فهرست مطالب

لسان مبین (پژوهش ادب عرب) - سال نهم شماره 32 (تابستان 1397)
  • سال نهم شماره 32 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/02
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ابراهیم اناری بزچلوئی *، فاطمه نظیری سنجانی صفحات 1-19
    یکی از نظریات فلسفی که در باب معناشناسی ذکر شده و سپس به حوزه ی زبان شناسی راه یافته، نظریه ی مشروط به صدق جملات است. براساس این نظریه، معنای جمله در محتوای گزاره ای آن گنجانده شده و بر حسب شرایط ، صدق آن ، قابل تبیین است. تطبیق این نظریه با ساختار متفاوت زبان عربی و به ویژه آیات قرآن کریم، می تواند دریچه ای به سوی درکی عمیق از قرآن کریم باشد.
    در زبان عربی جملات به دو گروه خبری و انشایی تقسیم می شوند. از آنجایی که اساس جمله های خبری، صدق و کذب آن است، بنابراین تبیین این نظریه در ارتباط با این گونه جمله ها بسیار روشن است؛ اما با این همه ، بررسی نظریه ی مذکور در خصوص جمله های انشایی که بر اساس عدم احتمال صدق و کذب تعریف شده اند، نیاز به کنکاش بیشتری دارد.
    در واقع هدف پژوهش حاضر، بررسی آیات قرآن کریم در نوع خاصی از جملات انشایی دستور زبان عربی، مانند: تحضیض، ترجی، تمنی، عرض و… است که به گونه ای غیر مستقیم با گزاره ی خبری خود در ارتباط اند. نوشتار حاضر به روش پژوهش بنیادی و با بهره گیری از کتاب ها، منابع معتبر و مقالات علمی- پژوهشی در پی تبیین آیات انشایی قرآن کریم در ترکیب با فاء سببیه بر اساس نظریه ی مشروط به صدق است و بیانگر آن است که گزاره های خبری در جملات انشایی پیش از فاء سببیه ، ارتباط معنایی خاصی با مفهوم سببیت پس از فاء سببیه دارند.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، معناشناسی، نظریه مشروط به صدق، دستور زبان عربی، فاء سببیه
  • ولی الله حسومی *، مریم توکل نیا صفحات 21-43
    معنا شناسی شناختی روشی برای تبیین معانی در زبان شناسی معاصر محسوب می شود، که مفهوم نشانه های زبانی را بررسی می کند. این روش با سازماندهی، پردازش و انتقال اطلاعات در تحلیل و تشریح گزاره های قرآنی از جمله حروف باعث سهل الفهم کردن قرآن می شود. از این رو، پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی، حرف «من» را با رویکرد شناختی مورد بررسی قرار داده تا تحلیلی صحیح از حرف «من» در قرآن ارائه دهد، بعد از تحقیق و بررسی به این نتایج دست یافته که: در قرآن کریم خداوند با بکارگیری حرف «من» از جهات مختلفی به توسیع معنایی این حرف نظر داشته، که این گسترش معنا از سه طریق شبکه هم معنایی، شبکه ی استعاری و طرح های تصویری انجام گرفته است؛ تا بتواند مقصود خود را به آسان ترین روش ممکن به بندگانش انتقال دهد، بنابراین در پژوهش پیش رو، این سه روش مورد بررسی گسترده قرار گرفته و در نهایت به ترسیم شبکه ی شعاعی خاتمه یافته است.
    کلیدواژگان: معناشناسی شناختی، شبکه شعاعی، شبکه ی هم معنایی، شبکه استعاری
  • سید محمدرضا خضری، علی عدالتی نسب * صفحات 45-61
    تحلیل گفتمان رویکردی جامع در تحلیل متن است که به وسیله آن می توانیم فکر نویسنده و هدفی که از ماورای صورت و معنا در متن را دنبال می کند، تبیین کنیم. از آنجایی که تحلیل متون جدید و بویژه نوع ادبی رمان در تغییر و تحولات فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر نقش بسزایی دارد، مسئله تحلیل متون بر این اساس و بیان گفتمان غالب و جهت دهی آنها از ضرورت های ادب معاصر است.
    این پژوهش بر مبنای تحلیل انتقادی گفتمان بر اساس نظریه نورمن فرکلاف (1941) در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین به شیوه توصیفی – تحلیلی، رمان فراشه المیدان را مورد بررسی قرار خواهد داد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نویسنده در سطح توصیف با ایجاد روابط هم نشینی و گاهی تضاد و برقراری ارتباط بین واژگان، در پی تبیین ایدئولوژی و فکر خود است، در سطح تفسیر از بافت بینامتنی برای بافت موقعیت موجود استفاده برده و سیر تحول شخصیت زن را بیان کرده و در سطح تبیین، گفتمان غالب را که مبتنی بر هویت و آزادی خواهی است در ارتباط با عوامل درون متنی و برون متنی به تصویر کشیده است.
    کلیدواژگان: تحلیل انتقادی گفتمان، فرکلاف، سطوح گفتمان، رمان فراشه المیدان
  • عبدالباسط عرب یوسف آبادی *، اویس محمدی، مژگان بیات صفحات 63-80
    زبان که اصلی ترین ابزار انتقال پیام است، باید به گونه ای به کار رود که با آن، اعتبار اجتماعی پیام رسان و پیام گیر محفوظ گردد. در این صورت، پیام از حد مطلوبی از ادب مندی برخوردار می گردد. بنابر نظریه ادب مندی، در یک ارتباط گفتاری، پیام رسان می تواند از استراتژی مستقیم و یا غیرمستقیم، استفاده کند؛ اما سخنی به وضعیت ادب مندی نزدیک تر است که در آن بیشتر از استراتژی غیرمستقیم استفاده شود. ادبیات کودک که هدف آموزش کودک را بر عهده دارد، باید در انتقال پیام به مخاطب (کودک) ، به ساختارهای ادب مند زبان بسیار نزدیک باشد. لازمه این امر، آگاهی خالق اثر از استراتژی های بیان است. جستار حاضر با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی به دنبال کشف میزان ادب مندی در داستان های کودکانه عربی است. به همین منظور، گفتگوهای شخصیت ها در داستان های کودکانه شادی فقیه (1966م) ، داستان نویس معاصر مصر، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان از آن دارد که از مجموع 353 گفتگویی که از زبان شخصیت های داستان روایت می شود، استراتژی غیرمستقیم در بالاترین میزان (75%) و استراتژی مستقیم در پایین ترین میزان (25%) است. این میزان کارکرد نشانگر آن است که تمامی داستان ها از حد بسیار مطلوبی از ادب مندی برخوردار است؛ لذا نویسنده در آموزش زبانی ادب مند به کودک موفق عمل کرده است.
    کلیدواژگان: ادبیات کودک، زبانشناسی، نظریه ادب مندی، استراتژی های بیان، شادی فقیه
  • زهره قربانی مادوانی *، مینا عربی صفحات 81-100
    الگوی طبیعت و فرهنگ یکی از الگوهای نشانه شناسی فرهنگی است که توسط لوتمان ارائه شد. منظور از طبیعت در این الگوی تحلیلی، همه عناصری است که از تغییرات انسان ساخت، به دور بوده و فرهنگ نیز، مجموعه پدیده هایی است که آثار دخل و تصرف انسان در آن هویداست. نشانه شناس فرهنگی با استخراج مولفه های این الگو و استفاده از فکت های موجود در متن، به تحلیل متن می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش در حوزه نقد و بررسی، توصیفی- تحلیلی است. و بر اساس آن، مولفه های الگوی طبیعت و فرهنگ در رمان «موسم الهجره إلی الشمال» از طیب الصالح که مهمترین رمان عربی قرن بیستم به شمار می آید، عبارتند از: صحرای سودان، اتاق های ترسیم شده، ازدواج، قتل ها، زنان و مردان. که کارکردهای مختلفی همچون به تصویر کشیدن فرهنگ سنتی روستا و طبیعت محض آن در یک سو و الگوی فرهنگ غالب غرب درسوی دیگری دارند. تکیه اصلی نویسنده بر هر دو مولفه طبیعت و فرهنگ است و شخصیت اصلی داستان از نظر الگوی طبیعت، «ود الریس» ، و از نظر الگوی فرهنگ، «جین موریس» است. اما مصطفی سعید به عنوان نفر اول داستان نیز، بنابر تفاوت های ذاتی خود با دیگران از طبیعت به سوی فرهنگ حرکت می کند و هر چند در دل فرهنگ زندگی می کند اما تلاش می کند با سبک طبیعی به دنیای فرهنگ حمله کند در حقیقت جنگی بین طبیعت و فرهنگ به وقوع می پیوندد که در نهایت ساحل نجات و آرامش او در دل طبیعت پاک است.
    کلیدواژگان: الطیب صالح، موسم الهجره إلی الشمال، نشانه شناسی فرهنگی، الگوی فرهنگ و طبیعت
  • جواد گرجامی * صفحات 101-120
    یکی از مباحث مهم و اساسی در مطالعات نقدی قدیم و جدید، اصل تقابل و بافت دوقطبی در آن است. اصل تقابل، دارای کارکردهای متعدد معرفت شناختی و زیباشناختی است. یکی از کارکردهای اصل یادشده، فرآیند معناسازی و برجسته سازی مفاهیم است. در این پژوهش که با رویکرد توصیفی – تحلیلی به نگارش درآمده، به بررسی تقابل واژگانی و بافت دوقطبی آن در فرازهایی از مناجات امام علی (ع) پرداخته شده است. در متن مناجات نامه یاد شده که بر پایه بسامد بالایی از واژگان ناهمگون در دو سطح؛ ساخت واژه های الهی و ساخت واژه های بشری شکل گرفته است، در مجموع، 46 بار واژگان متقابل به کار رفته که از این تعداد، 26 مورد از نوع تقابل دوسویه، 14 مورد از نوع تقابل مکمل و 6 مورد از نوع تقابل مدرج می باشد. بر اساس جدول فراوانی واژگان متقابل، بسامد تقابل دوسویه بیشتر از انواع دیگر است که این مهم با ساختار مناجات نامه و دو محور اساسی آن یعنی متکلم مناجات کننده و مخاطب مناجات شونده متناسب می باشد. البته استفاده از اسلوب بیانی حصر در بافت نحوی مناجات نامه نیز در کنار قرینه گی واژگانی، بافت تقابلی آن را تقویت بخشیده است. کاربست تقابل واژگانی و بافت دوقطبی آن، ظرفیت معنایی ساخت-واژه های ربانی را در رابطه دیالکتیک آن با ساخت واژه های انسانی بالا برده و در نهایت برجستگی مفهوم الوهیت را در فضای کلی مناجات نامه به دنبال داشته است.
    کلیدواژگان: مفهوم الوهیت خداوند، تقابل واژگانی، بافت دوقطبی، مناجات نامه امیرالمومنین علی(ع)
  • علی نجفی ایوکی *، سعیده حسن شاهی صفحات 121-142
    ساختار یک نمایشنامه و شخصیت های آن دو عنصر درهم تنیده اند که با تغییر یکی، دیگری نیز تغییر می کند. نقش شخصیت آن است که ویژگی ها و امکانات ظاهری افراد که توجیه کننده اعمال و تصمیمات آنهاست وارد نمایشنامه کند. این مهم به انجام نمی رسد مگر با کاربست شگرد های شخصیت پردازی. پژوهش حاضر برآن است تا با توجه به تعاریف شخصیت و اصول شخصیت پردازی از دیدگاه منتقدان ادبی، یکی از مهم ترین آثار نمایشی عرب با عنوان «شهرزاد» را با روش توصیفی تحلیلی مورد واکاوی قرار دهد. در این راستا ابتدا به نام شناسی شخصیت ها می پردازد و سپس شخصیت ها را در دو تقسیم بندی جداگانه تحلیل می کند و در پایان به شگرد های شخصیت پردازی توجه می نماید. شخصیت های این نمایشنامه از نظر نام شناسی در دو دسته شمایلی و نمادین جای می گیرند و از نظر نوع و جنس، شخصیت ها در دو گروه کروی و مسطح درباره شگرد های شخصیت پردازی نیز توفیق حکیم از دو تکنیک نویسندگانه و نقشواره ای بهره برده که هر یک از این دو ترفند را به صورت صریح و ضمنی به کاربرده است و در آن به کاربست دیالوگ، کنش و کشمکش را به عنوان عنصری جوهری پرداخته است.
    کلیدواژگان: نمایشنامه، توفیق حکیم، شهرزاد، شخصیت، شگرد های شخصیت پردازی
|
  • Dr. Ibrahim Anari Bozchallouei *, Fateme Naziri Pages 1-19
    One of the philosophical theories regarding semantics, which was then incorporated in linguistics, is the theory of contextual conditionality. According to this theory, the meaning of a sentence is what sentence shares with its subject complement in contextual conditions. Comparing this theory with particular Arabic language structure and specifically Quran`s verses, can be a path through a deep understanding of this Divine book.
    The aim of this article is to study Quran`s verses into specific types of grammatical Arabic sentences such as exhortation(al-tahziz), hope(al-tarraji), wish(al-tammani), Proffering (al-arz)…, which are indirectly related to their subject complement. Since these sentences are in direct relation to conditional al -f aa al- ssababyya , this article, in addition to its semantic analysis in terms of this theory, studies the contextual conditions of al -f aa al- ssababyya according to the theory.
    Keywords: Semantics, the Theory of contextual conditionality, Al -f aa al- ssababyya
  • valiollah Hasoomi*, mryam tavakolniya Pages 21-43
    Cognitive semantics is a method for explaining meanings in contemporary linguistics, which examines the concept of linguistic symptoms. This method makes it easy to understand the Qur'an by organizing, processing and transmitting information in an analysis of Qur'anic propositions, including letters.Cognitive semantics is a method for explaining meanings in contemporary linguistics, which examines the concept of linguistic symptoms. This method makes it easy to understand the Qur'an by organizing, processing and transmitting information in an analysis of Qur'anic propositions, including letters.
    Keywords: Radial network, Semantic network, Metaphorical network, Cognitive semantics
  • Sayyed Mohamadreza Khezri, ali edalatinasab * Pages 45-61
    Critical Discourse analysis is a new definition of discourse analysis its an important branch of discourse analysis. This approach emphasizes the need for a more comprehensive analysis of discourse Among the interesting aspects of critical discourse are producing or strengthening an ideology, understanding texts in their wider context, and using pragmatic and scientific approach to the text analysis. because analysis of new contexts especially novel have an important role in cultural and social evolution in contemporary world, analysis of contexts in this basic is necessary in contemporary literature.
    In this research we have used Normam Fairclough’s(1941) approach which analyses the text on three different levels: descriptive, interpretative and expressive. The descriptive, interpretative and expressive approaches are useful in expressing and discovering the ideological, political and sociological views of the writers. In so doing, we discussed the views of the author, and using an innovative approach, we discovered various semantics and thematic layers of meanings closer to this novel. In this research it was concluded that Hajjar, indicate his unique ideology, related to social and political together. From a critical discourses analytic perspective, Hajjar, managed to create and anti-imperialistic hero from the working class and promoted women’s role in the contemporary novels from housewives to activists in the socio-political with emphasis on the text and co- textareas.
    Keywords: critical discourse analysis, Discourse, Normam Fairclough, Ferashatol maeidan, Soltan Alhajjar
  • abdolbaset arab yousofabady*, oveis mohammadi, mojgan bayat Pages 63-80
    According to the Politeness theory, in an oral communication a message sendercan use a direct or indirect strategies but the one who has used the indirect strategies more is closer to the situation of Politeness. Children literature that aims at learning children, should be closer to the polite structuresof language, in the process of transformation of message to themessage receivers.Then the author in this field should be aware of expression strategies. This article, based on a descriptive analytical method aims at understand the level of Politeness in the children literature of the contemporary Egyptian novelist, Shadi Faqih (1966). As a result, it is concluded that in 353 dialogs which are narrated in Faqih’s stories at all, the indirect strategy has the most presence (75%) and indirect one is in the lowest rank by (25 %). These statistics indicates that all stories have a desirable level of Politeness, so the author has succeeded in teaching a polite language to the children.
    Keywords: children’s literature, Linguistics, theory of Politeness, expression strategies, Shadi Faqih
  • zohreh ghorbanimadavani *, mina arabi Pages 81-100
    Nature and culture pattern is one of the cultural semiotics patterns purposed by Lutman. The sense of nature in this Analytical pattern is all elements that are far away from man-made changes and the culture is a set of phenomena with clear traces of human manipulation. Cultural Semiotics analyzes the text by extracting components of the pattern and using existing facts. The research method in this research in the area of review and criticism is descriptive-analytical. Accordingly, the most important components of nature and culture pattern in the “Migration Season to the North “novel of Tayeb Saleh as the most important Arabic novel in 20th century are as following: Sudan desert, drawn rooms, marriage, murders, women and men. They have different functions such as portraying traditional culture of village and its mere nature from one hand and depicting the dominant western culture pattern on the other hand. The writer emphasize on both components of culture and nature. The main character of novel in terms of nature pattern is “Wood Alraeeis” and in terms of culture pattern is “Jane Morris”. But Mostafa Saeed as the main character of story moves from nature to culture according to his inherent differences with others and in spite of living in the center of culture but he tries to attack culture world in a natural style. In fact a war occurs between culture and nature that finally the peace and rescue coast is at the heart of nature.
    Keywords: Tayeb Saleh, Migration Season to the North, Cultural Semiotics, nature, culture pattern
  • Javad Garjami * Pages 101-120
    One of the major issues in the old and new critique studies is the principle of contrast and bipolar texture. the principle of contrast has many epistemological and aesthetic functions. One of the functions of the abovementioned principle is the process of giving rise to the meaning and emphasizing on concepts. In this research, which has been written in the frame of descriptive-analytical approach, the study of the lexical contrast and its bipolar texture in the Imam Ali's prayer book, has been investigated. In the text of the mentioned verses, which is based on the high frequency of heterogeneous vocabulary in two levels, the divine words and the human words have been formed. In total, these forms include 46 mutual words among which,26 of them are two-way contrast, 14 are complementary contrast and 6 are graded contrast. According to the abundance of mutual crosswords, the frequency of two-way contrast is greater than that of other types, which is relevant to the structure of the scriptures and its two main axes, namely, the believer theologian and the appealing audience. Of course, the use of the expressive style of the confinement in the syntactic context of the verses is also reinforced by its lexical symmetry. The use of lexical contrast and its bipolar texture, the semantic capacity, has increased the meaning of Rabbani's words in its dialectical relationship with the human words, and ultimately led to the prominence of the concept of divinity in the general context of the prayer book.
    Keywords: The concept of God's divinity, lexical contrast, bipolar texture, the prayer book of Amir al-Momenin Ali (peace be upon him)
  • ali najafi ivaki * Pages 121-142
    Drama structure and characters are two interrelated elements which by changing one, the other one also changes. The role of character is to importindividuals characteristics and their physical featuresinto drama in a way to justify their actions and decision.This goal is accomplished through applying characterization techniques.By taking descriptive-analytic approach and by taking into account character definitions and characterization principles, the present study aims at investigating one of the most significant Arab dramatic work entitled "Shahrzad".In this line, firstly, an attempt is made to examine the namology aspect of characters. Secondly, the characters are analyzed in two separate divisions and lastly,the applied characterization techniques are investigated. Considering namologyaspect,the characters in this drama are classified in two iconic and symbolic groups and with respect to theirtype, they are placed in two spherical and flat groups.Regarding the characterization techniques, it is found that Towfigh Al Hakim has given special attention towriting techniques and characters role, both of whichin explicit and implicit ways. Through dialogue, he also portrays and indicatesconflict as one of the key elements in his work.
    Keywords: Drama, Towfigh Hakim, Shahrzad, character, characterization techniques