فهرست مطالب

قرآن پژوهی حسنا - پیاپی 35 (پاییز و زمستان 1397)
  • پیاپی 35 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • عباس یوسف تازه کندی، مرتضی سازجینی* ، احمد اسدی صفحه 8
    توجه به مبانی تفسیر از مسائل مهم در تفسیر قرآن است و نقش مهمی در موجودیت و روش تفسیر و میزان صحت آن دارد. یکی از مبانی مهم تفسیر قرآن که به دلیل فاصله گرفتن از زمان نزول برای مفسر مطرح است و مفسر باید قبل از تفسیر قرآن موضع خود را درباره آن مشخص کند، فاصله فرهنگی بین فرهنگ عصر نزول قرآن و فرهنگ مفسر است.
    فاصله فرهنگی به معنای تعلق متن و مفسر به فرهنگ خاصی در بستر زمان است. در پژوهش حاضر بر اساس روش توصیفی- تحلیلی به این مسئله پرداخته شد و نتیجه آنکه با توجه به ذاتی نبودن پیوند لفظ و معنا و تغییر فرهنگ در بستر زمان، توجه به فاصله فرهنگی در به دست آوردن معنای موضوع له و به تبع آن در کشف مراد جدی مولف نقش دارد و عدم توجه به آن مانع فهم متن است. با پذیرش این اصل به عنوان مبنای تفسیری قواعدی از قبیل توجه به فضای نزول، جو نزول و سبب نزول، عدم دخالت پیش فرض ها در تفسیر، توجه به نظام معنایی قرآن در تفسیر به دست می آید.
    کلیدواژگان: رهنگ قرآن، مبانی تفسیر، فاصله فرهنگی، زمانه مفسر، پیوند لفظ و معنا
  • محمدعلی مروجی طبسی* ، علی قورچیان صفحه 33
    «رسول» و «نبی» از واژگان کلیدی و پربسامد قرآن اند که در آیات کریمه گاه در کنار هم و گاه جداگانه به کار رفته اند. اینکه این دو واژه مترادف اند یا معنایی متفاوت دارند؟ دیدگاه های گوناگونی در میان مفسران مطرح شده است. از جمله آنها نظریه تفسیری اهل بیت علیهم السلام است که با برخورداری از پشتوانه زبان شناختی و نگاه واقع گرایانه، معنای بدیع و متمایزی را درباره این دو واژه قرآنی ارائه نموده است. در تفسیر روایی اهل بیت علیهم السلام مفهوم «نبی» و «رسول» اخص از معنای لغوی و رابطه آن دو واژه، «عام» و «خاص» مطلق است. در نظریه تفسیری عترت، نبوت تقدم رتبی بر رسالت و از جهت شرافت، بعد از جایگاه رسالت قرار دارد. ثمره تفسیری این نظریه آن است که واژه «نبی» در آیاتی که قرینه ای بر ماموریت پیام رسانی وی ذکر نشده، متفاوت با «رسول» معنا می شود. پژوهش لغوی و نسبت سنجی «رسول» و «نبی» پیش نیاز فهم دیدگاه تفسیری اهل بیت علیهم السلام درباره این دو واژه است که این نوشتار به واکاوی آن می پردازد.
    کلیدواژگان: رسول، نبی، مفردات، عترت، تفسی
  • عبدالله میراحمدی* ، مرجان باوفا صفحه 58
    توقیفی و اجتهادی بودن چینش آیات در سوره های قرآن از دیرینه ترین اختلاف های پژوهشگران علوم قرآنی است. حال آنکه با واکاوی دقیق در دلایل قرآنی، روایی و عقلی اثبات می شود که همه آیات قرآن به صورت توقیفی تنظیم شده اند. هرچند قائلان به اجتهادی بودن چینش آیات، تنظیم تعداد اندکی از آیات را حاصل اجتهاد صحابه می دانند؛ با این حال برخی آیات قرآن را موید این اجتهاد ذکر می کنند. از نظر آنها، سوره ممتنحه برجسته ترین شاهد محسوب می شود، چرا که ترتیب نزول آیات این سوره مغایر با توقیفی بودن چینش آیاتش است. در این پژوهش به شیوه توصیف و تحلیل محتوا به استخراج عناصر انسجام متنی و محتوایی، جهت اثبات پیوستگی آیات سوره ممتحنه پرداخته می شود. با بهره گیری از نظریه انسجام هلیدی و حسن که بر روابط جمله های متن و ارتباط منطقی کلمه ها و عبارات تاکید دارند، میزان پیوستگی و متنیت سوره ممتحنه مورد ارزیابی قرار می گیرد. در این میان، بازشماری عناصر متنی و محتوایی سوره، افزون بر اثبات وحدت موضوعی و تناسب آغاز و انجام آن، اجتهادی نبودن جایگاه آیات سوره را روشن می سازد. چنان که سراسر سوره حول محور احکام تولی و تبری و نهی از دوستی مسلمانان با کافران می چرخد. به لحاظ تاریخ گذاری نیز به احتمال فراوان، سوره ممتحنه پس از سوره احزاب، در اواخر سال ششم تا پیش از فتح مکه در سال هشتم هجری نازل شده است. بر این اساس تفاوتی در ترتیب نزول آیاتش وجود ندارد.
    کلیدواژگان: چینش آیات، توقیفی بودن، سوره ممتحنه، نظریه انسجام هلیدی و حسن، انسجام متنی و محتوایی
  • حسین خاکپور، الهام عباسی* ، زهرا عباسی صفحه 90
    بنابر گزارش دانشمندان علوم قرآنی، امام علی علیه السلام پس از رحلت پیامبرصلی الله علیه وآله و فراغت از تدفین آن یگانه تاریخ، چون از مردم دلسرد گشت، به جمع قرآن دست یازید. عده ای تلاش امام را مخالفت ایشان با خلافت ابوبکر ندانسته، سعی نموده اند بین آن، این گونه ارتباط برقرار نمایند که علت تاخیر امام از بیعت ناخرسندی ایشان نبوده است، بلکه اشتغال به جمع قرآن و عمل به وصیت پیامبر صلی الله علیه وآله را عامل آن دانسته، وکوشیده اند-این ارتباط را- در برخی از روایات ابن سیرین به خود امام منسوب نمایند.
    مقاله حاضر به روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تطبیقی روایت جمع قرآن پرداخته است، پس از بررسی سندی و محتوایی روایت ابن سیرین به این نتیجه دست یافته است که حدیث دارای ارسال درسند است به گونه ای که راوی آن – عکرمه- در دشمنی با علی علیه السلام شهره آفاق است. افزون بر این- ضمن عدم انسجام و مخالفت با سایر روایات- احتمال تحریف و جعل در آن بسیار است.
    کلیدواژگان: امام علی علیه السلام، جمع قرآن، مصحف امام، ابن سیرین
  • زهره شریعت ناصری صفحه 108
    یامبر صلی الله علیه و آله در قرآن کریم، فرمان ابلاغ دریافت کرد؛ اما در این مسئولیت چه میزان نقش ایفا کرده است. آیا در فرآیند ابلاغ به تبیین محصول وحی پرداخته و اگر به تبیین دست زده به چه میزان و کیفیتی بوده است؟
    رویکرد قرآن به نقش پیامبر در ابلاغ وحی دوگونه است: الف)دلالت آیات بر انحصار نقش پیامبر در ابلاغ وحی؛ ب)دلالت آیات برکیفیت نقش داری پیامبر و کمیت آن. آنچه باعث می شود پیامبر دستاورد وحی را به مردم برساند و در راه رساندن آن، همه مرارت ها را به جان بخرد ایمان کامل او به منبع وحی و نتیجه آن است. او این دستاورد را با کمال صحت و سلامت روحی و جسمی، بدون کم و کاست یا افزودن در زمان معین به مخاطبان ابلاغ می کند و در مرحله پایانی به تبیین و تفسیر آن می پردازد. نوشتار حاضرکیفیت و کمیت نقش های پیش گفته را با بهره گیری از آیات قرآن و به روش توصیفی-تحلیلی هم چنین با استفاده از دیدگاه اندیشمندان فریقین تبیین کرده است.
    کلیدواژگان: وحی، پیامبر صلی الله علیه و آله، ابلاغ وحی، تفسیر
  • ندیم حسین حیدری* صفحه 133
    واژه «کوثر» بخشی از آیه قرآنی است که در سوره مبارکه کوثر به کار رفته و مجال شناخت این واژه با توجه به شرایط ویژه آن، معرکه نظرات و تقابل آرای فریقین شده است. پژوهش پیش رو با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی و با راهبرد جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای تلاشی روشمند برای کشف و تبیین مصداق «کوثر» از منظر فریقین است. یافته های تحقیق نشان می دهد هرچند در منابع تفسیری و روایی فریقین مصداق های فراوانی برای کوثر ذکر شده است، ولی در مصادیقی همچون: نهری در بهشت، حوضی در بهشت، خیر کثیر، جمع بین اقوال، فاطمه زهرا سلام الله علیها، همه نعمت های ظاهری و باطنی اشتراک و در دو مصداق: کتاب و عترت و وحی و نبوت افتراق دارد. نتیجه تحقیق با عنایت به بررسی تطبیقی نظریات اندیشمندان فریقین نشان می دهد که مصداق اصلی کوثر، فاطمه زهرا سلام الله علیها است که در گستره تاریخ تاکنون منبع خیر کثیر شده است.
    کلیدواژگان: فاطمه زهرا سلام الله علیها، کوثر، فریقین، بررسی تطبیقی
|
  • Abbas Yousof Tazeh Kandy, Morteza Sazchini, Ahmad Asadi Page 8
    On of important issues in interpretation at the Quran is to focus on the principles of interpretation. It also plays an important role in entity, way of interpretation, and the level of its authenticity. One of important principles of interpretation of the Quran is cultural distance between the
    culture of era of descent and the culture of commentator because there is a time distance of descent for commentator. As a result, he must determine his stance before interpreting the Quran. Culture distance means the text and commentator belong to a particular culture during the
    time. With respect to a non-inherently the link between word and meaning and changing culture during the time to focus on culture distance in achieving the meaning of the subject and following it, discovering the real intention of the author, and also, the lack of focusing on it, understanding the text will be impossible. By accepting this role as a commentary principle, the following rules will be achieved: descent setting, descent space, descent reason, lack of interference of premises in commentary, focusing on semantic system of the Quran in commentary. Key words: Quran's culture, principles of interpretation, cultural distance, commentator's era, link between word and meaning
  • Mohammad Ali Morvveji Tabasi, Ali Ghoorchian Page 33
    'Messenger’ and 'Prophet' are among the key and frequently-used words which have been applied in the Holy verses with each other and separately as well. There has been raised different views among commentators whether these two words are synonym or they have different meaning? Some of these different views is Ahlul-Bayt(AS) interpretation theory by which linguistic background and a realistic look will present a new and different meaning about these two Quranic words. The semantic of 'messenger' and 'prophet' particularly is derived of literal meaning and a relation between these two words are absolutely 'general' and 'particular' in Ahlul-Bayt(AS) narrative commentary. According to Relatives of Prophet commentary theory, 'prophet' has preference on 'mesenger' and in terms of honesty it places after the instance of 'messenger'. The interpretation result of this theory is that there are some differences between 'prophet' and 'messenger' semantically in the verses in which 'prophet' has not mentioned as a mission of communicating messages. Comparative-analytic semantics of 'messenger' and 'prophet' by word, a prerequisite of interpretation view of Ahlul-Bayt(AS) will be discussed in the present research.
    Keywords: messenger, prophet, single words, Relatives of Prophet, interpretation
  • Abdollah Mirahmadi, Marjan Bavafa Page 58
    One of the oldest Quranic scholars' disagreement in arranging the verses of Quranic chapters is to be detained and individual reasoning (Ijtihad). By qur’anic narrative and intellectual reasons have been proved that all of Quranic verses have been arranged as detained. Although some believes to individual reasoning the arrangement of the qur’anic verses have known a few verses as the Companions' individual reasoning, some Quranic verses have mentioned by virtue of this individual reasoning. Also, surah Mumtahanah has been the most prominent  instances in their viewpoint because descent order of these verses is in contrary with detained its verses arrangement. A descriptive-analytic method has been applied to extract cohesion in order to prove coherence the verses of surah Mumtahanah. The level of coherence of surah Mumtahanah will be discussed based on Halliday and Hassan's theory which it emphasizes on the relation between sentences in the text, and also, a logical relationship among words and phrases. Meanwhile it is proved that the arrangement of the verses of surah Mumtahanah is not individual reasoning by virtue of studying cohesion in addition to the unity of its subject, i. e. Islamic laws as Tavalla, Tabarra, and to avoid friendship between believers and disbelievers. Surah Mumtahanah places after surah Ahzab in terms of its history. It is descended in the late of 6th year before Mecca triumph in 8th year(A.H.). therefore, there is not any difference in arrangement of descending its verses.
    Keywords: arrangement of verses, be detained, surah Mumtahanah, Halliday, Hassan's theory, cohesion
  • Hossein Khakpour, Elham Abbasi, Zahra Abbasi Page 90
    According to Quranic scholars, Imam Ali (AS) collected the Quran after departure the Holy Prophet (SA) and his funeral. Some people believed that the reason of Imam’s (AS) delay of declaring loyalty has not been his displeasure, but also collecting the Quran and to practice to the Holy
    Prophet's will. Comparative study of traditions related to collect the Quran has been done by a descriptive-analytic method in the present paper. By documental and contextual study of Ibn Sirin's tradition, it is concluded that the Hadith is as sending in document so that Akrameh, the narrator in hostility with Imam Ali (AS) is popular. Moreover, lack of integrity and disagreement with another tradition, there is the possibility of distortion and forgery.
    Keywords: Imam Ali(AS), collecting the Quran, Imam's Sacred book, Ibn Sirin
  • Zohreh Shariat Naseri Page 108
    The Prophet (AS) has received the order of communicating Divine Revelation in the Holy Quran, but there has been raised a question that to what extent he has played a role in his obligation. Whether he discussed the result of Divine Revelation or not? If yes, to what extent and quality? The Holy Quran approach towards the Prophet role in communicating Divine Revelation has divided into two categories: 1) by referring to the unique role of the Prophet (AS) to communicate Divine Revelation, 2) by referring to the quality of the role of the Prophet (AS) and its quantity.
    What caused the Prophet (AS) to communicate the Divine Revelation’s achievement to people and in this way endured all problems was his firmly belief to the Almighty Allah; i. e. the resource of Divine Revelation. He communicated this achievement to the audience in a certain time without any deficiency and decease in his physical and spiritual health, and at the end he explained and interpreted it. The quality and quantity of the aforementioned roles have been discussed in the present research by virtue of the Holy Quran’s verses and a descriptive – analytic methodology, and also, by referring to intellectuals’ viewpoints.
    Keywords: Divine Revelation, the Prophet (AS), communicatingDivine Revelation, explanation, interpretation
  • Nadim Hossein Heidari Page 133
    The word 'Kawsar' is a part of a Quranic verse has been applied in surah Kawsar. There have been different viewpoints in the two orders in terms of understanding this word. A descriptive-analytic method has been applied in this research in order to discuss 'Kawsar' in the two orders'
    viewpoint. Findings of the present research indicated although there have been mentioned many instances for 'Kawsar' in the commentary and narrative sources, there are equivocation in stances such as stream in paradise, a pond in paradise, abundant goodness, collecting the
    quotations, Fatemeh Zahra(AS), and all external and internal blessings, and also, there are separation in stances such as the Book, Relatives of Prophet, divine Revelation, and prophethood. By a comparative study of scholars' viewpoint of the two orders, results of the present research
    showed that the main instance of 'Kawsar' is Fatemeh Zahra (AS) who has so far been an abundant goodness source during the history.
    Keywords: Fatemeh Zahra(AS), Kawsar, the two orders(Shiite andSunni), comparative study