فهرست مطالب

جستارهایی در فلسفه و کلام - پیاپی 100 (بهار و تابستان 1397)
  • پیاپی 100 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/04/22
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی حقی *، سیده فهیمه امیدخدا صفحات 9-32
    چکیده هرمنوتیک در مغرب زمین، رشته‏ای نوظهور است که بر بسیاری از قلمروهای فرهنگ غرب تاثیرگذارده است و طی چند قرن اخیر توانسته است به عنوان یک دانش یا فن مستقل، جایگاه ویژه ای در حوزه تفکر بشری پیدا کند و امروزه متفکرین برجسته فراوانی در این خصوص به تامل و پژوهش، اشتغال دارند. افزون بر اینکه هرمنوتیک در قرن بیستم توانسته است دستاوردهای خود را به دیگر حوزه های دانش همچون فلسفه، الهیات، نقد ادبی، علوم اجتماعی و فلسفه علم سرایت داده و پرسشها و بحثهای نوینی را در آن عرصه ها پی افکند. این مقاله با هدف ارائه تصویری اجمالی از ماهیت هرمنوتیک و زبان دبن به بررسی دیدگاه گادامر و هابرماس در باب این دو مبحث می پردازد
    کلیدواژگان: هرمنوتیک، زبان دین، گادامر، هابرماس
  • افلاطون صادقی * صفحات 33-47
    از براهین مشهور در اثبات وجود خداوند، برهان وجوب و امکان است، که برای اولین بار توسط ابن سینا در آثارش تقریر شده است. نقدهایی این برهان در جهان اسلام و جهان غرب از سوی بعضی از متفکران از جمله غزالی، ابن رشد، ملاصدرا، هیوم، کانت، راسل و…وارد شده است. از نقدهای وارده بر آن، این ادعا است که در آن به وجود مستقل و حقیقی برای مجموعه موجودات جهان قائل شده و از این منظر دچار مغالطه ترکیب شده است. این نقد در هردو حوزه اسلامی و غربی مطرح می باشد. ملاصدرا معتقد است که تقریر شیخ اشراق از این برهان دچار چنین اشکالی است. با بررسی مشخص می شود که تقریر ابن سینا و شیخ اشراق و حتی تقریر صدرالمتالهین دارای إشکال قائل شدن به وجود مستقل برای مجموعه جهان می باشد، اما برخلاف نظر غزالی و راسل و دیگران هیچ کدام منجر به مغالطه ترکیب نمی شود. این نوشتار درصدد تبیین این موضوع است.
    کلیدواژگان: ابن سینا، برهان امکان و وجوب، مغالطه، مغالطه ترکیب
  • فیاض قرایی * صفحات 49-67
    کسان بسیاری درباره عشق سخن گفته اند و سخنان زیادی هم درباره عشق گفته شده است. غالب این سخنان کلی گویی و تکرار مکررات و شبیه هم است. اما از این میان عده بسیار اندکی هم بوده اند که در باب عشق سخنان بدیع گفته و به دقت به بیان جزئیات و رموز عشق پرداخته اند. قصد این مقال پرداختن به اوصاف و ویژگی های عشق الهی از دید دو صاحب نظر این چنین و مجرب در عشق الهی از دو جریان مهم و اثرگذار در دو جامعه متفاوت است: یکی از نهضت عرفانی بکتی در دین هندو در هندوستان و دیگری از جریان تصوف در عالم اسلام است. ابتدا به اختصار اشاره ای به شخصیت این دو صاحب نظر می شود، سپس به بیان اوصاف و ویژگی های مهم عشق از دید آن دو و مقایسه آنها پرداخته می شود.
    کلیدواژگان: عشق، بکتی، تصوف
  • عبدالله محمدی * صفحات 69-90
    برخی از انتقادهایی که در دهه های اخیر بر براهین خداشناسی وارده شده است، ماهیتی معرفت شناسانه دارند که در اغلب موارد با انتقادهای عمومی بر سایر براهین مشترکند. اینکه معیار اعتبار برهان، اقناع و پذیرش باشد یا واقع نمایی؟ نخستین پرسش در این باب است. با فرض این که واقع نمایی معیار اعتبار برهان باشد پرسش دیگری مطرح می شود که آیا اقامه براهین واقع نما در حوزه خداشناسی ممکن است؟ بدیهی نبودن معیار گزاره های بدیهی، خلط میان گریزناپذیری و واقع نمایی و خودمتناقض بودن نظام مبناگروی سه اشکال مهمی هستند که بر شاکله براهین عقلی از جمله براهین خداشناسی وارد شده و واقع نمایی براهین خداشناسی را هدف قرار داده اند. با پاسخ حلی به هر سه انتقاد روشن می شود اقامه براهین واقع نما در حوزه خداشناسی ممکن است. روش تدوین این مقاله توصیفی_تحلیلی است.
    کلیدواژگان: براهین خداشناسی، مبناگروی، گریزناپذیری، معیار اعتبار برهان
  • مریم سادات محمودی*، فتح الله مجتبایی، طاهره حاج ابراهیمی صفحات 91-108
    از مهم ترین دغدغه های فیلسوفان یهودی در قرون وسطی مسئله مواجهه با آیات تشبیهی کتاب مقدس و تفسیر آنها بود. این موضوع به ویژه برای یهودیانی که در قلمرو حکومت اسلامی زندگی میکردند اهمیت بیشتری داشت چرا که برخی از مسلمانان یهودیان را اهل تشبیه میدانستند. بنابر این اندیشمندان یهودی می کوشیدند آیات تشبیهی را به شیوه ای تفسیر کنند که با تعالی و بی همتایی خداوند سازگار باشد. در میان این فیلسوفان ابن میمون که از معروف ترین چهره های تاریخ یهودیت به شمار می آید به شیوه ای نوین به بررسی وتفسیر آیات تشبیهی کتاب مقدس پرداخت. او با تاکید بر یگانگی و تعالی خداوند در مواجهه با آیات تشبیهی روش تاویل را برگزید. ابن میمون کوشید معنای واقعی کلمات به کار رفته درباره خداوند را تعریف کرده وآن را با کلمه ای متعالی و متافیزیکی منطبق سازد. ابن میمون با بررسی کلمات دو پهلو به این نتیجه رسید که آن دسته از کلماتی که به صورت مشترک میان خدا و انسان به کار می روند تنها به صورت مشترک لفظی استفاده می شوند چرا که هیچ سنخیتی میان خدا و مخلوقات وجود ندارد.
    کلیدواژگان: ابن میمون، آیات تشبیهی، تاویل، مشترک لفظی
  • شهاب الدین وحیدی مهرجردی *، علی آقانوری صفحات 109-127
    تقسیم و تفکیک تعالیم دین و شریعت به معنای عام آن توسط عارفان مسلمان و به تبع آن تفکیک قلمرو صاحبان هر یک از این حوزه ها را می توان از آموزه های معرفتی و سلوکی مشترک عارفان مسلمان دانست. این گروه نه تنها تعالیم دینی را بر اساس چنین تقیسمی سامان داده بلکه مراتب سیر و سلوک عارفانه را نیز مبتنی به آن نموده و لایه های دین و دینداری را بر پایه ظاهر و باطن و باطن به باطن و به تعبیر دیگر شریعت و طریقت و حقیقت نموده است.
    این تقسیم بندی به وضوح در تعالیم صوفیان مشاهده می شود. و البته از زمینه ها و عوامل مهم حساسیت و خرده گیری مخالفان متشرع تصوف نیز به حساب می آید. درباره رابطه عرفان و تصوف و جایگاه دین و آموزه های دینی و تعالیم شریعت و نیز نوع عملکرد صوفیان مباحث و محورهای مختلفی مورد بحث است. نوشتار پیش رو در نظر دارد تا ضمن تبیین جایگاه شریعت و طریقت و حقیقت نزد عارفان مسلمان و گزارش نگاه خاص تصوف اسلامی نسبت به این محورها رابطه و نسبت هریک از این سه و نیز جایگاه ظاهر و باطن تعالیم دینی را با یکدگر بررسی و به تبیین دیدگاه ویژه عارفان برجسته مسلمان بپردازد.
    کلیدواژگان: عرفان و تصوف، باطن و ظاهر، شریعت، طریقت، حقیقت
  • محمد علی وطن دوست حقیقی مرند *، سید مرتضی حسینی شاهرودی، حسن نقی زاده صفحات 129-158
    در این مقاله با بررسی اصطلاح «لوح محو و اثبات» در منابع روایی و تفسیری این نتیجه به دست آمده است که این اصطلاح، اصطلاحی نوظهور است که نه تنها هیچ خاستگاه قرآنی و روایی ندارد، بلکه براساس روایات معتبر این ام الکتاب یا همان لوح محفوظ است که ظرف محو و اثبات واقع می شود و قید «محفوظ» به شهادت آیات قرآنی به معنای مصونیت از تغییر نیست، بلکه به معنای مصونیت از شهود و مس نامحرمان درگاه الهی است. با نتیجه به دست آمده نگرش مشهوری که میان اندیشمندان اسلامی درباره لوح محو و اثبات وجود دارد، دستخوش تغییر اساسی می گردد و از این رهگذر لوح محفوظ نیز تفسیر جدیدی پیدا می کند.
    کلیدواژگان: لوح محفوظ، لوح محو و اثبات، ام الکتاب، کتاب مکنون
|
  • Ali Haghi * Pages 9-32
    Hermeneutics is a newly-emerged field of knowledge in the West, which has affected many of the Western cultural realms and as an independent knowledge or technique has been able to achieve a special status in human field of thought in recent centuries. Nowadays, many eminent thinkers are engaged in deliberation and research in this field. In addition, in the twentieth century, hermeneutics has been able to extend its achievements to other fields of knowledge such as philosophy, theology, literary critique, social sciences, and philosophy of science and to lay foundation for new questions and discussions in those areas.
    With the intention to present a brief portray of the nature of hermeneutics and the language of religion, the present article would study the viewpoints of Gadamar and Habermas on these two discourses.
    Keywords: hermeneutics, language of religion, Gadamar, Habermas
  • Aflatun Sadeghi * Pages 33-47
    One of the well-known arguments for the existence of God is “the Argument from Necessity and Possibility”. It was Avicenna who first, in his works, formulated this argument. This argument has been criticized by Gazzali, Averroes, Molla Sadra, Hume, Kant, Russell and… in the world of Islam and in the west. One of critiques, that be accounted in the both Islamic world and west world, is that the whole of world has an independent and real being and this matter leads to the fallacy of composition. Mulla Sadra beliefs that Sikh Ishragh’s account of this argument has this problem. We can, by exactly, understand that accounts of Sikh Ishragh and Avicenna and also Mulla Sadra have this problem but have not the fallacy of composition. This article seeks to make clear, these objects extensively.
    Keywords: Avicenna, demonstration of possibility, necessity, fallacy, fallacy of composition
  • Fayyaz Gharaei * Pages 49-67
    Many have talked about love and lots of words have been spoken about love. Most of these words have been uttered in general terms, were repetitive, and of the same content. Nevertheless, there have been very few people who have spoken novel words about love and have accurately stated the details and mysteries of love. This article is intended to address the descriptions and features of Divine love from the viewpoint of two experienced authorities and masters in Divine love from two significant and impressive trends in two different communities: one from the Bakti mystical movement in Hinduism and the other from Sufism in Muslim world. First, a brief reference is made to the characters of these two authorities and then the important features and descriptions of love from their perspective are stated and a comparison is made between the two
    Keywords: love, Bakti, Sufism
  • Abdollah Mohammadi * Pages 69-90
    Among the critiques provided on the proofs for the knowledge of God is the questioning of their hyperrealism. Some of these critiques are also valid for fundamentalist systems in epistemology, including: non-obviousness of the criterion for the obvious propositions; confusion between inevitability, hyperrealism, and self-contradictoriness of the fundamentalism system.
    The main objective of this article is to provide answer to the above-mentioned critiques. To this end, first by separating between acceptance and hyperrealism, the criterion for the success of the proofs for the knowledge of God – not only their acceptance, but also their hyperrealism – would be introduced. Then, by answering the objections brought up, the hyperrealism of these proofs would be explained. The most important solution in explaining the inevitability and hyperrealism is to connect the primary proofs to the objective reality by relying on the presential knowledge
    Keywords: proofs for the knowledge of God, hyperrealism, fundamentalism, inevitability, criterion for the validity of proof
  • Maryamsadat Mahmoodi * Pages 91-108
    Encounter with the anthropomorphic verses of the Jewish Holy Scripture and its interpretation has been of concern to the Jewish philosophers in the Middle Ages. This issue has been of more importance especially for the Jews living in the Islamic jurisdiction because of the Muslims considered the Jews as anthropomorphist. Thus, the Jewish scholars attempted to interpret the anthropomorphic verses in such a way as to be compatible to the Transcendence and Uniqueness of God. From among these philosophers, Maimonides (Ibn Maimūn), who has been regarded as the most renowned figures of Jewish history, has undertaken to study and interpret the anthropomorphic verses of the Old Testament in a new way. With an emphasis on the Uniqueness and Transcendence of God, he chose the ta’wīl method in the encounter with anthropomorphic verses. Maimonides tried to define the real meaning of the words used about God and compare it to a transcendent and metaphysical word. Studying the ambiguous words, Maimonides concluded that the common words used between God and man are used only in a homonymic form because there is no similitude between God and the creatures.
    Keywords: Maimonides, anthropomorphic verses, ta’w?l, homonym
  • Shahabaldin Vahidimehrjerdi *, Ali Agha Noori Pages 109-127
    Division and separation of the doctrines of religion and religious law, in its general sense, by the Muslim mystics, and the distinction followed by that between the jurisdiction of the authorities of each one of these areas can be regarded as among the common esoteric and wayfaring doctrines of Muslim mystics. This group have not only organized the religious doctrines according to such a division, but they have based levels of mystical wayfaring on it as well and based the layers of religion and religiosity on the outward (ẓāhir) and inward (bāṭin), and the inward and inward aspects, and in other words, religious law (shari‘at), esoteric path (ṭarīqat), and esoteric truth (ḥaqīqat).
    This division is clearly noticed in Sufi doctrines and is, of course, considered as one of the significant grounds and factors for the sensitivity and opposition of religious Islamic jurists toward Sufism. As for the relation between mysticism and Sufism and the status of religion, religious doctrines, teachings of religious law, and the type of Sufi functions, there are different discourses and topics are being discussed about. While elucidating the status of shari‘at, ṭarīqat, and ḥaqīqat with the Muslim mystics and reporting the specific perspectives of the Islamic Sufism toward these topics, the present writing is intended to examine the relation of each of these notions and the inward and outward status of religious doctrines with each other and to explain the specific perspectives of the eminent Muslim mystics.
    Keywords: mysticism, Sufism, the inward, the outward, religious law, esoteric path, esoteric truth
  • Mohammadali Vatandoost *, Seyyed Mortaza , Dr Hosseini Shahrudi , Hasan Naghizadeh Pages 129-158
    Abstract In this paper, by virtue of the inquiries made into the narrative and interpretive sources, it has been concluded that the concept of "Tablet of Elimination and Affirmation" is a newly emerged notion which has not its roots in Qur'an and narrations; rather, based on the authoritative narrations, it is indeed the Mother of the Book or the very "Preserved Tablet" which becomes the container for elimination and affirmation; and the word "well-protected"(register), as attested to by Qur'anic verses, does not refer to protection from change; rather, it refers to immunity to sight and touch of those not admitted to the divine threshold. By virtue of the conclusion reached, the famed view that prevails among Islamic scholars regarding "Tablet of Elimination and Affirmation", becomes subject to momentous change and in light of this, "the Preserved Tablet" also becomes embellished with a new strand of interpretation.
    Keywords: alteration in Divine ruling (bad?’), tablet of effacement, affirmation, Archetypal Book, the Hidden Book