فهرست مطالب

مطالعات اصول فقه امامیه - پیاپی 8 (پاییز و زمستان 1396)
  • پیاپی 8 (پاییز و زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/11/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی رحمانی فرد سبزواری صفحات 7-32
    این تحقیق با توجه به قواعد حاکم بر استنباط و تمسک به آیات و روایات اثبات می‌کند که قیاس ظنی هیچ‌گونه اعتبار و حجیتی ندارد، از آن طرف، الغای خصوصیت که در نگاه فقهای امامیه به عنوان یکی از راه‌های استنباط مورد توجه قرار گرفته است، حجیت و اعتبار آن از یک سو مورد توافق و تسالم فریقین بوده و از سوی دیگر، چون الغای خصوصیت مدلول عرفی است، حجیت آن به اعتبار ظواهر کلام مسند است. علاوه بر آنکه مبانی محکمی، چون عرف و اجماع دارد. در این نوشتار به روایاتی از ائمه معصومین^ اشاره شده است که در آنها به الغای خصوصیت عمل شده است، از همین جهت است که در ابتدای امر این دو مقوله مشابه یکدیگر به نظر می‌رسد، اما با دقت در مفاهیم و مبانی و ملاحظه ادله آنها اثبات می‌شود که بین قیاس معتبر در نزد عامه و الغای خصوصیت نزد امامیه تفاوت‌های اساسی وجود دارد.

    کلیدواژگان: الغای خصوصیت قیاس، تنقیح مناط، بررسی تطبیقی الغای خصوصیت
  • حسین کاویار، مریم مهاجری صفحات 33-62
    در عصر کنونی سرعت بالای پیشرفت‎ها و شکل‎گیری نیازهای جدید، باعث بیشتر پرداختن بعضی فقها به موضوع متغیرات است و به همین سبب شاهد نظریاتی از سوی بزرگانی همچون امام خمینی&، علامه طباطبایی، شهید مطهری و شهید صدر در این حوزه هستیم. منسجم‎ترین و کامل‎ترین نظریه را در این خصوص شهید سیدمحمدباقر صدر ارائه‎ داده است و عنوان منطقه‎الفراغ نیز از عناوین ابتکاری ایشان است که در زمره یکی از مهم‎ترین نظریه‎های ایشان در اقتصاد و فقه سیاسی کارآمد و راه‌گشاست.
    یکی از حوزه‎های مهم صدور حکم، حکومتی ناظر به منطقه‎الفراغ است و آن حوزه‎ای از شریعت اسلامی است که احکام الزامی در آن مقرر نشده اما به سبب ماهیت متغیر احکام، موضوعات و عناوین، قابلیت قانون‌گذاری توسط ولی امر را دارد. حکم حکومتی ناظر به اختیارات حاکم اسلامی است و منطقهالفراغ به بخشی از حوزه‌ای ناظر است که حاکم اسلامی با ضابطه مصلحت امور مسلمین می‌تواند در آن به قانون‌گذاری بپردازد.

    کلیدواژگان: منطقه‎الفراغ، حکم ثابت، حکم متغیر، حکم الزامی، حکم اباحه، احکام حکومتی، مصلحت
  • محمدقیوم عرفانی صفحات 63-94
    در این نوشتار سخن از قواعدی است که نشان‌دهنده ظهور و دلالت‌گری خود متن بر معنای معتبر متن است. این قواعد عبارتند از قاعده وضع یا قراردادی بودن رابطه الفاظ و معانی، قاعده دلالت و ظهور الفاظ بر معانی و قاعده حجیت دلالات و ظهورات الفاظ بر معانی. این قواعد که هم از پشتوانه منطقی و عقلائی برخوردار و هم بر یک سلسله مراتب منطقی استوارند، نشان می‌دهند که متون صامت نیستند و صامت‌انگاری متون، انگاره‌ای بی‌بنیاد و فاقد ‌پشتوانه منطقی و عقلائی است. لازمه صامت‌انگاری متون، نادیده‌ گرفتن قاعده‌ای مسلم زبان‌شناختی، یعنی قاعده وضع و، به صورت کلی‌تر، بی‌توجهی به جنبه اجتماعی زبان است. این تحقیق با استفاده از منابع مکتوب بر شیوه تحلیلی ‌ توصیفی سامان یافته است.

    کلیدواژگان: علم اصول، قواعد دلالی، فهم متن، هرمنوتیک، وضع، دلالت و ظهور
  • عبدالحمید قنبری صفحات 95-112
    از بحث های مهمی که در اصول، فقه و حقوق مطرح شده، استصحاب در فرض شک در تاخر بوده است، از آثار دانشمندان پیداست که این شک از سه حال خارج نبوده است: معلوم التاریخ، مجهول التاریخ، یکی معلوم و دیگر مجهول. در صورت معلوم التاریخ در عدم جریان استصحاب اتفاق موجود است، اما در صورت مجهول التاریخ، دو نظریه به ثبت رسید است: عدم جریان استصحاب به دلیل فقدان یقین سابق. عدم جریان استصحاب به جهت نبود اتصال شک با یقین. اما اگر یکی مجهول و دیگر معلوم باشد، در اصول، فقه و حقوق مطالب بسیاری بیان شده است که با نگاه به منابع اصولی سه نظریه از دیر باز وجود داشته است. تنها در مجهول التاریخ استصحاب جاری شده نه در معلوم التاریخ. در هردو مورد استصحاب جاری است. با هردو مورد معاله مجهول شده استصحاب جاری نیست. و در فقه نیز سه نظریه وجود داشته است. جریان استصحاب فقط در معلوم التاریخ. جریان استصحاب فقط در مجهول التاریخ. جریان استصحاب در مجهول و معلوم التاریخ. اما در حقوق به اتفاق حقوقدانان در مجهول تاریخ استصحاب جاری نیست.

    کلیدواژگان: مسامحه عرفی، ارکان استصحاب، استصحاب زمانیات، وحدت، تعدد داعی
  • سید محمدتقی موسوی صفحات 113-142
    فرهنگ اجتهاد وپژوهش از عصر ظهور مکتب اسلام در جامعه بشری تجلی یافت و دانشمندان مکتب اهل‌بیت^ بیش از مذاهب دیگر در این امر مهم کوشیدند ودر اکثر علوم که قدم نهاده‌اند آرا و نظرات مهم از خود به جای گذاشته‌اند یکی از شاخه‌های علوم عقلی علم اصول فقه است که دانشمندان فقهی به واسطه آن به استخراج احکام شرعی از منابع قران و سنت می‌پردازند این امردربرخی موارد سبب اختلاف آرا و فتاوا گردیده است. ظواهر قران و حجیت احادیث از مهم‌ترین علل اختلاف به شمار آمده است اهل سنت به دلیل اینکه از منبع علوم اهل‌بیت^ خودشان را محروم کرده‌اند به ادله عقلی نظیر استحسان، مصالح مرسله، سد ذرایع و قیاس رو آورده‌اند که این دلایل در مکتب اهل‌بیت^ فاقد ارزش است. تقیه بودن حدیث اختلاف در قرائت قران و تاثیر شرایط اجتماعی در فتوای مجتهد و همچنین شناسایی معیارهای وثاقت راوی از جمله علل اختلاف فتوا میان دانشمندان فریقین شمرده شده است.

    کلیدواژگان: فتوا، فریقین، اختلاف، استنباط، فقها، حکم، اجتهاد
  • سید اسدالله موسوی نژاد صفحات 143-164
    یکی از بحث‌های مهمی که در اصول، فقه و حقوق مطرح شد است، استصحاب در فرض شک در تاخر بوده است، از منابع پیداست که این شک از سه حال خارج نبوده است: معلوم التاریخ، مجهول التاریخ یا یکی معلوم و دیگر مجهول، در صورت معلوم بودن تاریخ، علما در عدم جریان استصحاب اتفاق نظر دارند، در صورت مجهول بودن تاریخ، در مجموع دو نظریه به ثبت رسید است: برخی از دانشمندان معتقدند، چون یقین سابق وجود نداشته محل جریان استصحاب نبوده است، اما برخی دیگر معتقدند که یقین سابق وجود دارد، اما چون اتصال بین شک و یقین وجود نداشته استصحاب جاری نشده است.
    اگر یکی مجهول و دیگر معلوم باشد، در اصول، فقه و حقوق مطالب بسیاری بیان شده است که با نگاه به منابع اصولی سه نظریه از دیر باز وجود داشته است: در مجهول التاریخ استصحاب جاری شده و در معلوم التاریخ جاری نشده است.


    کلیدواژگان: استصحاب، فقه، حقوق، معلوم التاریخ، مجهول التاریخ
|
  • Ali Rahmani Fardi Sabzevari Pages 7-32
    Relying on the principles governing the procedure of deduction as well as on verses, this research proves that analogy is not valid and cannot be authoritative under any circumstances. As for ilgha alkhususiyah (lit. cancellation of particularity) which has been considered by Shia scholars as one of the ways of deduction, it has been accepted as authoritative and valid by scholars of both branches of faith. On the other hand, considering that cancellation of particularity is a conventional signification, its validity is linked to outward or apparent meanings of words, not to mention the fact that it is corroborated by solid foundations such as the custom ('urf) and consensus (ijma'). In this study, some narrations from the Infallibles (AS) have been mentioned in which the cancellation of particularity has been applied. That is why these procedures look to be the same in the beginning but when we take a careful look at the concepts and fundamentals as well as the arguments associated with them, it will be proved that there are basic differences between analogy and cancellation of particularity, the former being a valid means according to Sunnis and the latter being a valid instrument according to Imamiyyah School of jurisprudence.
    Keywords: cancellation of particularity of analogy, clarification ofcriterion, comparative study of cancellation of particularity
  • Hussein Kavyar, Maryam Muhajeri Pages 33-62
    In modern time, the rapid progress made by mankind and the emergence of modern needs have led some scholars and jurists to pay more attention to the variables. That is why we are witnessing theories offered by prominent Shia scholars such as late Imam Khomeini (ra), Allamah Tabatabai, Shahid Mutahhari and Shahid Sadr. The most consistent and complete theory offered in this regard is that of Shahid Muhammad Baqir Sadr which is titled Mintaqat al-firagh often translated as vacuum zone or vacancy area. This is one of the titles initiated by him and it is a highly important theory with great ramifications and instrumentality in economics and political jurisprudence. One important area where governmental orders may be issued is the vacuum zone which is an area of Islamic Shari'ah devoid of any mandatory rulings but because of the varying nature of rules, subject matters and titles it is open to legislation by a qualified ruler who is in charge of Muslims' affairs . Governmental orders fall within the jurisdiction of the Muslim ruler, and the vacuum zone refers to an area where the Muslim ruler can engage in legislation taking the expediency and best interest of Muslims into full consideration.
    Keywords: vacuum zone, unchanging rule, changing rule, allowable, governmental order, expediency
  • Muhammad Qayyum Irfani Pages 63-94
    This article seeks to study certain rules that demonstrate that the meaning of the text is dependent largely on how much a text is vivid and clear in its purport and signification. These rules include the "Rule of Coinage (invention of new words)" the relationship between words and their meanings being mentally-posited, the rule of the signification of words based on their outward and surface meaning and the rules of the authoritativeness of the apparent meanings of words. These rules which are corroborated by logical and rational reasons and are based on logical hierarchy show that text is not silent, and that to consider a text as silent is a groundless attitude, rationally and logically uncorroborated. Furthermore, to consider a text as silent amounts to overlooking the inalienable linguistic rule i.e. the rule of coinage, and in a broader sense, it amounts to ignoring the social aspect of the language. This research is based on textual sources and has been organized in a descriptive – analytical way.
    Keywords: Ilm al-Usul, significational rules, understanding text, hermeneutics, coinage, purport, signification
  • Abdul Hamid Qanbari Pages 95-112
    Different views have been expressed with regards to application of Istishāb (lit. presumption of continuity) in temporal or time-bound matters. According to all scholars of Usul (legal theory), and also rationally and philosophically speaking when a meticulous study is conducted, Istishāb is not applicable to time bound matters. Thus, a given doubted subject-matter cannot be presumed as having remained because it does not have previous state to be supposed. Likewise, Istishāb kulli or general presumption of continuity also does not apply because the general existence of something which was taken as a part of a previous individual object has ceased to exist and the same general entity as a part of a succeeding object was doubted in the first place because it is not known for sure whether or not it occurred. Additionally, the basic components of incomplete presumption of continuity do not exist nor is there unison between a definite and certified premise and a doubted one. According to a conventional musamaha (overlooking), despite differences of opinion, most of the scholars of Usul are of the view that the presumption of continuity can be applicable to time-bound matters. That is because, in the eye of custom ('urf), the certainty has been affected by the ensuing doubt, although there are differences in common view. Some have, in an absolute way others in a particular case, considered customary ('urfi) unity as a criterion. In any case, there is nothing to bar the application of Istishāb because certainty exists as a previous mode and the ensuing doubt is also there. Moreover, the purport of "do not break your certainty with a doubt" is true with gradual matters.
    Keywords: conventional compromise, components of Istish?b, presumption of continuity in time-bound matters, unity, multiplicity of motives
  • Sayyid Muhammad Taqi Musavi Pages 113-142
    The culture of Ijtihad and research manifested itself in the human society ever since the advent of Islam with scholars from the School of Ahlul- Bayt (AS) making more efforts in this area than those of other schools. They left an important legacy of views and opinions in every field of science that they stepped into. One of the branches of rational sciences is Ilm Usul al-Fiqh (lit. knowledge of principles of jurisprudence) which scholars use to derive and deduce legal rulings from their sources such as the Quran and Sunnah. At times, this has led to discrepancies in their views and verdicts. Obviously, the outward and surface meanings of the Quranic verses and traditions are one of the main reasons responsible for the differences. The Sunni populace who have deprived themselves of the knowledge of the family of the Prophet (S) have taken recourse to rational reasons such as istihsan (juristic preference), common good, blocking the means and analogy which have no value and momentum in the school of Ahlulbayt (AS). The hadith being issued in the state of taqiyah (dissimulation), the differences in the recitation of the Quran, the effect of social conditions on the Mujtahid's verdicts and identification of the criteria for trustworthiness of the narrator are some of the main causes of difference of opinion among the scholars of both branches of faith.
    Keywords: verdict, two branches of faith, difference, deduction, jurists, ruling, ijtihad
  • Sayyid Asadullah Musavi Nejad Pages 143-164
    One of the important issues debated and discussed in legal studies including law, jurisprudence and its principles is the presumption of continuity in the supposition of 'a doubt in delay' (shak fi al-ta'akhur). It is evident from the sources that this doubt is not free of three scenarios. Either the date is known or it is unknown or there is one thing whose date is known and another thing whose date is not known. If the date is known, the scholars are unanimous that the presumption of continuity will not apply. If the date is unknown, two views have been recorded: Some scholars are of the view that since there did not exist a previous state of certainty, the presumption of continuity will not apply to it, while some others maintain that there is a previous state of certainty but since there was no link between doubt and certainty, therefore the presumption of continuity had not been applied.
    In the event that one of them was known and another was unknown, many ideas and opinions have been presented in Usul al-Fiqh three of which have existed for a long time: Where the date of a given object is unknown Istishāb holds good and will apply to it and where the date is known, Istishāb will not apply to it.
    Keywords: Istishāb (presumption of continuity), jurisprudence, law, known date, unknown date