فهرست مطالب

  • پیاپی 36 (پاییز 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/10/16
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حمیدرضا اردستانی رستمی* صفحات 11-29
    با درنگ در شاهنامه با گونه ای باور روبه رو می شویم که می توان آن را اندیشه های گنوسی نام نهاد. این نگرش گنوسی، تفکری است جهانی که در سده نخستین مسیحیت رواجی چشم گیر داشته است و در مصر، روم، اسکندریه، جنوب عراق و فرارودان گسترش یافته است و در ایران باید مانویان را نماینده این گروه پنداشت که آرای آنان در شاهنامه راه یافته است؛ چنان که ضحاک شاهنامه جنسیتی مادینه همچون آز مانویان می یابد و مارهای رسته بر دوش ضحاک نیز همان فرزندان مردمان اند (فرزندان اشقلون و پیسوس) که بنا بر اندیشه مانی اساس اهریمنی دارند و تن آنان دربردارنده آز است که در پیکره دو مار، بر دوش ضحاک نمایان می شوند و نمی توان جلوی رشد آن ها را گرفت. کیخسرو نیز چهره ای گنوسی وار دارد که در پی آشنایی با هوم پشمینه پوش، نه تنها پادشاهی؛ که جهان را رها می کند و در اثر مردن پیش از مرگ واقعی، آن گونه که مانویان معتقد بودند، زنده پیش یزدان می رود. لهراسب نیز به سرشت اهریمنی جهان آگاه است و از همین روی، نه تنها از پادشاهی؛ که از جهان کناره می گیرد و در آفرین خانه بلخ هیکل می بندد (مرگ عرفانی مانویان/ مردن پیش از مرگ) و مانند مار اموی مانوی، در مقابل خورشید نیایش می کند. اسکندر نیز پس از آشنایی با پزشک (گنوسیان بزرگ خود را پزشک می گفتند) روی به گیاه خواری می آورد و از زنان دوری می کند که این کنش ها، کردارهایی گنوسی (عرفانی) است.
    کلیدواژگان: گنوس، مانی، ضحاک، آز، کیخسرو، مرگ عرفانی، لهراسب، اسکندر
  • زینب رضاپور* صفحات 30-51
    رضا از بزرگترین و والاترین مقامات سالکان و منزلی رفیع از منازل محبان است و بزرگان عرفان آن را از نهایات سلوک عرفانی دانسته و از فواید و برکات آن سخن رانده اند. در متون عرفانی، رضا به قضای الهی را نتیجه کمال محبت به خداوند می دانند و معتقدند هر کس بدین مقام واصل نشود، از لذت محبت چیزی نچشیده است. «شادی» نیز که از مباحث بسیار مهم در عرفان اسلامی است و در سیر و سلوک عارفان و نیل به مقصود نقش اساسی ایفا می کند، با رضا پیوندی ناگسستنی دارد؛ زیرا در عالی ترین مرتبه رضا که سالک نسبت به بلا و دردی که از جانب محبوب می رسد، احساس لذت و شادمانی کند، به حقیقت رضا نائل شده است. به دلیل اهمیت و بازتاب گسترده این موضوع در متون عرفانی، در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی رابطه رضا و شادمانی در عرفان اسلامی پرداخته می شود و عواملی که عارفان را در مرتبه رضا و در مواجهه با سختی ها و بلایا شادمان می سازد تبیین می گردد.
    کلیدواژگان: رضا، شادی، عشق، بلا، متون عرفانی
  • حمیده زینال زاده* صفحات 52-76
    تقابل عقل و عشق (فراعقل) ، به عنوان یکی از مهم ترین مسائل مورد بحث در تاریخ ادب عرفانی، نه تنها در اشعار شعرای عارف بلکه در برخی از آثار ارزشمند غنایی ادب فارسی نیز نمود و جلوه بارزی یافته و به صور گوناگون در قالب داستان ها، تمثیلات و حکایات مختلف بیان گردیده است. منظومه «هفت پیکر» که چهارمین منظومه از دفتر رنگارنگ پنج گنج نظامی و یکی از شاهکارهای ادب فارسی است، از آثاری است که می توان نگرش های عرفانی متنوعی را در آن جست؛ به ویژه که هر کدام از حکایت های هفت گانه آن متضمن نکته و رمزی عرفانی است. در این میان، حکایت روز دوشنبه در گنبد سبز که توسط دختر پادشاه خوارزم نقل می شود، حاوی مناظره و گفت وگوی دو شخصیت محوری داستان است که می تواند با توجه به برخی نمادها و نشانه های عرفانی و نیز حالت نمادگونه خود شخصیت ها، با مناظره و گفت وگوی عقل و عشق (فراعقل) از منظر عرفان سنجیده شود.
    کلیدواژگان: هفت پیکر، حکایت گنبد سبز، مناظره عقل و فراعقل، خدامحوری
  • سیدمحسن باقری، محمدتقی فعالی* ، علی شیخ الاسلامی صفحات 77-99
    بایزیدبسطامی عارفی است که اندیشه ی توحیدی او در سراسر متون عرفانی متقدم و متاخر اسلامی حضور تاثیرگذار دارد و هر وجهی از سیر و سلوک وی پژوهشی جداگانه می طلبد. اما در این واکاوی، شاخص های اصلی عرفان بایزید در بعد «عمل» مورد بررسی قرار گرفت و معلوم گردید که برخلاف نظر برخی از منتقدین اندیشه ی او، عارفی متمسک به ثقلین است. بعضی از عرفا هم اذعان دارند قرآن را تماما ازبر بوده و پاسخهایی که با استفاده از آیات قرآنی به برخی پرسشها داده، حاکی از تاثیرپذیری و انس او با معارف اسلامی و مکتب اهل بیت)ع (است. بایزید اهل دعا و مناجات می باشد و انانیت را بزرگترین حجاب در سلوک عملی معرفی می کند و کرامات را مایه ی برتری عارف نمی داند. حاصل آنکه با توجه به موارد حادث متاخر در جهان اسلام و آموزه هایی که بایزید مبتنی بر معارف شریعت محمدی ارائه می دهد، می توان نتیجه گرفت که رجعت به اخلاق و سلوک محمدیه(ص) نسخه ی رهایش دنیای امروز از ظلمت است. تفکر و تفقه در کلام بایزید و سلوک وی در تقید به شریعت اسلام، نمونه ی بارز این الگوی عملی است.
    کلیدواژگان: بایزیدبسطامی، شریعت، قرآن، اهل بیت(ع)، انانیت، مناجات، کرامات
  • محمدشتا بدرا* صفحات 100-136
    پی بردن به رموز عالم و درک کنه حقایق، همواره از شگفتی های آفرینش بوده که مورد اعجاب انسان ها بوده و هم چنان انسان ها به این مقوله نگاه متفاوتی دارند. مبحث تجربه های عرفانی و درک نادیدنی ها در عالم ماده که آدمی را به عالم معنا و فرا مکان و زمان می برد، مقوله ای جذاب و شیرین است و در عین حال، امری ممکن و شدنی حتی در حالت بیداری است. تجربه عرفانی که در ذیل تجربه دینی تعریف می شود، مقوله ای عام است که سالک با تحمل ریاضات مشروع، چشم کشف و شهود می یابد و می تواند کنه حقایق هستی را درک کند و به سیرت حقایق عالم راه یابد.
    در این پژوهش کیفی که با رویکرد اثباتی و تحلیلی به مقوله تجربه های عرفانی پرداخته است، تلاش شد ضمن رسیدن به تعریفی جامع و مانع از تجربه های عرفانی، پیرامون حقیقت این تجربه ها و ویژگی ها و خصایص آن با تاکید بر فلسفه عرفان اسلامی اشاره شود؛ هم چنین تلاش شد با ارائه مصادیق و امثله - اولا- واقعی بودن این تجربه ها بیان شده- ثانیا- عام بودن آن به شرط رعایت شرایط مقتضی آن، اثبات شود؛ در نهایت نیز با ارائه الگویی نهایی به نتیجه اثباتی از حقیقت تجربه های عرفانی [فراتر از واقعیت] رسید.
    کلیدواژگان: تجربه هاي عرفاني، حقيقت تجربه هاي عرفاني، تجربه تجربه هاي عرفاني، فلسفه عرفان اسلامي، تحليل انتقادي
  • افسانه فرهت* ، محمد رضا زمان احمدی، مجید عزیزی صفحات 137-162
    روح آدمیان قبل از ورود به عالم دنیا در مکانی مجرد، حضور داشته است و با اقرار به ربوبیت پروردگار با او پیمان بسته است. این رویداد در عالمی به نام «ذر» صورت گرفته است که ذهن بسیاری از اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. مولانا از جمله عارفانی است که در مورد رجعت انسان به فطرت، و شکوفاسازی قوای ادراکی وی با پرداختن به حیات ذر، نکات و پیام‎های برجسته ای را مطرح نموده است؛ بنابراین پژوهش حاضر به تاثیرات حیات ذر در اندیشه مولانا اختصاص یافته است. حاصل این بررسی که به روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته، گویای این است که مولانا به وجود عالم ذر و حیات آدمیان و میثاقشان در آن دنیا اعتقاد کامل داشته و تحت تاثیر چنین اندیشه ای، پیام‎های ارزشمندی مطرح نموده است؛ زیرا دستیابی به چنین معرفتی، حرکت هدفدار آدمی در رسیدن به عشق و آگاهی رامیسر می‎سازد.
    کلیدواژگان: حیات ذر، عهد و پیمان، الست، مولانا، معرفت حق
  • پروین گلی زاده* ، شیما فاضلی صفحات 163-182
    یکی از ویژگی های بارز نثر صوفیه و ادب تعلیمی استفاده از تقابل های دوگانه است که به ساختار مسجع برخی از آثار آن نیز راه یافته است. در این پژوهش، نقش تقابل های دوگانه و کارکردهای آن در قرینه های نثر مسجع تعلیمی، با ذکر شواهدی از رسایل خواجه عبداله انصاری و گلستان سعدی بررسی شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد گرچه سجع بنا به دلایلی از عوامل تکلف آمیز سخن به شمار می رود، با تاثیرپذیری از ویژگی های سبکی نویسنده می تواند در خدمت نثر و اهداف آن قرار گیرد. یکی از این ویژگی ها، استفاده از تقابل در قرینه و ساختار سخن مسجع است. از دیگر سو سجع ماهیتا به دلیل در تقابل قرار دادن دو لخت، زمینه ساز استفاده از قرینه هایی است که در تقابل با یکدیگر قرار دارند. این کاربرد، که در اغلب موارد با تشابه همزمان صوری و معنایی نشانه ها همراه است، تاثیر بر محور جانشینی و هم نشینی را به دنبال دارد و به کارکردهایی می انجامد که موجب تمایز سجع آثاری چون رسایلو گلستان از دیگر متون مسجع می شود.
    کلیدواژگان: قابل های دوگانه، سجع، رسایل خواجه عبدالله، گلستان سعدی
  • مریم هوشیار* ، ایلمیرا دادور صفحات 183-196
    مارگریت یورسونار به عنوان نویسنده ای مطرح است که با اندیشه ای فلسفی از خود شناسی و در جستجوی کمال و کرامت انسانی طی روندی تکاملی به هویتی عرفانی در مفهومی کلی دست یافته است. خود آگاهی فلسفی به شناخت حقیقت و واقعیت انسان می پردازد و نویسنده مصداق این هویت یابی را با خلق شخصیت های رمانی تبیین کرده است. تعریف انسان ها از حقیقتوجودیشان در اسطوره ها بارها به اشکال متنوعی ذکر شده است؛ طرح واره های اسطوره ای در ادبیات به همراه دیدگاه های تاریخی نویسنده به ساختاری در معرفت نفس بدل می شود. در این مقاله کوشیده ایم تا با رویکردی تحلیلی، مسیر مارگریت یورسونار در ترسیم هویت و درکی انسان شناسانه از هویت عرفانی بپردازیم و با بنمایه ای از پندار انکار نفس نیچه، معرفت نفس را از طریق در آمیختگی اثر و هنرمند و بدین ترتیب خود واقعی را از درون خود شخص تبیین کنیم.
    کلیدواژگان: هویت، اسطوره، تاریخ، یورسونار، نیچه
|
  • Zeinab Rezapour * Pages 30-51
    Satisfaction is one of the greatest and highest God seekers’ positions and a lofty house of the God’s lovers.. “Happiness” has an unbroken link with satisfaction. As a result, in the highest stage of satisfaction, the seeker feels happiness and pleasure in respect to the misfortune and pains received from the beloved (God) through which mystics would attain the reality of satisfaction. According to the significance and prevalent reflection of this subject in the mystical texts, this paper intends to analyze the relation between satisfaction and happiness in Islamic mysticism and also to explicate on the factors which make the mystics happy as they are encountered by hardships and misfortunes.
    Keywords: satisfaction, happiness, love, misfortune, mystical texts
  • Hamideh Zeynalzadeh * Pages 52-76
    The contrast between reason and love, as one of the most important issues in the history of mystical literature, not only in the poetry of the mystic poets, but also in some of the valuable works of the Persian literary riches, and has become apparent in various forms in the format of stories, analogies And various anecdotes. The “Haft peykar”, the fourth episode from the colorful book of the Nizamiʼs Five Treasure and one of the masterpieces of the Persian Literature, is one of the works that can be found in various mystical attitudes in it, in particular, each of its seventh-century stories implies a mystical point. Meanwhile, the story on Monday in the green dome, quoted by the daughter of the king of Khwarazm, contains a debate and dialogue between the two main characters of the story, which can, with regard to some mystical symbols, and the symbolic character of the characters themselves, be debated and dialectic of reason and Love (superhero) is measured from the perspective of mysticism.
    Keywords: Haft Peykar, Gonbad e Sabz tale, wisdom, love, God centeredness
  • Seyyed Mohsen Bagheri , Mohammad Taghi Faali*, Ali Sheikh Al, eslami Pages 77-99
    Bayazid Bastami is a mystic whose monotheistic thinking has been impressive in all the earlier and later mysticism texts and every aspect of his practices and conducts requires a separate research. But in this analysis, the most important indicators of Bayazid’s mysticism in "practice" aspect were investigated, and it was found that unlike some critics of his thought, he is a mystic who resorted to Thaqalayn (theProphet and holy Quran). Also some of mystics acknowledged that he recited Quran in full, the questions which were answered by him using Quran verses and also his understandings and mystical comments about some of Quran verses implies his affection and fondness towards Islamic Studies and Ahl al-Bayt (members of prophet family). Bayazid is man of prayer and colloquy (with God), and defines "egoism"(selfishness) as the greatest obstacle for practical conduct and doesn't believe miraculous acts leads to mystic's excellence. Accordingly, given the past events in Islam world and the educations which are provided by Bayazid according to Mohammadiah Sharia (Islamic Law), it can be concluded that the return to ethics and theconducts of Mohammad are the salvation guideline of today’s world from darkness in today's world. The contemplation and obtain understanding in Bayzid's word and his conduct being tied up with Islam’s Divine Law, are typical example of this practical pattern.
    Keywords: Bayazid Bastami, Sharia, Quran, Ahl al-Bayt, Egoism, Colloquy, Miraculous acts
  • MohammadSheta Badra * Pages 100-136
    Discover the secrets of the universe and his understanding of the facts, has been one of the wonders of creation which has been and continues to surprise people, people look at this issue differently. Mystical experience and understand the invisible threads in the material world, which the human world of meaning and learning takes place, category charming and sweet, and at the same time، it is possible and feasible even in the waking state. In mystical experience which the defined below religious experience, Seeker with a tolerance of legitimate public issue austerity, intuition is and can you understand the truth of the facts and the facts of the universe.
    In this paper, an overview of the Demonstrability and analytical approach to the subject of mystical experience, we tried to achieve comprehensive definition of mystical experience, the reality of this experience and the qualities and characteristics that have been mentioned. Also tried to provide example, firstly to express the reality of this experience, and secondly, it is common to observe if the appropriate circumstances, prove, Finally with the final model, thus proving the truth of mystical experience [beyond the fact] was.
    Keywords: Mystical Experience, Truth of Mystical Experience, Experience of Mystical Experience, Islamic Mystical Philosophy, Critical Analysis
  • Afsaneh Farhat*, Ghasem Sahraei , Majid Azizi Pages 137-162
    The human soul ‘before coming to this world’ has existed somewhere separately making a pact with God as professed God.This was done in a world called pre-birth life that has engaged the minds of many thinkers.Molana is among the mystics that by referring to human nature and his recognition power improvement ˒deals with pre-birth life and suggests noteworthy messages.So the present research focuses on the influences of pre-birth life on Molana ‘s point of view .The result of this research conducted through descriptive –analytical method based on library studies shows that Molana strongly believes in the pre-birth life and the pact made there and influenced by such ideas he has suggested noteworthy messages because access to this knowledge makes the purposeful movement of human being to love and awareness possible.
    Keywords: Keywords:pre-birth life?pact?heavenly covenant?Molana?knowledge of God
  • Parvin Golizade*, Shima Fazeli Pages 163-182
    Rhyme is one of the characteristics of Persian prose, which, due to its special features, first attracted the attention of Sufis and then became popular in other prose works. One of the prominent features of Sufi prose and pedagogy is the use of dual contradictions that has led to the reciprocal structure of some of its works. In this research, after a brief look at the definition, background and features of the verse in Persian rhetoric and Persian language, the role of the twofold contradictions and its functions in the semantics of the teaching of prophetic theology, with the mention of the proofs of Khajeh Abdollah Ansari and Golestan Sa'di Been investigated. The results of this research show that the source, although it is one of the controversial factors in the speech, can be applied to the prose and its goals by influencing the author's style. One of these features is the use of contrast in the symmetry and structure of the rhetorical speech. On the other hand, because of the contrast between two bare bones, the groundwork is to use symbols that are in opposition to each other. This application, which is often accompanied by the simultaneous symmetry of the formal and semantic signs, has an effect on the succession and synchronization axis and results in functions that make it possible to distinguish works such as Rassail and Golestan from other rhetorical texts it will be.
    Keywords: Double Conflicts, Sayyah, Reyhal Khwaja Abdullah, Golestan Saadi
  • Maryam Houshiar Student of French literature*, Ilmira Dadvar Pages 183-196
    Marguerite Yourcenar turns to self-making in all her works and regards it as the result of an evolutionary process. Marguerite Yourcenar designs the basis of this self-making by creating the characters in her novels so that the process of an independent viewpoint about identity in the effects taken from historical contents and myths. According to such viewpoint, the humans' interpretation about their essence and the relationship with their environment is reflected in the myths. From this viewpoint, explaining myth in literature and the author's historical ideas are expressed with a close relationship between the author and her artistic work as a model in self-making. This article tries to study analogically Marguerite Yourcenar's route in drawing individual identity and understanding self-making through the layout of characters in her novels. Self-making combines with the expression for individual identity. She has analyzed the human
    Keywords: Identity, Myth, History, Yourcenar, Nietzsche