فهرست مطالب

  • پیاپی 37 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/04/19
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مهدی حیدری* صفحات 9-40
    حافظ از جمله شاعران صورتگرای ایرانی است که باوجود وابسته نبودن به طریقت عرفانی خاصی، هنرمندانه از مضامین و مفاهیم عرفانی در اشعارش بهره جسته است. مکتب ابن عربی نیز از حدود قرن هفتم، مکتب مسلط بر عرفان ایرانی بوده و فضای فرهنگی جامعه را از عناصر و موضوعات عرفان نظری پر کرده است. در این مقاله برآنیم تا با استفاده از شواهد تاریخی اثبات کنیم که حافظ با مفاهیم مکتب ابن عربی آشنا بوده و به گونه ای صورتگرایانه آنها را در اشعارش به کار برده است. حلقه اتصال حافظ با مکتب ابن عربی را می توان با غور در زندگی و آثار اشخاصی چون امین الدین بلیانی، خواجوی کرمانی، سلمان ساوجی، اوحدی مراغه ای، میرسیدشریف جرجانی، رکن الدین شیرازی، فخرالدین عراقی، ابن فارض و برخی دیگر از ادیبان و عارفان وحدت وجودی و حتی تحرکات فرهنگی سلسله هایی نظیر آل جلایر به دست آورد. روش این پژوهش به صورت کتابخانه ای و بدین گونه است که با ارائه مدارک متنی و تاریخی ابتدا تاثیرپذیری اشخاص مذکور از مکتب ابن عربی را روشن می سازیم و سپس با تبیین تاریخی ارتباط میان آنها و حافظ، فرضیه خود را اثبات می کنیم.
    کلیدواژگان: حافظ، ابن عربی، نقد تاریخی، وحدت وجود، ادبیات تطبیقی
  • زهره احمدی پور اناری* صفحات 41-67
    «روزها» ، سرگذشت زندگی محمدعلی اسلامی ندوشن است که در چهار جلد با نثری شیوا و ادبی نوشته شده است. نثر اسلامی ندوشن در «روزها» ، همچون کلام او در وقت سخن گفتن طنین خاصی دارد؛ در برخی جمله ها، تلفظ برخی واژه ها و ترکیبات بسیار گوش نواز است و تعداد درنگ های بعد از «واحدهای آهنگین» قابل توجه است. ساختار جمله و واژگان در «روزها» نمایانگر آن است که اسلامی ندوشن از شیوه هایی بهره برده است تا آهنگ کلامش برجسته و دلنشین شود. در این مقاله با روش تحلیل و توصیف نشان داده می شود که در «روزها» ، از واژه هایی بهره برده شده است که ظرفیت آفرینش موسیقی کلام را در حدی فراتر از واج آرایی و در مواردی نزدیک به مرزهای نظم عروضی دارد. شگرد دیگری که اسلامی ندوشن برای رونق آهنگ کلام از آن بهره برده است توجه به «درنگ» و تغییر جای «تکیه» است؛ چنانکه خواننده آهنگ تازه ای از عبارات این کتاب می شنود. در این مقاله گزینش واژگان به عنوان عامل موسیقی ساز و «تکیه» و «درنگ» به عنوان دو عامل که در لحن و آهنگ کلام موثر واقع شده اند بررسی شده است.
    کلیدواژگان: کتاب روزها، اسلامی ندوشن، موسیقی کلمه، واج آرایی
  • ابراهیم رنج بر* صفحات 69-94
    دکتر غلامحسین یوسفی یکی از استادان مسلم زبان و ادبیات فارسی و در زمینه علوم و نظریه‏های ادبی، صاحب‏نظر بود و نقد و نظرهای ارزشمندی در ارزیابی شعر فارسی، از خود به جا گذاشت. به اعتقاد او آثار ادبی و خصوصا اشعار ماندگار فارسی، در عین حال که از ماهیت ادبی و شروط هنری برخوردارند، رسالت‏های اجتماعی بر عهده دارند. او در نقد عملی تعدادی از اشعار ماندگار فارسی، نشان داده است که هر شعری که ماهیت هنری دارد، باید معنی و صورتی داشته باشد. صورت بی‏معنی و معنی بی‏صورت نمی‏تواند موثر و ماندگار باشد، در نتیجه از هدف اجتماعی خود باز می‏ماند. هرچند صورت و معنی جدا از هم قابل تحقق نیستند، در هماهنگی برای آفرینش اثر ادبی، معنی به اندازه صورت اصالت دارد و در عین حال یکی از شروط ماندگاری هنر این است که صورت تناسب لازم و کافی را با معنی داشته باشد. در این نوشته دیدگاه‏های او را در مورد اهمیت و اصالت صورت و معنی، تناسب میان آن دو، آثار هماهنگی صورت و معنی متناسب و رسالت های آثار هنری بررسی کرده‏ایم. نتیجه این است که معنی بی‏صورت هنر محسوب نمی‏شود و صورت بی‏معنی ماندگار و موثر نیست و اثر هنری که موثر نباشد، نمی‏تواند نتیجه اجتماعی داشته باشد و عملا از شروط شهرت و ماندگاری عاطل می شود.
    کلیدواژگان: غلام حسین یوسفی، نظریه ادبی، اثر ادبی، شعر فارسی، صورت و معنی
  • زهرا دل پذیر *، محمد بهنام فر، محمدرضا راشد محصل صفحات 95-124
    بخت و کنش (تقدیر و کوشش) و جایگاه آن ها در زندگی دنیایی و مینوی انسان، مبحثی مهم در کتاب ها و اندرزنامه های پهلوی بویژه دینکرد ششم است. این پندنامه که ششمین کتاب از مجموعه نه جلدی دینکرد به شمار می آید، مفصل ترین اندرزنامه پهلوی است که احتمالا بخش هایی از آن به شکل مکتوب و بخش هایی هم به طور شفاهی در دسترس بوده و در قرن سوم هجری بازنویسی شده است. در شاهنامه فردوسی نیز که چکیده فرهنگ ایران باستان و میراث دار اندیشه ها و ذخایر اندرزی پیش از اسلام است، بخت و کنش نمود بارزی دارد، بنابراین با مقایسه این دو اثر می توان به اطلاعات ارزشمندی درباره پیشینه ادبیات اندرزی ایران، بویژه سرچشمه های شاهنامه فردوسی دست یافت. در این مقاله کوشیده ایم با شیوه تطبیقی و تحلیل محتوا، مفهوم و جایگاه بخت و کنش را دینکرد ششم و شاهنامه بررسی کنیم. نتایج پژوهش حاکی از آن است که اندرزهای این دو کتاب- در مورد بخت و کنش- همسانی های بسیاری دارند؛ این همانندی در بخش تاریخی شاهنامه که تحت تاثیر مستقیم منابع پهلوی است، به اوج خود می رسد. تفاوت های دینکرد ششم و شاهنامه -در این زمینه- نیز به ماهیت و نوع هر اثر و هدف از نگارش آن ها بستگی دارد.
    کلیدواژگان: دین کرد ششم، شاهنامه فردوسی، بخت و کنش، جبر و اختیار
  • محمد مرادی* ، غلام رضا کافی، احمد عالی صفحات 125-152

    غزل مقبول‏ترین قالب شعر سنتی است که پس از انقلاب و بویژه در دهه هشتاد، تحولات زیادی را تجربه کرده است. بررسی گونه‏های نوآوری در غزل دهه هشتاد راهی در سبک‏شناسی و معرفی افق‏های تازه شعر معاصر است و از آنجا که تحولات و نوآوری در زبان، از پرتنوع‏ترین و مهمترین شگردهای شاعران جوان دهه هشتاد بوده است، در این مقاله، به صورت تحلیلی-توصیفی و با تاکید بر بسامد، گونه‏های مختلف نوآوری زبانی در غزل‏های چاپ شده این دهه بررسی و آسیب‏های آن نیز بیان شده است.
    از جمله یافته‏های این تحقیق، این است که غزل سرایان دهه هشتاد برای تغییر فضای شعر و رها شدن از کلیشه‏ها، به انتخاب واژه ها و ترکیبات تازه و مورد استفاده مردم، کنایه های جدید و ضرب المثل های رایج روزمره توجه نشان داده‏اند و در برخی نوآوری‏های خود با رویکردی تلفیقی، آرکائیسم (باستان‏گرایی) را به واژه های جهان امروز گره زد‏ه‏اند. استفاده از امکانات نحوی جدید و نوآوری در دستور و جابه‏جایی متمایز ارکان جمله و همچنین چندصدایی و تغییر لحن از دیگر نوآوری‏هایی است که در غزل دهه هشتاد با بسامد و گونه‏گونی متمایزی در مقایسه با ادوار قبل جلوه کرده؛ به‏طوری که شعر جوان این دوره را در جایگاه یکی از مهمترین ادوار تحول غزل در تاریخ ادبیات فارسی قرار داده است.
    کلیدواژگان: غزل دهه هشتاد، زبان غزل، رفتارهای تازه زبانی، نوآوری های زبانی
  • عسکری ابراهیمی جویباری* صفحات 153-183
    با توجه به حدیث معروف ثقلین، احترام و پیروی از خط و منش ائمه از اهمیت خاصی برخوردار است و به تبع آن، فرزندانی که از نسل آنان پدید آمده اند، همواره در نزد مردم مورد توجه بوده اند. اینکه واژه های علوی، شریف، میر، سید و سادات در طول تاریخ اسلام و در ادوار مختلف به صورت اصطلاح برای فرزندان رسول الله و ائمه هدی در متون گوناگون به کار می رود، حکایت از این امر دارد. شعرا و نویسندگان ادب فارسی نیز به نوبه خود در گرامیداشت اهل بیت و فرزندان رسول الله و علی (ع) استوار مانده اند و کاربرد فراوان اصطلاح «سید» و مترادف های آن در متون منظوم و منثور، صحت این گفتار را تایید می کند. در این مقاله، ضمن بررسی اصطلاح سید و مترادف های آن و بیان جایگاه متعالی سادات در ادب فارسی، واکنش اهل ادب در برابر آن دسته از ساداتی که در انجام وظایف دینی خود، کوتاهی می کنند، تشریح و اعلام شده که نسبت معنوی با رسول الله و اهل بیت، باارزش تر از نسبت نسبی است.
    کلیدواژگان: علوی، شریف، سید، میر، ادب فارسی
  • فرزانه غلام رضایی* ، سعید بزرگ بیگ دلی، قدرت الله طاهری، ناصر نیکوبخت صفحات 185-217
    رابطه عقل با عشق در مباحث عرفانی، از دیرباز مورد توجه عارفان و پژوهشگران عرفان بوده است. این رابطه را می توان حاصل اوج گیری مقابله تفکر عرفانی با تفکر فلسفی، طرد فلسفه مشاء و نفی تکیه بر عقل در درک حقیقت در قرن پنجم دانست که در شعر عرفانی در قالب استعاره های مختلف و به دو صورت تقابل و تداوم مطرح شده است. در برخی موارد عقل به عنوان رهزن و حریف همیشه سر برافراشته، در مقابل عشق تصویر شده و در برخی دیگر عقل به عنوان راهبر در مسیر پرخطر عشق تا رسیدن به حقیقت مطرح است. نظریه معاصر استعاره مفهومی به جنبه های معرفت شناختی کاربرد استعاره نظر دارد؛ تحلیل استعاره های مربوط به عشق و عقل براساس این نظریه می تواند جنبه های معرفتی اندیشه عطار را درباره نسبت این دو مولفه پرتکرار در غزل های او را روشن کند. عطار نیشابوری عشق را تجربه سفر در مسیری به سوی معشوق در نظر گرفته و در طی این مسیر به مراحل و منازلی قائل است که عقل یکی از آنهاست. از این منظر، عقل به خودی خود تقابلی با مفهوم عشق ندارد و طی این مسیر بدون درک این منزل و گذر از آن ناممکن است. بررسی استعاره های کلان عقل و عشق در غزل های عطار، دسته بندی مضمونی آنها و محور قرار دادن نگاشت مفهومی «عشق، به مثابه سفر» از منظر شناختی بیانگر آن است که در نگاه عطار عقل و عشق متباین نیستند بلکه در امتداد دیگر قرار دارند.
    کلیدواژگان: استعاره شناختی، استعاره مفهومی، نگاشت، عشق، عقل، عطار نیشابوری
  • حمید خوارزمی* ، سید امیر جهادی صفحات 219-253
    ناصرخسرو اندیشمند هنرمندی است که از هنر شعری برای بیان اندیشه های فکری خود بهره زیادی برده است. او در همه آثار خود از شعرگرفته تا نثر، به صورت هماهنگ و یک دست، از عقاید خود سخن گفته و در مقابل این عقاید، از اندیشه های رایج آنزمان انتقاد کرده است. پرسش اصلی این پژوهش این است که نقد اندیشه سایر حکما و علمای مسلمان و غیرمسلمان در نظر شاعر بر چه مبنایی بوده و چه اندیشه ای از خود در نمایاندن راه انتخاب نمودهاست. برای رسیدن به این مهم به همه آثار این اندیشمند مراجعه شد و موارد جدال فکری او با سایر نحله ها مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت و این نتیجه حاصل شد که ناصرخسرو با روحیه مسالمت آمیز سعی کرده که با همه اندیشه های کلامی، فلسفی، دینی و مذهبی مبارزه کند و تشکیکی را که در مورد اندیشه آنان مطرح می کند، با حکمت خاص خود پاسخ گوید. نوع پژوهش در این نوشته بنیادی بوده، که با روش کتابخانه ای گرد آوری گردیده و سپس با روش های مختلف استدلال، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاست.
    کلیدواژگان: ناصرخسرو، مکتب اسماعیلیه، جدال عقیدتی
|
  • Mehdi Heydari* Pages 9-40

    Hafez is one of the Iranian formalist poets not being limited to a particular method of mysticism. However, he has used mystical themes in his poems artistically and has been under the influence of the school of Ibn Arabi whose ideas have been dominant in Iran since the middle of the 7th century.
    In this article by using historical and textual evidence, we intend to prove Hafez was familiar with the concepts of Ibn Arabi's school. The circle of Hafez's connection with Ibn Arabi's school can be found in the lives and works of individuals like Amin Baliani, Khaju Kermani, Salman Savoji, Ohadi Maraghei, Mirseyyedsharif Jorjani, Rokneddin Shirazi, Fakhreddin Eraghi, Ibn Farez and some other scholars and mystics and even somebody like Ale Jalayer. This idea can be supported by providing historical and textual evidence of the influence of Ibn Arabi's school on these individuals and then explaining the relationship between them and Hafez respectively.
    Keywords: Hafez, Ibn Arabi, Mysticism, Pantheism, Comparative literature
  • Zohreh Ahmadipoor Anari* Pages 41-67

    Music of word and intonation of speech is perfectly used in an autobiography named "Roozha". One feels there is a special ringing in arrangement of the words used in Roozha and also in the way Eslami Noodooshan talks about himself. Some words and some sentences as they are arranged have melodious pronunciation. Also there are increasing pauses in few sentences and the last syllables of the last words in the sentences are pronounced with rising tone.
    The Study of the sentences and some of word structures in Roozha shows that Eslami Noodooshan has made use of special methods and techniques to make his speech prominent and melodious which has caused his biography to find special tone.
    In the present study the author has made an effort to show that Eslami Noodooshan has selected the words purposefully to bring a sense of prominence in terms of lexical music. His book has the ability to produce a language music getting close to a prosody meter. Through analysis and description of the words and sentences used in Roozha the author also indicates how the autobiography has become a prominent literary work by pause between sentences and changing place of accent.
    Keywords: supra segmental, pause, accent, intonation, Rooz, ha, Eslami Noodooshan, music of speech
  • Ebrahim Ranjbar* Pages 69-94
    Gholamhossein Yousofi is a distinguished professor of Persian Language and Literature and an expert in literary studies and theories who has left behind invaluable theories and criticism on the evaluation of poetry. He believed that literary works, especially original poetry are, not only of a literary nature and meet all artistic provisions, but should also perform social functions. Having analyzed a number of rich Persian poems, he has indicated that poetry as a work of art should possess meaning and form. Form without meaning and meaning without form cannot be original and effective. Such a work, therefore, cannot achieve its social goals. Although form and meaning cannot be realized in isolation in a coordinated effort to create a literary work, meaning should be as original as form and there should a harmony between the two, since one of the requirements of originality of art is a balance between form and meaning. This paper investigates his views on the importance and originality of form and meaning, the necessity of establishing a balance between the two and the effect of establishing coordination between form and meaning as well as the functions of literary works. The results indicate that meaning void of form is not regarded as art and a form void of meaning would not be regarded as effective and original. Also an ineffective work of art cannot achieve social goals and would in fact lack the requirements for fame and originality.
    Keywords: Gholamhossein Yousefi, literary studies, original works of art, social function, form, meaning
  • Zahra Delpazir*, Mohammad Behnamfar, Mohammad Reza Rashed mohassel Pages 95-124
    Chance and Action and their status and effect in earthly and heavenly lives of human are omit significant discussions in Pahlavi books and advices, particularly Sixth Dinkard. This book which is the sixth volume of a 9-volume series of Dinkard is the most comprehensive Pahlavi advise letter (Andarznameh) and is considered as an encyclopedia of mazdayasna; it is possible that some parts of this book have been in form of written one and some other parts have been verbal and it is possible that it has been rewritten in third century. In Shahnameh of Ferdowsi, which is the abstract and summary of Old Persian Culture and benefits from heritage of thoughts and deep thinking of pre-Islam era, chance and action have obvious and clear representation; therefore, by comparing these two works one can come to useful information about the background of Old Iran Advising Literature, particularly those that are origins of Shahname of Ferdowsi. In this article we have used comparison and content analysis to review the concept and status of chance and action in Sixth Dinkard and Shahnameh of Ferdowsi. The results of the current study show that some of advices in these two books - regarding chance and action- imply totally similar meanings. These similarities reach to their climax in historical part of Shahnameh which is under direct effect of Pahlavi sources. The differences of Sixth Dinkard and Shahname of Ferdowsi idepend on the nature and kind of every work and the purpose of its writing.
    Keywords: Sixth Dinkard, Shahname of Ferdowsi, Chance & Action, Determinism, free will
  • Mohammad Moradi *, Gholamreza Kafi, Ahmad AAli Pages 125-152

    Sonnet is the most popular form of traditional poetry that after the revolution and especially in 80's has experienced great changes. Investigating kinds of innovations in 80's sonnet is a way of stylistics and introducing new horizons of contemporary poetry; changes and innovations in the language have been one of the most diverse and important techniques of the young poets of 80's. In this paper, by an analytical-descriptive method and with an emphasis on frequency of the different kinds of language innovations, an attempt has been made to investigate the sonnets published and also the damages it has made.
    One of the findings of this study is that sonneteers of 80's have considered the choice of new words and compounds used by people, new allusions and everyday common proverbs in order to change the poetry space and get rid of stereotypes, and in some of their innovations they have tried archaism to the words of today's world by a combined approach. The use of new syntax and innovation in grammar and distinct displacement of a sentence components, as well as polyphony and tone change are other innovations that have been manifested in 80's sonnet with a distinct frequency and diversity compared with previous periods; so that they put young poetry of this period in the position of one of the most important periods of sonnet change in Persian literature history.
    Keywords: 80's sonnet, sonnet language, new language behaviors, innovation
  • askari Ebrahimi j* Pages 153-183
    According to the famous speech of saghlein, respecting and following the way and manner of imams is very important. in addition, the children whom were created from their generation have been regarded and respected by people. Since the words: alavi, sharif, mir, seyed and sadat have been used as a term for the children of apostle of God (mohammad p. H) and for the children of Guidant imams during the Islamic and different ages and times show that the poets and writers on Persian literature also were firm in honouring and hoding dear the persons whom were possessed of specified quality [Ahle Beit] and the children of the aposteleof God and ali (ع). The great application of the term seyed and its equivalents and synonyms in prose and poem texts confirms the above mentioned statement in this paper, in addition of studying the term: seyed and its synonyms and stating the great place of sadat in Persian literature, the interaction of literary persons versus a group of sadat who ignore and fail in performing their religion tasks were described. It was stated that the moral and spiritual relation with mohammad (ع) and those whom were possessed of specified quality (Ahle Beit) is more worthful than consanguinity or relative relation.
    Keywords: sharif(great), syed, mir, Persian, literature(literary)
  • farzane Gholamrezaei* , Saeid Bozorg Bigdeli, Ghodratollah Taheri, Naser Nikoobakht Pages 185-217
    The relationship between reason and love in mystical ideology has long been considered by mystics and scholars of mysticism. This relationship can be seen as the result of the rise of the confrontation of mystical thinking with philosophical thinking and the rejection of the philosophy of reason and the rejection of reason in the understanding of the truth in the fifth century. The relationship between reason and love in mystical poetry is presented in two ways: "Conflict and Continuity". In some cases, reason as opponent is always outstretched against the love, and in some other cases, reason as a leader in the risky path of love until the destination is the truth. Attar Nishaburi is one of the mystics who considers love as a journey of experience towards a beloved and, in this way, believes in stages and contexts in which reason is one of them. From this point of view, reason has not no conflict with the concept of love. The significance of this kind of view in Attar's intellectual system is that it does not put mystical thinking in opposition to reason and does not reduce it to the extent of the emotional intuition of escaping reason. In this article we are going to bring wisdom and love within the framework. Conceptual metaphor and metaphorical mapping "love as a journey" examine the role of reason in this experience.
    Keywords: Love, Intellect, Reason, Conceptual metaphor, Metaphorical mapping
  • Hamid Kharazmi*, S Jahadi Pages 219-253
    Naser Khosrow is a thoughtful artist whose art has been greatly reflected in his poetry as a means to express his own critical views. In all his works from prose to verse he speaks of his beliefs to criticize the current opinions and beliefs of his time. As the main query of the present study we have tried to seek for the fundamentals of his views used in his critical approach toward the dominant schools of thoughts. Also to this end we have tried to collect the opinions of different sects of his time including theological, philosophical, and religious ones for this analysis. The results of the study indicate that he has managed to encounter their views in a peaceful manner to get their attentions toward their deficiency in their firmly held views. The approach of the study is based on a library research focusing on the data gathered for the analysis and arriving at the present conclusion.
    Keywords: : Naser Khosrow, Ismailia schools, intellectual battles