فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال ششم شماره 1 (تابستان 1397)
  • سال ششم شماره 1 (تابستان 1397)
  • 216 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1397/06/06
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سیدمحمدهاشم پورمولا ، مسلم باقری، زهرا مهربان صفحات 7-30
    امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یکی از مهم ترین آموزه های دین مبین اسلام ضامن اقامه شریعت و حدود الهی است. اجرای این فریضه به گونه ای صحیح، ره آوردهای گسترده دنیوی و اخروی، در سطح فردی و اجتماعی به همراه دارد و جامعه را در مسیر رستگاری پیش خواهد برد. مقاله حاضر با هدف ارائه مدلی از امر به معروف و نهی از منکر به منظور شناسایی اجزای گوناگون این مفهوم نگاشته شده است. بنابراین، ضمن بهره گیری از مفهوم مدیریت زنجیره نتایج و روش تحلیل محتوای کیفی مدلی متشکل از ورودی ها (شرایط واجب شدن، ویژگی های آمرین و ناهیان، دلایل ترک این فریضه، علل گرایش به معاریف و منکرات) ، فرایندها (مراتب و روش های امر به معروف و نهی از منکر) ، خروجی ها (فردی و جمعی) ، پیامدها (اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، مذهبی، فرهنگی و قانونی) و تاثیرات (دنیوی و اخروی) ارائه شده است. مطالعه عمیق در موضوع برای توان مندسازی آمران و ناهیان این فریضه الهی، شناخت اصولی انگیزه های انجام منکر و ارائه راه کارهایی جهت رفع آن، فرهنگ سازی در سطح جامعه برای اجرای این فریضه الهی و رواج آن، طراحی مکانیزم های دقیق تربیتی برای اجرای امر به معروف و نهی از منکر به گونه ای اثربخش از جمله راه کارهای تقویت بخش ورودی و فرآیند جهت رسیدن به پیامدها و تاثیرات مطلوب است.
    کلیدواژگان: امر به معروف، نهی از منکر، مدیریت زنجیره نتایج، تحلیل محتوای کیفی
  • بهروز سپیدنامه ، مقصود فراست خواه، جبار رحمانی صفحات 31-61
    مفهوم دین و دین داری به سبب اهمیت آن ها در زندگی انسان، از دیرباز مورد توجه بسیاری از اندیشمندان و دین پژوهان بوده است. مطالعات انجام شده در این حوزه شامل پیمایش های کمی درباره سنجش میزان دین داری کنش گران و ارتباط متقابل آن با متغیرهای مختلف، مطالعات کمی و کیفی در رابطه با انواع دین داری و مطالعات اسنادی درباره تحولات دین داری در ایران است. مهم ترین خلاء موجود در این مطالعات، توجه اندک پژوهشگران به مفاهیم اساسی و بومی سازی آن ها ست. سرمایه دینی از جمله این مفاهیم اساسی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این مقاله تلاش شده با روش اسنادی، نخست به تبارشناسی مفهوم سرمایه دینی از نظر اندیشمندان پرداخته و آن گاه مولفه های بومی شده سرمایه دینی متناسب با جامعه ایران تدوین شده و در پایان تعریفی متناسب از سرمایه دینی ارایه گردد.
    کلیدواژگان: سرمایه دینی، سرمایه اجتماعی، تبارشناسی، جامعه ایرانی
  • حسین حسن زاده صفحات 62-90
    استیفای حق تاهل، به معنای توانایی در تشکیل خانواده و بهره مندی از ارضای جنسی به طور مشروع است. استیفای این حق در شرایط امروز برای برخی از افراد جامعه، بسیار سخت گردیده است. سئوال این است که استیفای حق تاهل دارای چه کارکردهای اجتماعی (پنهان و آشکار) است؟ برای پاسخ به این مسئله، پس از ایضاح مفهومی بعضی از واژگان و ذکر موارد بروز و ظهور حق تاهل، با استفاده از روش عقلی و نقلی، آثار اجتماعی آن بیان گردیده است. این آثار عبارتند از: 1. گسترش عدالت جنسی به عنوان مصداق عدالت فراگیر؛ 2. ترویج عفت اخلاقی به عنوان مصداق ترویج فضایل اخلاقی؛ 3. جلوگیری از رذیله شره جنسی؛ 4. حفظ نسل؛ 5. تامین امنیت روحی، روانی و عاطفی به عنوان مصداق تامین امنیت. نحوه استیفای حق تاهل نیز در شرایط فعلی - که متفاوت با زمان پیامبر گرامی (ص) است - عبارتند از: تعیین متولی خاص برای این امر؛ ارائه مجموعه ای از پیوست فرهنگی با هدف شکسته شدن قبح تعدد زوجات و ازدواج موقت و رفع موانع قانونی تعدد زوجات و وضع قوانین لازم برای تسهیل آن.
    کلیدواژگان: عزب، حق تاهل، کارکردهای اجتماعی، تعدد زوجات، ازدواج موقت
  • وحید مقدم صفحات 91-115
    بر اساس معمای ایسترلین، رفاه و آسایش خاطر مردم یک کشور بستگی کامل به تولید سرانه آنها ندارد. یکی از نظریاتی که برای حل این معما مطرح شده، نقش کالاهای غیرمادی در ایجاد رفاه است که نهاد خانواده نقش به سزایی در تولید این کالاها دارد. خانواده نه تنها محل مصرف کالاها و خدمات و عرضه کننده عوامل تولید همچون نیروی کار و سرمایه، بلکه تولید کننده طیف متنوعی از کالاهای غیرمادی - همچون حمایت عاطفی - است که موجب افزایش رفاه شده یا زمینه ساز آن هستند. اسلام از جامع ترین اندیشه هایی است که خانواده را تولیدکننده کالاهای غیرمادی می داند. خانواده در اسلام یک نهاد مقدس و دارای کارکردهای متنوعی است که مهم ترین آن ها قرارگرفتن خانواده در خدمت کمال انسان است. خانواده با قرائت اسلامی نه تنها به تولید کالاهای مادی و غیرمادی بلکه به تولید کالاهای معنوی - کالاهایی که انسان برای رسیدن به کمال خود بدان نیازمند است - نیز می پردازد. مقاله حاضر نشان می دهد خانواده ایده آل اسلامی - مرکب از زوجین و فرزندان به مثابه سخت افزار و آموزه های اسلامی به مثابه نرم افزار - با بهره مندی از لذات و ارضای امیال گوناگون خود، اولا به آسایش خاطر دست می یابند و ثانیا زمینه لازم رسیدن خود به کمال را فراهم می کنند. بدین ترتیب، تخریب نهاد خانواده، زمینه کاهش رضایت خاطر و کمال انسان حتی با وجود افزایش درآمد را ایجاد می کند.
    کلیدواژگان: خانواده اسلامی، معمای ایسترلین، رفاه، تولید سرانه، کالاهای غیرمادی
  • فاضل حسامی، زهره باقری صفحات 116-139
    رسول خدا (ص) در زمان ها و مکان های متفاوت و نیز با اقشار گوناگون تعامل هایی متناسب با شرایط داشته است. در دوران اقامت در مدینه کنش های آن حضرت (ص) به صورت خاص و از ابعاد گوناگون قابل بررسی و الگوبرداری است. یکی از این ابعاد، تعاملات اجتماعی پیامبر (ص) با زنان است. نوشتار حاضر درصدد پاسخ به این پرسش است که «تعامل پیامبر (ص) با حضور اجتماعی زنان در مدینه چگونه بوده است؟». در پاسخ به این سوال که با روش حضور و غیاب ذهنی صورت گرفته، معلوم می گردد که رسول خدا (ص) در تعامل با زنان مدینه، اعتدال در کنش را پیشه کرده که تحلیل این تعامل ها، می توان به اصول حاکم بر آنها دست یافت. پیامبر زنان را در امور سیاسی جامعه سهیم کرد. بیعت زنان، مشارکت آن ها در هجرت ها و حضور آن ها در جنگ ها به منظور پشتیبانی، تدارکات و مانند آن، بهترین گواه بر این ادعا است. زنان در تعاملات خود با پیامبر (ص) نیز به دنبال آگاهی و به دست آوردن حقوقی بودند که در جامعه جاهلی نادیده انگاشته شده بود.
    کلیدواژگان: تعامل اجتماعی، پیامبر(ص)، زنان مدینه، حضور اجتماعی، حقوق زنان
  • کریم خان محمدی، حکیمه احسانی صفحات 140-169
    خون بس، از رسوم سنتی بخشی از ایلات کشور برای حل منازعات قومی و نوعی قرارداد اجتماعی با سازوکارهای بومی برای رفع شکاف های به وجود آمده میان اقوام و احیاء انسجام و همبستگی ایلی است. در این سنت قومی، زنان بخشی از دیه مقتول محسوب می شوند. این پدیده اجتماعی، در میان مردم ایل بهمئی ساکن در منطقه صیدون خوزستان و در محدوده مکانی جنوب غربی ایران نیز جاری بوده است. چیستی، عوامل، کنش گران، کارکردها و آثار اجتماعی این پدیده از مسائلی است که نیاز به مطالعه و کنکاش جدی دارد. نوشتار حاضر برگرفته از پژوهشی جامع با هدف پاسخ به مسائل مذکور است که در سال 1396، با رویکرد انسان شناختی و با روش میدانی و بهره گیری از تکنیک های مصاحبه، مشاهده و بررسی اسناد مکتوب و قراردادهای غیرمکتوب به انجام رسیده است. بر اساس یافته های پژوهش: محدودیت سرزمینی، قراردادهای ایلی و نظام ایلخانی از زمینه های این پدیده و قتل، جرح و خسارت از عوامل مهم آن است و کارکردهایی مانند: وحدت ایلی، رفع اختلافات، گسترش جمعیت و نظام خانواده، حفظ انسجام و نیز کنشگرانی همچون بزرگان، کدخداها و زنان دارد. «خون بس» گرچه دارای آثار کوتاه مدت قومی بوده اما در بلندمدت پیامدهای نامطلوبی برای برخی کنشگران در پی داشته است؛ ضمن آنکه ابعادی از آن با آموزه های اسلام ناهمخوانی دارد.
    کلیدواژگان: خون بس، صیدون، ایل بهمئی، آداب ورسوم، منازعات قومی
  • مهدی منتظر قائم، مسعود رئوف صفحات 170-198
    از میان ابعاد سه گانه بررسی تلویزیون که شامل: تولید، محتوا و مخاطب است، به طور ویژه درباره بررسی آسیب شناسی فرآیندهای تولید برنامه ماه عسل از دیدگاه صاحب نظران حوزه فرهنگ و رسانه است. در این پژوهش از ادبیات مفهومی متناسب با حوزه فرایند تولید رسانه استفاده شد و روش تحقیق آن مطالعه کیفی است که با بهره گیری از تکنیک مصاحبه عمیق با متولیان تولید و صاحب نظران صورت گرفت. بر اساس یافته های تحقیق، به طورکلی نبود سیاست های شفاف و دستورالعمل های تولیدی مشخص، از جمله آسیب های اصلی در بخش تولید برنامه های تلویزیون است. به طور ویژه، در برنامه ماه عسل تکراری شدن موضوعات سوژه ها باعث جذابیت کمتر آن نسبت به سال های گذشته شده است. از سوی دیگر تاکید برنامه سازان به مخاطب پژوهی بر اساس نظرسنجی باعث توجه کمتر به سایر روش های مخاطب پژوهی و پژوهش های محتوایی همچون «تحلیل دریافت، تحلیل محتوا، تحلیل روایت، مصاحبه و سایر پژوهش های ضروری» برای ارزیابی از چنین برنامه هایی شده است. در مجموع به نظر می رسد که برنامه ماه عسل برای بهبود کیفیت برنامه سازی در سال های آینده در زمینه سیاست های تولید، مخاطب شناسی و پژوهش نیازمند بازنگری است.
    کلیدواژگان: تلویزیون، فرایند تولید، برنامه ماه عسل، صاحب نظران
|
  • seyed mohammad hashim pourmola, moslem bagheri, Zahra Mehraban Pages 7-30
    Enjoining what is right, as one of the most important teachings of the religion of Islam, is the guarantor of the Shari'ah and the divine limits. The implementation of this duty in the right way will lead to a wide range of worldly and heavenly benefits, at the individual and social levels, and will advance society on the path to salvation. The present article aims to provide a model of enjoining what is right and forbidding evil to identify the various components of this concept. Therefore, using the concept of chain of results and the method of qualitative content analysis, a model is presented consisting of the inputs (conditions of obligatoriness, attributes of the enjoiners and forbidders, the reasons for the abandonment of this duty, the causes of the tendency to the rights and evils), the processes (levels and methods of enjoining what is right and forbidding evil), the outputs (individual and collective), the consequences (economic, political, social, religious, cultural and legal) and the effects (worldly and heavenly). A deep study on the subjectfor empowering the enjoiners and forbidders, for the proper understanding of the motives of doing evil and providing solutions to it, for cultural development in society, and for the designing of the accurate educational methods for the implementation of this Divine obligation are among the strategiesfor reinforcing the input and the process of achieving the desired outcomes and effects
    Keywords: enjoining what is right, forbidding evil, chain of results management, qualitative content analysis
  • Behrouz Sepidnameh, Maghsoud Farasatkhah, Jabar Rahmani Pages 31-61
    The concept of religion and religiosity, due to its importance in human life, has long been considered by many scholars and religious studies scholars. Studies in this area include quantitative surveys on the measure of the level of activists' religiosity and its interaction with different variables, quantitative and qualitative studies on types of religiosity, and documentary studies on the developments in religiosity in Iran. The most important shortcoming in these studies is the researchers' limited attention to the basic concepts and their indigenization. Religious capital is one of the basic concepts that has been neglected. This paper, with a documentary method, tries first to address the genealogy of the concept of religious capital from the perspective of intellectuals and then it identifies the components of the religious capital that is tailored to the Iranian society and at the end, it presents a proportional definition of the religious capital.
    Keywords: religious capital, social capital, genealogy, Iranian society
  • Hossain Hassanzadeh Pages 62-90
    Exercising the right to marry means the ability to form a family and to enjoy sexual satisfaction. Exercising this right is very difficult for some people in the community today. The question is, exercising the right to marry what social functions (hidden and obvious) does carry out? To answer this question, after proposing the conceptual definition of some of the vocabulary and the mentioning some cases of the occurrence and emergence of the right of marriage, the social effects of it have been presented using a rational and scriptural method. These effects include 1. The extension of sexual justice as an instance of inclusive justice; 2. Promoting moral chastity as an example of promoting moral virtues; 3. Preventing the vice of sexual addiction; 4. Generation survival; 5. Providing mental, psychological and emotional security, as instances of security.
    In the present circumstances, the ways of exercising the right to marry, that are different from that of the Prophet, include the appointment of a special custodian for it; the provision of a set of cultural packages with the aim of breaking the obscene nature of polygamy and temporary marriage and removing the legal barriers of polygamy and making the rules needed to facilitate it
    Keywords: right to marry, social functions, polygamy, temporary marriage
  • Vahid Moghadam Pages 91-115
    According to Easterly, the prosperity and comfort of a nation do not depend entirely on their per capita production. One of the views expressed in solving this mystery is the role of non-material goods in bringing the prosperity, which the family institution plays a key role in the production of these goods. The family is not only a place of the consumption of goods and services, and the supplier of factors of production, such as labor and capital, but also the producer of a variety of immaterial goods, such as emotional support that increases the prosperity or is the basis for it. Islam is one of the most comprehensive thoughts that views the family as the producer of nonmaterial goods. The family in Islam is a sacred institution with many functions, the most important of which is helping human to reach perfection. The present paper shows that the ideal Islamic family consisting of couples and children as the hardware and teachings of Islam as software, enjoying pleasures and satisfaction from reaching their various desires, firstly, obtains comfort and, secondly, provides the necessary field for reaching human perfection. Thus, the destruction of the family institution creates the grounds for reducing satisfaction and not achieving human perfection even with increasing income.
    Keywords: Islamic family, Easterly’s mystery, prosperity, nonmaterial goods
  • Fazel Hesami, Zohre Bagheri Pages 116-139
    The Messenger of God has had interactions in different situations at different times and places with different classes of people. During his stay in Medina, his actions can be studied and modeled in specific and different dimensions. One of these dimensions is the social interactions of the Prophet with women. The present paper seeks to answer the question "How were the Prophet's interactions with the social presence of women in Medina?" In response to that, by the way of mental presence, it turns out that the Messenger of Allah, in interacting with the women of Medina, practiced moderation in action. By analyzing these interactions, one can reach the principles governing them. Participation of women in political affairs of the society, their pledge and participation in the migrations and their presence in wars for support, logistics and the like are examples of such interactions. In their interactions with the Prophet, women also sought to develop awareness and gain rights that had been ignored in the pagan ignorant community.
    Keywords: social interactions, Prophet Muhammad, Medina women, social presence, women rights
  • Karim Khanmohammadi, Hakimeh Ehsani Pages 140-169
    Khunbas is part of the traditional customs of some tribe of the country to solve ethnic conflicts and it is a social contract with indigenous mechanisms to overcome the gaps that have been created between races and to restore tribal cohesion and solidarity. In this tribal tradition, women are part of the blood money. This social phenomenon is also occurring among Bahmei clan, who lives in the Seydun area of Khuzestan and within the Geographical area of Southwest Iran. This phenomenon’s essence, factors, actors, functions, and social effects are among the issues that require serious study.
    The present paper is based on a comprehensive research aimed at answering the above-mentioned questions. It conducted in 2017, using an anthropological approach and a field method and utilizing techniques of interview, observation, written documents review, and non-paper contracts.
    Based on the findings of the study, territorial constraints, tribal contracts, and tribalism system are among the contexts of this phenomenon and the murder, wounding and damaging are one of its important factors, and it has functions such as tribal unity, resolution of disagreements, population and family system expansion, preservation of integrity, and it has actors such as elders, headmen, and women. The "Khunbas", although having short-term ethnic effects, in the long run, has had adverse consequences for some actors, while some aspects of it are inconsistent with the teachings of Islam
  • Mahdi Montazer Ghaem, Masoud Raoof Pages 170-198
    Among the three dimensions of the TV program evaluation, which includes: production, content, and audience, this article focuses specifically on the pathological study of the of Honeymoon program production processes from the viewpoint of culture and media professionals. In this research, a conceptual literature related to the field of media production process has been used and its research method was a qualitative study using a deep interviewing technique with production managers and experts. According to the research findings, the lack of clear policies and specific production guidelines, are among the major problems to the television program production sector, and especially in the honeymoon program, the repetition of subjects has made it less attractive than ever before. On the other hand, the emphasis of the TV programmers on the audience studies based on survey has led to neglecting other methods of audience studies and content research, such as perception analysis, content analysis, narrative analysis, interview, and the like to evaluate such programs. In sum, it seems that the Honeymoon program needs to be evaluated and reviewed in terms of production policies, audiences and research in order to improve the quality of programming in the coming years.
    Keywords: TV, pathology, production, Honeymoon program