فهرست مطالب

تحقیقات کلامی - سال ششم شماره 21 (تابستان 1397)
  • سال ششم شماره 21 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/09
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علیرضا کاوند *، حسن رضایی هفتادر ، محمدعلی اسماعیلی صفحات 7-26
    آموزه «بداء» از مسائل مهم در حوزه ارتباط حادث با قدیم بوده و با توجه به امتناع تغییر در ذات الهی و علم ذاتی الهی، همواره حقیقت بداء در هاله ای از ابهام بوده است. پژوهش حاضر
    به مطالعه تطبیقی این آموزه در اندیشه میرداماد و صدرالمتالهین، پایه گذاران حکمت یمانی و حکمت متعالیه پرداخته است. از رهگذر این جستار، مشخص می شود که در اندیشه میرداماد، بداء در حوزه امور تکوینی بوده و بیان گر محدودیت زمان افاضه از جانب علت است. قلمرو آن، عالم ماده است؛ عالم دهر و سرمد بداء نمی پذیرند. صدرالمتالهین با جامع نگری به تبیین بداء ثبوتی و اثباتی پرداخته است: بداء ثبوتی، وقوع محو و اثبات در نفوس جزئی افلاک به عنوان مرتبه ای از مراتب علم الهی است. بداء اثباتی، اتصال نفوس انبیا و اولیا به نفوس جزئی افلاک و دریافت دو خبر متفاوت در یک موضوع است.
    کلیدواژگان: بداء، نسخ، قضا و قدر، لوح محفوظ، لوح محو و اثبات، میرداماد، صدرالمتالهین
  • فیاض قرایی* ، سعید کریم پور صفحات 27-48
    طبق باورهای هندو، پس از گذشت چند دوره از زمان، دوره ای به نام «کلی یوگه» (آخرین مرحله از زمان) فرامی رسد و ظلم و شرارت بر عدل و نیکی غلبه می کند. در این دوره، یک منجی به نام «کلکی اوتاره» ظهور خواهد کرد و علیه ظلم و شرارت وارد نبرد شده و با نابود کردن بدکاران، جهان را دوباره از عدل و نیکی پر می کند و زمینه ورود بشریت به دوره ای جدید از ترقی و پیشرفت را فراهم می سازد. البته موعودباوری در دین هندو منحصر به انگاره «کلکی» نیست و با توجه به اینکه افرادی در قرون اخیر پیدا شده اند و خود را منجی موعود معرفی کرده اند، به نظر می رسد مفهوم «منجی» نزد هندوها تحت یک گونه شناسی قرار گرفته است. در این مقاله، ضمن بررسی مفهوم «اوتاره» و همچنین گونه شناسی موضوع منجی موعود در متون هندویی و بیان تاثیرگذاری این عقیده بر فرهنگ و جامعه هندو، دیدگاه های برخی از اندیشمندان را در تطبیق او بر شخصیت های مختلف نیز، به ویژه بر پیامبر اسلام مورد نقد و بررسی قرار خواهیم داد.
    کلیدواژگان: هندوییزم، آخرالزمان، موعودگرایی، کلکی اوتاره
  • سید حسن طالقانی * صفحات 49-70
    یکی از نظریه های مطرح در موضوع فاعلیت انسان، نظریه ای است که با عنوان «تفویض» شناخته می شود. در این نظریه، خداوند قدرت انجام فعل را به انسان واگذار کرده است و خود در افعال اختیاری انسان هیچ نقشی ندارد. این نظریه و لوازم باطل آن با عنوان «تفویض» از سوی اهل بیت (ع) نفی شد. بنا بر مشهور، دیدگاه معتزله در مسئله فاعلیت انسان همین نظریه تفویض است. شواهد باقی مانده از آثار معتزله هم این شهرت را تایید می کند. چندی پیش در مقاله ای دلایل انتساب تفویض به معتزله مورد تردید قرار گرفت، اما بررسی مجدد شواهد و مستندات باقی مانده نشان می دهد دیدگاه معتزله، همان تفویض مورد نهی در روایات اهل بیت (ع) است.
    کلیدواژگان: معتزله، مفوضه، تفویض، قدریه، فاعلیت انسان
  • سیدسعید میری *، محمد علی همتی صفحات 71-88
    هدف این پژوهش تلاش برای حل مسئله «خاستگاه درد و رنج» به عنوان یکی از شرور، از دیدگاه قرآن، تورات و انجیل با رویکردی تطبیقی است. روش این تحقیق، جستار کتابخانه ای به شیوه تطبیقی است. نتیجه حاصل آمده آن که از دیدگاه متون ابراهیمی، منشا و خاستگاه شر و رنج ، گرچه دارا ی اشتراکاتی اساس ی مث ل ماهیت زندگی انسان و گنا هاست، لیکن دارای اختلافاتی به ویژه از نظرگاه انجیل می باشد؛ از جمله این که تورات نقش اول را در فرآیند پیدایش شرور به گناهان می دهد؛ ولی انجیل با پیش کشیدن رنج ها و مصائب مسیح به عنوان فدیه گناهان نوع انسان، رنج را با حضرت عیسی معنا کرده، آن را به عنوان یک نعمت یاد می کند و پیروان خود را رنج مسلک معرفی می کند. ازنظر قرآن هم، سرچشمه اصلی شرور عبارت است از ماهیت زندگی بشر، گناه، امتحان و شیطان.
    کلیدواژگان: قرآن، تورات، انجیل، خاستگاه شر، رنج و انسان
  • علی عزیزخانی *، عبدالقاسم کریمی ، سید حسین سیدموسوی ، علیرضا نجف زاده تربتی صفحات 89-104
    فاعلیت انسان و چگونگی ارتباط آن با اراده الهی از دیرباز مورد توجه متکلمان و فیلسوفان بوده است. متکلمان اهل سنت با مبانی گوناگون، گرایش های جبرگرایانه یا تفویضی را در قالب تقریرهای مختلفی تبیین کرده اند. این مقاله با بررسی این گرایش ها در تلاش است میزان هم خوانی آن ها را با نظریه «امر بین الامرین» روشن سازد. هرچند قرائت هایی که به صراحت از جبر یا تفویض حمایت می کنند، هیچ گونه قرابتی با نظریه امر بین الامرین ندارند، اما تبیین برخی متکلمان اگرچه بر فاعلیت انسان تاکید دارد، نهایتا این تفاسیر یا به جبر انجامیده، یا آن که تبیین آن ها عقیم و بی نتیجه مانده است. تفسیر برخی متکلمان دیگر اهل سنت نیز، چیزی جز تناقض گویی نیست، زیرا فعل انسان را هم مخلوق خداوند می دانند و هم تاکید می کنند خود فعل خدا نیست.
    کلیدواژگان: امر بین الامرین، کسب، جبر، تفویض
  • زهره رجبیان * صفحات 105-122
    این نوشتار به بررسی حجیت خبر واحد در فروعات اعتقادی می پردازد. و از آن جا که حجیت خبر واحد حجیتی تعبدی است و جعل آن، نیازمند اثر شرعی است، تلاش می کند به این پرسش پاسخ دهد که آیا اثر شرعی - وجوب ایمان و عقد القلب نسبت به حجیت این دسته از روایات وجود دارد تا این روایات به لحاظ آن اثر حجت باشد؟ برای این منظور، ماهیت و شروط ایما ن و نیز ادله کلام ی وجوب ایما ن در فروعات اعتقاد ی بررسی می گردد. این بررسی ها وجود اثر شرعی را نسبت به روایات اعتقادی نفی می کند و نشان می دهد تحقق ایمان مبتنی بر وثوق شخصی وجدانی است، در حالی که حجیت خبر واحد مبتنی بر وثوق نوعی است. از سوی دیگر، بر اساس ادله کلامی در فروعات اعتقادی، اعتقاد تفصیلی لازم نیست؛ علاوه بر آن که، اعتقاد بر اساس ادله ظنی خلاف احتیاط است.
    کلیدواژگان: خبر واحد، اخبار معارفی، روایات اعتقادی، عقد القلب، وثوق شخصی
  • زهرا پنبه پز* ، ابراهیم شفیعی سروستانی ، محمد رنجبرحسینی صفحات 123-138
    از دیدگاه شیعه، شناخت ائمه اطهار لازم است. امروزه در دوره غیبت کبرای امام مهدی (عج) ، شیعیان بیش از هر زمانی نیازمند کسب معرفت درباره آن حضرت هستند؛ به خصوص این که برخی افراد زمینه ساز برداشتهای ناصحیحی شده و با قابل اثبات ندانستن وجود تاریخی امام مهدی (عج) ، اعتقاد به آن حضرت را ضروری ندانسته اند. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی در صدد اثبات تاریخی وجود امام مهدی (عج) است؛ از این رو، با ذکر شواهد تاریخی بی شماری که در منابع شیعی و حتی غیرشیعی بر وجود تاریخی آن حضرت گواهی می دهد، وجود تاریخی آن حضرت را اثبات کرده و ضرورت اعتقاد به وجود امام مهدی (عج) را تبیین کرده است.
    کلیدواژگان: امام مهدی (عج)، غیبت، تولد امام مهدی، روشن فکران مسلمان
|
  • Alireza Kavand *, Hasan RezaiHaftadar, MohamadAli Esmaeili Pages 7-26
    The teaching of Bada' (lit. Emersion/change) is one of the important issues in the field of the relation of the event to the eternal and, considering the impossibility of change in the divine nature and divine intrinsic knowledge, the nature of Bada' have been always in ambiguity. The present research comparatively examines this teaching in the thought of Mirdamad and Sadr ul-Mutallehin, the founders of the Yamani Wisdom and the Transcendental Wisdom. Through this research it had been cleared that, according to Mirdamad, Bada' belongs to existential affairs and shows the limitedness of time of giving by the cause. Its domain is the material world; the worlds of Dahr and Sarmad do not accept Bada'. With a comprehensive sight, Sadr ul-Mutallehin has explained the actual and affirmative Bada': the actual Bada' is the occurrence of efface and prove in the partial souls of the firmaments as a level of the divine knowledge. The affirmative Bada' is the connection of the prophets and saints' souls with the partial souls of the firmaments and to recive two different news on one issue.
    Keywords: Bada' (lit. emersion-change), abrogation, fate, destiny, the preserved table, the table of efface, prove, Mirdamad, Sadr ul-Mutallehin
  • Fayyaz Qaraei *, Saeid Karimpoor Pages 27-48
    According to the Hindu Beliefs, after several periods of the time, a period come that is called "Kali-yoga" (the last stage of the time), in which oppression and evil overcome justice and goodness. In this period, there will arise a savoir called "Kalki Avatar" that will struggle against oppression and evil and, by destroying the evildoers, will refill the world of justice and goodness and will provide the field for human beings to arrive in a new period of progress. Of course belief in the Promised in Hinduism is not excluded in the idea of "Kalki", but considering the individuals found in the recent centuries that introduced themselves as the promised savoir it seems that the concept of "savoir" for the Hindus is under a typology. In this article, in addition to examine the concept of "Avatar" as well as the typology of the issue of the promised savoir in the Hindu texts and explaining the effects of this belief on the Hindu culture and society, we will criticize and examine the views of some thinkers in corresponding it to various characters especially the Prophet of Islam (SAWA).
    Keywords: Hinduism, the end of time, Messianism, Kalki Avatar
  • Seyed Hasan Taleghani * Pages 49-70
    One of the famous theories on the subject of human agency is the theory known as Tafwiz (lit. delegation). According to this theory, God delegated the ability of doing the act to human being and He himself has no role in the human optional acts. This theory and its corrupted implications as Tafwiz are refused by the Ahl ul-Bayt (AS). It is famous that the view of the Mu'taziltes in the human optional acts is this theory of Tafwiz. The remained evidences of the Mu'tazilite works also confirm this reputation. Sometimes ago the reasons of the attribution of Tafwiz to the Mu'tazilah were put in doubt in an article, but the reexamination of the remained evidences and documents shows that the view of the Mu'tazilah is Tafwiz which is forbidden by Ahl ul-Bayt (AS).
    Keywords: The Mu'tazlah, the Mufawwezah (the Delegators), the Qadariyyah, human activity
  • Seyed Saeid Miri *, MohamadAli Hemmati Pages 71-88
    The purpose of this research is to attempt to solve the issue of "origin of suffering" as an evil from the point of view of Qur'an, Torah and Gospel with a comparative approach. The method of this research is library searching in a comparative way. The result is that from the point of view of Abrahamic texts, the origin of evil and suffering, although having some basic affinities such as the nature of human life and sin, has certain differences, especially from the point of view of the Gospel, including the fact that Torah gives the first role in the process of the emergence of evils to sins; But the Gospel, by bringing up the sufferings of Christ as the sacrifice of the sins of mankind, has meant suffering with Jesus (p.b.u.h), describes it as a blessing, and introduces its followers as way of suffering. From the point of view of the Qur'an, the main source of evil is the nature of human life, sin, trial and devil.
    Keywords: Qur'an, Torah, Gospel, the origin of evil, suffering, humanity
  • Ali Azizkhani *, Abd ul, Qasem Karimi, Seyed Hossein SeyedMosavi, Alireza Najafzadeh Torbati Pages 89-104
    The activity of man and how it relates to divine will has long been considered by theologians and philosophers. The Sunni theologians have explained the deterministic or Tafwizi (delegator) tendencies within various contexts with different bases. By examining these tendencies, this paper attempts to clarify the extent to which they are consistent with the "Amr bayn al-Amrayn" (lit. the one between the two) theory. However, readings that explicitly support determinism or Tafwiz do not have any analogy with the theory of the "Amr bayn al-Amrayn", but the explanation of some theologians, although emphasizing human activity, either ultimately led to determinism or it remain sterile and unproductive. The interpretation of some of the other Sunni theologians is nothing but contradiction; because on one hand they regard the human act as God's creation and they emphasize that it is not God's action on the other.
    Keywords: Amr bayn al-Amrayn theory, Kasb (lit. to achieve), determinism, Tafwiz
  • Zohreh Rajabian * Pages 105-122
    This writing discusses the authority of single narration (al-khabar al-wahed) in minor parts of beliefs. Because the authority of the single narration is conventional (ta’bbodi) and its legislation needs a Shar’i proof, this paper tries to answer this question that is there any Shar’i proof –the necessity of faith and fastening the heart- for the authority of this group of narrations in order to be authoritative for that proof? For this purpose, the nature of faith and the theological demonstrations of the necessity of faith in the minor parts of beliefs are examined. These examinations negate the existence of the Shar’i proof for these belief narrations and show that the occurrence of faith is based on the personal conscientious trust whereas the authority of the single narration is based on the human kind trust. On the other hand, on the basis of the theological arguments, there is no need for detailed belief in the minor parts of beliefs. Furthermore, belief on the basis of uncertain evidences is on contrast to precaution.
    Keywords: single narration (al-khabar al-wahed), knowledge narrations, belief narrations, fastening the heart, personal trust
  • Zahara Panbehriz *, Ibrahim Shafi’i Sarvestani , Mohammad Ranjbar Hosseini Pages 123-138
    From the Shi’a point of view, it is necessary to know the Imams (AS). Nowadays in the period of the great absence of Imam Mahdi, the Shi’a is in need of gaining knowledge of him more than any other time; especially some individuals provided some incorrect readings and, claiming non-provability of Imam Mahdi’s historical existence, did not necessitate belief in him. With a descriptive-analytic method, the present article tries to historically prove the existence of Imam Mahdi (AS). Thus, mentioning the numerous historical evidences that witness his historical existence in Shi’i and even non-shi’i sources, it proved his historical existence and explained the necessity of belief in Imam Mahdi’s Existence.
    Keywords: Imam Mahdi (AS), absence, the birth of Imam Mahdi(AS), Muslim intellectuals