ترتیب 13/144 و 26/29 و31/52 %، و رسوب به ترتیب 41/21 و 72/4 و 78/78 % کاهش یافته است. این روند کاهشی با افزایش پوشش حفاظتی از بی پوشش به پوشش های وسیع تر بیش تر بود، به طوری که کم ترین اندازه ی روان آب (1821 میلی لیتر) و رسوب تولیدشده (58 گرم) در پوشش حفاظتی 75% با رطوبت 15 %، و بیش ترین اندازه ی تولیدشده در تیمار بی پوشش حفاظتی (شاهد) در تراز رطوبت 30% (5501 میلی لیتر و 522 گرم) بود. با افزایش تراز رطوبت، اندازه ی روان آب و رسوب تولیدشده افزایش یافت. علاوه برآن، در همین ترازهای رطوبت، پس از اعمال پوشش حفاظتی تولید روان آب و رسوب کم تر شد.
    کلیدواژگان: ترازهای رطوبت، شدت بارش، فرسایش خاک، کرت های آزمایشگاهی، مدت بارش
|
  • Gholamreza Ghahari , Saeed Nabipay Lashkarian, Seyed Hamid Mesbah Pages 2-12
    The scarcity of reliable data for the rate of erosion and sedimentation on numerous watersheds all over the country makes the application of empirical models inevitable. One of these models is the Factorial Scoring Model (FMS). The purpose of this research was to evaluate the model's efficiency in the Fars Province This study was conducted on 5 small watersheds where small check dams of the masonry and earth types were constructed at their outlets. These structures did not have spill ways; therefore, all the bed and suspended loads were retained on their upstream for a duration of 10 years. The volume of sediment deposited in reservoirs was obtained, by surveying. The bulk density (BD) of each sediment mass upstream of the check dams was determined at the site and the volume was converted into using the individual BDs. The tonnage of sediment was also determined by the FMS model. The results indicated that the uncalibrated FMS model overestimated the eroded materials. The relative root mean square error (RRMSE) of the model was 0.246, which indicated a low level of the error of the model. Results of the calibrated FMS model indicated a 75% compliance of the model; therefore, we can accept the estimated results of this model as somewhat reliable.
    Keywords: empirical model, erodibility of basins, small dam, watershed
  • Teimur Teimurian , Sadat Feiznia, Seyyed Davod Seyyedalikhani Pages 13-22
    Watershed management measures are ways and means to restore, enhance and maintain vegetative cover in order to reduce runoff, control flood and reduce erosion and sediment concentration in the watershed. Soil and water conservation structures (SWCS) were installed on the Fashand Catchment, Hashtgerd during the 1996–1998 period with the aim of delaying the onset of flooding, increasing the time of concentration, decreasing the runoff discharge, recharging groundwater and reducing damage on the sub-basins. The study was designed to evaluate the effects of those structures not only on the outflow of the basin, but also on the water quality. To this end the double mass analysis was performed. The results indicated the positive impact of the SWCS. The ratio of calcium to magnesium had increased, and the sediment concentration of the basin discharge had dramatically decreased. The slope of the double-mass curve of rainfall-runoff had decreased from 0.3336 to 0.2033, i.e. by 60 percent; the mean annual suspended load had decreased from 1480 tons to 317 tons, a 4.66 fold reduction. The SWCS had effectively trapped the bed and suspended loads up to 2003, when their upstream reservoirs were overflowed with sediment.
    Keywords: double- mass curve, Fashand Catchment, suspended load, watershed measures
  • Masoomeh Zare , Mohammad Shabani, Seyed Masoud Soleimanpour, Amin Rostami Ravari Pages 23-36
    Landslide is one of the most important factors of soil erosion, and is a natural disaster that makes numerous financial and life damages each year. Therefore, identifying this phenomenon, effective agents in landslide occurrence, and determination of susceptible areas is necessary for reducing damages of this phenomenon. The aim of this study is to evaluate landslide hazards in the Kharestan Watershed, Fars Province. Firstly, maps of the main factors affecting landslide occurrence including slope, direction, height, rainfall, distance from fault, distance from the road, distance from the waterway, land use, lithology and landslide were prepared. Each basic layer and landslide map was integrated to compute the rate of each parameter using LNRF and WINF models. Then, with overlapping different data layers, landslide hazard zonation maps were prepared. Finally, three indices including Landslide index (Li), Density ratio (Dr), and Quality summation (Qs) were used in order to choose the premier model. Results showed that in the LNRF model 17.59 and 79.63% of watershed were located in high and very high zone of risk map respectively. The quantity of Qs in the LNRF model is 4.52%. Based on these results it can be concluded that LNRF model shows a better performance for landslide hazard zonation.
    Keywords: Fars Province, Kharestan watershed, landslide, LNRF, WINF
  • Alireza Abbasi , Mohammadreza Negahdarsaber Pages 37-45
    This research was carried out to determine the most suitable method of collecting rainwater for Persian oak (Quercus brantii Lindl var persica Zohary) planting in forest regeneration and enrichment projects in Chenarfaryab Kohmareh Sorkhi region of Fars province during three years. In order to provide the moisture necessary for the growth of oak seedlings, four sowing methods were used in the form of a split plot design with the main source of seeding (seed and seedling), and methods for collecting water including hollowing, barley, platform and pothole. Treatments were carried out in four replicates along with control treatment in the field. Results showed that the percentage of seeds and seedlings in the studied years had declining trends. No significant difference was observed between seed and seedling methods. Sowing methods had a statistically significant difference at 1% level, but there was no significant difference in reciprocal effects of seed and seedling sowing and planting methods. In seed planting, rectangular, pitch hole, and furrow showed the highest percentage of survival, while rectangular pitch, pitch hole, and trace method had the highest percentage of survival, respectively in planting of the seedlings. In this way, rectangular and pitch hole planting methods are the most suitable methods for preserving the water available for oak forests, a method commonly used by the owners and contractors.
    Keywords: banquet, bowl pitting, furrow planting, oak tree, rectangle pitching
  • Jalal Mahmoudi, Shahram Fouroutan, Seyedeh Khadijeh Mahdavi Pages 46-59
    Participation of beneficiaries in the restoration and protection of watersheds is very important. This research aimed to investigate the factors affecting beneficiaries' participation in the implementation of rangeland management plans on Kiasar Watershed in the of Sari County. This research was a descriptive-survey type based on the simple random sampling method. The surveyed population consisted of 361 beneficiaries of the Kiasar Watershed of which 73 were selected according to the Cochran formula. The required data were collected through filled questionnaires based on the Likert Spectrum Form and analyzed using the SPSS ver.19. analyses provided the Pearson correlation coefficient, the ANOV, and the multivariat regressions. The Results indicated that the level of participation in implementing the plans was moderate. Moreover, there were no significant differences between the participants based on their education level, wealth and degree of cooperation in achieving the objectives of the plans. Results Participation in the range management plans was positively correlated with the education level, wealth and social status. A significant finding of this research is awareness of the successfully implemented range management plans encourages the active participation of the beneficiaries in executing new projects.
    Keywords: participation, range management plans, Kiasar Watershed Basin
  • Mehdi Mardian , Karim Solaimani, Kaka Shahedi, Ataollah Kavian, Fereydoon Ghadimi Pages 60-72
    Clarification of suspended load (SL) supply variations at different temporal scales is essential to provide a logical management program. In this study, the SL transport variations were investigated at different time scales in the Marboreh River, Darreh-Takht, Lorestan Province, Iran. The four seasonal, seasonal threshold, annual and land use period approaches were analyzed using statistical methods based on the collected data from 1971 to 2016. The seasonal threshold runoff was determined using the best statistical distribution for the return period of 2 years, and the SL concentration-runoff relationships were prepared for large and small events. The land use map was prepared using remote sensing data for the years 1977 and 2016. According to the results, supply and SL transport capacity were high in the large events of spring, when the slope of the sediment rating curve is 1.469. The supply and SL capacity for large events of the autumn was higher than that of the winter. In the study period, although the land use change from rangeland to dry-farming was observed, the impact of other human activities including dam construction on the tributaries has caused a decrease in the mean SL transport, corresponding with the daily runoff in autumn, winter and spring.
    Keywords: land use change, model efficiency, sediment rating curve, temporal patterns, threshold runoff
  • Mahin Kale hoei, Ataollah Kavian , Leila Gholami, Zeinab Jafarian Pages 73-82
    Soil erosion is a global problem that seriously threatens soil and water resources. This research was conducted to study the effect of protection of colza straw on runoff and sediment yield from the laboratory plots using the rainfall simulator. Three coverage of 25, 50 and 75% of colza straw mulches and a control treatment (without coverage) were considered with three moisture levels of 15, 20 and 30% in three replications. The results showed that colza straw had a significant effect on runoff and sediment reduction. All moisture levels in three protective coverage levels decreased runoff volume by13.14, 26.29 and 31.52%, respectively, and sediment yield by 41.21, 72.4 and 78.78%, respectively. With increasing of protection coverages from no cover to the higher coverages, the trend of runoff and sediment yield decreased, so that the lowest amount of runoff (1821 ml) and sediment yield (58 g) were measured in the protective coverage of 75% with the moisture of 15%. The highest amount of runoff (5501 ml) and sediment yield (522 g) were observed in the control treatment at a moisture level of 30%. With increasing the moisture levels from the amount of runoff and sediment yield increased. Moreover, by applying the protective cover, runoff and sediment yield decreased at the same moisture levels.
    Keywords: laboratory plots, moisture levels, rainfall duration, rainfall intensity, soil erosion