فهرست مطالب

مطالعات تاریخی - پیاپی 61 (تابستان 1397)
  • پیاپی 61 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/06/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمدقلی مجد * صفحات 5-45
    دو سال پس از آغاز جنگ جهانی اول و یک سال بعد از اشغال خاک ایران توسط نیروهای خارجی و به ویژه روس و انگلیس، آذوقه و ارزاق در کشور کمبود یافت و اندکی بعد نیز قحطی بزرگی به مدت دو سال کشور را فراگرفت که شمار زیادی از ایرانیان در آن جان باختند. این مقاله با بررسی اسناد برجای مانده از این قحطی که در طول سال های 1917 و 1918 رخ داد به توصیف ابعادی از این واقعه مهم تاریخی که تحولات مهم سال های بعد را پدید آورد، پرداخته است. منابع اصلی مورد استفاده شده در این تحقیق، اسناد وزارت خارجه آمریکا و گزارش روزنامه‏های ‏آن عصر است؛ البته روزنامه هایی که گزارش هایی آن در اسناد آمریکایی درج شده اند. همچنین به یادداشت‏های ‏روزانه شماری از شاهدان ایرانی که مشاهدات خود را در روزنگاشت‏های ‏خود ثبت کرده ‏اند، مراجعه شده است.
    کلیدواژگان: قحطی بزرگ، جنگ جهانی اول، اسناد آمریکا، استعمار بریتانیا
  • میثم عبداللهی * صفحات 46-81
    لویی رابینو نایب کنسول انگلیس در رشت همزمان با وقایع مشروطه بود. او شخص تاثیرگذاری در عرصه تاریخ نگاری معاصر ایران است و کتاب هایی که در زمینه تاریخ و جغرافیای سه منطقه گیلان، مازندران و گلستان (استرآباد) نوشته، از کتاب های مهم و پرارجاع است. عملکرد او در دوران مشروطه و یادداشت هایش درباره مشروطه و نیز عملکرد او نسبت به میراث باستانی ایرانیان، از مسائل مهمی است که جای بررسی دارد.
    جریان های روشنفکری چپ و راست و از جمله سیدحسن تقی زاده بدون آنکه به تحقیق درباره او بپردازند به تمجید از رابینو پرداخته و یا در نهایت در برابر او سکوت کرده اند. بعد از انقلاب اسلامی هم اقدام در خوری برای معرفی صحیح او از سوی تاریخ نگاران مستقل انجام نشد. در این مقاله، نویسنده بر آن است تا زندگی و عملکرد رابینو و آثاری که درباره ایران نوشته را مورد بررسی علمی و مستند قرار دهد. این مقاله به نسخه های اصلی آثار رابینو و به منابع دسته اولی که درباره او وجود دارد رجوع کرده است.
    کلیدواژگان: گیلان، سرکنسول، انگلستان، میراث فرهنگی، قاچاق
  • حسین روحانی * صفحات 82-102
    مقاله حاضر به مطالعه دو مفهوم کلیدی در اندیشه سیاسی سیداحمد فردید پرداخته است که عبارتند از: «تاریخ» و «غرب زدگی». این مقاله بر اساس روش شناسی اسکینری به نگارش درآمده است که می گوید اندیشه سیاسی هر اندیشمندی در فضای انتزاعی تکوین پیدا نمی کند. آنان متاثر از بسترهای فکری، تاریخی، گفتمانی، سیاسی و اجتماعی عصر خویش اند. لذا لازمه فهم مضامین فکری هر فرد بررسی شرایط ذهنی و عینی حاکم بر دوره زمانی اوست. از این جهت تحقیق پیش رو ابتدا به بررسی شرایط تاریخی تاثیرگذار بر احمد فردید در دو دوره پهلوی اول و دوم پرداخته، سپس تکوین منظومه فکری وی را مورد بحث قرار داده و در نهایت دو مفهوم «تاریخ» و «غرب زدگی» را در منظومه فکری او مورد بررسی قرار داده است.
    کلیدواژگان: غرب زدگی، روشنفکری، فلسفه، علوم انسانی، تاریخ
  • محمد رحمانی * صفحات 103-134
    این مقاله به بررسی زندگی وحید افراخته و تغییرات وی از یک جوان گوشه گیر و آرام با روحیه مذهبی به یک چریک تمام عیار و مارکسیست می پردازد. همچنین به چرایی و چگونگی همکاری او با ساواک اشاره دارد. در این تحقیق از اسناد ساواک و اعترافات افراخته استفاده شده است. او پس از بازداشت به صورت مبسوط به تحلیل شخصیتی و شرایط حاکم بر خود می پردازد و با ذکر اقدامات خویش علل گرایش به آن ها را هم بیان می کند. این نوشتار در واقع مطالعه موردی یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق است، با ذکر این توضیح که گرچه نتایج و اطلاعات به دست آمده همگی قابلیت تعمیم به همه اعضا را ندارد، اما ابعادی از این پدیده را معلوم می سازد.
    کلیدواژگان: وحید افراخته، سازمان مجاهدین خلق، خشونت سیاسی، اعلام مواضع ایدئولوژیک و تروریسم
  • سعید مستغاثی * صفحات 135-160
    مقاله حاضر به بررسی فعالیت های اداره اطلاعات آمریکا برای تغییر فرهنگ و سبک زندگی ایرانیان در دوره پهلوی دوم پرداخته است. در این نوشتار به موضوعات متفاوتی از قبیل سینما، مطبوعات، انجمن فرهنگی برای تشکیل کانون های دانشجویی، تبادل دانش آموز، تشکیل کلاس های آموزش زبان و برپایی نمایشگاه، تئاتر و کنسرت توجه شده است. هدف اصلی اداره اطلاعات آمریکا، آمریکاییزه کردن فرهنگ و اجتماع ایرانی به نظر می رسید که پس از کودتای 28 مرداد و تقویت موقعیت آمریکا در ایران با سرعت بیشتری در حال وقوع بود.
    کلیدواژگان: انجمن روابط ایران و آمریکا، پهلوی دوم، آمریکاییزه کردن و سبک زندگی
  • سیدعلی مرتضوی امامی زواره * صفحات 161-176
    مقاله حاضر با رویکردی تاریخی - روایی وضعیت خریدهای نظامی و نقش مستشاران آمریکا در عصر پهلوی دوم (1320-1357) را مورد مطالعه قرار داده است. بعد از جنگ جهانی دوم و افول تدریجی قدرت دو کشور شوروی و انگلستان و ایجاد فضای بهتر برای ایالات متحده آمریکا برای تسلط بیشتر بر جهان، شاهد حضور گسترده تر مستشاران نظامی آمریکایی در ایران هستیم. در نتیجه در بسیاری از حوزه ها از جمله تعمیر و نگهداری از سلاح های خریداری شده همچنین نظارت دایمی بر طرح ها و برنامه های وزراتخانه ها و سایر موسسه ها، وابستگی کشور ایران به ایالات متحده افزایش پیدا کرد. در دوران حکومت پهلوی مستشاران آمریکایی بر تصمیم های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و نظامی اثر مستقیم داشتند و از این طریق منافع قدرت های مداخله گر تامین می گردید.
    کلیدواژگان: تسلیحات، مستشار نظامی، ایالات متحده آمریکا، درآمد نفت، پهلوی دوم
|
  • Mohammad Gholi Majd * Pages 5-45
    Two year after the advent of WWI and a year after occupying Persian land by foreign force, particularly Russia and Britain, scarcity of food stuff expanded and shortly a great famine dominated all over the country that killed a huge number of Persians. This article studies the documents about the famine that happened in 1917-1919 and describes some aspects of this historic event that affected the future developments. The main sources in this study are US Secretary of State’s documents and the newspapers of that time; i.e. the papers that have been mentioned in US documents. It also uses the daily diaries of some Persian elite who have documented their observations.
    Keywords: Great Famine, WWI, US documents, British colonialism
  • Meysam Abdullahi Pages 46-81
    Hyacinth-Louis Rabino was the British vice-consul in Rasht during Iranian Constitutional revolution events. He is an important person in the historiography of Iranian contemporary history and has written important books about the history and geography of three regions of Guilan, Mazandaran and Golestan (Astar-Abad) that are all referred to so much. His activities during constitutional movement and his diaries about it and his deeds around ancient Persian heritage are the important issues that should be studied. Intellectual circles, whether leftist or rightist, including Seyyed Hassan Taqizadeh has praised him without doing any investigation or at least been silent about him. Even after the victory of Islamic Revolution, independent historians have not done any notable work about his activities and writings to introduce him correctly. Here in this article the author tries to excavate the life and activities of Hyacinth-Louis Rabino about Iran in a methodological documented way. The author has referred to the first hand existing resources about Hyacinth-Louis Rabino and his original works.
    Keywords: Guilan, Consul, Britain, cultural heritage, smuggling
  • Hussein Rouhani * Pages 82-102
    This paper studies the two key concepts in political thoughts of Seyyed Ahmad Fardid: History & Westoxication. The author has used Skinnerian Methodology that believes political thought of any thinker would not be formed in an abstract space. They are under the effect of intellectual, historical, discourse, political and social backgrounds of their time. So in order to understand his intellectual themes it is necessary to review the subjective and objective conditions of his time. In this regard, firstly this paper reviews the historical conditions that impressed Ahmad Fardid during the Pahlavids reign and secondly, discusses his intellectual mindset and finally studies two concepts of “History” and “Westoxication” in his intellectual mindset.
    Keywords: Westoxication, intellectuality, philosophy, humanities, history
  • Mohammad Rahmani * Pages 103-134
    This paper reviews the life of Vahid Afrakhteh and the changes he had from an isolated calm religious teenager to a complete Marxist guerrilla and also mentions his cooperation with SAVAK. In this research SAVAK documents and his confessions are used. After being arrested he explains all the aspects of his personality and the conditions governing him. Then, he explains his activities and reasons he had for doing them. This piece of writing is actually a case study on a member of Mujahedin Khalq Organization. However, it should be noted the conclusions here can be generalized to all members but it can reveal some aspects of this phenomenon.
    Keywords: Vahid Afrakhteh, Mujahedin Khalq Organization, political violation, expressing ideological, terroristic positions
  • Saeed Mostaghasi * Pages 135-160
    This article studies the activities of US Intelligence Administration for changing the life–style of Iranians during the reign of 2nd Pahlavi king. In this piece of writing different subjects, i.e. cinema, the press, theatre, student clubs, student transfer, forming language teaching institutes, holding exhibitions and concerts are noted. The main goal of US Intelligence Administration seemed to be Americanizing the Iranian culture and society which was reinforced after 1953 coup and speeding up the strengthening the US position in Iran.
    Keywords: Iran-America Society, 2nd Pahlavi king, Americanizing life-style
  • Seyyed Ali Mortazavi Emami Zavareh * Pages 161-176
    The present article studies the military purchases and the role of US advisers during the 2nd Shah of Pahlavids (1941-1979) with a historical-narrative approach. After WWII and the gradual decline of USSR and UK, there was a better space prepared for the USA to have more dominance on the world and thus Iran observed more expanded presence of US military advisers in her soil. Consequently, Iran’s dependence on the USA increased in many fields, including maintenance of the purchased warfare, permanent monitoring on the projects and programs of ministries and other institutes. During the Pahlavids reign, US advisers had direct effect on political, cultural, social, economic and military decisions and in this way the interests of involving powers were achieved.
    Keywords: Arms, Military Adviser, USA, Oil Revenues, 2nd Shah of Pahlavids