فهرست مطالب

شیعه شناسی - پیاپی 60 (زمستان 1396)
  • پیاپی 60 (زمستان 1396)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • دکتر کریم خانمحمدی، محدثه یوسفی صفحات 7-38

    مناسک جمعی، به ویژه با رویکرد مذهبی، نقش بسزایی در صورت بندی حیات اجتماعی و فرهنگی مومنان ایفا می کند، و از کارکاردهای بسیاری برخوردار است. مناسک عزاداری محرم، از مهم ترین و کانونی ترین مناسک جمعی، در فرهنگ شیعیان به شمار می آید که با فرهنگ ایران عجین گردیده و کارکردهای زیادی دارد. آیین عزاداری حسینی، به مرور زمان الگوهای مختلفی به خود گرفته که از جمله مهم ترین آن ها «نخل گردانی» است که بیش تر در حوزه کویری کشور ایران برگزار می شود. نوشته حاضر، تلاش می کند با رویکرد انسان شناختی (Anthropological) و با بهره گیری از تکنیک های مشاهده، مصاحبه و مشارکت، به بررسی ابعاد مختلف معروف-ترین آیین نخل برداری، در هیات حسینی نخل کاشان، در محل سرفره و گذر صدره، به شناخت حیات فرهنگی اجتماعی مردم این منطقه، درباره موضوع بپردازد. نتایج پژوهش، حاکی از رسوخ مناسک نخل گردانی به لایه های عمیق فرهنگی مردم است، به گونه ای که پیرامون این مناسک، می توان جنبه های مختلفی از قبیل «هویت بخشی»، «تقدس بخشی»، «اسطوره سازی»، «حاجت خواهی» و «حیات پنداری» را ملاحظه نمود.

    کلیدواژگان: نخل گردانی، مناسک مذهبی، عزاداری محرم، هیات حسینی نخل کاشان
  • علی تقی زاده داوری، دکتر سیدمحمدعلی حسینی زاده صفحات 39-70

    طی سه دهه اخیر، در میان ملت‏های منطقه به ویژه شیعیان عرب خاورمیانه، شاهد تقویت خودآگاهی و ظهور جنبش های سیاسی اجتماعی، با پیامدهای شگرف داخلی و خارجی بوده ایم که خیزش شیعیان یمن در قالب جنبش الحوثی در ابتدای قرن کنونی یکی از آن ها به شمار می رود. در طول دو دهه گذشته، هم حکومت یمن و هم حکومت آل سعود، از تمامی ابزارها و شیوه ها از جمله توسل به حمله نظامی، برای ریشه کنی و نابودی مبارزان زیدی استفاده کرده اند، اما نه تنها به این هدف دست نیافته اند، بلکه این جنبش با اتخاذ تدابیر و تاکتیک های مناسب، بر رشد و بالندگی خود افزوده، به طوری که هم اینک به بازی گری اصلی و تاثیرگذار در صحنه داخلی یمن و بازی گری نوپا و نوظهور در صحنه منطقه ای بدل گردیده است. سوال اصلی این نوشتار آن است که علل خیزش شیعیان یمن و ظهور جنبش الحوثی چیست؟ با استفاده از نظریه جنبش های ادواری هرایر دکمجیان، می توان علل شش گانه این خیزش را به خوبی توصیف و تبیین کرد.

    کلیدواژگان: یمن، جنبش های ادواری، دکمجیان، شیعه، زیدیه، الحوثی
  • محمدکاظم شفائی، دکتر عبدالرفیع رحیمی صفحات 71-106

    موضوع پژوهش حاضر، بررسی آماری نقش موالی خاندان اشعری درکتب اربعه شیعه است که در آن، تعداد احادیث نقل شده از چهار تن از محدثان قمی قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری به نام های احمد بن محمد بن خالد برقی، محمد بن حسن صفار قمی، علی بن ابراهیم بن هاشم قمی و محمد بن یحیی العطار در کتاب های الکافی، من لایحضره الفقیه، تهذیب الاحکام و الاستبصار فی مااختلف من الاخبار، نقش و تاثیر این محدثان را بررسی می نماید. با توجه به اهمیت و برجستگی مکتب حدیثی قم و راویان این شهر در این دوره تاریخی، میزان تاثیرگذاری محدثان قمی بر تالیف این کتب و تاثیر وضعیت این اجتماع شیعی بر روایات نقل شده از این راویان، مساله اصلی پژوهش حاضر است. روش پژوهش توصیفی و گردآوری داده ها بر منابع کتابخانه ای مبتنی است. نتیجه به دست آمده از این پژوهش، نشان می دهد که فارغ از احادیث مشترک، در سند بیش از 43% احادیث کتب اربعه نام اینان دیده می شود که در کتاب کافی این رقم بیش از 75% احادیث را شامل می گردد که این به نقش پررنگ راویان قمی اشاره دارد. بیش ترین احادیث نقل شده از اینان، مربوط به احکام ازدواج است و کم ترین به احکام جهاد اختصاص دارد، اما در مقابل بیش ترین درصد روایات نقل شده از این راویان در باب جهاد است.

    کلیدواژگان: تشیع، حدیث، روایت، راویان، کتب اربعه
  • دکتر زین العابدین نجفی کرسامی صفحات 107-136

    مشهور فقیهان متاخر، مرد بودن را به طور مطلق، از شرایط مرجع تقلید شمرده و زنان را به هیچ روی، شایسته احراز این مقام ندانسته اند. فقیهانی همانند صاحب عروه، محقق خویی، مرحوم اراکی و سایر فقیهان معاصر، مرد بودن را به طور صریح از شرایط مرجع تقلید شمرده اند. در این نوشتار، با بررسی دلایل مساله از آیات، روایات و بنای عقلا و بازخوانی کلمات فقها، اثبات گردیده که زن در صورت دارابودن شرایط مرجعیت از قبیل اجتهاد، عدالت و اعلمیت ، شایستگی دارد برای زنان مرجع تقلید باشد؛ به ویژه در مسائل مربوط به زنان که در آن ها مجتهدان زن از نظر موضوع شناسی حاذق تر به شمار می آیند.

    کلیدواژگان: زن و مرجعیت تقلید، زن و اجتهاد، شرایط مرجع تقلید، شرایط افتاء
  • دکتر مرتضی شیرودی، مصطفی جهانبخش صفحات 137-162

    علامه نایینی از بزرگ ترین اندیشه وران سیاسی ایران، با نگارش کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله، گام مهمی در تبیین مفاهیم جدید سیاسی با استفاده از مبانی دینی و سنتی برداشت؛ به همین دلیل، شناخت اندیشه وی از اهمیت فراوانی برخوردار است. در این مقاله، با استفاده از روش جستاری اسپریگنز که از مشاهده بی نظمی و شناخت مشکل آغاز می شود و با ترسیم جامعه آرمانی و دادن راه حل پایان می یابد، به بررسی نو از اندیشه سیاسی ایشان می پردازیم . از نظر نایینی، انقلاب مشروطه و تشکیل مجلس نظم مطلوب به شمار می آید و انحلال مجلس و استبداد صغیر، آغاز بحران است که علامه با بررسی، به این نتیجه می رسد که مشکل، استبداد است. وی جامعه آرمانی را در سیره پیامبر9 و امامان معصوم: می بیند و بر این اساس، راه حل می دهد که اغلب حول محور شورا و آزادی و مساوات است، و با استفاده از این مفاهیم، سعی در تحدید استبداد دارد.

    کلیدواژگان: علامه نایینی، تنبیه الامه و تنزیه المله، استبداد دینی، انقلاب مشروطه، استبداد صغیر
  • دکتر مریم سعیدیان جزی صفحات 163-190

    سریه ذات السلاسل، یکی از حوادث مهم تاریخ صدر اسلام است که در سال هشتم هجری رخ داد. برخلاف وجود دلایل و شواهد متعددی که ثابت می کند امام علی بن ابی طالب7 در این سریه حضور فعال داشته، برخی از منابع اسلامی آن را انکار کرده اند. سوال این است که حضور امام علی7 در این سریه چگونه اثبات می شود و این موضوع، چه فواید و ضرورتی دارد؟ دلایل تغافل نویسندگان اسلامی در انکار حضور آن حضرت در این سریه چیست و این امر چه پیامدهایی داشته است؟ سریه ذات السلاسل، نقش مهمی در موضع گیری جریان های مختلف در مواجهه با مسائل مهم جامعه اسلامی مانند جانشینی پیامبر9 و مساله خلافت، فهم آموزه های دینی و جایگاه صحابه دارد و تدابیر و اقدامات پیامبر9 در این سریه، برای ابلاغ امامت خاصه علی7 و رد ادعاهای دیگر بوده است. این امر، سبب شده تا در حین سریه و بعد از آن، ائتلافی علیه پیامبر9 و خاندان ایشان صورت گیرد که نتیجه آن تحریف حقایق به ویژه در روایت و ثبت سیره و مغازی و تغافل نسبت به آموزه های وحیانی، تدابیر پیامبر9و مسائل مهم جامعه اسلامی بوده است. روش تحقیق، مطالعه تاریخی به شیوه تحلیلی، توصیفی و انتقادی است که با استفاده از منابع اسلامی انجام گرفته است.

    کلیدواژگان: ذات السلاسل، پیامبر9، امام علی7، عادیات، صحابه، عمرو بن عاص
  • سیدمرتضی هاشمی، نسرین تهمتن، محمدرضا نصر اصفهانی صفحات 191-224

    صحیفه امام سجاد7، به منزله یکی از ارزشمندترین متون دعایی و تربیتی اسلام، منبع الهام بخش شاعران و نویسندگان فراوان بوده که از جمله ایشان، قیصر امین پور شاعر نام دار معاصر است. قیصر هم در توصیف پاره ای از مقوله های الهی و هم در تعریف از عقل و خرد و تربیت و امثال آن، وام دار صحیفه است. موارد تاثیرپذیری شعر قیصر از زبان، فرهنگ و مضامین این اثر بزرگ، در بیش از ده منظومه این شاعر قابل جست و جو و پی گیری است. جستارحاضر، به پژوهش درباره تاثیر پذیری نیایش ها و برخی اشعار قیصر از صحیفه سجادیه می پردازد. با این هدف، نیایش های امام سجاد7 و قیصر با رویکرد به ویژگی های نیایش، مطالعه و بررسی گردیده و تاثیر نیایش های آن امام، در منظومه های قیصرآشکار شده است.

     

    کلیدواژگان: امام سجاد7، صحیفه سجادیه، قیصر امین پور، شعر، نیایش
|
  • Dr. Karim Khan, Muhammadi, Muhadditha Yusufi Pages 7-38

    The congregational ceremonies, especially with a religious approach, have a considerable role in forming of the believers’ social and cultural life, and perform many functions. The mourning ceremonies of Muharram are among the most important and the most central congregational rites in the Shiite culture, which have been ingrained in the Iranian culture and perform many functions. The Husseini mourning ceremony has taken various forms in the course of time, among which is palm-turning ceremony (nakhl-gardaani), which is mostly held in the desert region in Iran. The present article attempts to use an anthropological approach and the techniques of observation, interview and participation to investigate various dimensions of the most famous ceremony of palm-turning in Husseini mourning corpse of Kashan in Sarfara and Guzar-Sadra districts to identify the cultural-social life of the people in that region with regard to this topic. Te results of the study suggests the infiltration of nakh-gardaani ceremony in the deep layers of people’s culture in a way that one may consider various aspects such as ‘granting identity’, ‘granting sanctity’, ‘making myths’, ‘wanting’, and ‘personification’.

    Keywords: palm-turning, religious rites, Muharram mourning, Husseini mourning corpse of Kashan
  • Ali Taqi, zade Dawari, Dr. Sayyid Muhammad Ali Husseini, zade Pages 39-70

    During the last three decades, we have witnessed a reinforcement of self-awareness and an emergence of political-social movements among the nations of the region, especially the Arab Shiites of the Middle East, with dramatic domestic and foreign consequences. One of them is the movement of the Shiites of Yemen in the form of al-Hawthi movement in the early part of the current century. During the last two decades, both the Yemeni government and the Saudi government have used all means, including military invasion, to eradicate the Zaidi combatants. However, they have not achieved their goal. In contrast, the movement has increased its growth by taking proper tactics and policies, in a way that it has turned into the major and influential player in the internal scene of Yemen and an emergent player in the regional scene. The main question of the present article is as follows: “what are the causes for the movement of the Yemeni Shiites and al-Hawthi movement?” Using Hrair Dekmejian’s theory of periodic movements, we may well explain the six causes for that movement.

    Keywords: Yemen, periodic movements, Dekmejian, Shiite, Zaidiyya, al-Hawthi
  • Muhammad Kazem Shafa’ie, Dr. Abdul, Rafi’ Rahimi Pages 71-106

    The subject of the present study is a statistical investigation of the role of freed slaves of the Ash’ari family in the four Shiite books wherein it studies the number of hadiths quoted from transmitters of Qom in the third century and early fourth century AH, including Ahmad bin Muhammad Khalid Barqi, Muhammad bin Hassan Saffar Qomi, Ali bin Ibrahim bin Hashim Qomi and Muhammad bin Yahya al-Attar in four collections of Shiite traditions, entitled al-Kafi, Man La Yahduruhu-l-Faqih, Tahdhib al-Ahkam, and al-Istibsar fi Makhtulifa min al-Akhbar, as well as the role and effect of those transmitters. Considering the importance and prominence of the hadith school of Qom and the transmitters in that city in that historical period, the main topic of this study is the level of influence of Qomi transmitters on the writing of those books as well as the effect of the condition of that Shiite group on the traditions quoted from those transmitters. The research method was descriptive, and the process of data-gathering was based on library sources. The results of the study show that apart from the common hadiths, we see the names of those transmitters in the authority chain of more than 43% of the hadiths in the Four Books, and the number increases to 75% in al-Kafi, which shows the prominent role of Qomi transmitters.

    The greatest number of hadiths quoted from those transmitters is related to religious laws regarding marriage, and the least number is related to the laws of Jihad. On the contrary, however, the greatest percent of the traditions quoted from them are about Jihad.

    Keywords: Shiism, hadith, tradition, transmitters, the Four Books
  • Dr. Zayn al, Abedin Najafi Karsami Pages 107-136

    Most late Shiite jurists have regarded masculinity absolutely as the conditions for the legal authority, and denied women as qualified persons for that position. Jurists such as the author of Urwa, the scholar Khu’ie, the late Araki and other contemporary jurists have explicitly considered masculinity as the necessary condition for legal authority. In the present writing, we have investigated the related evidences among the Quranic verses, traditions, the wise persons’ statements and a review of the jurists’ sayings to prove that women are qualified to be a legal authority for women, especially in issues related to women wherein female jurists are more skilled, if they have conditions such as the power of legal reasoning, justice and being the most knowledgeable person.

     

    Keywords: woman, legal authority, legal reasoning, conditions for legal authority, conditions for issuing religious decrees
  • Dr. Murteza Shiroudi, Mustafa Jahanbakhsh Pages 137-162

    Allama Naieni, one of the greatest political thinkers of Iran, took an important step in explaining new political concepts by using religious and traditional foundations through writing the book entitled Tanbih al-Umma wa Tanzih al-Milla. Therefore, knowing his thought is very important. In the present article, using Springs’ inquiry method which begins with observing disorder and recognizing the problem and ends with delineating the ideal society and offering solutions, we have investigated Allama Naieni’s political thought. In Naieni’s view, the Constitutional Revolution and the formation of the parliament are considered the desired order, and dissolving the parliament and the minor dictatorship are the start of the crisis. Allama concludes that the problem is dictatorship and absolutism. He sees the ideal society in the way of life of the Prophet and the Infallible Imams; accordingly, he offers solutions which revolve round the council, freedom and equality. He uses those concepts to restrain dictatorship.

    Keywords: Allama Naieni, Tanbih al-Umma wa Tanzih al-Milla, religious dictatorship, constitutional revolution, minor dictatorship
  • Dr. Maryam Sa’idiyan Jazi Pages 163-190

    The battle of Dhat al-Salasil was one of the important events in early Islam that happened in the eighth year AH. Contrary to the numerous reasons and evidences that prove Imam Ali’s active presence in that battle, some of the Islamic sources have denied it. The question is how Imam Ali’s presence in that battle is proved, and what the benefits of proving it are. What are the reasons for Muslim writers’ denial of Imam Ali’s presence in that battle and what are the consequences of it? Dhat al-Salasil has an important role in various trends in confronting with the important issues of the Islamic society such as succession to the Prophet and the caliphate, understanding religious teachings and the status of the Prophet’s companions, and the Prophet’s tactics and measures in that battle for proclaiming Imam Ali’s special imamate and rejecting others’ claims. This has led to that fact that both amid the battle and after it, a coalition was formed against the Prophet, leading to distortion of facts and specially in quoting and recording the Prophet’s way of life and the battles wherein he was present as well as a negligence of revelational teachings, the Prophet’s tactics, and the important issues of the Islamic society. The research method was historical study in the form of analysis, description and criticism, which was conducted using Islamic sources.

    Keywords: Dhat al-Salasil, the Prophet, Imam Ali, Adiyat, companions, Amr bin As
  • Morteza hashemi, Dr. Nasrin Tahamtan, Dr. Muhammad Reza Nasr Isfahani Pages 191-224

    Imam Sajjad’s Sahifa, as one of the most invaluable prayer and educational texts in Islam, is the inspirational source for many poets and writers. One of them is Qaysar Aminpoor, the famous contemporary poet. Both in describing some of the divine topics and in defining the wisdom, education and the like, Qaysar has borrowed from Sahifa. Some examples of his being influenced by the language, culture, and themes of that great work can be searched in more than ten collections of his poems. The present inquiry is studying the influence of Sahifa Sajjadiya on Qaysar’s devotions and some other poems. With this in mind, Imam Sajjad’s prayers and devotions have been studied and their influence on Qaysar’s poems has been clarified.

    Keywords: Imam Sajjad, Sahifa Sajjadiya, Qaysar Aminpoor, poem, devotions