فهرست مطالب

زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان) - سال شانزدهم شماره 4 (زمستان 1397)
  • سال شانزدهم شماره 4 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/08
  • تعداد عناوین: 7
|
  • منصوره زارعان، ام البنین چابکی صفحات 483-498
    مصرف‏گرایی یکی از شاخصه‏های دنیای مدرن است که به مصارف کالایی اکتفا نکرده و به ارتباطات و حتی ارتباط عاطفی زوجین نیز سرایت کرده است. هدف این مقاله بررسی رابطه فرهنگ مصرف‏گرایی‏ کالایی بر مصرف‏گرایی‏ ارتباطی زوجین یا سیالیت عشق است. این نوشته از نوع توصیفی تبیینی است. روش این بررسی پیمایش و جامعه آماری شامل همه زنان و مردان متاهل شهر تهران است که از میان آن ها 384 نفر به روش نمونه‏گیری خوشه‏ای چند مرحله‏ای انتخاب شدند و به پرسش نامه محقق ساخته پاسخ دادند. داده ها با استفاده از نرم‏افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج در سطح اطمینان 95 درصد نشان داد بین مصرف‏گرایی و سیالیت عشق رابطه معنادار وجود دارد. آزمون رگرسیون گام به گام نیز نشان داد متغیرهای مستقل مصرف‏گرایی و نگاه کالایی به انسان، 1/10 درصد‏ از واریانس متغیر سیالیت عشق را پیش‏بینی می‏کنند. این یافته ها نشان دهنده آن است که فرهنگ مصرف گرایی و نگاه کالایی به انسان می تواند روابط بین زوجین را تحت تاثیر قرار دهد و تداوم زندگی زناشویی را متزلزل کند.

    کلیدواژگان: روابط عاطفی، زندگی زناشویی، سیالیت عشق، مصرف‏گرایی
  • وحید قاسمی، سمیه عرب خراسانی، علی ربانی خوراسگانی صفحات 499-524
    ررسی رابطه میان جنسیت و نهاد خانواده، معنای زنانه از ازدواج و زندگی خانوادگی، در وضعیت تحولات حاضر، که با ازهم‏گسست فزاینده زندگی‏های تاهلی همراه است، بیانگر آن است که زنان در حال تجربه خروج از سایه و کشف هویتی جدید از خودند. مطالعه حاضر با مشارکت 28 نفر از زنان ‏تهرانی باسابقه حداقل یک‏بار ازدواج و جدایی با استفاده از روش داده‏بنیاد (رویکرد سیستماتیک) صورت گرفته است. زنان باتجربه جدایی واجد سه تجربه هستند که برای این مطالعه ضروری است: تصورات پیش از ازدواج، تجربه زیسته از زندگی تاهلی و تجربه جدایی. بررسی این تجربیات سه‏گانه بیانگر فرایندی از شکل‏گیری معنای ازدواج و زندگی خانوادگی است که از بازتعریف فضای زیست و ابعاد هویتی جدید حکایت دارد. زنان با درخواست توجه بیشتر به رابطه همسرانه و صمیمیت و با توجه به افزایش سرمایه اجتماعی و فرهنگی در مسیر حرکت به سمت تغییر فضای تک‏جنسیتی در عرصه خصوصی و عمومی اند. این امر به دلیل ناشناخته بودن مختصات و ابعاد آن از یک ‏طرف، غفلت سنگین مردانه از توجه به تغییرات از طرف دیگر و درنهایت به دلیل نبود زبان مشترک سبب ابهام موقعیتی برای زنان و مردان شده است که نتیجه آن در زندگی‏های آشفته یا ازهم‏گسسته نمود دارد.

    کلیدواژگان: ازدواج، جنسیت، زنان، داده ‏بنیاد، معنا
  • فاطمه قاسمپور، زهره نصرت خوارزمی صفحات 525-549
    رشته مطالعات زنان از دهه 1970 در امریکا تاسیس شده و به دلیل تعداد، تنوع موضوع و مواد درسی رشد روزافزونی داشته است. از وجوه مهم تکوین این رشته، پیوستگی به واقعیت در حال تغییر وضعیت زنان در جامعه امریکاست. تاسیس این رشته در کنار جنبش های مدنی زنان و با عنایت به تغییرات مفهومی و توسعه مصداقی حقوق و توانمندسازی زنان قابل پیگیری است. بیش از یک دهه است که رشته مطالعات زنان در امریکا، به رغم پویایی درون گفتمانی، با چالشی برخاسته از تغییرات پارادایمی حوزه جنسیت رو به رو هستند؛ به نحوی که حتی نام این رشته ناکافی و نارسا قلمداد می‏شود. مقاله حاضر، با روش فرایندپژوهی مبتنی بر آثار تاریخ‏نگارانه مطالعات زنان در امریکا، به تحلیل انعکاس تغییرات پارادایمی زنان و جنسیت در تکوین این رشته و چالش های پیش روی آن می پردازد. فرایند تکوین این رشته در سه دوره، اعم از پارادایم سیستم جنس دوگانه: زنان در برابر مردان (1970 اوایل دهه 1980)، تغییر پارادایم از زن به زنان از زنان به جنسیت (دهه 1980 نیمه دهه 1990) و پارادایم تفوق گرایش های جنسی و هویت های جنسیتی (نیمه دهه 1990 تاکنون)، واکاوی شده است. فهم این پویایی گفتمانی در امریکا به فهم گفتمان جنسیت در سطح بین المللی می انجامد.

    کلیدواژگان: رشته مطالعات زنان، برابری جنسیتی، توانمندسازی زنان، گرایش های جنسی و هویت جنسیتی، ایالات متحده امریکا
  • مریم رفعت جاه، ابوعلی ودادهیر، شیوا علی نقیان صفحات 551-579
    جربه زنان از مادری، متاثر از بسترهای متنوع زندگی و گوناگونی هویتی در آن ها، به شیوه ای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ساخته و پرداخته می شود. این مقاله به موضعی که جریان های مختلف معرفت فمینیستی به مسئله «مادری» در مقام نظر و عمل اتخاذ می کنند می پردازد تا معانی، مفروضات و دلالت های مرتبط با آن را بشناسد و بتواند تحولات تاریخی و معناشناختی این مسئله یابی را دریابد و تاثیرپذیری آن را از جریان های سیاسی و تحولات تاریخی نشان دهد. این پژوهش که مبتنی بر مرور تاریخی مسئله مادری در اندیشه فمینیستی بود، سه چرخش پارادایمی را در رابطه با مسئله مادری نشان می دهد. پارادایم طرد و ذات گرایی که فمنیسم رادیکال و فمنیسم لیبرال را دربر می گیرد و با مفاهیمی چون پدرسالاری، ستم و وابستگی گره خورده است؛ پارادایم پدیدارشناختی که موج سوم، فمنیسیم سیاه و فمنیسم پسااستعماری آن را به وجود می آورند، بر تمرکز بر تجارب زیسته و تفاوت ها مبتنی است و در نهایت پارادایم مبتنی بر اکتیویسم، فشار از پایین و تغییرات اجتماعی که حاصل برآمدن نظریه تفکر مادرانه و مادری توانمندانه بوده است و با اعتراض به سکون و انفعال الگوهای حاکم بر مادری، مسئله را بازگرداندن اقتدار و مشروعیت به مادران و توجه به شیوه های خلاقانه و مخرب شناخت آن ها معرفی می کند که می تواند به ایجاد تغییرات اجتماعی، توسعه فراگیر صلح و دنیایی انسانی تر بینجامد.

    کلیدواژگان: اکتیویسم، تجربه زیسته، تفکر مادرانه، نظریه تلاقی، مادری توانمندانه، مادری، فمنیسم، نظریه پسااستعماری
  • حسین بنی فاطمه، محمد عباس زاده، محمدباقر علیزاده اقدم، نیر محمدپور صفحات 581-602
    خشونت علیه زنان یکی از موانع مهم بازدارنده در توسعه همه جوامع است. خشونت علیه زنان را می توان در همه اشکال فیزیکی، اقتصادی، حقوقی، اجتماعی و فرهنگی، هم در حوزه عمومی و هم در حوزه خصوصی، مشاهده کرد. با توجه به اهمیت این موضوع، در این تحقیق به مطالعه زنان متاهل 20 تا 60 سال در شهر تبریز پرداخته شده است. شیوه نمونه گیری به روش گلوله برفی است. داده های کیفی با استفاده از مصاحبه های عمیق نیمه ساخت یافته در حول محورهای اساسی تحقیق از 24 نفر از زنان متاهل شهر تبریز جمع آوری شده اند. تحلیل داده ها با روش نظریه زمینه ای و با استفاده از شیوه کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد. یافته ها نشان می دهد خشونت فیزیکی مردان علیه زنان بازتاب فشارها و استرس های متعددی است که بر آن ها وارد می شود. به این معنا که خشونت مردان علیه زنان در خانواده نمایانگر واکنش مردان در برابر فشارهای بیرونی و درونی موجود در حوزه های عمومی و خصوصی است. مفهوم «استرس» در این مطالعه نوعی واکنش منفی مردانه به شرایط و وضعیت حاکم بر جامعه است که اعمال خشونت علیه زنان بخشی از تبعات آن شرایط است.

    کلیدواژگان: استرس، برهم خوردن توازن قدرت، پدرسالاری، خشونت فیزیکی
  • مسعود یزدان پناه، کژال خدری، معصومه فروزانی، مسعود برادران صفحات 603-619
    هدف این مطالعه بررسی عوامل موثر بر مشارکت زنان روستایی در فرایند توسعه (اجتماعی، اقتصادی و سیاسی) در مناطق روستایی شهرستان لیکک، استان کهگیلویه و بویراحمد است. جامعه هدف این مطالعه شامل زنان روستایی فعال 15 تا 64 سال شهرستان لیکک است که براساس جدول کرجسی و مورگان، حجم نمونه 300 نفر تعیین و با استفاده از روش نمونه‏گیری تصادفی انتخاب شده اند. ابزار گردآوری‏ داده‏ها پرسش‏نامه‏ای است که روایی صوری آن از سوی گروهی از متخصصان تایید شد و پایایی آن نیز با انجام مطالعه راهنما و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (73/0 تا 94/0) به دست آمد. نتایج مطالعه نشان دهنده میانگین بالای مشارکت زنان روستایی مطالعه شده در فعالیت‏های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در جامعه روستایی است. همچنین، یافته‏ها نشان داد همبستگی منفی بین مشارکت اقتصادی، مشارکت سیاسی و مشارکت اجتماعی و برخی از متغیرهای کلیدی نظیر کلیشه جنسیتی، هویت کشاورز و هویت خانه‏داری وجود دارد. نتایج حاصل از تحلیل مدل‏سازی معادلات ساختاری نشان داد که خودکارآمدی و هویت خانه‏داری بر نیت مشارکت تاثیر مثبت دارد. علاوه بر این، کلیشه جنسیتی تاثیر منفی بر مشارکت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داشته است. در مدل نهایی، 85 درصد از واریانس در مشارکت اقتصادی، 77 درصد در مشارکت اجتماعی و 69 درصد در مشارکت سیاسی از سوی متغیرهای مستقل پژوهش تبیین می‏شود. براساس نتایج به دست آمده ارزش‏بخشی به فعالیت‏های زنان خانه‏دار در جامعه و رسانه‏ها و ایجاد حقوق مادی و معنوی برای این فعالیت‏ها پیشنهاد می‏شود. افزون بر آن، برگزاری گردهمایی زنان خانه‏دار با زنان فعال و موفق می‏تواند خودکارآمدی زنان را افزایش دهد.

    کلیدواژگان: زنان روستایی، قصد مشارکت، کلیشه جنسیتی، خودکارآمدی، هویت
  • مسعود نیکوقدم، محدثه قلی‎زاده امیرآباد، عبدالله خوشنودی صفحات 621-640
    در قرن بیستم، با موج جدید تحولات سیاسی در بسیاری از کشور‎ها، محققان به دنبال درک پیش‎شرط‎های لازم برای ظهور و تداوم دموکراسی بودند. در این بین، «نظریه نوسازی» از بالاترین حمایت تجربی برای تحقق دموکراسی برخوردار شد. اما ناکارآیی این نظریه در عمل، به پررنگ شدن نقش عوامل دیگر منجر شد. یکی از این عوامل که تاکنون توجه چندانی بدان نشده است، نقش توانمندسازی زنان است. در پژوهش حاضر به منظور بررسی و تحلیل چگونگی تاثیر توانمندسازی زنان بر توسعه دموکراسی، از الگوی «جنسیت توسعه دموکراسی» بهره ‎گرفته شده است. روش اقتصادسنجی استفاده شده، یک الگوی پانل پویا به روش برآورد گشتاورهای تعمیم‎یافته برای سال‎های 1990 تا 2015 در کشورهای منتخب است. یافته‎های پژوهش حاکی از آن است که شاخص‎های در نظر گرفته شده برای سنجش توانمندسازی زنان در این تحقیق، همگی تاثیری معنا‎دار بر توسعه دموکراسی در طول دوره مورد نظر داشتند. به ‎این صورت که دو متغیر «آموزش» و «نرخ مشارکت نیروی کار زنان» به ترتیب با ضرایب 61/0+ و 07/0+ تاثیر مثبت و معنا‎دار بر توسعه دموکراسی دارند و متغیر «نرخ باروری» با ضریب 22/0- تاثیر منفی و معنا‎دار بر توسعه دموکراسی دارد.

    کلیدواژگان: الگوی جنسیت، توسعه دموکراسی، توانمندسازی زنان، دموکراسی، نظریه نوسازی
|
  • Mansoure Zarean, Ommolbanin Chaboki Pages 483-498
    Consumption is one of the characteristics of the modern world, which is not limited to commodity consumption. Consumerism has affected communication and even emotional relationship between couples. The purpose of this paper is to investigate the relationship between consumerism and consumer culture on couples' relationship and the liquid love. This is a descriptive explanatory study. The method of this study is survey and the statistical population included all married women and men in Tehran. 384 of them were selected by multi-stage cluster sampling method and responded to a researcher-made questionnaire. Data were analyzed using SPSS software. The results showed there is a meaningful relationship between consumption and liquid love at 95% confidence level. Step wise regression analysis also showed that independent variables of predict 10.1 percent of the variance of the liquid love.
    Keywords: Consumerism, liquid love, emotional relationship, marital life
  • Vahid Ghasemi, Somayeh Arab Khorasani, Ali Rabani Khorasgani Pages 499-524
    In studying of gender and the institute of family in recent changes which is accompanied with tearing apart family shows that women are experiencing exiting of shadows and finding new identity. Studying women resident in Tehran city with the history of at least one marriage and divorce with grounded theory method shows a process that focuses on constructing meaning of marriage and family life that accordance with experience and redefinition of living space and the dimension of new identity. Women considering gendered demands like connection and intimacy and their raise of cultural and social capitals are going to change the one-gender public and private living space. This task due to unknown peculiarities and dimensions at one way and huge ignorance of paying attentions to changes at the other hand and ultimately lack of common language makes the situation ambiguous for men and women and makes family life confusing and discrete.
    Keywords: Gender, meaning, marriage, women, grounded theory
  • Fatemeh Ghasempour, zohre nosrat kharazmi Pages 525-549
    The Women’s Studies departments have been established since 1970 in the United States. The number of the departments, the subjects and the material they cover has increasingly grown and from its very characteristics is a significant co-relation with the reality of change in women’s status. Women’s Studies was established as the academic wing of the women’s civil movements and it can be understood in terms of changing meanings of the women’s rights and empowerment. Despite its internal discursive dynamism, Women’s Studies is facing a sort of challenge caused by the paradigmatic shift of gender and makes it sound insufficient in the content and even in its name. The present study, then, exploits the process tracing method with focus on the American Studies historians’ records to indicate the reflection of women and gender paradigm shifts and their subsequent effects in Women’s Studies departments, their opportunities and challenges. The process tracing is conducted three historical phases including binary sex paradigm: women against men (1970-early 1980s), paradigm change from woman to women- women to gender (1980s- Mid 1990s), and paradigm of the sexual orientation and gender identity dominance (Mid 1990s- Present). To trace this process within the United States is expected to reveal the gender discourse globally.

    Keywords: Women’s Studies department, Gender equality, Women’s empowerment, Sexual orientation, gender identity, The United States of America
  • Maryam Rafatjah, Aboali Vadadhir, Shiva Alinaghian Pages 551-579
    The experiences of women from motherhood, influenced by various living conditions and identities which are socially, economically and politically constructed. This paper reviews the viewpoints of different feminist epistemology about the issue of “mothering” in terms of theory and practice in order to understand the meanings, assumptions, and implications associated with it, and to find out the historical and theoretical changes of this issue and its impact on political trends and historical transformations. This study which is based on a historical review of mothering in feminist theory, indicates three paradigms: 1) paradigm of rejection and essentialism including radical and liberal feminism linked to some concepts such patriarchy, oppression and dependence; 2) paradigm of phenomenology including third wave feminism, black feminism, and post-colonial feminism focusing on life experiences and differences; and 3) paradigm based on activism, pressure and social change resulted from the theory of maternal thinking and empowered mothering by protesting the discoursive patterns of mothering, introduce it as restoring authority and legitimacy in mothers and paying attention to the creative and subversive ways of knowing them, which can lead to social changes, a widespread development of peace and a more humane world.

    Keywords: Mothering, Feminism, Lived Experience, Intersectionality, Activism
  • Hosein Banifatemeh, Mohammad Abbaszadeh, Mohammad Bagher Alizadeh Aghdam, Nayyer Mohammadpour Pages 581-602
    Violence against women is a major obstacle to the development of all societies. Violence against women can be seen in all forms of physical, economic, legal, social and cultural life both in the public and in the private sphere.Considering the importance of the subject, this study has been conducted among 20 - 60 year old married women in Tabriz city. The research sample was selected using snowball method. Qualitative data was collected from 24 married women in Tabriz using semi-structured interviews about the main aspects of the research. Data analysis was carried out using the grounded theory and using an open, axial and selective coding approach. The findings show that men's physical violence against women reflects a number of tensions and stress. The concept of “stress” in this research indicates the men’s reaction to external and internal pressures in the public and private spheres. In other words, stress is a negative reaction of men to the situation and present situation in the sociey from which the violence against women is one of its consequences.
    Keywords: Physical violence, patriarchy, stress, disturbance of power balance
  • masoud yazdanpanah, kazhal khedri, Masoumeh forouzani, masoud Baradaran Pages 603-619
    The aim of this study was to investigate factors influencing women’s participation in social, economic, and political activities in rural areas of Likak city. Target population of this study consisted of active rural women of 15 to 64 years old in Likak city which based on krejcie and morgan table, 300 women were determined as sample and using a random sampling method were selected. questionnaire was the data collection instrument which its face validity was confirmed by a group of experts and its reliability was obtained also by conducting a pilot study and calculating Cronbach alpha coefficients (0.73-0.94). Results of the study reflects the high mean of women’s participation in social, economic and political activities in rural society. Moreover results revealed, there is negative correlation between economic participation, political participation and social participation and a number of key variables such as gender stereotype, farmer identity and housewife identity. The results of structural equation modeling analysis showed that self-efficacy and housewife identity have positive effect on participation intention. In addition, gender stereotype has negative effect on social, economic and political participation. The model explained 85% of the variance in economical participation, 77% of that in social participation, 69% in political participation. Based on the results, it is recommended to give value to the activities of housewives in society and media and to create material and moral rights for these activities. Also, holding a meeting of housewives with active and Successful women can increase women's self-efficacy.
    Keywords: rural women, participation intention, gender stereotype, self-efficacy, identity
  • masoud nikooghadam, Mohadese Gholizadeh amirabad, abdollah khoshnoodi Pages 621-640
    In the twentieth century, with a new wave of political developments in many countries, the researchers sought to understand the preconditions necessary for the emergence and continuation of democracy. Meanwhile, "Modernization Theory" was given the highest empirical support for the realization of democracy. But the ineffectiveness of this theory in practice led to more attention to the role of other factors. One of these factors, which has so far not been given much attention, is the role of empowerment of women. In the present study, the "gender-development of democracy" model has been used to study and analyze how women's empowerment has an impact on the development of democracy. The econometric method used is a dynamic panel in the form of Generalized Method Of Moment for 1990 to 2015 in selected countries. Findings of the research indicate that the indicators for assessing the empowerment of women in this research have a significant effect on the development of democracy during the period in question. The two variables "education" and "female labor force participation rate" have a positive and significant effect on the development of democracy with coefficients of +0.61 and +0.07, and the variable "fertility rate" with a coefficient of -0.22 has a negative and significant effect on the development of democracy.

    Keywords: Female Empowerment, Democracy, Modernization Theory, gender-development of democracy model