فهرست مطالب

فقه و اجتهاد - پیاپی 4 (پاییز و زمستان 1394)
  • پیاپی 4 (پاییز و زمستان 1394)
  • بهای روی جلد: 150,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1394/09/24
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدجواد فاضل لنکرانی صفحه 6
    تشکیل گروه های تروریستی تکفیری نظیر داعش از جدیدترین نقشه های اسلام ستیزی جبهه استکبار به شمار می رود. این گروه های افراطی که خود را تحت لوای اسلام و حتی به نام دولت اسلامی معرفی می نماید، با هجوم به مسلمانان و سرزمین های ایشان درصدد نابودی کیان اسلامی برآمده و تهدیدی جدی برای بنیان اسلام محسوب می شوند. از این رو لازم است این مسئله مهم بر پایه آموزه های دینی و موازین فقهی مورد ملاحظه و بررسی دقیق قرار گیرد و دیدگاه فقه اهل بیت: در خصوص آن تبیین شود. بدین منظور، نوشتار حاضر با بررسی ماهیت قیام امام حسین7 و تشریح آن در قالب جهاد ذبی به تبیین احکام و شرائط این نوع جهاد و تفاوت آن با جهاد ابتدائی پرداخته و از همین رهگذر بر وجوب دفاع از مسلمانان و کیان اسلامی و مبارزه با گروه های تکفیری نظیر داعش تحت عنوان جهاد ذبی تاکید شده است.
    کلیدواژگان: قیام امام حسین (ع)، جهاد ذبی، امر به معروف و نهی از منکر، کیان اسلام، جهاد ابتدائی
  • سیدجواد حسینی خواه صفحه 28
    بنیادگرایی بر طیفی وسیع از جریان ها و جنبش های فکری و سیاسی اطلاق می گردد که منشا و ماهیت دینی داشته و با مقاصد سیاسی به تجدید حیات باورهای دینی روی آورده اند. بنیادگرایان دینی مدعی لزوم بازسازی جامعه و روابط اجتماعی براساس آن هستند. در این میان، بنیادگرایان اسلامی بر این عقیده اند که برنامه اسلام، طرحی کامل بوده و اجتماع و سیاست را نیز فرا می گیرد. از سوی دیگر، از مباحث مهم حوزه سیاست، مسئله نظارت مردمی است که به هدف محدود کردن قدرت حاکمان و جلوگیری از فساد و سوء استفاده از قدرت، همواره مورد توجه مکاتب گوناگون قرار گرفته و برای این منظور اهرم هایی نیز پیش بینی کرده اند. در این راستا، نوشتار حاضر با روش تحلیلی توصیفی و بررسی پاره ای از ملاک ها و شیوه های موجود، مسئله نظارت مردم بر حکومت و ریشه های آن را در آموزه های دینی، رفتار و مشی پیامبر اسلام9 و امامان معصوم: ردیابی و مطالعه می کند. ضمن آن که با طرح مکانیسم احزاب (به عنوان راه کار محصول مدرنیته)، می توان با بیان معنایی خاص از حزب به مطابقت آن با فقه سیاسی شیعه دست یافت.
    کلیدواژگان: بنیادگرایی، اسلام گرایی، فقه سیاسی، نظارت مردم، قدرت و حکومت
  • محمدعلی قاسمی صفحه 55
    در این مقاله به بررسی و تحقیق درباره شرط مرد بودن قاضی از دیدگاه فقه‏ ‏پرداخته شده است. پس از تبیین مقدمات و پژوهش در منابع معتبر شریعت مقدس اسلام و کاوش در سخن و دیدگاه فقیهان، به این نتیجه دست می‏یابیم که مرد بودن قاضی‏ منصوب یکی از شرایط حتمی و اساسی احراز این منصب است. در نتیجه قضاوت بانوان به عنوان ‏قاضی، منصوب مشروعیت تکلیفی و صحت وضعی نخواهد داشت؛ اما بانوان در صورت رضایت دو طرف تنازع و با در نظر گرفتن شرایط دیگر، می‏توانند به عنوان ‏قاضی تحکیم انتخاب و حکم نمایند. بنا بر دلیل‏های ارائه شده در این مقاله، پذیرش‏ قضاوت بانوان به عنوان قاضی منصوب، از سوی برخی از معاصران، نقد و بررسی خواهد شد و بر اساس ادله شریعت، قضاوت آنان را به عنوان قاضی تحکیم می پذیرد.
    کلیدواژگان: قاضی منصوب، قاضی تحکیم، قضاوت بانوان، شرایط قاضی، مرد بودن قاضی
  • محمدباقر ربانی صفحه 82
    دانش فقه از جمله دانش هایی است که به بررسی هنجارهای فردی واجتماعی می پردازد. در گذشته بررسی هنجارهای فردی در میان فقهای ما مطرح بوده اما بررسی هنجارهای اجتماعی با رویکرد اجتماعی از جمله مباحثی است که در عصرحاضر باید مورد تفقه فقهاء قرار گیرد. فقه اجتماعی، فقهی است که مسائل و هنجارهای اجتماعی را با رویکرد اجتماعی مورد بررسی اجتهادی قرار می دهد. فقه حکومتی، فقه رسانه و ارتباطات، فقه هنر، فقه شهرسازی و فقه تربیتی، زیر مجموعه های فقه اجتماعی به شمار می آید. در این نوشتار ابتداء به بررسی مفهوم شناسی فقه اجتماعی وسپس به بررسی روش شناسی فقه اجتماعی با تاکید بر اندیشه های آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی پرداخته شده و بررسی جایگاه عقل، نقش حاکم اسلامی، قواعد فقهیه در فقه اجتماعی ورابطه مقاصد الشریعه با فقه اجتماعی، مورد پژوهش قرار گرفته است.  
    کلیدواژگان: فقه اجتماعی، فقه حکومتی، روش شناسی، عقل، حاکم اسلامی، قواعد فقهیه
  • باقر ریاحی مهر صفحه 106
    اقتصاد مقاومتی شکلی از نظام اقتصادی اسلام است و ایده آن که مبتنی بر مبنای نورانی فقه اسلامی و روایات پیشوایان معصوم(ع) می باشد توسط مقام معظم رهبری به جهت رفع مشکلات اقتصادی ایران، ارائه گردید و با تاکید بسیار دقیق بر نیروها و توان درونی جامعه اسلامی راه حلی برای رویارویی و تقابل با اقتصاد سرمایه داری لیبرال و اقتصاد وابسته و مصرف ارائه می دهد و می تواند راه حل خوبی در کوتاه مدت برای از بین بردن بحران ها، و در دراز مدت راه مناسبی برای تقویت بنیه های اقتصادی جامعه اسلامی باشد. و با تکیه بر آن می توان از مشکلات عصر حاضر رهایی یافت. نگارنده در مقاله پیش رو با روش اسنادی تحلیلی سعی کرده است تا با الهام گیری از فقه پویای شیعه و سخنان و سیره امیرالمومنین علی(ع) برای تحقق نظریه اقتصاد مقاومتی، اصول و راهکارهایی را که در پایداری و بقای جامعه تاثیر بسزایی دارد، از جمله: (اجتناب از کم فروشی و اجحاف، منع از احتکار، پرهیز از رباخواری، نفی ضرر به دیگران، قدم نهادن در مسیر عزت و استقلال جامعه اسلامی و پیمودن راه عدالت اجتماعی، جلوگیری از اسراف و اتلاف منابع که شارع مقدس اسلام در راستای فعالیت های اقتصادی مقاوم بیان فرموده است، ارائه نماید.
    کلیدواژگان: فقه اقتصادی، اصول اقتصاد مقاومتی، امیرالمومنین علی (ع)، مقام معظم رهبری، سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی
  • محمدتقی تولمی صفحه 135
    چکیده:قاعده «للاجل قسط من الثمن» از جمله مهمترین قواعد فقهی است که در فقه معاملات جاری است و در مسایلی مانند خیار شرط، بیع مرابحه، بیع تولیه، بیع مواضعه، بیع نسیه، بیع سلف، بیع صرف، ربا و قرض از آن نام برده شده است. با این وجود به دو جنبه بحث در مورد این قاعده، کمتر پرداخته شده. اول مفاد قاعده و دوم گستره آن. مفاد قاعده دو احتمال عمده از عبارات فقهاء قابل برداشت است: اول، تقابل اجل با ثمن و قرار گرفتن بخشی از ثمن در برابر اجل در معاملات موجل؛ و دوم، تاثیر اجل بر میزان ثمن بدون تقابل آن دو با یکدیگر . در مورد گستره قاعده نیز ملاک مشخصی بیان نشده است. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی، پس از جمع آوری تعابیر مختلف قاعده و فروعات فقهی مرتبط با آن نشان می دهیم که مفاد قاعده بیانگر تاثیر اجل بر میزان ثمن می باشد و نه تقابل آنها با یکدیگر. هم چنین نشان داده می شود که قاعده در آن دسته از فعالیت های معاملی جریان دارد که در آنها استثمار تجاری یا کسب سود و منفعت مطرح است. در عقود معوضی مانند بیع و اجاره جاری است ولی در عقود احسانی مانند قرض جاری نیست.
    کلیدواژگان: قاعده للاجل، اجل، ثمن، عوض
  • سید صادق طباطبایی صفحه 162
    بورس، نهاد بازار سرمایه در اقتصاد سرمایه داری است که وظیفه اصلی آن تنظیم رابطه بین عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان سرمایه است، نقش بی بدیل بورس در تحولات اقتصادی و ظرفیت بالای آن در ایجاد ساختار مشارکت و انجام کارهای بزرگ با جمع کردن سرمایه های اندک و تقسیم خطرات و ریسک بین سرمایه گذاران، آن را به عنوان نماد وضعیت اقتصادی جامعه مطرح ساخته است. این مقاله بارویکرد تحلیل کیفی اسناد کتابخانه ای به بیان چارچوب نظری، آن می پردازد و گستره نظری مطالب طرح شده در این مقاله ضمن موضوع شناسی و بررسی آثار مثبت و منفی بورس تاملی فقهی از منظر فقه فردی و اجتماعی بر دو ایراد مطرح شده از سوی برخی اندیشمندان بر بورس است؛ یعنی سفته بازی و قماری بودن نوع فعالیت ها. در مجموع شبهه قماری بودن فعالیت ها در این بازار وارد نبوده و صرف خرید و فروش دارائی مالی به قصد افزایش قیمت و کسب سود از منظر فقه فردی، مادامی که در چارچوب شرعی واقع شود بی اشکال است اما از منظر فقه اجتماعی اگر سبب ظلم و اختلال در نظام اقتصادی گردد جائز نمی باشد.
    کلیدواژگان: بورس، بازار ثانویه، قمار، سفته بازی، خیارات
  • احسان عابدین پور صفحه 190
    مسئله تعلق ضمان به کاهش ارزش پول، و یافتن راه حل مناسب در مورد آن، از مسائلی است که برای بررسی حکم شرعی مورد بحث قرار گرفته است، و از این جهت که آیا در عصر تشریع و زمان معصومان: تورم نقد و کاهش ارزش پول وجود دارد یا نه، مورد اختلاف و مناقشه می باشد. بدیهی است، مشخص شدن حقیقت، در این امر و تبیین آن، در استنباط حکم شرعی، بسیار موثر و حائز اهمیت خواهد بود. برای مشخص شدن این مطلب، دیدگاه ها و نظرات موجود درباره چند روایت متعارضی که احتمال ارتباط آن با کاهش ارزش پول و تعلق ضمان به آن وجود دارد، بررسی شده است. از بررسی منابع اصیل و اولیه فقهی و رویکرد فقهای بزرگوار، این نکته به دست می آید که اکثر فقهاء این روایات را ناظر به بحث مورد نظر نمی دانند، و در صورت ربط به بحث، تعارضی که بین این روایات وجود دارد، مانع استدلال به آن است، جمع بین این روایات خود مجال وسیعتری می طلبد که از آن صرف نظر شد، با تمام این تفاصیل اشکالات سندی که از بعضی تعبیرات برداشت می شود، وارد نیست و روایات خالی از اشکال سندی هستند. در نهایت برای بررسی ضمان کاهش ارزش پول، باید راهی غیر از روایات خاص و متعارض دنبال کنیم.
    کلیدواژگان: نقد، قیمت نقد، کاهش قیمت، کاهش قیمت نقد، روایات خاص
|
  • Muhammad Jawad Fazel Lankarani Page 6
    The emergence of the brutal and rigid Da'esh (ISIS) group has given rise to yet another discussion concerning Jihad and martyrdom causing thinkers and scholars to focus on the intellectual foundations of defense of Islam as well as on certain manifestations of such defense such as, most notably, the uprising of the Chief of Martyrs, Imam Hussein (AS).  Having examined the uprising led by Imam Hussein (AS) the author concludes that his uprising was not based on the principle of enjoining good and forbidding evil in its more specific jurisprudential sense; rather it was based on the principle of the defense of Islam and was carried out under Zabbi (protective) Jihad which is different from offensive Jihad and defensive Jihad as evidenced in various scriptural sources. In any case, Zabbi Jihad comes under the category of Jihad and the jurisprudential rules regarding martyrs will also apply to defenders.
    Keywords: Defensive Jihad, Jihad, Da'esh (ISIS), uprising, Imam Hussein (AS), martyr
  • Sayyid Jawad HusseiniKhah Page 28
    Fundamentalism refers to a wide range of intellectual and political movements that are characterized by religious cause and identity as well as motivated by political objectives in their efforts to revive religious beliefs.  Religious fundamentalists insist on the necessity of reforming the society and social relations based the fundamentals of faith. Muslim fundamentalists, however, maintain that Islam is a perfect and comprehensive religion also encompassing society and politics. On the other hand, an important issue, which has always drawn the attention of various schools and has also been discussed in politics, relates to public supervision of the process of government with the aim of limiting rulers' power and preventing its misuse and abuse on their part. Thus, in religion certain levers are in place to control and monitor them. The present article using a descriptive – analytical method in examining certain existing criteria and procedures, seeks to study and trace back public supervision of the government and its origins in religious teachings as well as in the normative conduct of the Prophet of Islam and his righteous successors i.e. the infallible Imams, so as to examine whether or not party mechanism (as a product of modernity) is acceptable.  
    Keywords: fundamentalism, Islamism, political jurisprudence, public supervision, power, government
  • Muhammad Ali Qasimi Page 55
    In this study, masculinity as a necessary requirement to make legal decisions has been studied from a jurisprudential perspective. It has been concluded, albeit after explaining the prerequisites and studying the most authentic Islamic sources as well as the opinion of grand jurists, that masculinity is one of the essential and basic requirements of an appointed judge. Therefore, judgments passed by women as appointed judges would not be in order and legally binding. In case the parties to a dispute consent to a woman acting as a judge to settle their dispute and if all other conditions are met, there would no objection to her rendering decisions according to Shari'ah. Based on the evidence and arguments presented in this article, the arguments offered by some scholars in support of women as appointed judges are criticized.
    Keywords: appointed judge, consolidation judge, women's judgment, qualifications of a judge, masculinity
  • Muhammad Baqer Rabbani Page 82
    The realm of jurisprudence (Fīqh) is a branch of knowledge that deals with surveying individual and social norms. Individual norms have been investigated by past Shia Jurists, but social norms are expected to be a subject for jurists’ research today, adopting a social approach. Social jurisprudence is a branch of jurisprudence which investigates social issues and norms with use of a social approach. Governmental jurisprudence, jurisprudence of media and communication, jurisprudence of art, jurisprudence of municipal engineering, and jurisprudence of upbringing are branches of social jurisprudence. After defining the term “social jurisprudence”, this study investigates the methodology of social jurisprudence, with emphasis on Ayatullah Mohammad Javad Fazil Lankarani’s viewpoint. The position of intellect, the role of Islamic ruler, the jurisprudential rules applied in social jurisprudence, and the relationship between the objectives of Sharīa law (Maqasid al-Sharīah) and social jurisprudence are also studied. We hope that these novel subjects will lay the groundwork for the development of social and governmental jurisprudence in Shia seminaries.
    Keywords: Social Jurisprudence, Governmental Jurisprudence, Methodology, Intellect, Islamic Ruler, Jurisprudential Rules
  • Baqer Riahi Mehr Page 106
    Resistance economy is a form of Islamic economic system. The idea of resistance economy was first introduced by Ayatollah Khamenei to address Iran's economic challenges and problems. That is also based on the principles of Islamic jurisprudence and narrations of infallible leaders that emphasize on the innate capacity and power of the Islamic society to encounter and confront liberal capitalist economy and consumerism. Thus, not only do they provide short-term solutions to do away with crisis but they also offer long term strategies to strengthen and consolidate the economy of the Islamic society. With reliance on them, it is possible to get rid of the modern day problems. The writer making use of textual documents and analysis and relying on Shiite's dynamic jurisprudence, sayings and conducts of the Commander of the Faithful, Ali (AS) has endeavored to mention certain principles and strategies to help realize resistance economy. These strategies include avoiding short-selling, prodigality, preventing hoarding, avoiding usury, preventing others' losses, taking steps towards the dignity and independence of the Islamic society, pursuing social justice, preventing wastefulness and waste of resources which the Sacred Lawgiver of Islam has mentioned in line with the resistance economy.
    Keywords: economic jurisprudence, principles of resistance economy, the Commander of the Faithful, Ali (AS), Supreme Leader, general policies of resistance economy
  • Muhammad Taqi Tulami Page 135
    The juridical rule or principle "duration has a value" is one of the most important jurisprudential principles applicable to transactions and issues such as the option of condition, murabahah sale, tawliyah, muwadha'ah sale, purchase on credit, options, futures or sale of things in advance, usury and loan. Nevertheless, two aspects of the subject e.g. the purport and scope of the rule, have received but very little attention. Two major probabilities with regards to the purport of the rule can be derived from the statements of the jurists. First, the dissimilarity between duration and price and consideration of a portion of the price against the duration in extended transactions. Second, the impact of duration on the amount of the price without them being in contrast with each other.  When it comes to the scope of the rule, a specific criterion has not been mentioned. In this article which uses an analytical descriptive method, the writer demonstrates that according to the rule, duration does have an impact on the amount of the price, and that there is a relationship between the duration and price.  As well, while seeking to present a criterion for explaining the scope of the juridical rule, it is demonstrated that the principle applies to that category of transaction which involves monetary profit or commercial gains. Thus, the principle applies to contracts like sale and lease where the two parties give something in exchange for something else. It is, therefore, not applicable to contracts likes loans. As well, this research will show that after a debt is established on the debtor, it is not permissible for the creditor to increase the amount of the debt, and that the principle of duration does not apply to debts.  It can be said, therefore, that there is objection to some scholars taking recourse to the rule in the area of loans.
    Keywords: Rule of Duration, duration, price, exchange
  • Sayyid Sadegh Tabatabai Page 162
    Financial markets are among the most important pillars of the economic system, which are responsible for directing savings to investment to reduce transaction costs and transfer risk and provide firms and companies with liquidity. The stock market is the capital market entity in the capitalist economy, whose main task is to regulate the relationship between suppliers and investors in order to help realize the market economy as well as to participate in investment and share the risks and profits of investors. The unique role of the stock exchange in economic developments, and its high capacity in creating a partnership structure and undertaking macro-projects by collecting small funds and sharing the risks among investors has made it an indicator of the economic situation. This article reviews, with an analytical and document-based approach, the theoretical framework of the atmosphere in which the stock exchange emerges as well as some of its consequences. It seeks to explain the feasibility of its application in the Islamic society by examining the relationship between the stock exchange (as a phenomenon begotten by the capitalist economy) and the governing rules in Islam. The theoretical scope of the arguments laid out in this article focuses on the subject matter as well as on the positive and negative impacts of stock exchange. Two main objections have been raised from individual and social perspectives on the stock market, one relating to promissory notes and the other to the nature of the stock market being similar to gambling. However, it is concluded from the discussion that the objection regarding the activities of the stock market being similar to gambling is out of place for the simple reason that there is no problem in sale and purchase of financial assets with the purpose of gaining more profit as long as the transactions take place within an Islamic framework but from the perspective of social jurisprudence, if it leads to injustice and disorder in the economic system, it is not permissible. It is therefore necessary to make use of Shari'ah compliant instruments in financing projects and it should involve acceptance of the right to dissolution of the transactions so as to help reduce speculations in financial markets.
    Keywords: Stock market, secondary market, gambling, speculation, options
  • Ihsan Abedinpoor Page 190
    The question concerning liability in case of a drop in cash value has been studied by Muslim scholars especially jurists and legal experts to find an appropriate and logical solution to it. It is contended whether or not inflation existed in the time of the Prophet (S) and his household. Ascertain the truth about this issue is highly critical since it has a direct impact on the legal ruling. For this reason, the juridical view and opinion of a number of scholars about a few conflicting narrations that are likely to have something to do with inflation and liability have been studied. They include Allamah Hilli, Sheikh Saduq, Sheikh Tusi, author of al-Hadaeq, Faiz Kashani, author of Al-Anwar al-Lawami', Mirza Naeni, Mohaqiq Bojnourdi, Sabzewari, and some contemporary scholars like Ayatollah Boroujardi, Khoei, Fazel Lankarani (ra), Makarem Shirazi, Ayatollah Shahroudi, Sayyid Sadiq Rouhani, Sheikh Muhammad Sanad and Muhammad Jawad Fazel Lankarani, may Allah grant them long lives. As well, certain articles like A Jurisprudential Study of Compensation of Reduced Currency Value and The Juridical Rule of Reduced Currency Value have been studied in this regard. It is concluded on based on the authentic and primary jurisprudential sources and the approach of prominent jurists that most of the jurists do not see any connection between those narrations and inflation or currency devaluation. In case of any connection, some narrations conflict with the others which prevent a jurist to rely on them in his argumentation. To reconcile between the narrations will require much time and the writer has avoided from doing so. The narrations do not seem to have any problem in terms of chain of transmission, although some objections have been raised against them.  Finally, to study liability and guarantee in reduced currency value, it is necessary to look for a way other than the conflicting narrations.
    Keywords: cash, price of cash, decrease in price, drop in cash price, specific narrations