فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیست و یکم شماره 3 (پیاپی 83، پاییز 1397)
  • سال بیست و یکم شماره 3 (پیاپی 83، پاییز 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/09/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهدی رحیمیان *، مرضیه فراشی، سعید غلامرضایی، امین براخاص صفحات 1-24
    هدف کلی پژوهش حاضر بررسی آثار و پیامدهای اجرای طرح خروج دام از جنگل در روستای سیاه‏دره شهرستان نهاوند بود، که به‏صورت کیفی و با استفاده از روش نظریه بنیانی انجام شد. جمع‏آوری اطلاعات از طریق مشاهده نیمه‏مشارکتی و مصاحبه نیمه‏ساختارمند در سال 1394 و در قالب گروه‏های بحث متمرکز صورت گرفت. جامعه آماری تحقیق سرپرستان خانوارهای ساکن روستای مورد مطالعه بودند. نمونه‏گیری تحقیق به‏صورت هدفمند و تا زمان اشباع نظری داده‏ها پیش رفت. پایایی پرشسنامه از طریق یادداشت‏برداری نکات کلیدی مطرح‏شده در مصاحبه‏ها، ایجاد نوعی تعامل دو طرفه با مصاحبه‏شوندگان و سه‏وجهی‏سازی و روایی آن نیز از طریق راهبرد «بازخورد مشارکت‏کننده» تایید شد. تحلیل اطلاعات گردآوری‏شده از طریق مصاحبه و مشاهده با استفاده از روش‏های تحلیل کیفی و از طریق استخراج، دسته‏بندی، طبقه‏بندی و دستیابی به مفاهیم کلی در قالب روش نظریه بنیانی انجام گرفت. طبق نتایج به‏دست آمده، اثرات خروج دام از جنگل در شش دسته شامل 1) تضعیف و رکود فعالیت‏های دامداری، 2) اثرات مثبت و منفی بر وضعیت مالی روستاییان، 3) پیدایش معضلات اجتماعی در روستا، 4) تضعیف روحیه مشارکتی روستاییان در حفظ جنگل‏ها و مراتع، 5) عدم پایبندی سازمان‏های دولتی به تعهدات طرح، و 6) اثرات سوء روحی و روانی طبقه‏بندی شدند. در پژوهش حاضر، پیشنهادهای برنامه‏ریزی جامع در راستای سامان‏دهی پرورش دام و تلاش دولت برای عملی کردن وعده‏های داده‏شده به جنگل‏نشینان به‏منظور رفع مشکلات اجرایی طرح ارائه شد.
    کلیدواژگان: خروج دام از جنگل، نظریه بنیانی، نهاوند (شهرستان)، سیاه‏دره (روستا)
  • محمد ظاهری، نبی الله حسینی شه پریان *، سمیرا هاشمی صفحات 25-49
    پژوهش کاربردی حاضر به بررسی تغییرات الگوی مسکن روستایی و ارزیابی اثرات اقتصادی آن در دو دهستان آجی‏چای و میدان‏چای واقع در شهرستان تبریز می‏پردازد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و همبستگی بود که بخش عمده داده های آن بر اساس مطالعات میدانی و با روش نمونه‏گیری (کوکران) از 350 خانوار جمع‏آوری شد. یافته های پژوهش بر اساس نتایج به‏دست آمده از آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که ارتباط قوی و معنی‏داری بین عوامل تغییرات اجتماعی و الگوی مسکن روستایی و عوامل اقتصادی وجود دارد؛ همچنین، در توزیع فضایی رابطه بین تغییرات اجتماعی و الگوی مسکن در ده روستا، همبستگی مستقیم و نسبتا کامل وجود دارد. برای ارزیابی اثرگذاری تغییرات اجتماعی و الگوی مسکن و تغییرات اقتصادی از مدل بزارش رگرسیونی استفاده شد و نتایج گویای آن بود که شاخص های تغییرات اجتماعی اعم از پذیرش فرهنگی، مصرف‏گرایی و ناهنجاری‏های اجتماعی در زندگی روستایی به‏ترتیب با 256/0، 154/0 و 157/0 در تغییرات الگوی مسکن روستایی موثرند؛ همچنین، شاخص‏های پلان معماری مسکن، کیفیت بنای مسکن، و مقاومت مسکن بر عوامل اقتصادی تاثیر مستقیم دارند.
    کلیدواژگان: تغییرات اجتماعی، الگوی مسکن، پیامدهای اقتصادی، آجی چای (دهستان)، میدان چای (دهستان)، تبریز (شهرستان)
  • علی شمس، نازیلا نبی زاده *، حسین شعبانعلی فمی صفحات 51-73
    تحقیق توصیفی پیمایشی حاضر با هدف بررسی سطح مشارکت زنان روستایی در ابعاد مختلف فعالیت‏های دامداری صورت گرفت و جامعه آماری آن شامل کلیه زنان روستایی شهرستان چاراویماق بود که با استفاده از رابطه کوکران، حجم نمونه برابر با 135 نفر محاسبه و از طریق روش نمونه گیری چندمرحله‏ای تصادفی انتخاب و بررسی شدند. برای بررسی تاثیر متغیرهای مورد مطالعه بر سطح مشارکت زنان در ابعاد هشت‏گانه فعالیت‏های دامداری، از رگرسیون چندگانه استفاده شد. رتبه ‏بندی فعالیت ها نشان از مشارکت بالای زنان در فعالیت‏های شیردوشی و فرآوری و کمترین مشارکت در زمینه چرای دام داشت. نتایج تحلیل رگرسیونی نشان داد که مهم‏ترین متغیرهای تاثیرگذار بر مشارکت زنان بدین شرح است: در مدیریت چرا، درآمد سالانه؛ در شیردوشی و بازاریابی، تحصیلات زنان؛ در تولید مثل، نگرش؛ و در پشم چینی، علاقه به نگهداری دام.
    کلیدواژگان: دامداری، زنان روستایی، مشارکت، چاراویماق (شهرستان)
  • صفورا کریمی * صفحات 75-95
    هدف تحقیق حاضر تحلیل اثرات اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر جوامع روستایی شهرستان سمنان بود. تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی بوده و جامعه آماری آن را سرپرستان خانوارها در روستاهای شهرستان سمنان تشکیل می دادند که با استفاده از رابطه کوکران و روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، تعداد 340 نفر از آنها به‏صورت کاملا تصادفی انتخاب شدند. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد که چهار عامل «بحران معیشت» ، «رکود تولید و تضعیف کشاورزی» ، «فرهنگی و روان‏شناختی» ، و «اجتماعی و مشارکتی» در مجموع 812/55 درصد از تغییرات اثرات اقتصادی و اجتماعی خشکسالی بر جوامع روستایی شهرستان سمنان را تبیین می کنند. بر اساس یافته های پژوهش، پیشنهادهایی از جمله اعطای وام‏های بلاعوض و یا کم‏بهره در راستای مدیریت و کاهش پیامدهای منفی رکود تولید و تضعیف کشاورزی، استفاده از شبکه آبیاری تحت فشار و توجه بیشتر دولت به صندوق بیمه محصولات کشاورزی، بهره‏گیری از مشارکت روستاییان در مدیریت خشکسالی، و شرکت روستاییان در برنامه‏های آموزشی و ترویجی ارائه شد.
    کلیدواژگان: اثرات اقتصادی، اثرات اجتماعی، خشکسالی، تحلیل عاملی اکتشافی، سمنان (شهرستان)
  • امیر نعیمی *، رضوان مهنی رفتار، سید محمد جواد سبحانی صفحات 97-121
    تحقیق حاضر با هدف بررسی رفتار زیست‏محیطی زنان روستایی حوضه آبخیز هلیل‏رود شهرستان جیرفت با استفاده از نظریه رفتار برنامه ریزی‏شده در تابستان 1396 انجام شد. روش تحقیق پیمایشی- توصیفی بود. جامعه آماری در دسترس تحقیق زنان روستایی حوضه آبخیز هلیل‏رود بودند (1288=N). حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 297 نفر تعیین شد. برای مطالعه افراد نمونه، از روش نمونه گیری طبقه ای تناسبی استفاده شد. ابزار تحقیق پرسشنامه بود که روایی و پایایی آن مورد تایید قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که بین متغیرهای زمینه ای تحقیق (نگرش زیست‏محیطی، هنجار ذهنی و کنترل رفتاری درک‏شده) و متغیر میانجی (نیت زیست‏محیطی) رابطه مثبت و معنی‏دار در سطح خطای یک درصد وجود دارد؛ همچنین، رابطه‏ای مثبت و معنی دار بین نیت و رفتار زیست‏محیطی زنان روستایی مورد مطالعه در سطح خطای یک درصد وجود دارد. به‏طور کلی، متغیرهای زمینه ای توانستند از طریق نیت زیست‏محیطی، 63 درصد تغییرات رفتار زیست‏محیطی زنان روستایی مورد مطالعه را تبیین کنند.
    کلیدواژگان: حفاظت از محیط زیست، زنان روستایی، رفتارهای سازگار با محیط زیست، نظریه رفتار برنامه ریزی‏شده، جیرفت (شهرستان)
  • جمشید اقبالی، خلیل کلانتری *، باقر خالقی، سعدی فتح الهی گلام‏بحری صفحات 123-143
    تحقیق کاربردی حاضر با هدف تحلیل عملکرد دهیاران با رویکرد جنسیتی در شهرستان بوئین میاندشت به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفت و داده‏های پژوهش به دو روش میدانی و کتابخانه ای جمع آوری شد. . جامعه آماری شامل خانوارهای ساکن روستاهای دارای دهیاری شهرستان بوئین میاندشت بود (2654=N). نمونه‏گیری به روش تصادفی و با رعایت انتساب متناسب صورت گرفت و با استفاده از رابطه کوکران، تعداد نمونه 335 نفر به‏دست آمد. ابزار جمع آوری داده‏ها پرسشنامه بود که پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ برابر با 87/0 به‏دست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون های t و رگرسیون لجستیک انجام شد. نتایج تحقیق نشان داد که در حوزه اجتماعی، دهیاران زن عملکرد بهتری نسبت به دهیاران مرد دارند؛ البته در حوزه محیطی- کالبدی، دهیاران مرد از عملکرد بهتری برخوردارند و به طور کلی، عملکرد هر دو گروه از دهیاران در این حوزه نسبت به حوزه های دیگر بهتر است؛ همچنین، در حوزه مدیریت بحران، هر دو گروه از کمترین میانگین برخوردارند. نتایج رگرسیون لجستیک نیز نشان داد که حوزه‏های اجتماعی و محیطی- کالبدی تاثیر معنی دار در عملکرد دهیاران دارند.
    کلیدواژگان: رویکرد جنسیتی، دهیاران، رگرسیون لجستیک، بوئین‏میاندشت (شهرستان)
  • حمید برقی *، بیتا اصلانی سنگده، نسیم حسین‏ زاده سورشجانی صفحات 145-167
    در تحقیق حاضر، با رویکرد توصیفی تحلیلی، به بررسی و تحلیل نقش تعاونی های تولید در توسعه روستایی با تاکید بر کیفیت زندگی پرداخته شد. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه سرپرستان خانوار روستایی عضو تعاونی تولید دهستان رحمت بخش سیدان بود. حجم جامعه نمونه از طریق رابطه کوکران 274 نفر به‏دست آمد. برای آزمون فرضیات، از روش های کولموگروف- اسمیرنف، آزمون تی با دو نمونه مستقل و آزمون من‏ویتنی استفاده شد. نتایج نشان داد که به جز بعد محیطی در سایر ابعاد مورد بررسی (اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی) تفاوت معنی‏دار بین دو گروه عضو و غیرعضو تعاونی تولید وجود دارد، و نقش تعاونی ها در بهبود کیفیت زندگی روستاییان مفید و موثر است.
    کلیدواژگان: تعاونی تولید، توسعه روستایی، کیفیت زندگی، رحمت (دهستان)، سیدان (بخش)
|
  • Mehdi RAHIMIAN *, Marziyeh FARASHI, Saeed GHOLAMREZAEI, Amin BARAKHAS Pages 1-24
    This study aimed at investigating the effects of implementation of Livestock Removal from Forest (LRF) Plan in Siahdarreh village in Nahavand County of Iran. The qualitative research was conducted using grounded theory method. The required data were collected by semi-participatory observation and semi-structured interviews in the form of focused group discussion. The statistical population included household heads in the studied village. The sampling was done in a purposeful manner, advancing until the theoretical saturation of data. The validity of questionnaire was confirmed through the key notes raised in the interviews, two-way interaction with the interviewees and triangulation, and its reliability was confirmed through the strategy of "participant feedback". Data analysis was conducted through extraction, sorting, classification and general concepts within the grounded theory method. According to the results, the effects of LRF were classified in six categories, including: 1) weakening and stagnation of livestock activities, 2) positive and negative effects on the financial status of rural people, 3) the emergence of social problems in the village, 4) demoralized rural participation in conserving forests and pastures, 5) lack of commitment of governmental organizations to obligations of the plan, and 6) the psychological adverse effects. To reduce the plan problems, some suggestions such as a comprehensive planning for organized livestock and government efforts to implement the promises made to foresters were presented.
    Keywords: Livestock Removal from Forest (LRF) Plan, Grounded Theory, Siahdarreh (Village), Nahavand (County)
  • Mohammad ZAHERI, Nabiollah HOSSEINI SHAHPARIYAN *, Samira HASHEMI Pages 25-49
    This applied study aimed at examining the effects of social changes in the lives of rural people on the pattern of rural housing and their economic consequences in Aji-Chay and Meidan-Chay sub-districts in Tabriz County of Iran. It was a descriptive-analytical and correlation study. The required data were mainly based on field studies and sampling (Cochran) and collected from 350 households. The results of Pearson correlation test showed that there was strong and significant relationship between social changes and the pattern of rural housing and economic factors; and the results indicated a direct and relatively complete correlation between social change and spatial distribution pattern of housing in ten villages. Also, to assess the impact of social change and the pattern of housing and economic changes regression, Fit model was used and the results showed that social change indicators ranging from cultural acceptance, consumerism and social abnormalities in rural life were effective on rural housing pattern changes by 0.256, 0.154 and 0.157, respectively. In addition, the results of the indices of housing and economic factors indicated that housing architectural plan (0.195), house building quality (0.168) and resistance of housing (0.111) had direct effects on economic factors.
    Keywords: Social Changes, Pattern of Housing, Economic Effects, Aji-Chay, Meidan-Chay (Sub-districts), Tabriz (County)
  • Ali SHAMS, Nazila NABIZADEH *, Hossein SHABANALI FAMI Pages 51-73
    A great part of livestock activities in the villages is done by women, and by recognizing the status of their participations, these will be more accurately planned by the concerned organizations. Therefore, this descriptive-survey study aimed at investigating the level of participation of rural women in various aspects of livestock activities. The statistical population included all the rural women in Charuymaq County of Iran. Using Cochran's formula, a sample size of 135 people was calculated and randomly selected through a multi-stage sampling method. Moreover, multiple regression method was used for investigating the effect of the variables on the level of female participation in various aspects of livestock husbandry. The results of regression analysis showed that the most important variables affecting women's participation included: in the management of grazing, the annual income; in livestock management and marketing, women's education; in reproductive management, women's attitude towards animal husbandry; and in the management of wool cutting, women's interest in keeping livestock.
    Keywords: Livestock, Rural Women, Participation, Charuymaq (County)
  • Safoura KARIMI * Pages 75-95
    Droughts, as the most complex natural disasters, affect the lives of many rural inhabitants with a farm-dependent economy. This study aimed at analyzing the economic and social effects of drought on rural communities in Semnan County of Iran. It was a descriptive-analytic research. Statistical population included the heads of households in villages of the County; and accordingly, the sample size was estimated 340 people through Cochran formula. The sampling was conducted in a stratified sampling method. The study was mainly conducted through a questionnaire, the validity of which was obtained by using a panel of experts and masters in agriculture, and its reliability was confirmed by a pre-test through the Cronbach's alpha (0.946). According to the results of exploratory factor analysis, the content of economic and social effects of drought was mainly categorized into four components, including: livelihood crisis, production stagnation and weakened agriculture, cultural and psychological, and social and participatory factors that explain about 55.812 percent of the variations in economic and social effects of drought. Based on the study findings, some recommendations were made to reduce the economic and social effects of drought on the studied rural community and to improve policy making as well as the management of this phenomenon.
    Keywords: Economic Effects, Social Effects, Drought, Exploratory Factor Analysis, Semnan (County)
  • Amir NAEIMI *, Rezvan MEHNI RAFTAR, Seyyed Mohammad Javad SOBHANI Pages 97-121
    Environmental pollution, destruction and overuse of natural resources come mostly from inappropriate human behaviors. The role of women in protecting the environment is considered as a critical contribution to conservation of natural resources. Therefore, this study aimed at investigating the environmental behavior of rural women in Halilrood watershed area of Jiroft County in Kerman province of Iran using the theory of planned behavior (TPB) in 2017. This survey research was conducted in a descriptive method. Accessible statistical population included rural women of the studied area (N=1288). Sample size was determined via Krejcie and Morgan table (n=297). Sampling was done in a proportional stratified random sampling method. The research instrument was a questionnaire, the validity and reliability of which were confirmed. Study results showed that there was a positive and significant (p≤0.01) relationship between antecedent variables including environmental attitude, subjective norms and perceived behavioral control (PBC) and mediator variable (environmental intention); also, there was a positive and significant (p≤0.01) relationship between the environmental intention and the rural women's behavior. Therefore, antecedent variables could explain 63 percent of variations in the rural women’s behavior by environmental intention
    Keywords: Environment Conservation, Rural Women, Environmentally Friendly Behaviors, Theory of Planned Behavior (TPB), Jiroft (County)
  • Jamshid EGHBALI, Khalil KALANTARI *, Bagher KHALEGHI, Saadi FATHOLLAHI GALAMBAHRI Pages 123-143
    Regarding activity of female Village Administrators [Dehyaran], it is essential to evaluate the performance of Village Administrators [Dehyariha] with consideration of gender approaches. Therefore, this study aimed at analyzing the performance of Village Administrators with a gender approach in Boin-Miandasht County of Iran. It was an applied research conducted in a descriptive-analytical method. The required data was gathered in both field and library methods. The statistical population included rural households in villages of the County with the Village Administrators (N=2654); and among them, a sample size of 335 people were selected. The reliability of data-gathering questionnaire was confirmed (0.87) through Cronbach's alpha. Data analysis was done by using SPSS and t test as well as logistic regression. The results showed that female Village Administrators had better performance than male Village Administrators in social domain; and in environmental-physical domain, male Village Administrators had a better performance while both performed better in this domain compared to other domains. In addition, the logistic regression results indicated that the social and environmental-physical domains had a significant effect on the performance of Village Administrators.
    Keywords: Gender Approach, Village Administrators [Dehyaran, Dehyariha], Logistic Regression, Boin-Miandasht (County)
  • Hamid BARGHI *, Bita ASLANI SANGDEH, Nasim HOSSEINZADEH SOURESHJANI Pages 145-167
    The study aimed at analyzing the role of production cooperatives in rural development with emphasis on quality of life. It was conducted in a descriptive-analytic approach. The statistical population included all the rural household heads who were the members of the production cooperatives in Rahmat sub-district of Seyyedan District, Marvdasht County of Iran. The sample size was determined by Cochran formula (n=274). The reliability of questionnaire was estimated by Cronbach's alpha (0.882). Methods of Kolmogorov-Smirnov, t-test with two independent samples and Mann-Whitney test were used for testing the hypotheses. The results showed that except for the environmental aspect, in other aspects (economic, social and infrastructural), there were significant differences between the two groups of production cooperative members and non-members; and the cooperatives had a useful and effective role in improving the rural people's quality of life.
    Keywords: Production Cooperative, Rural Development, Quality of Life, Rahmat (Sub-district), Seyyedan (District)