فهرست مطالب

فقه و اجتهاد - پیاپی 2 (پاییز و زمستان 1393)
  • پیاپی 2 (پاییز و زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/11/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • صفحه 6
  • آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی صفحه 8
    احکام عقد فاسد در فقه از اهمیت بسیاری برخوردار است، زیرا این احکام در همه قراردادها به ویژه قراردادهای جدید کاربرد بسزایی دارد. از این رو در این نوشتار به بررسی یکی از مهمترین احکام عقد فاسد، یعنی مساله ضمان برای قابضی که عین را می گیرد پرداخته شده است تا بدانیم آیا قابض در عقد فاسد، در صورت تلف شدن عین، ضامن آن هست یا خیر؟ به نظر می رسد: قابض در عقد فاسد قطعا ضامن است و باید مثل یا قیمت آن را به مالک پرداخت کند، زیرا هر سه دلیلی که بر ضمان اقامه شده است، یعنی حدیث علی الید، روایات کنیز مسروقه و قاعده ما یضمن می توانند بر آن دلالت کنند. ما در این نوشتار، برای یافتن این پاسخ، ابتدا دو مبنای مهم در مساله عقد فاسد، یعنی معاطات بودن یا معاطات نبودن آن را مد نظر قرار داده و سپس به بررسی مساله ضمان قابض در عقد فاسد پرداخته ایم. آن گاه ادله ای را که در کلمات بزرگان برای اثبات یا نفی ضمان ذکر شده، مرور کرده، سپس نقدها و دیدگاه های خود را ذیل هر یک از آن ها ذکر کرده ایم.
    کلیدواژگان: عقد فاسد، ضمان قابض، مقبوض به عقد فاسد، قاعده ما یضمن، حدیث علی الید
  • سید محمدرضا فیاضی صفحه 47
    رهایی از مخالفت با احکام شرع همواره مورد توجه متدینان بوده است. این مسئله در ادیان قبل از اسلام نیز مطرح بوده است و در قرآن مجید و روایات مواردی از راه های مشروع و غیر مشروع رهایی از مخالفت با احکام رایج در سایر ادیان گزارش شده است. در متون فقه اسلامی این مباحث تحت عنوان «فقه الحیل» یا «حیله های شرعی» مطرح بوده است. بعضی از این راه ها در روایات مورد تایید ائمه معصومین (ع) قرار گرفته و از آنها به عنوان بهترین فرار که فرار از حرام به حلال و از باطل به حق است تعبیر شده است. با استفاده از اطلاق این روایات می توان گفت قاعده جاری در این مسئله جواز حیله های شرعی است. اما از آنجا که حکم خدا قابل تغییر نیست در مواردی که دلیل خاص بر جواز حیله ای نداشته باشیم می توان با استفاده از تغییر موضوع به تغییر حکم شرعی و فرار از حرام به سوی حلال رسید. زیرا موضوع به منزله علت و سبب حکم است بنابر این با تغییر موضوع می توان حکم شرعی را تغییر داد.
    کلیدواژگان: حیله های شرعی، تغییر موضوع، تغییرحکم، فرار از حرام
  • احمد خوانساری صفحه 67
    مساله ی طهارت و یا نجاست اهل کتاب یکی از مسائلی است که همواره از گذشته و خصوصا در دهه های اخیر مورد بحث و بررسی فقهای گرانقدر بوده است. فتاوای گوناگون در این فرع فقهی در تعامل با اهل کتاب در زمینه های گوناگون مانند گردشگری ، مسلمان مرتبط با آنان چه در کشورهای اسلامی با اقلیت های دینی و یا شهروندان مسلمان کشورهای غیر اسلامی اهل کتاب و خوراکی های غیر گوشتی و… اثر بخشی مستقیمی دارد. در این نوشتار سعی شده است با بررسی ادله آن از آیات و روایات و بررسی شهرت قدماء ، در نهایت طهارت اهل کتاب اثبات گردد. نکته قابل توجه در این نوشتار بیان چندین دسته از روایات بر طهارت اهل کتاب می باشد که یا اصلا و یا کمتر مورد استدلال واقع شده است.
    کلیدواژگان: طهارت، نجاست ، اهل کتاب ، مجوس، شهرت
  • اسماعیل آقابابائی بنی صفحه 93
    الحاق ایران به کنوانسیون سازمان ملل متحد برای مبارزه با فساد، از جهت توسعه مرتکبان از بخش دولتی به خصوصی و مشمول مجازات قرار دادن هر گونه منافع ناشی از ارتشاء، از جمله مسائلی است که طبعا حقوق داخلی را هم که هم اکنون با خلا قانونی مواجه است، متحول خواهد ساخت. در این تحول، گذشته از ضرورت ها، توجه به پیام واقعی روایات و بازخوانی مجدد آنها برای یافتن آرای جدید فقهی ضرورت دارد. ناظر نبودن فقه موجود به مسائل اجتماعی و انحصار پرداخت رشوه طبق برخی اقوال به پرداخت در مقام حکم و نیز تعلق مال مورد رشوه به راشی از جمله مسائلی است که تاثیرپذیری حقوق داخلی از الزامات ناشی از الحاق به کنوانسیون مذکور را می تواند با چالش مواجه سازد. این نوشته با بحث از کنوانسیون، حقوق داخلی و فقه موجود، این چالش ها را مطرح و به این نتیجه دست می یابد که با بازخوانی مستندات برخی از آرای فقهی می توان ضمن پایبندی به فقه، حقوق داخلی را همسو با آورده های کنوانسیون متحول ساخت.
  • محمد زرقانی صفحه 119
    چگونگی استفاده صحیح از پیامک و سرویس پیام کوتاه بحثی است که این مقاله در پی تبیین و بررسی فقهی کارکردهای آن می باشد زیرا در بحث استفاده از وسایل و ابزار آلات ارتباطی، تنها از طریق استفاده صحیح و درست از دیدگاه شرعی و قانونی است که انسان می تواند از آن ها در راه رفاه و رسیدن به سعادت و کمال یاری جوید. در غیر این صورت، یعنی استفاده نادرست و خلاف از آنها، باعث می شود که این ابزار و وسایل ارتباطی عمدتا بلای خانمان سوز انسان گردیده و حتی حریم خصوصی افراد که جزء اولین حقوق و نیازهای انسانی است از دسترس و تجاوز دیگران در امان نباشد. بنابراین مقاله حاضر ضمن ذکر مزایا و ویژگی های سیستم ارتباطی پیامک، به برخی از کارکردها مهم آن اشاره و در مورد پیامدهای و عواقب ناشی از استفاده سوء و نادرست از این وسیله هشدار می دهد و در ادامه انواع پیامک به لحاظ محتوایی را طرح کرده و با اشاره به بحث حریم خصوصی افراد، پیامک های مزاحم را مورد بررسی قرار می دهد و احکام فقهی و حقوقی پیامکهای مزاحم و ناقض حریم خصوصی افراد را تبیین نموده و در نهایت راهکارهایی برای استفاده درست و صحیح از پیامک پیشنهاد می دهد.
    کلیدواژگان: کارکرد، فقه، پیامک، حریم خصوصی
  • فضل الله غلامعلی تبار صفحه 148
    یکی از مباحث مهم و کاربردی در فقه عبادات، مساله شرطیت طهارت و مانعیت نجاست است. سه رویکرد میان فقیهان امامیه از آغاز تا کنون در مساله مذکور رایج است که عبارت می باشد از: شرطیت طهارت خبثیه، مانعیت نجاست بدون معذر و مانعیت نجاست معلومه. قائلان به رویکرد اول به سه دلیل اجتهادی که عبارت است از: آیات قرآن، روایات معصومان (علیهم السلام) و اجماع فقیهان تمسک کرده اند، ولی دلیل قرآنی و روائی آنها دچار اشکال های دلالی است و اجماع ادعا شده نیز، بر فرض احراز، مبتلی به معارض است. معتقدان به رویکرد دوم همچنین به اجماع فقیهان و روایات معصومان (علیهم السلام) تمسک کرده اند، اما اجماع ادعا شده، مدرکی است و اجماع مدرکی نزد فقیهان امامیه، ارزش دلیل مستقل را ندارد و روایات اهل بیت نیز تنها بر مانعیت نجاست معلومه دلالت دارد. زیرا مجموعه روایات در مساله که عبارت است از: روایات معلل، روایات مشروط و روایات مستثنی، تنها با مانعیت نجاست معلومه تناسب دارد و بر شرطیت طهارت خبثیه دلالت ندارد و این روایات به حدی فراوان است که برای فقیه اطمینان به رویکرد سوم حاصل می شود.
    کلیدواژگان: شرطیت طهارت، مانعیت نجاست، طهارت خبثیه و فقه عبادات
|
  • Mohammad Javad Fazel Lankarani Page 8
    The rules regarding invalid or void contracts are very important in Jurisprudence; because these rules are applicable to all contracts, especially new contracts. Therefore this paper reviews one of the most important rules of invalid contracts, which is the liability of the recipient who receives the property, to conclude whether the recipient in invalid contracts, is liable in case of loss of property, or not.
    It seems that the recipient in an invalid contract is definitely liable, and must compensate the loss with equivalent or price of the lost property. All the three reasons brought forward, i.e. “Ala al-Yad”1 Tradition, “Stolen Slave” Tradition and “Ma Yudman”2 Rule, can support liability.
    In order to find answers, this paper firstly considers two important viewpoints regarding invalid contracts: them being “Muatat”3 or not; then it explores the liability of the recipient in invalid contracts. Subsequently the reasons stated in words of scholars proving or disproving liability are reviewed and criticisms along with author’s own views are explained.
    Keywords: Invalid Contracts, Recipient’s Liability, Goods Received on an, Invalid Contract, Ma Yudman Rule, Ala al-Yad Tradition.
  • Seyyed Mohammad Reza Fayazi Page 47
    Escaping the opposition to Sharia rules has always been a matter of attention for religion followers. This issue was also raised in pre-Islamic religions; in holy Quran and Islamic traditions there are reports of legitimate and illegitimate ways to escape the opposition to common rules of other religions. In Islamic Jurisprudence texts, these issues have been discussed as “Fiqh al-Hiyal” or “Legal Tricks”. Some of this tricks have been verified by Infallible Imams in narrations and considered as best ways to escape from Haram to Halal and from wrong to right. Using the absoluteness of these narrations, it is possible to say that the applied rule in this issue is the permissibility of legal tricks. But since God’s rule cannot be changed, in cases where a specific reason permitting a trick is missing, change of the subject can change the rule while escaping Haram and landing at Halal. Since the subject is the cause and reason behind a rule, therefore changing the subject can change the Sharia rule.
    Keywords: Legal Tricks, Change of Subject, Change of Rule, Escaping Haram
  • Ahmad Khansari Page 67
    The purity or impurity of Followers of the Book is one the issues that has always been discussed in the past and especially in recent decades by great scholars. Various Fataawas in this regard affect interaction with Followers of the Book, such as tourism, Muslims and interacting with them whether in Islamic countries with religious minorities or Muslim citizens of non-Islamic countries who follow the Book and non-meat foods. This paper has tried to review the documents backing the matter such as Quranic verses, narrations and unanimous views of early scholars to prove the purity of Followers of the Book eventually. A remarkable point in this paper is the expression of several categories of narrations on the purity of Followers of the Book, which have been argued rarely or not at all.
    Keywords: Purity, Impurity, Followers of the Book, Majus, Shohra (Unanimous Views)
  • Ismaeil Aqababaei Page 93
    Iran’s accession to the United Nations Convention against Corruption (UNCAC), due to the spread of the perpetrators from public to private sector, and criminalizing obtain of benefits from bribery, is one of the issues which would affect and change national law, now facing legal shortages. For this change, in addition to necessities, it is required to pay attention to the actual message of the traditions and to reread them to find new jurisprudential opinions. Current jurisprudence does not regard social matters and only considers bribery -in some opinions- as a payment for judgement, and the payed bribe to belong to the briber, these are the issues which could challenge the influence of requirements of accession to the said Convention of domestic law.
    This paper, discussing the convention, national law and current jurisprudence, explores these challenges and comes to the conclusion that rereading the documentations of some jurisprudential opinions, could lead to changes in national law according the convention, while adhering to jurisprudence.
    Keywords: Bribe, Bribery, Rasha, Administrative corruption, Convention against Corruption (UNCAC)
  • Mohammad Zarghani Page 119
    The proper use of text messages is the issue this paper focuses on, with a jurisprudential perspective. Because in the discussion of the use of communication tools, prosperity and perfection can only be achieved through the proper use of these tools, verified by religious and legal views. Otherwise, the improper or illegal use of these tools would cause disasters and even invade people’s privacy, which is among first human rights and needs.
    Therefore, present paper mentions the advantages and features of text communication service, while discussing its functions and warning about the consequences of improper use of this tool. Then it talks about all kinds of text messages, in terms of content and mentions spam text messages while discussing individuals’ privacy. Then the paper explains the jurisprudential and legal regulations regarding intrusive and privacy-invading text messages and ultimately offers solutions for the proper use of SMS.
    Keywords: Functions, Jurisprudence, SMS, Text Messages, Privacy
  • Fazlullah Gholamali Tabar Page 148
    One of the important and practical issues in Jurisprudence of Worship (Fiqh al-Ibadat) is the issue of the conditionality of purity and preventiveness impurity. Three approaches among Shia jurisprudents have been commonplace since the beginning, which are the following: Conditionality of purity from filth (Khubth) , preventive state of inexcusable impurity, and preventive state of known impurity. Those who believe in the first approach have three Ijtihadi reasons which are: Quranic verses, narrations of the Infallible Imams, and the consensus of the jurisprudents; but their Quranic and narrative reasons have argumentative issues, and the alleged consensus, if proved has oppositions. Believers in the second approach have also argued using the consensus of the jurisprudents and the narrations of the Infallibles Imams, but the consensus is connected to a documented narration (Ijma’ Madraki), and such consensus does not have the value of an iسndependent reason in the eyes of Shia Jurisprudents. The narrations of the Ahl al-Bayt however, only prove the preventive state of known impurity. Because the set of narrations existing on the issue which are: justifiable narrations, conditional narrations and the exceptional narrations, are only in line with the preventive state of known impurity, and do not imply the conditionality of purity from filth, and these narrations are so abundant that it is sufficient for the jurisprudent to assure the third approach.
    Keywords: Conditionality of Purity, Preventiveness of Impurity, Purity from Filth (Tahara khobthiya), Jurisprudence of Worship