فهرست مطالب

  • پیاپی 51 (تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/05/23
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مریم ابراهیمی* صفحات 1-16
    تاریخ نویسی در ایران تقریبا تا یک قرن و نیم پیش و تا قبل از آشنایی ایرانیان با فرهنگ و تمدن جدید غرب تقریبا بر یک روال قرار داشت. هر چند هر از گاهی مورخی مانند بیهقی و دیگران از نظر واقعه یابی و واقع بینی روش نقد علمی درست تری به کار بردند اما بیشتر مورخان براساس سنت قبلی به واقعه نویسی به روایت مورخان قبلی پرداختن به هر حال شاید بتوان این گونه تصور نمود که یا سنت تاریخ نویسی بر همان روال بوده و یا از راه مصلحت اندیشی و ترسو ناایمنی های اجتماعی و یا از جهت عدم درک معنی وقایع و رویدادها از ذکر برخی رخدادها و درک آنها چشم می پوشیدند.
    از قرن سیزدهم هجری به تدریج جریان تازه ای در فن تاریخ نگاری نمایان شد که تا زمان حاضر ادامه یافت. از ابتدای قاجار جریان تازه ای در تاریخ نگاری به وجود آمد که یکی از مظاهر برخورد ایران با تمدن غرب بود.
    در این پژوهش تلاش می گردد که شیوه تاریخ نگاری دو نفر از مورخان دوره معاصر حسن پیرنیا و عباس اقبال مورد مقایسه قرار گیرد علت این مقایسه آن است که برخی حسن پیرنیا را که ناسیونالیستی محافظه کار بود بعنوان یکی از متقدمین شیوه های نوین تاریخنگاری محسوب دارند در حالیکه واقعا اینچنین نیست با اینکه پیرنیا با تدوین تاریخ ایران باستان قدم بزرگی را برداشت اما به جهت گسترش بینش تاریخی و نظریه پردازی در زمینه تاریخ گامی برنداشته است و به نظر می-رسد مرحوم عباس اقبال از این نظر گامهای موثرتری برداشته است.
    کلیدواژگان: تاریخ نگاری، اقبال، پیرنیا
  • عظیم رفیع زاده* صفحات 17-38
    در تاریخ روابط ایران با روسیه شوروی موضوع امتیاز نفت شمال از جایگاه ویژه ای برخوردار است. هنگامی که پنج استان شمالی ایران از قرارداد دارسی مستثنی شد و انگلیسی ها امتیاز نفت جنوب را بدون هیچ مشکلی بدست آوردند، از آن زمان روسیه و بعد شوروی نیز در تلاش برای بدست آوردن امتیازات مشابهی در ایران بوده است. بعد از اشغال ایران در جریان جنگ جهانی دوم بوسیله متفقین شوروی درصدد کسب امتیاز نفت شمال برآمد . اما با تصویب مجلس شورای ملی ایران مبنی بر عدم واگذاری هرگونه امتیاز نفتی، شوروی ها،در این هدف ناکام ماندند هرچند مشکلاتی در اوضاع داخلی ایران ایجاد کردند. موضوع درخواست امتیاز نفت شمال به کشمکش بزرگ در روابط ایران و شوروی تبدیل شد. شوروی هرگز راضی نمی شد کشورهای قدرتمند غربی چون آمریکا و انگلستان به بهانه استخراج نفت به مرزهای این کشور نزدیک شوند. دست یابی به نفت شمال ایران قدرت اقتصادی شوروی در بازارهای بین المللی و در رقابت با رقبای غربی را افزایش می داد. ایران نیز با امتیاز نفت شمال، اهداف خاص خودش را دنبال می کرد. دولت ایران که معمولا تحت فشار روسیه و انگلستان بود. دروهله اول سعی می کرد با پیشنهاد واگذاری امتیازنفت شمال به شرکتهای آمریکایی ضمن کاستن از مشکلات اقتصادی خود، از فشار شوروی و انگلستان نیز رهایی یابد. ضمن اینکه کشاندن پای قدرت سوم به ایران می توانست شرایط را برای ایران در رقابتهای بین المللی تعدیل نماید. در نتیجه علیرغم تمایل به واگذاری امتیاز نفت شمال به شرکتهای آمریکایی و انگلیسی، با درخواست شوروی مخالفت نمود.
    کلیدواژگان: نفت شمال، روسیه، ایران، امتیاز، شوروی
  • طاهره اسلامی علی آبادی *، امداد توران صفحات 39-58
    به گواهی تاریخ ،پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام ، جمعیتی درسقیفه بنی ساعده جمع شده تا درباره انتخاب خلیفه تصمیم گیری کنند. پس از کشمکش های فراوان در این اجتماع ، ابوبکر به عنوان خلیفه برگزیده شد. وی پس از دوسال و چند ماه خلافت، به هنگام مرگ ، عمر را به خلافت برگزید، عمر نیز به هنگام درگذشت ، شورایی شش نفره برای انتخاب خلیفه پس از خود برگزید. در اینجا به نظر می رسد انتخاب خلیفه توسط عده ای از مردم ، انتصاب توسط خلیفه قبلی و انتخاب توسط شورا و اوصافی همچون قریشی بودن، مهاجری بودن و مسن تر بودن خلیفه به عنوان آراء و مبانی نظری برای مشروعیت خلفای نخستین ،توسط ایشان و بخش قابل توجهی از مسلمانان پذیرفته شده بود.و در تمام این دوران، امام علی و یاران ایشان مبنای نظری دیگری درباره نحوه تعیین خلیفه و اوصاف وی داشتند.
    در این مقاله سعی شده، به این سوال پاسخ داده شود که سه خلیفه نخست از کدامین منبع، مشروعیت خود و یکدیگر را اخذ نموده و آراء آنها در انتخاب یکدیگر به خلافت چه بوده است؟ و آیا خود به مبانی خویش ملتزم بوده اند یا خیر؟ به نظر می رسد، آراء خلفای سه گانه برای انتخاب جانشین رسول خدا صلی الله علیه و آله ، با مبانی اسلام اصیل تفاوت داشته و این اختلاف ظاهرا سیاسی با خاندان اهل بیت علیهم السلام ریشه در اختلافات بنیادین اعتقادی داشته است .
    واژگان کلیدی : آراء، ابوبکر، عمر ، عثمان ، خلافت، مشروعیت.
    کلیدواژگان: آراء، ابوبکر، عمر، عثمان، مشروعیت
  • سید حامد اکبری یاسوج *، علی اکبر گرجی ازندریانی صفحات 59-78
    چالش های نظم سیاسی کهن با نظم جدید در آستانه ی قرن نوزدهم و بحران های نشات گرفته از آن، نخبگان سیاسی و روشنفکران ایرانی را متوجه ضرورت تامل در این باره و چاره اندیشی برای خروج از وضع موجود نمود. در عالم اندیشگی راه ها و راهکارهایی بی شمار برای خروج از این وضع پیشنهاد گردید، در ساحت عملی نیز به همان ترتیب. در این میان خواست تعدیل قدرت یکی از راهکارهای عمده ی نخبگان برای کارآمد نمودن نظم کهن و آماده سازی آن برای مواجهه با نظم نوین بود. نخبگان قاجاری در عصر پیشا مشروطه تلاش های اصلاح طلبانه ی کلان و عمده ای را برای تعدیل قدرت سیاسی حاکم انجام دادند. عباس میرزا پیشگام این اقدامات بود و قائم مقام فراهانی قوام بخش این کوشندگی ها به شمار میرفت. در این بین، میرزا تقی خان فراهانی امیر کبیر ، نماینده ی اصلی و شاخص آرمان تعدیل قدرت بود. هرچند تلاش های این سه نفر در نهایت منجر به نهادینه شدن تعدیل قدرت در ساختار حاکمیت نشد ، اما راهی که باز نمودند بعدها توسط رهروان آنان پیموده شد و در نتیجه ی آن ، انقلاب مشروطه به وقوع پیوست. این مقاله به خواست این سه نفر در جهت نیل به تعدیل قدرت در کارکرد سیاسی آنان در دوران پیشا مشروطه و دلایل ناکامی شان می پردازد.
    کلیدواژگان: تعدیل قدرت، پراکسیس سیاسی، عباس میرزا، قائم مقام، امیرکبیر
  • زهرا حسینی* صفحات 79-104

    مجموعه هزار قضاوت یا مادیان هزار دادستان (Mādayān ī hazār dādestān)، یکی از مهم ترین منابع تاریخ اجتماعی ایران ساسانی است که موارد ارزشمندی از وضعیت قانونی و اجتماعی بردگان را ارئه می دهد.احکام موجود نشان می دهد که این مجموعه برای حقوقدانان نوشته شده است و برای اصطلاحات حقوقی و پیچیده آن توضیحی ندارد. اما اطلاعات مهم و بی نظیری را از جامعه مدنی دوره ساسانیان ارائه می دهد.
    هدف اصلی این گفتار، بررسی قوانین بردگی از مجموعه هزار قضاوت با روش تحلیلی- تاریخی، بوده است؛ پرسش مقاله این است: آیا پیش از اسلام در ایران بردگی وجود داشته است؟ در کتاب حقوقی مادیان چه قوانینی برای بردگان صادر شده است؟
    با بررسی احکام موجود دریافتیم که بردگی در ایران دوره ساسانی وجود داشته است؛ صدور احکام برای مسائل حقوقی بردگان بیانگر حمایت و به رسمیت شناختن برده و برده داری است؛ قانونگذاران بضرورت حقوق بردگان را تنظیم کرده اند؛ و حمایت از برده را وظیفه هر برده داری دانسته اند.
    کلیدواژگان: ساسانیان، فارسی میانه، مادیان هزار دادستان، نوشته حقوقی، قوانین برده و برده داری
  • عبدالرضا فولادوند، سهیلا ترابی فارسانی *، علی رضا ابطحی صفحات 105-122

    زمان روی کارآمدن قاجارها، هیچگونه سیستم ارتباطی منظمی در کشور وجود نداشت. کشور از یک دوره نسبتا طولانی جنگ و کشمکش های نیروهای سیاسی برای دست یابی به قدرت، آسیب جدی دید بود و بسیاری از زیرساخت های ارتباطی شبکه حمل و نقل خصوصا چاپارخانه ها نابود شده بود. در زمان نادرشاه، حتی سربازان شاغل در این مراکز به میدان های جنگ فراخوانده شده بودند؛ در نتیجه هیچ سازمان رسمی جهت فرستادن اطلاعات از یک بخش به بخش دیگر از کشور، حتی بین والیان و دولت مرکزی وجود نداشت. اصلاحات عمیق دامنه دار و وسیعی در خطوط ارتباطی و شبکه حمل و نقل در دوره پهلوی ایجاد شد. راههای شوسه ساخته شد بنابراین ساختمان پست مرکزی در تهران و برخی از نواحی شهری بزرگ ساخته شد.
    هدف پژوهش حاضر، بررسی روند چگونگی شکل گیری و گسترش نهاد نوین پست در دوره قاجار و پهلوی ایران بود. روش این پژوهش تاریخی از نوع تحلیلی است که بر پایه مطالعات و بررسی های کتابخانه ای و اسناد آرشیوی است. گردآوری داده ها پس از نقد و بررسی آنها مورد تفسیر و تحقیق قرار گرفت.
    کلیدواژگان: چاپار، پست، دوره قاجار، پهلوی اول
  • سعید نجفی نژاد * صفحات 123-138
    ظهور صفویان تحول مهمی در تاریخ نگاری بوجود آورد. ترویج مذهب تشیع اثناعشری و حمایت از صفویان به عنوان مروجان پرشور این مذهب، مهمترین موضوعی بوده است که مورخان این دوره در آثارشان بر آن تاکید داشته اند. این تاریخ نگاران برای نشان دادن وجود پیوند بین خاندان صفوی و اهل بیت علیهم السلام، روی به نقل رویاهایی در آثارشان آورده اند که عموما به ارتباط پادشاهان صفوی و بخصوص شاه اسماعیل و شاه طهماسب با ائمه معصومین علیهم السلام تاکید دارند. یکی از این تاریخ نگاران، مولف ناشناخته کتاب عالم آرای صفوی است که بیشترین رویانگاری های دوره صفوی در کتاب او دیده می شود. در این پژوهش تلاش بر این خواهد بود با استفاده از داده های کتابخانه ای و با روش توصیفی تحلیلی به درک صحیحی از انگیزه و اهداف این مورخ از رویانگاری گسترده اش در کتاب عالم آرای صفوی برسیم. ضمن آنکه گونه شناسی از انواع رویاها نیز انجام خواهد شد تا در مجموع، ابعاد مختلف موضوع رویانگاری در این کتاب مشخص گردد.
    کلیدواژگان: صفویه، تاریخ نگاری، رویانگاری، عالم آرای صفوی
  • حمیدرضا وردی* صفحات 139-160
    فاطمیان باتلاشهای داعیان اسماعیلی درشمال افریقا در سال 297 (هق) به قدرت رسیدند ودر کمتر از نیم قرن ، سرزمین مصررا درسال358(هق) به آن ملحق کردند. با فتح مصر ودسترسی به ثروت سرشار آن ، اهداف توسعه طلبانه آنها نیزشکل تازه ای به خود گرفت . یکی ازنیازهای ضروری آنها برای توسعه قدرت سیاسی، نظامی وشکوفایی اقتصادی ، تاسیس ناوگان دریایی دردریای مدیترانه بوده است . مساله اصلی پژوهش این است که چرا وچگونه فاطمیان اقدام به تاسیس ناوگان دریایی در مدیترانه نمودند وتا چه اندازه دراین امر توفیق حاصل نمودند. هدف از نگارش این مقاله بیان جنبه های گوناگون تشکیلات دریانوردی فاطمیان و توسعه فعالیت آنها در زمینه دریا نوردی به منظورگسترش نفوذفرهنگی ، سیاسی ونظامی درحوزه مدیترانه ومناطق پیرامونی آن بوده است. با این فرضیه که فاطمیان از همه توان خویش برای توسعه همه جانبه قدرت ونفوذ درحوزه مدیترانه به منظور اثبات آنچه حقانیت خلافت خود می دانستند، سود برده اند . نتیجه حاصل این است که فاطمیان برای تثبیت این خلافت وتوسعه قدرت حکومت خود ناوگان دریایی مجهز به انواع کشتیها وتجهیزات دایر و کارگاههای کشتی سازی متعددی تاسیس نمودندکه ازقرن سوم تا ششم دردریای مدیترانه وسایر آبهای پیرامونی در خدمت اهداف فرهنگی،اقتصادی ، سیاسی و نظامی آنها بوده است .
    کلیدواژگان: دیوان جیش، اسطول، تجهیزات دریایی، دار الصناعه، عناصر سپاه
|
  • Maryam Ebrahimi* Pages 1-16

    Historical writing in Iran was roughly one-and-a-half century before and before Iranian acquaintance with the new Western culture and civilization. However, from time to time, historians such as Beyhaghi and others used the method of scientific critique more precisely in terms of the facts and the facts. However, most historians, based on the previous tradition, were able to conceive of the eventuality of the past historians, it may be possible to imagine that either the tradition of historicity was on the same lines or through the social and social unconsciousness or cowardice, or because of lack of understanding of the meaning of events And the events watched some incidents and their perceptions.
    From the thirteenth century to the present, a new trend emerged in the history of history, which continued until now. Since the beginning of Qajar, there has been a new stream of historiography, one of the manifestations of Iran's encounter with Western civilization.
    In this research, it is attempted to compare the historiography of two contemporary historians, Hassan Pirnia and Abbas Iqbal, due to the comparison that some of Persiania's conservative nationalists, as one of the oldest methods of historiography While this is not really the case, despite the fact that Pirnia has taken a great step in formulating the history of ancient Iran, it has not taken a step towards the development of historical insights and theorizing on history, and it seems that the late Abbas Iqbal has taken more effective steps in this regard.
    Keywords: histories, Iqbal, Pirnia
  • Azim Rafizadeh* Pages 17-38
    In the history of Iran's relations with the Soviet-Union, the issue of the North Oil Score is of particular importance. When the five northern provinces of Iran were excluded from the Darcy-contract and the British won the South-Oil Score without any problems, since then, Russia and the Soviet Union have been trying to obtain similar privileges in Iran. The Soviet Union sought to earn points from the northern oil. But with the passage of the Iranian National Assembly not to give up any oil pledge until the end of the world war, however there were some problems in the internal situation in Iran, the Soviets failed to achieve this goal. The issue of applying for a petroleum scourge has become a major controversy in relations between Iran and the Soviet-Union. The Soviet Union was never satisfied with the powerful western powers such as the United States and Britain to close to the borders of the country on the pretext of extracting oil. Iran also pursued its own goals with the North Oil Score. The Iranian government that was usually under pressure from Russia and the United Kingdom, in the first attempt, with the suggestion of transferring North-American concessions, while reducing its economic problems, tried to released the Soviet and British pressure. Meanwhile, putting the third power foot on Iran could have adjusted the conditions for Iran in international competitions. As a result, despite the tendency to lease the North-Oil Score to American and British companies, they opposed the Soviet request.
    Keywords: North Oil, Russia, Iran, Score, Soviet Union
  • taherh eslami *, emdat turan Pages 39-58

    The history of history, after the death of the Holy Prophet of Islam, has collected a population of Bani saeedeh to decide the decision of the caliph. After many skirmishes in the community, Abu Bakr became the caliph. After two years and a few months of the Caliphate, he chose Omar to the Caliphate when he died, Omar also chose a six - member council to elect the caliph. It seems that the selection of the caliph was accepted by a number of people, the appointment by the previous canon and the selection by the Council and described s, such as the, Emigration, and older of the Caliphate as votes and theoretical bases for the legitimacy of early deployments by them and a significant portion of the Muslims. and in all this time , Imam Ali against his wife and friends had another theoretical basis on how to determine the caliph and his whereabouts.
    in this paper, we have tried to answer the question of which the first three caliph have taken from which source, their legitimacy and their bases and their bases in selecting one another to the caliphate ? whether they were committed to their principles or not.
    The votes and bases of the first three caliph seem to bedifferent from the principles of original islam and this apparently political difference has been rooted in fundamental differences with the family of the family of the prophet ( pbuh
    Keywords: vote, AbUbakr, Omar, Othman, Legitimacy
  • seyed hamed akbari yasuj *, Aliakbar Gorji azandaryani Pages 59-78
    Challenges of the old political system against the new discipline on the eve of the 19 th century and the resulted crises made the Iranian political elites and intellectuals take note of the necessity of reflection on this issue and the means to withdraw from status quo. plenty of ways and means were suggested in the world of thought and in the practical field, too, to get out of this situation. In the meantime, the desire to adjust power was one of the major solutions provided by the elite to make the old discipline effective and prepare it to face the modern discipline. The Qajar elite performed enormous major reformatory efforts in the pre_constitutional period to adjust the ruling political power. Abas Mirza was the pioneer of these efforts and Qa'em maqam Farahani was regarded as the agent to stabilize them. In the meantime, Mirza taqi Khan Farahani Amir kabir was the main and eminent representative of the ideal of power adjustment.
    Keywords: power adjustment, political praxis, abbas mirza, ghaem magham, amirkabir
  • zahra hisseini* Pages 79-104

    The Book of A Thousand Judgement ( Mādayān ī hazār dādestān) is the main source of information of the Sassanid period, which also provides valuable material on the legal and social status of salves. The laws of this book shows that this collection was written for lawyers, because don't provide no explanation for legel terms.But book provide important and unique information from civil society of Sassanid era.
    The main purpose of this article, review the sentences of slavery in the Book of A Thousand Judgement has been based on the analytical - historical method; The questions is this article: Has slavery been pre-Islamic in Iran? What are the laws for the slaves in this book of law? By examining the existing sentences, we found that slavery had existed in the Sassanid period in Iran; The issuance of sentences for legal matters of slaves expresses the protection and recognition of slave and slavery. Legislators have necessity the rights of slaves and
    the support of the slave is the duty of every slavery
    Keywords: Sassanid, M?day?n ? haz?r d?dest?n, Middle Persian texts, Legal writing, Sentences of slave, slavery
  • Abdolreza Foladvand, soheyla tarabi *, alireza abtahi Pages 105-122
    There was no systematic communication system on the Qajar era, The country suffered serious damage during a relatively long period of conflict and political. struggles for power. Many of the communication infrastructure of the transportation network, especially Chaparkhaneh, was destroyed. At the time of Nader Shah, even the soldiere working in these centers were called to battlefields.As a result , no formal organization to send information from one part to another part of the country. Even between the governors and the federal government did not exist. Deep and extensive information was created on communication lines and transportation network in the Pahlavi era. Sashes were made. There fore the cental post office building was built in Tehran and some large urban areas. The purpose of this study was to investigate the process of formation and development of a new pot institution in Iran. The methodology of this historical research is an analytical type based on library studies and reviews and archival docments. The data collection was interpreted and investigated after reviewing them.
    Keywords: Chapar, Post, Qajar period, First Pahlavi
  • saeid najafinezhad * Pages 123-138
    The emergence of the Safavids created an important transformation in historiography. The promotion of the Shi'ism religion and the protection of the Safavids as the passionate promoters of this religion has been the most important issue that historians have emphasized in this era. These historians have come up with some dreams in their works to show the existence of the link between the Safavid dynasty and the Ahlul-Bayt (PBUH), which generally emphasize the relationship between the Safavid kings and especially Shah Isma'il and Shah Tahmasb with the Imams. One of these historians is the unknown author of the Book of the World of Safavid votes, which is most seen in the book of Safavid dreams. In this research, we will try to use the library data and descriptive-analytical method to understand the dilemma of the historian's dreams in the book of the world of Safavid. In addition, a typology of types of dreams will also be performed to sum up the various dimensions of the topic of dying in this book. It seems that factors such as author's Shiite beliefs, belonging to the character of Shah Isma'il and the cultural conditions of society have affected this subject
    Keywords: Safavid, historiography, dreams, Alam Aray e Safavi
  • hamidreza Verdi* Pages 139-160

    Fatimid dynasty came to power with efforts made by Ishmaelite rebels in North Africa in 912AD (297hegira) and joined Egypt to this sovereignty in 972AD (358hegira). Following to conquest of Egypt and access to affluent wealth of this region, their expansionist objectives were also formed for which marine fleet was one of the requirements. The main question is that why and how Fatimid established marine fleet in Mediterranean Sea and to what extent they succeeded in this regard. The present essay is intended to express various aspects of maritime organization and developing of their activity in the maritime course in order to expand cultural and political influence in Mediterranean Sea. Given the Fatimid have benefitted from all their potential to expand power and influence in Mediterranean zone in order to prove legitimacy of their caliphate, it can be concluded that the Fatimid inaugurated maritime fleet equipped with types of ships and shipbuilding instruments and workshops for stabilizing of this caliphate and developing power of their government so that this fleet has served for their cultural, economic, political and military goals in Mediterranean Sea and other surrounding waters from ninth to twelfth AD centuries.
    Keywords: Corps bureau, Fleet, Maritime equipment, Workshop, Element of corps