فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال ششم شماره 3 (زمستان 1397)
  • سال ششم شماره 3 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/12/22
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسین سوزنچی، حسن عبدی، اصغر اسلامی تنها، حسین حاج محمدی * صفحات 7-29
    در این مقاله، دیدگاه برساخت گرایانه تبارشناسی درباره شکل گیری معانی از منظر حکمت اسلامی بررسی و نقد شده است. بنابراین، ابتدا توصیفی از دیدگاه تبارشناسی درباره معانی ارائه شده و نقش قدرت و عملکردهای گفتمانی در برساخت معانی تحلیل شده است. در ادامه با بهره گیری از مبانی رایج حکمت اسلامی، نقدها و اشکالات رویکرد برساخت گرایانه تبارشناسی در دو بخش؛ نقدهای مبنایی و پیامدها و تبعات معرفت شناختی در علوم انسانی تبیین گردیده است. تقلیل گرایی هستی شناختی، ذات انکاری از معانی، تاریخی گری غایت انکار، تقدم اراده بر ادراک و نفی روابط ضروری در شکل گیری نظام های معنایی از مهم ترین نقدهای مبنایی بر این رویکرد هستند. سپس پیامدها و تبعات این دیدگاه در علوم انسانی را برشمردیم. مهم ترین آن ها عبارت بودند از: تحویل گرایی ناموجه و تسری ویژگی معانی برساخته به تمامی معانی، اجتماع گرایی نامعقول در شکل گیری معانی، نسبی گرایی و فقدان معیار و ملاک سنجش و ارزیابی، مرگ حقیقت و نفی تطابق معانی با واقعیت فی نفسه اشیاء و قداست زدایی از علم.
    در پایان نیز دیدگاه حکمت اسلامی درباره معانی و انواع آن بیان شده است و امکان برساخته بودن معانی از منظر حکمت اسلامی در معانی اعتباری بررسی شده و تمایز این دیدگاه با قرائت برساخت گرایانه تبارشناسی تبیین شده است.
    کلیدواژگان: معنا، برساختن، تبارشناسی، حکمت اسلامی
  • سیدحمید طالب زاده، مهدی سلطانی * صفحات 30-55
    هر مجموعه معرفتی، به ضرورت، از روش و منطقی تبعیت می کند. وبر از بنیان گذاران علم اجتماعی، مدعی است که از منطق تکوینی برای این علم استفاده می کند. از سویی وی را از جمله اندیشمندان نوکانتی به حساب می آورند، لذا پرسش اصلی مقاله این است که چگونه منطق استعلایی کانت در منطق تکوینی بازسازی شده است. برای پاسخ به پرسش مذکور، از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده است. نتایج حاکی است؛ همان گونه که نسبت امر پیشینی؛ یعنی فلسفه، و امر پسینی؛ یعنی علم تجربی، در منطق کانت، معیت است، بدین معنا که فلسفه، امکان علم تجربی را فراهم می آورد، در منطق وبر نیز همین مساله جاری است؛ البته با تحولات مفهومی که در منطق وبر شکل گرفته است. علم، گران بار از ارزش است. ارزش ها، بخشی از واقعیت را معنادار می سازد. در ذیل ایده های ارزش گذار، نوع مثالی شکل می گیرد؛ هم چون نومن های کانتی، تعیین حدود می کند، تا امر فوق، به واسطه مفهوم امکان عینی از دیدگاه معرفت تعمیمی، کافی؛ و نه ضرورت متافیزیکی، تحقق یابد.
    کلیدواژگان: منطق استعلایی، کانت، منطق تکوینی، علم اجتماعی، ماکس وبر
  • احمدرضا تحیری * صفحات 56-80
    هنجارها، از مهم ترین و بارزترین مولفه های فرهنگی و از موثرترین عوامل شکل گیری هویت فردی و جمعی می باشند. نوشتار پیش رو، فرآیند پیدایش هنجارها و نیز مهم ترین کارکرد های آن ها را با استفاده از روش تحلیل علم النفس (روان شناسی) فلسفی و استنطاق از قرآن کریم بررسی می کند. در این نوشتار، با تحلیل فرآیند صدور افعال اختیاری و آثار فکری و روحی آن، روشن شده که بر اساس علم النفس فلسفی و نیز آیات الهی، اولا، آن عاملی که باعث می شود تا جامعه یا فرد، برخی رفتارها یا قالب های رفتاری را بهنجار به حساب آورده و بر دیگر قالب های رفتاری ترجیح دهند، اصول و مبانی ارزش شناختی بوده که خود نیز مبتنی بر جهان بینی و منتج از آن هستند. ثانیا، مهم ترین کارکرد هنجارها، تقویت و تثبیت همان مبانی ارزش شناختی و اندیشه های جهان شناختی است و البته این کارکرد اساسی، خود، واجد خرده کارکردهای دیگری مانند؛ تثبیت ارزش ها در جامعه، رفع اختلافات و تحقق همبستگی است.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، هنجار، مبانی ارزش شناختی، جهان بینی، کارکرد هنجارها
  • سیدمیرصالح حسینی جبلی صفحات 81-104
    ارزش ها، از مهم ترین مباحثی است که در برقراری نظم اجتماعی، توجه جامعه شناسان را به خود جلب کرده است. متولیان اجتماعی با هدف حفظ ارزش های موجود جامعه، سعی می کنند شیوه هایی را برای انتقال آن ها به نسل های آینده، بیان نمایند. این مهم در جوامع اسلامی به ویژه از طریق آموزه های دینی قرآن و حدیث دو چندان خواهد بود. این نوشتار با روش تحلیل نقلی - تفسیری به دنبال پاسخ به این پرسش است که شیوه های انتقال ارزش ها در جامعه چگونه است؟ نتایج نشان می دهد؛ ارزش ها، از طریق یادگیری و پیروی، همانندسازی ازگروه های مرجع و قانون، هنجارسازی، ایجاد محبت، احساس تعلق، همسرگزینی و ازدواج انتقال می یابد. بیان یک گفتمان اسلامی در رابطه با علم و دین از نوآوری های مقاله است که در عرصه انتقال ارزش ها، در قرآن و حدیث بیان شده است.
    کلیدواژگان: ارزش های اجتماعی، شیوه انتقال ارزش ها، ارزش ها در قرآن و حدیث
  • محمدکاظم کریمی * صفحات 105-133
    این نوشتار با موضوع بررسی تطبیقی جامعه پذیری سیاسی در حکومت صفویه و نظام جمهوری اسلامی، به روش مقایسه ای و از طریق مراجعه به منابع و مدارک موجود، الگوها و فرایند جامعه پذیری سیاسی در دو دوره زمانی از تاریخ سیاسی کشور را مورد مطالعه و ارزیابی قرار داده است. جامعه پذیری سیاسی که فرایند کسب شناخت و پذیرش باورها، ارزش ها، نگرش ها و تفکرات نظام سیاسی حاکم تلقی می شود، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مشروعیت بخشی به قدرت در نظام حاکم است و در هر دو نظام حکومتی صفویه و جمهوری اسلامی با استمداد از ابزارها و شیوه های گوناگون برای تحقق این امر تلاش گردیده است. با توجه به ماهیت دینی و شیعی حاکمیت در هر دو دوره، بهره گیری از ظرفیت نظام باورها، ارزش ها، نظام فکری و معرفتی، مشارکت سیاسی و تبلیغات سیاسی سازوکارهای مهمی بوده که هر یک به شیوه خاص خود توانسته است برای جامعه پذیری سیاسی اعضای جامعه از ظرفیت آنها بهره ببرد.
    کلیدواژگان: جامعه پذیری، فرهنگ سیاسی، جامعه پذیری سیاسی، صفویه، جمهوری اسلامی
  • احمد واعظی، نعمت الله کرم الهی، سیدمحمدحسین هاشمیان، حسین پرکان * صفحات 134-166
    هر موضع گیری سیاست گذار، یک موقعیت هرمنوتیکی را برای وی رقم می زند و فهم های بعدی او متاثر از این انتخاب است. چنین موقعیت هایی، موقعیت سازهای هرمنوتیکی هستند که برخی از آن ها کلیدی است و با هر انتخاب در این موقعیت ها، زنجیره ای از موقعیت های هرمنوتیکی به وجود خواهد آمد. در این پژوهش با بهره گیری از راهبرد تحلیل مضمون، موقعیت های تقابلی در حوزه خانواده، بر اساس شش منبع شامل: اسناد بالادستی، بیانات امام خمینی و رهبر معظم انقلاب، راه کارها و سیاست های اتخاذشده از سوی دولت ها، اظهارنظر مسئولین، نخبگان و فرهیختگان، مدل ها و الگوهای سیاست گذاری عمومی، الگوهای سیاست گذاری فرهنگی و نیز 21 دوراهی شورای اروپا، استخراج شده و طی 11 مرحله با بهره گیری از روش ISM، موقعیت سازهای کلیدی هرمنوتیکی مشخص و تبیین شده است. در پایان مهم ترین چالش های هرمنوتیکی حوزه خانواده مبتنی بر روابط موقعیت سازهای کلیدی هرمنوتیکی در یک سطح «کلی» و چهار سطح موقعیت سازهای کلیدی هرمنوتیکی در حوزه خانواده واکاوی شده است.
    کلیدواژگان: موقعیت سازهای کلیدی هرمنوتیکی، سیاست گذار، سیاست گذاری فرهنگی، حوزه خانواده
  • مهران سهراب زاده، مرتضی واحدیان *، حسن پیری صفحات 167-189
    با سیطره یافتن وجه تکنولوژیک در زیست جهان معاصر، ساحت تعاملات اجتماعی و شیوه های هویت یابی و هویت سازی نیز تغییر یافته اند؛ چنان که شبکه های اجتماعی آنلاین از بسترهای مهم خودابرازی، ساخت هویت شخصی و نمایش منش اجتماعی و سبک زیستی هستند. این پژوهش با استفاده از آرای نظری جامعه شناختی مرتبط با سبک زندگی و رسانه های اجتماعی به تحلیل چگونگی بازنمایی و نمایش زیست روزمره در فضای اینستاگرام پرداخته است. روش پژوهش از نوع کیفی است و حجم نمونه با اتکاء بر منطق اشباع نظری شامل 23 نفر است. تحلیل داده ها با استفاده روش تحلیل درون مایه ای کلارک و براون انجام شده است. نتایج پژوهش بیان گر آن است که کنش گران ایرانی در فضای مجازی، شبکه اینستاگرام را بستری برای نمایش زندگی روزانه، اشتراک گذاری جنبه های جذاب بدنی و ارائه گزارشی از تفریحات و لذت های فردگرایانه می دانند. بنابراین، استراتژی های نمایشی کنش گران در شبکه اجتماعی اینستاگرام، بیشتر در جهت بازنمایی سبک زندگی مدرن است.
    کلیدواژگان: شبکه های اجتماعی مجازی، خودابرازی، سبک زندگی، مصرف مدرن
|
  • Hosein souzanchi, Hasan abdi, asghar islamitanha, Hosein Hajmohamadi* Pages 7-29
    In this article, the constructivist view of genealogy about the formation of meanings has been criticized from the perspective of Islamic wisdom. Therefore, a description of the genealogy view on meanings has first been presented and the role of the power and discourse functions has been analyzed in the construction of meanings. In the following, using the common principles of Islamic wisdom, the critiques and the defects of the constructivist approach to genealogy have been identified in two parts: the foundational critiques and the epistemological consequences in the humanities. Ontological reductionism, objectification of the meanings, unteleological historicism, the primacy of will to perception, and negation of the essential relationships in the formation of semantic systems are among the most important foundational critiques of this approach. We then outlined the consequences of this view in the humanities. The most important of these was the unjustified reductionism and generalizing the characteristics of constructed meanings to all meanings, unconscionable socialism in the formation of meanings, relativism and the lack of criteria for measurement and evaluation, the death of truth and the denial of the matching of meanings with the reality of the objects per se, and the desacralization of science. In the end, the viewpoint of Islamic philosophy on the meanings and their types is expressed, and the possibility of constructing meanings from the perspective of Islamic wisdom in terms of conventional meanings is examined and the distinction of this view with the constructivist reading of genealogy is explained.
    Keywords: meaning, genealogy, Islamic wisdom
  • Hamid talebzade, mahdi soltani* Pages 30-55
    Necessarily each epistemic set follows a method and logic. Weber, one of the founders of social science, claims that he uses the developmental logic for this science. On the one hand, he is considered to be a neo-Kantian thinker, so the main question of the article is how Kant's transcendental logic has been reconstructed in the developmental logic. To answer this question, a descriptive-analytic method has been used. The results show that as the relationship between the a priori thing, that is, philosophy, and the a posteriori thing, i.e., empirical science, in the Kant's logic, is concomitant, that is to say, that philosophy provides the possibility of empirical science, this is also the case in Weber's logic, with the conceptual transformations that have undergone in Weber's logic. Science is laden with value. Values make a part of the reality meaningful. Below the evaluating ideas, the ideal type is formed, as in the case of the Kantian noumena, determines the limits, so that the above thing is realized, through the notion of objective possibility from the perspective of generalized knowledge, sufficient; rather than the metaphysical necessity.
    Keywords: transcendental logic, Kant, developmental logic, social science, Max Weber
  • AhmadReza Tahayori* Pages 56-80
    Norms are one of the most important and most prominent cultural components and are the most effective factors in the formation of individual and collective identities. This paper examines the process of the emergence of norms and their most important functions using the philosophical anthropological analysis (psychology) and the enquiring the holy Quran. In this paper, by analyzing the process of taking voluntary actions and their intellectual and spiritual effects, it has become clear that, based on the philosophical anthropology and divine verses, firstly, the factor which causes a society or person to regard certain behaviors or behavioral patterns as normal and prefer them to other forms of behavior, is the principles and foundations of axiology, which themselves are based on the worldview and are the consequents of it. Secondly, the most important function of norms is to strengthen and consolidate the same axiological foundations and cosmological thoughts, and of course, this fundamental function itself has other subfunctions, such as the consolidation of values in the society, the resolution of disagreements and the realization of the solidarity.
    Keywords: holy Quran, norm, axiological foundations, cosmology, norms function
  • Seyyed Mirsaleh Hosseini Jebelli* Pages 81-104
    Values are one of the most important issues that have attracted the attention of sociologists in establishing social order. With the aim of preserving the existing values of society, social custodians try to identify ways of transferring them to future generations. The importance of this work is twofold in Islamic societies, especially by the religious teachings of the Qur'an and hadith. This paper, with a method of scriptural-interpretive analysis, seeks to answer the question of how the transfer of values in the society is. The results show that values are transmitted through the learning and observation, imitation of the reference and law groups, norm-making, the sense of belonging, choosing a spouse, and marriage. The expression of Islamic discourse on science and religion is one of the innovations of the paper that is expressed in the context of the transfer of values in the Qur'an and hadith.
    Keywords: social values, values transfer way, values in Quran, hadith
  • mohammadkazem karimim* Pages 105-133
    This paper, with the subject of comparative study of political socialization in the Safavid state and the Islamic Republic of Iran, with a comparative method and through a reference to available resources and documents, the patterns and process of political socialization in two periods of the political history of the country have been studied and evaluated. Political socialization, which is the process of recognizing and accepting the beliefs, values, attitudes and thoughts of the ruling political system, is an inevitable necessity for legitimizing power in the ruling system and in both the Safavid state and the Islamic Republic it has been tried to achieve it, with the help of various means and methods. Regarding the religious and Shiite nature of the state in both periods, exploitation of the capacity of the system of beliefs, values, system of thought and knowledge, political participation and political propaganda were important mechanisms that each has, in its own way, been able to use their capacity for political socialization of members of the community.
    Keywords: socialization, political culture, political socialization, Safavid, Islamic Republic
  • Ahmad Vaezi, Nematollah Karamollahi, eyyed Mohammad Hossein Hashemian, Hossein Parkan* Pages 134-166
    Each stance of the policymaker gives him a hermeneutic situation, and his subsequent understandings are influenced by this choice. Such situations are hermeneutical situating factors, some of which are key factors, and with each choice in these situations, a chain of hermeneutical situations will arise. In this research, using the theme analysis strategy, the conflicting situations in the area of the family have been extracted, based on six sources: upstream documents, Imam Khomeini's and the Supreme Leader's statements, strategies and policies adopted by governments, opinions of authorities, elites and educators, the models and patterns of public policy-making, cultural policy-making models, as well as the Council of Europe’s twenty-one strategic dilemmas and in 11 steps using the ISM method, the key hermeneutical situating elements have been identified and explained. In the end, the most important hermeneutical challenges in the family domain have been explored, based on the relationships between key hermeneutical situating factors in a general "level" and four levels of hermeneutical key situating factors in the area of family.
    Keywords: key hermeneutical situating factors, policymaker, cultural policy-making, family area
  • Mehran Sohrabzadeh, Morteza Vahedian*, Hassan Piri Pages 167-189
    With the dominance of the technological aspect in the contemporary world, the scope of social interactions and means of identification and identity formation has also changed, as online social networks are one of the key contexts for self-expression, making personal identity, and displaying social character and lifestyle. Using sociological theoretical opinions related to lifestyle and social media, this research has analyzed the way in which everyday life is represented and displayed in the context of Instagram. The research method is qualitative and based on the logic of theoretical saturation, the sample size includes 23 people. Data analysis was performed using Clarke and Braun's thematic analysis method.
    The results of the research indicate that Iranian actors in cyberspace see the Instagram network as a place for showing daily life, sharing fascinating physical aspects, and presenting a story of individualistic pleasures. Thus, the actors' acting strategies in the Instagram social network are often in the way of representing modern lifestyles.
    Keywords: virtual social networks, self-expression, lifestyle, modern consumption