فهرست مطالب

  • سال یازدهم شماره 1 (پیاپی 21، پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/17
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مرتضی عزتی ، پرویز نصیرخانی، مهرناز شکرزهی صفحات 1-26
    در چارچوب تبیین علمی رفتارهای اسلامی و برای توسعه دانش علمی اقتصاد اسلامی، آزمون های تجربی نقش کلیدی دارند و بدون آن ها علمی بودن گزاره ها اعتبار کافی ندارد. یکی از بخش های مهم نظریه های اقتصادی و به ویژه اقتصاد اسلامی، کردار تخصیص دارایی و پرداخت هزینه ها است. از دیدگاه نظری پرداخت هزینه های در راه خدا تابعی از ایمان، سن، درآمد و دارایی افراد همراه برخی عامل های دیگر است. این مقاله درپی آن است، تا به بررسی عوامل موثر بر هزینه های در راه خدا در یک بررسی تجربی بر پایه نظریه و آموزه های اسلامی بپردازد. این بررسی بر روی خانوارهای (شهروندان) شهر زاهدان است که از جامعه آماری یاد شده 520 نمونه بررسی شده اند. داده ها با ابزار پرسشنامه و روش مصاحبه گردآوری شده است. برای تجزیه و تحلیل، روش های آماری و اقتصادسنجی، (نرم افزارهای اس پی اس اس و ایویوز) به کار گرفته شده است. یافته ها نشان می دهد: اندازه هزینه های در راه خدای خانوار، تابعی مثبت از ایمان، درآمد، دارایی و تابعی منفی از بعد خانوار و تحصیلات است. نوآوری های این مقاله بررسی تجربی در سطح خرد، وارد کردن درجه ایمان همراه با دیگر متغیرها در تحلیل تجربی و آزمون تجربی نظریه ها در این زمینه است.
    کلیدواژگان: هزینه در راه خدا، ایمان، مصرف کننده، دینداری
  • حسینعلی سعدی، رضا آقا موسی تهرانی * صفحات 27-48

    برخی کشورهای اسلامی که مسلط بر ذخایر نفت و گاز دنیا هستند، بدون آنکه مصالح عامه را مد نظر قرار دهند، اقدام به استخراج بی رویه و غیر صیانتی از این ذخائر نموده و عوائد حاصل از آن را یا در انحصار عده قلیلی از مسلمین قرار داده و یا مازاد آن را بر خلاف منافع ملی سایر کشورهای اسلامی مصروف می نمایند. بدین منظور لازم گردید تا به عنوان یک مسئله، ملاک بهره برداری از منابع طبیعی نفت و گاز بر اساس فقه اسلامی مورد مطالعه قرار گیرد. با مطالعه مجموع کتب و آراء فقهی باید ابراز داشت ذخائر سرشار نفت و گاز، یا تحت عنوان مشترکات قرار می گیرند و یا به عنوان اموال دولتی توسط حاکم و دولت اسلامی اداره می شوند. در فرض اول ولی امر می بایست به قدر حاجت و نیاز مسلمانان تحت تکفل خود از این منابع استیفاء و عوائد آن را در جهت مصالح ایشان هزینه نماید. در فرض دوم نیز اگر تصرف حاکم بر اموال عمومی بدون رعایت مصلحت و منفعت عامه باشد، از نظر شرعی غیر نافذ بوده و وی ضامن استرداد عین و یا در فرض تعذر، ضامن اعاده عوائد اموالی خواهد بود که بناحق برداشت نموده است.

    کلیدواژگان: معدن، عیون، مشترک عامه، قدر حاجت، مصالح عامه
  • محمد سلیمانی ، مرتضی اکبرزاده صفحات 49-68
    کشورهای اسلامی در بخش کشاورزی خود با مشکلات و موانع متعددی روبرو هستند که توسعه این بخش را با چالش هایی روبرو کرده است. از این رو این کشورها علی رغم ظرفیت های بالقوه طبیعی و انسانی، نتوانسته اند به جایگاه قابل توجهی در بازار محصولات کشاورزی جهان دست یابند. این مقاله با استفاده از روش پیمایشی، به دنبال شناسایی اصلی ترین موانع توسعه بخش کشاورزی در کشورهای اسلامی می باشد و در این راه پس از شناسایی موانع مطرح شده در ادبیات موضوع، پرسشنامه طراحی شده و در میان 284 نفر از صاحب نظران حوزه کشاورزی در کشورهای اسلامی توزیع گردید. نتایج حاصل از به کارگیری آزمون فریدمن حاکی از آن است که از بین موانع توسعه اقتصادی بخش کشاورزی، عقب ماندگی صنعتی و فناورانه، ضعف های ساختاری کسب و کارهای فعال در حوزه کشاورزی، مشکلات تحقیق و توسعه و بومی سازی دانش کشاورزی و عدم ورود به بازار جهانی دارای بیشترین اهمیت می باشد و کمبود نیروی انسانی ماهر در بخش کشاورزی کمترین تاثیر را بر توسعه اقتصادی کشاورزی داشته است.
    کلیدواژگان: کشورهای اسلامی، بخش کشاورزی، موانع توسعه
  • مهدی صادقی شاهدانی، سید مهدی پاک دات صفحات 69-88
    معاملات مجموع صفر معاملاتی هستند که در آن ها زیان یکی از معامله گران در مقابل نفع دیگری است؛ و درست به همان میزان که فردی سود می برد دیگری ضرر خواهد نمود. کاربرد اصلی معاملات مجموع صفر مدیریت ریسک است. برخی معتقدند که علت حرام بودن قمار، این است که معامله مجموع صفر می باشد و لذا هر معامله مجموع صفر دیگر نیز از نظر اسلام مردود است.
    در واکاوی مفهوم قمار به این نتیجه خواهیم رسید که از نظر لغوی و در اصطلاح فقها و از نظر احادیث، قمار دارای سه رکن اساسی است: 1- لعب 2- مغالبه 3- مراهنه. از بین این سه رکن، در معاملات مجموع صفر فقط «مراهنه» موجود است. مراهنه یعنی گرو گذاشتن وجه معین از سوی دو طرف تا در پایان از بازنده به برنده برسد. «مغالبه» به معنای این است که هر یک از طرفین قصد و تلاش برای غلبه بر دیگری را داشته باشد که به طور عامیانه «برد و باخت» نامیده می شود. در معاملات مجموع صفر کسی به دنبال برد و غلبه بر طرف مقابل نیست بلکه همه صرفا به دنبال کسب سود هستند. «لعب» به معنای کاری است که غرض عقلایی نداشته باشد در حالی که معاملات مجموع صفر لااقل یک منفعت و غرض عقلایی مهم دارند و آن همان «پوشش ریسک» است. در نتیجه مطابق تعریف غالب فقهای امامیه از قمار، معامله مجموع صفر، قمار نمی باشد
    کلیدواژگان: قمار، مراهنه، معاملات مجموع صفر، مشتقات مالی
  • هادی غفاری ، باقر حسامی عزیزی، محمد امین بهزادی موحد صفحات 89-112
    نقش مالیات ها در کاهش نابرابری های اقتصادی از مباحث بحث برانگیز به ویژه در دهه های اخیر بوده است. آثار تخریبی مالیات های تصاعدی بر کارایی موجب اصلاحات مالیاتی در سطح جهانی شده است. به نظر می رسد مالیات زکات در اسلام می تواند با توجه به ویژگی ها و پشتوانه اعتقادی آن، آثار توزیعی بهتری از مالیات های متعارف فعلی داشته باشد. ضمن اینکه برآوردها، بار مالیاتی را در زکات به عنوان عمده ترین مالیات در اسلام برای تمام خانوارها نسبت به نظام فعلی مالیات های متعارف، کمتر نشان می دهد. در تحقیق حاضر بر اساس روش اقتصاد سنجی داده های پانل و با استفاده از شاخص ضریب جینی به مقایسه تاثیر مالیات اسلامی زکات با مالیات متعارف بر توزیع درآمد در استان های منتخب ایران طی سال های 1393-1380 پرداخته شده است. نتایج حاکی از آن است که یک درصد افزایش در مالیات ها، ضریب جینی را به اندازه 046/0 درصد کاهش می دهد در حالی که این مقدار برای یک درصد افزایش در زکات، 0064/0 می باشد. به عبارت دیگر، میزان تاثیر زکات بر توزیع درآمد کمتر از مالیات می باشد. علت آن می تواند سهم ناچیز درآمد ناشی از زکات در مقایسه با درآمد مالیاتی کشور باشد.
  • جعفر ترک زاده، فاطمه عبدشریفی * صفحات 113-140

    هدف پژوهش حاضر بافت نگاری اقتصاد مقاومتی به مثابه یک نظام رفتاری است. این پژوهش از نظر طرح، کیفی است و از نوع مطالعه موردی مبتنی بر بافت یا بافت نگاری بوده و از نظر هدف در زمره پژوهش‏های بنیادی قرار می‏گیرد که با روش تحلیل مضمون انجام گرفته است. در پژوهش حاضر جامعه آماری کلیه فرمایشات مقام معظم رهبری در حوزه اقتصاد مقاومتی می باشد و تحلیل مضمون بر مبنای بافت نگاری بر این اسناد صورت پذیرفته است. به منظور تصدیق اعتبار داده های پژوهش از مفاهیمی همچون باورپذیری، قابل دفاع بودن و امانتداری استفاده گردیده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که بافت نگاری اقتصاد مقاومتی به مثابه یک نظام رفتاری در قالب مضامین مفهومی، ساختاری و عملکردی قابل تبیین می باشد. از این رو بعد مفهومی شامل مولفه هایی از قبیل درک معنای اقتصاد مقاومتی، هدف، ضرورت و راهکارها می باشد. در بعد ساختاری مولفه هایی از قبیل جهت گیری راهبردی، طرح سازمانی و بستر فرهنگی اهمیت می یابند. نهایتا در بعد عملکردی نیز مولفه هایی شامل فعالیت های اصلی (مرکزی) ، اقدامات زمینه ساز و ملاحظات عملکردی قابل تبیین می باشد. با توجه به تاکید مقام معظم رهبری بر عملی سازی الگوی اقتصاد مقاومتی و ضرورت کاربست الگوهای کاربردی به منظور نجات اقتصاد کشور و از سوی دیگر با توجه به ضعف نسبی الگوهای موجود پژوهش حاضر، تلویحات کاربردی یافته ها مورد بحث قرار گرفته است.

    کلیدواژگان: اقتصاد مقاومتی، رهبری، بافت نگاری، نظام رفتاری
  • محمد جواد توکلی صفحات 141-168
    در اقتصاد متعارف مناقشاتی پیرامون تفکیک بین اقتصاد اثباتی و هنجاری وجود دارد. در این مقاله به بررسی انتقادی این تفکیک با تمرکز بر اندیشه شهید صدر می پردازیم. بنا به فرضیه مقاله، توجه به تحلیل شهید صدر در ایجاد ارتباط نظام مند میان مذهب و علم اقتصاد، به فهم بهتر ورود نظام مند ارزش ها در علم اقتصاد کمک می نماید. یافته های این پژوهش که به روش تحلیلی سامان یافته، نشان می دهد هرچند دوگان اقتصاد اثباتی هنجاری از جهاتی با دوگان پیشنهادی شهید صدر در تفکیک مذهب و علم اقتصاد متفاوت است، این دو قرابت خاصی دارند. در اندیشه شهید صدر، علم اقتصاد را می توان معادل اقتصاد اثباتی دانست. مذهب اقتصادی از این جهت که اقدام به ارزش داوری بر مبنای عدالت می پردازد به اقتصاد هنجاری یا اقتصاد ارزیابانه نزدیک است. البته مذهب اقتصادی به واسطه اشاره به ساختارهای نهادی مطلوب یا روش حل مشکلات اقتصادی از اصطلاح متعارف اقتصاد هنجاری فاصله می گیرد. صرف نظر از نقاط تشابه و تمایز دوگان مورد اشاره، تحلیل شهید صدر در ایجاد ارتباط بین تحلیل های علمی و مذهبی، به فهم بهتر چگونگی ورود نظام مند ارزش ها در اقتصاد اثباتی کمک می نماید. بر اساس تحلیل شهید صدر، تحلیل های علم اقتصاد عمدتا در یک چارچوب نهادی مورد تایید نظام های اقتصادی صورت می گیرد. این چارچوب نهادی باعث می شود که تحلیل های اثباتی نیز رنگ و بوی ارزشی بگیرند.
    کلیدواژگان: اقتصاد اثباتی، اقتصاد هنجاری، اقتصاد دستوری، علم اقتصاد، مذهب اقتصادی، شهید صدر، اقتصاد اسلامی
  • علی سعیدی ، محمد هادی زاهدی وفا صفحات 169-192
    حل معضلات اقتصادی و تحقق اهداف اقتصادی به صورتی درون زا مستلزم ارائه نظریه ای است که رفتارهای عاملان اقتصادی را در چارچوب نظام اقتصادی به صورتی هماهنگ و منسجم تنظیم کند. در اقتصاد نئوکلاسیک که جریان غالب اقتصاد خوانده می شود، نظریه انتخاب عقلانی متضمن تحقق درون زای اهداف اقتصادی همچون رشد و رفاه اقتصادی است و هر نظریه کلانی باید از معبر این نظریه، شایستگی خود را اثبات کند. در نظریه اقتصاد اسلامی، آنچه می تواند انسجام درونی و تحقق درون زای اهداف اقتصادی ازجمله رشد و عدالت را محقق سازد، نظریه انتخاب عادلانه است. البته در اقتصاد اسلامی، فردگرایی و جزءانگاری پذیرفته نیست و نظام اقتصادی صرفا جهت اقتصادی از نظام اجتماعی است نه اینکه جزئی منفک از آن. در این مقاله با اتکا به مکتب اقتصادی شهید صدر، تلاش می شود مولفه های انتخاب عادلانه در اقتصاد اسلامی استخراج شود. نظریات حق الطاعه، استخلاف انسان و توازن اجتماعی به عنوان زیربنای نظریه انتخاب عادلانه، فضا، محرک و قواعد انتخاب عادلانه را تعیین و تحدید می کنند.
    کلیدواژگان: نظریه انتخاب، عدالت اقتصادی، اقتصاد اسلامی، مکتب اقتصادی
|
  • Morteza Ezzati, Parviz Nasirkhani, Mehrnaz Shekarzehi Pages 1-26
    In this Paper we attempt to analyze the effect of belief (Eiman), income, wealth, Age, education and family size on income allocation to expenditures in the way of Allah. First we construct a scale for measuring of belief. The Population of the survey is citizens of Zahedan city. For analyzing, we use the SPSS and Eviews software. The data was collected by using a questionnaire depending on 510 samples. We use regression analyses in this research. The result reveals that there is a positive relationship between the degree of belief, income and wealth with expenditures in the way of Allah and negative relationship between the family size and education with expenditures in the way of Allah. Thus، belief, income, wealth, family size and education can explain expenditures in the way of Allah.
    Keywords: Expenditures in the way of God, Faith, Consumer, Religiosity
  • Hoseinali Saadi, Reza Aghamousa Tehrani Pages 27-48

    Some Islamic countries which have the main oil and gas resources in the world, extracting these resources without considering public and Muslims interests, even in opposition of their interests and devote its benefits to the few people or spend them against other Islamic countries national interest. So it becomes necessary to study criteria of Islamic law. In this article, it is emphasized on Islamic law and contemporary jurisprudence. According to the Islamic law, existed oil and gas resources in depth of the earth, are considered as public property or governmental property which are administrated today by government on behalf of all Muslims and it is necessary to be extracted as much as needed or being spent for public interest. In other words, in first assumption, Imam Al-Muslims or leader of Islamic community should extract resources according to the Muslims needs and spent its benefits for all people. In second assumption, if leader have possession of property without considering Muslims interests, it isn't correct legally (according to the Sharia) and he will be responsible for refunding the same property or in case of excuse, he will be responsible for refunding benefits of property which have been spent illegally.

    Keywords: Mine, Joint Public, Public Iinterest, Oil, Gas Resources
  • Mohammad Soleimani, morterza akbarzadeh Pages 49-68
    Islamic countries have been confronted with various obstacles in the agricultural sector. This obstacles challenge the development of agricultural sector of these countries. though these countries have a large resource capacity and human potential, they have not has an appropriate situation in the agricultural product market. Using a survey method, in this article we show the main obstacle of Agricultural sector development. So we design a questionnaire and distribute it among 284 professionals who study the agriculture sector in the Islamic countries. The result of Friedman test show that the main obstacles are: industrial and technological underdevelopment of the sector, structural weakness in the agricultural business, R&D problem and lack of connection with global market. On the other hand lack of skilled labor has least importance in developing this sector.
    Keywords: Islamic countries, Agricultural Sector, Development Obstacles
  • Mahdi Sadeghi Shahdani, Seyed Mahdi Pakzat Pages 69-88
    Zero-sum transactions are transactions in which the expense of one of the traders is against other’s interest; and just as much as one body harms someone else will benefit. The main application of zero-sum transactions is the risk management. Some believe that the prohibition of gambling is because of being a zero-sum transaction, so every another zero-sum transaction is rejected in Islam.
    In exploring the concept of gambling will reach the conclusion that literally and in terms of jurists and the Hadith, gambling rests on three pillars: 1- The game 2- The overcoming 3- The betting. Of these three pillars, only "the betting" is available in the zero-sum transactions. The betting means pledging a certain fund by both sides to transfer at the end from the loser to winner. "The overcoming" means that each of the parties have the intention and effort to overcome another which is called "win-lose" in Slang. In the zero-sum transactions no one intends to win and overcome the other side, but all are simply looking to make a profit. "The game" means some work that has no reasonability while a zero-sum transaction has at least an important benefit and rational purpose, that is the risk hedging. As a result, a zero-sum transaction is not gambling.
  • Hadi GHafari, Bagher Hesami Azizi, mohammad amin , behzadi movahed Pages 89-112
    The role of taxes in reducing economic inequalities has been a controversial issue, especially in recent decades. The destructive effects of progressive taxes on productivity have resulted in tax reforms on a global scale. With regard to its features and religious backing in Iran, it seems that Zakat (a religious tax in Islam) can have better distributive effect than current conventional taxes. Moreover, estimates indicate that the tax burden of Zakat, as the major tax in Islam, is less than current conventional taxes for Iranian households.
    Using econometric analysis of panel data and Gini coefficient, the present study compares the effect of Zakat and that of conventional tax on income distribution in a number of Iranian provinces between 2001 and 2014. The results indicate that the effect of Zakat on income distribution is less than that of conventional tax.
    Keywords: Income Distribution, Iranian Provinces, Zakat, Conventional Tax
  • Jafar Torkzadeh, Fatemeh Abdesharifi Pages 113-140

    The aim of this study was to recontextualize the resistive economy as a behavioral system. This research was a qualitative project case study based on context or recontextualization and is placed among the basic researches based on its goal and has been done using thematic analysis method. The study population consisted of all the supreme leader’s statements in the scope of resistive economy and thematic analysis has been done based on recontextulization on these documents. In order to authenticate the validity of research data concepts such as credibility, trustworthiness, and defensibility have been used. Research findings indicate that recontextualizing the resistive economy as a behavioral system could be explained in the form of conceptual, structural, and functional themes. Henceforth, conceptual dimension includes components such as comprehending the concept of resistive economy, purpose, necessities, and strategies. In the structural dimension components such as strategic orientation, organizational design and cultural context are important. Finally, in functional dimension components including main activities (central), contextualizing activities and performance considerations are explained. According to the Supreme Leader's emphasis on the implementation of resistive economy pattern and the need for functional patterns application in order to save the country’s economy and on the other hand, due to the relative weakness of existing patterns in present research, practical implications of the findings have been discussed.

    Keywords: Resistive Economy, Recontextualizing, Behavioral System
  • Mohammad Javad Tavakoli Pages 141-168
    In traditional economics, there are some disputes over the distinction between Positive and normative economics. The current paper criticizes this dichotomy with a particular view to the ideas of Shahid Sadr. Attention to Sadr's view on the connection of normative and positive economics contributes to the better understanding of the entry of values in economics. The results of the study, which is done by using an analytical approach, show that while the dual positive-normative dichotomy is different from the dual doctrinal-science dichotomy, there have some similarities. From Sadr's view point, economic science is equivalent with positive economics. Doctrinal economics looks like normative or evaluative economics in sense that it engages in evaluations on the base of justice. Doctrinal economics deviates from normative economics by addressing ideal institutional structures and policy making. Regardless of the similarities and differences of the dual dichotomies, Sadr's attention to the link between doctrinal and scientific studies contributes to the better understanding of the entry of values in positive economics. According to Sadr, scientific economic analyses are based on an institutional framework, which is supported by an economic system. Such an institutional framework causes the positive analyses to have a value flavor.
    Keywords: Positive-Normative Economics, Prescriptive Economics, Doctrinal-Scientific Economics, Shahid Sadr, Islamic Economics
  • Ali Saeedi, Mohammad Hadi Zahedi Vafa Pages 169-192
    Endogenously resolution of economic problems and realizing economic goals requires a theory which ‎has the capability of coherently regulating economic agent's behaviors through an economic system as a ‎whole. In neoclassical economics which is the so-called mainstream economics, rational choice theory ‎implies an endogenous realization of economic goals such as growth and welfare and every macro theory ‎should prove its merits through RCT. In Islamic Economics, what can provide internal coherence and ‎endogenously realizing economic goals such as growth and justice, is Just Choice Theory. It is important ‎that in Islamic economics, individualism and fragmentation is not allowed and economic system is just the ‎economic aspect of the whole social system. Relying on Imam Al-Sadr economic school, we are trying to ‎deploy the elements of just choice in Islamic economics. The Haq-ut-ta'ah (the right of obedience to Allah) ‎theory, Istikhlaf Theory and Social Balancing Theory provide the basis of JCT through determining and ‎restricting the space, incentive and rules of choice.
    Keywords: Choice Theory, Islamic Economics, Justice, Imam Al-Sadr Economic school