فهرست مطالب

سفینه - پیاپی 60 (پاییز 1397)
  • پیاپی 60 (پاییز 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/09/03
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد کاظم رحمان ستایش *، احمد جمالی گندمانی صفحات 10-32
    نقد قرآنمحور احادیث و بالاخص روایات تفسیری در مقام چیستی و چگونگی و در مقام کاربست و تطبیق ضرورت دارد. پژوهش حاضر، با هدف پاسخ به این موضوع، از حیث ارائه مبانی عرضه حدیث بر قرآن بر پایه سیره معصوم: و تطبیق این مبانی در عرضه روایات تفسیری، انجام شده است.
    این تحقیق با روش تحلیل متن و از طریق مطالعه کتابخانه ای، به دنبال پاسخ به سوالات اصلی این معیار یعنی امکان عرضه روایات تفسیری بر قرآن، شمولیت عرضه روایات تفسیری، مدلول قرآن در عرضه این روایات، عرضه روایات تاویلی، به یافته هایی مبنی بر «پیش شرط عرضه: عدم احراز صدور و شبههناک بودن روایت» ، «تاکید بر تعمیم مدلول قرآن به هنگام عرضه بر نص، ظاهر، اصول و گفتمان قرآنی» و «ضرورت تبیین معیار عرضه حدیث بر پایه نگاه حدیثی و سیره معصومین: و پرهیز از محوریت دیدگاه های شخصی و مبانی سایر علوم در نتیجه گیری از مراد از عرضه و چگونگی آن» منتج شده است.
    کلیدواژگان: مبانی عرضه حدیث، نقد قرآن محور، عرضه روایات تفسیری بر قرآن
  • محمدامین تفضلی *، دکتر مجید معارف صفحات 33-57
    یکی از روش های تفسیری قرآن که در سال های اخیر با کوشش های علامه طباطبایی و پس از وی آیت الله جوادی آملی مورد توجه قرار گرفت، روش قرآن به قرآن می باشد. آیت الله جوادی آملی در مقدمه تفسیر خود، تسنیم، در ضمن بررسی مبانی علمی این روش به جامعیت قرآن کریم با توجه به آیه «تبیانا لکل شی‏ء» استناد کرده که در آن، قرآن حاوی تمام علوم و مبین همه چیز دانسته شده و لذا به طریق اولی در تبیین مرادات خود بینیاز از غیر، از جمله سنت تلقی شده است. با بررسی مراد قرآن کریم از کل شیء و تعیین حوزه تبیینی آن بر مبنای روایات و عدم وجود تبیان لازم در ظواهر قرآن کریم، روشن می گردد تحقق جامعیت قرآن در تبیین همه مسائل بدون مراجعه به مبین قرآن ممکن نیست. و لذا استناد بدان برای اثبات حجیت روش قرآن به قرآن با کاستی هایی روبهرو می باشد. این مقاله بر آن است تا با محوریت آراء آیت الله جوادی آملی ابتدا به تبیین استناد مطرح شده بپردازد و سپس کاستی های آن را مورد بررسی قرار دهد.
    کلیدواژگان: ادله حجیت تفسیر قرآن به قرآن، تبیان کل شیء بودن قرآن، تسنیم، جوادی آملی، جامعیت قرآن
  • زهره اخوان مقدم * صفحات 58-71
    نوشتار حاضر با روش تحلیلی- توصیفی، قرآنشناسی حضرت فاطمه سلام الله علیها را در سه حوزه مطرح کرده که عبارتند از: معرفی قرآن از حیث ماهیت و چیستی (شناخت برون متنی) ؛ معرفی جایگاه قرآن از حیث مصدریت برای پالایش احادیث؛ و تلاشهای ایشان در حوزه فهم آیات (شناخت درون متنی) ، که مورد اخیر خود در سه بخش بیان مصداق، بیان معنا، و استناد به آیه به صورت تضمین و تلمیح قابل بحث است.
    کلیدواژگان: شناخت قرآن، آيه تطهير، حديث ثقلين، فاطمه زهرا سلام الله عليها، خطبه فدک، اهل بيت
  • حسین خاکپور *، هادی زینی صفحات 72-95
    آگاهی از روش تفسیری امام حسن و امام حسین8 به عنوان دو سبط و وارثان علم پیامبر، ما را به سوی استفاده صحیح و روشمند از قرآن رهنمون میسازد. این دو امام بزرگوار گرچه در دوران پر آشوبی زندگی میکردند، اما هر فرصتی را برای تبیین آیات الهی مغتنم دانستند، به طوری که جمع قابل توجهی از روایات تفسیری آنها در منابع اهل سنت ذکر و بدان استناد شده است.
    مقاله حاضر به روش توصیفی- تحلیلی ابتدا روایات تفسیری این دو امام را از مصادر فوق استخراج کرده و ضمن روششناسی و شناسایی منابع مورد استفاده آنها در تفسیر نشان میدهد که سبطین در تفسیر قرآن، گاهی از روش های قرآن به قرآن، روایی، لغوی و کلامی استفاده نمودهاند و زمانی قسمتی از قرآن را به گونه دیگری تبیین کردهاند که استفاده از جری و تطبیق، تبیین مجملات، بهرهگیری از اسباب نزول و… از آن دستهاند.
    کلیدواژگان: روش، گرایش، امام حسن7، امام حسین7، روایات تفسیری
  • محمد رشید شیخ احمد *، علی اکبرشایسته نژاد صفحات 96-110
    امام صادق با تشکیل کلاسهای متعدد تفسیری علاوه بر تفسیر قرآن و تربیت عدهای کثیری از مفسران بزرگ، نقش فعالی در ارائه تفسیر مناسب و موافق با تعالیم نبوی، داشته است، مبانی تفسیری آن حضرت؛ دوری از تفسیر به رای، حجیت ظواهر قرآن، مخالفت با تفسیر صوفیانه و غالیانه میباشند، برخی از روش های تفسیری ایشان؛ تفسیر قرآن با قرآن، تفسیر با سنت، تفسیر با تاریخ، اصلاح تفاسیر ناروا، تفسیر از طریق واژهشناسی و… میباشند. هم چنین در سیره آن حضرت موارد قابل ملاحظهای از تفسیر آیات و تربیت شاگردان بزرگ در این عرصه را مشاهده میکنیم. این مقاله از نوع پژوهشهای بنیادی است و پس از بررسی روایات و مراجعه به تفاسیر و منابع مرتبط به شیوه کتابخانهای و تحلیل درون متنی، به بیان برخی از راهکارهای تفسیری امام صادق پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: قرآن، تفسیر ، امام صادق ، حدیث، صوفیان، غالیان
  • نجلا ثابت، سید مصطفی احمدزاده، مهدی جباری نوقابی * صفحات 111-130
    در این مقاله، روشیشناسی کشف ساختار موضوعی قرآن کریم بر اساس یک ایده بنیادی در داده کاوی و شیوه های مرتبط با آن ارائه شده و آن این که در برخی از متون، فراوانی گونه های واژه ها، شاخص معتبری برای محتوای مفهومی آن ها است و این ویژگی، معیار معتبری برای طبقه بندی آن واژه ها نسبت به یکدیگر فراهم می سازد. از این روش، برای کشف ارتباطات متقابل موضوعی میان سوره های قرآن کریم از طریق لحاظ نمودن فراوانی داده های واژه ای آن سوره ها و سپس به کاربردن تحلیل خوشه ایبه شیوه سلسله مراتبی، استفاده میشود. نتایجی که در اینجا گزارش شده، نشان می دهد که روششناسی حاضر نتایج کاربردی در فهم قرآن کریم بر اساس معنی شناسی واژه های قرآن کریم دارد.
    کلیدواژگان: تفسیر موضوعی، روششناسی ترکیبی، ساختارشناسی سورهها، دادهکاوی قرآنی
  • حسن زرنوشه فراهانی *، حمید ایماندار، علیرضا زرنوشه فراهانی صفحات 131-156
    نصرحامد ابوزید (1943-2010م) با طرح نظریاتی جدید در مطالعه قرآن و برداشت از دین که در تضاد آشکار با گفتمان دینی حاکم بر کشور مصر بود، سبب شد که کانون توجه محققان و مورد بحث و مناقشه علمی قرار گیرد. بسیاری، دیدگاه های او را در راستای اندیشه های معتزله تحلیل می کنند و به وی نسبت معتزله گرایی می دهند. اما این پژوهش با بررسی و تحلیل آثار او، به الگوهای دیگری نیز برای ابوزید دست یافته که تاثیر آن ها بر او کمتر از معتزله نبوده و این نشان می دهد که وی به هیچ وجه خود را محصور در اندیشه های معتزله نکرده است. الگوهای شناخته شده برای ابوزید عبارتند از: مکتب ادبی امین الخولی در تفسیر، اساتید زمان دانشجویی او در مصر، اندیشه های عرفانی ابن عربی، نظریات هرمنوتیکی اندیشمندان غربی، و آراء و نظریات اندیشمندان مشهور اشعری نظیر زرکشی و سیوطی و نیز برخی اسلام شناسان غیرمسلمان نظیر توشیهیکو ایزوتسو.
    کلیدواژگان: نصر حامد ابوزید، معتزله، ابن عربی، هرمنوتیک، مفهوم النص
  • عبدالله میراحمدی *، سیده زینب حسینی صفحات 157-185
    تفسیر مناهج البیان فی تفسیر القرآن اثر قرآن پژوه و مفسر معاصر آیت الله شیخ محمد باقر ملکی میانجی از جمله تفاسیری است که مولف آن در کنار روش تفسیر قرآن به قرآن و ارائه بحث های متنوع اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی و غیره از روایات وارده در منابع حدیثی شیعه و سنی نیز استفاده کرده است. وی ضمن باور به حجیت سنت، در موارد بسیاری از روایات استمداد گرفته است؛ مانند بررسی لغوی واژگان، بیان فضیلت سوره ها، بیان سبب نزول آیات و تعیین مصداق آنها، تفسیر و تاویل آیات و سور و غیره. او در بهره گیری از روایات، گاه به شرح روایت و بیان اسرار آن پرداخته، گاهی برای گفته های خویش از روایات موید می آورد. در مواردی نیز با اشکال وارد کردن به سند حدیث یا دلالت آن و با بیان روایات مکمل، به نقد استدلال های روایی دیگران می پردازد. در این مقاله به شیوه تحلیل محتوا، در یک نگاه روش شناسانه سعی بر آن داریم که به بررسی و تحلیل روایاتی مبادرت ورزیم که آیت الله ملکی میانجی در تفسیر خود از آیات قرآن کریم بدان ها استناد نموده است. در نهایت نیز به تحلیل روش بهره گیری وی از روایات در تفسیر خواهیم پرداخت.
    کلیدواژگان: ملکی میانجی، تفسیر مناهج البیان، روایات تفسیری، کارکرد روایات، تحلیل روایات
|
  • Mohammad Kazim Rahman Setayesh *, Ahmad Jamali Gandomani Pages 10-32
    Quran-oriented evaluation of traditions and specially Interpretative Narratives regarding identity and methods and also usages and adaptation is essential. The present article, aimed at answering this subject in terms of developing principles to assess hadiths by Quran based on Sirah of infallibles and comparing these principles for offering Interpretative Narratives has been carried out. This research by Text analysis and library research methods was to find answers to these issues: possibility of analysis of Interpretative Narratives by Quran, coverage of presentation of Interpretative Narratives, Quranic intention in presenting these traditions, Ta’vili traditions’ presentation to findings based on “ prerequisite of presentation: lack of findings issuance and traditions’ being dubious”,“emphasizing on generalization of Quran intention when presenting to Quran’s Nas, surface layer, principles and discourse” and “ the necessity of explaining the criterion of presenting hadith based on hadith and Sirah infallibles; avoiding personal opinions and fundamentals of other sciences in drawing conclusion from the intention of presentation and its how.”
  • Mohammad Amin Tafazzoli *, Majid Ma'aref Pages 33-57
    One of the methods of interpreting Qur'an which has been given attention in recent years by the efforts of Allameh Tabatabai and after him by Ayatollah Javadi Amoli is the method of Quran by Quran interpretation. Ayatollah Javadi Amoli in the preface of his Tafsir, along with studying the scientific foundations of this method, adduced to the comprehensiveness of Quran by referring to the verse «» یء ش لک ل یانا ب; ت Qur'an contains all the sciences and explanatory of all things, therefore, it is primarily needless of anything else to explain its own intentions including Sunnah. By studying the intention of holy Quran from “کل شیء” and clarifying its explaining domain according to the traditions and lack of necessary Tebyan in the surface of Quran, it becomes clear that realizing comprehensiveness of Quran in explanation of all issues without referring to Mobayyen of Quran is not feasible. Therefore, referring to it to prove Hujjiyat of the method of Quran by Quran has some deficits. This article is to explain this adduction through the ideas of Ayatollah Javadi Amoli and then study the deficits.
  • Zohreh Akhavan, Moqadam * Pages 58-71
    The present paper, using an analytical-descriptive method, is dealt with the Quranic knowledge of Fatima (a.s.) in three areas: Introduction of Quran in terms of nature and matter (out of text comprehension); Introduction of the Quran's position in terms of a source for the purification of hadiths ; And her efforts in the area of understanding the verses (in-text comprehension); the latter can be discussed in three parts of the expression of Mesdaq ( examples), the expression of meaning, and the reference in terms of Tazmin and Talmih..
  • Hossein Khakpour *, Hadi Zaynee Pages 72-95
    Awareness of the interpretive method of Imam Hassan and Imam Hussein as two offspring and heirs of the Prophet's knowledge leads us to the correct and methodical use of the Qur'an. Although these two magnanimous imams lived in turbulent times, they considered every opportunity to explain divine verses, so that a significant number of their narrative traditions were cited and adduced to them in the sources of Sunni sources. In the present study carried out by descriptive-analytical method, first, the interpretive narratives of these two Imams are extracted from the above mentioned resources, and along with the methodology and identification of the sources used by them in their commentaries, it is shown that in the interpretation of the Qur'an, sometimes, they used the Quran by the Quran , Narrative, lexical, and Kalami methods, and sometimes they have explained some part of the Qur'an in a different method such as Jary and Tatbiq, explanations of Mojmalat, reasons of descending verses, and so on.
  • Mohammad, Rashid Sheikh Ahmad *, Ali Akbar Shayeste, Nejad Pages 96-110
    Quran-oriented evaluation of traditions and specially Interpretative Narratives regarding identity and methods and also usages and adaptation is essential. The present article, aimed at answering this subject in terms of developing principles to assess hadiths by Quran based on Sirah of infallibles and comparing these principles for offering Interpretative Narratives has been carried out. This research by Text analysis and library research methods was to find answers to these issues: possibility of analysis of Interpretative Narratives by Quran, coverage of presentation of Interpretative Narratives, Quranic intention in presenting these traditions, Ta’vili traditions’ presentation to findings based on “ prerequisite of presentation: lack of findings issuance and traditions’ being dubious” , “ emphasizing on generalization of Quran intention when presenting to Quran’s Nas, surface layer, principles and discourse” and “ the necessity of explaining the criterion of presenting hadith based on hadith and Sirah infallibles; avoiding personal opinions and fundamentals of other sciences in drawing conclusion from the intention of presentation and its how.”
  • Najla Thabet , Seyyed Mostafa Ahmadzadeh , Mehdi Jabbari Noqabi * Pages 111-130
    In this paper, the methodology of the discovery of the thematic -structure of the Holy Quran based on a fundamental idea in data-mining and its related methods has been offered and that in some texts, the frequency of word types is a reliable index for their conceptual content, and this feature provides a valid criterion for classifying those words. This method is used to discover thematic interrelationships among Qur'anic surahs through consideration of the abundance of verbal data in those surahs and then the use of cluster analysis in a hierarchical manner. The results reported here indicate that the present methodology has practical results in understanding the Holy Quran based on the semantics of the Quranic words.
  • Hasan Zarnoushe, Farahani *, Hamid Iman, dar , Ali, reza Zarnoushe, Farahani Pages 131-156
    Introducing new theories in the study of the Quran and understanding religion which was in clear contradiction with the religious discourse governing Egypt made Nasr Hamid Abu Zayd (1943-2010) the center of attention of researchers, and made him a subject of academic discussions and debates. Many have judged his views to be in the direction of the Mu'tazilites' thoughts and attribute him to the Mu'tazilites. But this research by examining and analyzing his works could find other patterns for him which their effects on him were not less than Mu'tazilites'. And this shows that he has by no means confined himself to the Mu'tazilite thoughts. Known patterns for him includes: literary school of Amin al-Khuli in commentary, his masters when he was a student in Egypt, the mystical thoughts of Ibn Al-Arabi, the hermeneutic ideas of Western thinkers, and the opinions and ideas of famous scholars of Ash'ari, such as Zarkashi and Soyuti, as well as some non-Muslim Islamologists such as Toshiko Izotsu.
  • Abdullah Mir, Ahmadi *, Seyyedeh Zeinab Huseini Pages 157-185
    Tafsir Manahij al-Bayan fi Tafsir al-Quran - by Quran researcher and contemporary Quran interpreter “ Ayatullah Sheikh Muhammad Baqir Maleki Miyaneji - is of those interpretations which its author besides interpreting Quran by Quran and presenting various religious, ethical, social , etc. topics has also used traditions included in Shia and Sunni sources. He, besides his belief in Hussiyat of Sunnah, has revoked to narrations in many cases. Such as: Linguistic verbal study, the expression of the virtues of surahs, the expression of the reasons of sending down the verses and the determination of their instances, Tafsir and Ta’vil of verses, surahs, etc. Getting advantages from traditions, he sometimes explained them and revealed their secrets, and sometimes asserted his sayings by traditions. In some cases, he brought the documents of tradition under question or its implications and by mentioning complementary traditions, evaluate tradition- based reasoning of others. In the present article, through content analysis, by a methodological look, we aim at studying and analyzing traditions that Ayatullah Maleki Miyaneji has been adduced in his Tafsir. Finally, analyzing his method in understanding traditions in Tafsir has been mentioned.