فهرست مطالب

فقه - پیاپی 96 (زمستان 1397)
  • پیاپی 96 (زمستان 1397)
  • 192 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1397/12/26
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمدعلی خادمی کوشا* صفحات 6-27
    بعد از شیخ انصاری، یکی از شروط اجرای برائت شرعی که بیشتر فقیهان آن را پذیرفته اند، موافق بودن اصل برائت با امتنان الهی است. منظور از آن شرط این است که باید اصل برائت شرعی موجب برداشتن سختی و مشقت از مکلف باشد.
    خفای لوازم موافقت با امتنان که لغزشگاه تطبیقات فقهی شرط مذکور بوده و موجب اختلافات فقهی شده است، به همراه فقدان مطالعات متمرکز در این باره، ضرورت بررسی تطبیقات فقهی شرط مذکور را بیشتر روشن می کند. به همین دلیل، این نوشتار با موضوع نقد و بررسی تطبیقات شرط موافقت امتنان برای اجرای برائت شرعی درپی یافتن مسیر روشن استنباط در بهره گیری از امتنان و حل اختلافات فقیهان است. این نوشتار با روش تحلیلی و نقد مطالب و براساس ضوابط جریان برائت شرعی و نقش آفرینی امتنان انجام شده است.
    دستاورد اصلی این جستار یافتن خطاهای راهبردی و محتوایی در تطبیق شرط وجود امتنان در اجرای برائت است: به این گونه که در بیشتر موارد اساسا جای اجرای برائت نبوده یا مانع دیگری در رتبه قبل از فقدان امتنان وجود داشته است؛ به گونه ای که اصل برائت اگر از نوع احکام امتنانی نیز نبود، جاری نمی شد.
    کلیدواژگان: احکام امتنانی، امتنانیت برائت، اصل برائت، برائت شرعی
  • حسین حسن زاده* صفحات 28-56
    هدف این پژوهش اثبات ضرورت ایجاد آنتولوژی فقه برای مدیریت اطلاعات فقهی در فضای وب معنایی و برتری آنتولوژی فقه از اصطلاح نامه در این فضا است. خروجی آن نیز نقشه و ساختار جامعی از فقه است که محدودیت ساختارهای سنتی فقه و ساختار مبتنی بر اصطلاح نامه فقه را ندارد. به همین جهت می توان به سبب آن اطلاعات فقهی در این فضا را به بهترین شکل، مدیریت و سازمان دهی کرد و نیازهای کاربران را در این فضا به نحو مطلوبی پاسخ داد. برای دستیابی به این هدف، دو شیوه از شیوه های مهم مدیریت دانش یعنی شیوه اصطلاح نامه و آنتولوژی مقایسه گردیده و ثابت شده است که اساسا امکان تبادل دانش بین انسان و ماشین ازطریق اصطلاح نامه وجود ندارد، اما آنتولوژی فقه این امکان را فراهم می کند؛ یعنی سطح استانداردسازی داده های فقهی را تا اندازه ای بالا می برد که داده ها برای ماشین نیز قابل پردازش و درک کردن باشد و بدین طریق، داده ها هوشمندتر از گذشته می شوند.
    کلیدواژگان: فقه، آنتولوژی فقه، ساختار فقه، هستی شناسی فقه، مدیریت اطلاعات فقهی
  • سیداحمد میرحسینی نیری، محمد ادیبی مهر *، سیدهادی هاشمی مجد صفحات 57-82
    ازلحاظ فقهی و حقوقی، در دلالت ید بر ملکیت بحثی نیست؛ اما ید به تنهایی یقین آور نیست و در شهادت دادگاهی نیز یقین به موضوع گواهی امری ضروری است. از این رو، مسئله چالش برانگیزی مطرح می شود. مسئله این است که آیا در مقام شهادت هم می توان با استناد به اماره ید به مالکیت شخص گواهی داد؟ تردید و آشفتگی نظریات فقهی در مسئله و نیز سکوت و خلا نص خاص قانونی در مقررات ایران از یک سو، و نیاز نهادهای قضایی به روشن شدن حکم مسئله به جهت فراوانی آن در دعاوی مالی از سوی دیگر، نگارندگان را برآن داشت که ادله و مبانی حکم شهادت به ملکیت مستند به اماره ید را در متون و منابع فقه اجتهادی بازخوانی کنند. در کاوش پیش رو ضمن تلاش در استقصای نظریاتی که بزرگان فقه و حقوق برای حل مشکل ارائه داده اند و نیز نقد و تحلیل آنها، مسئله از دو ناحیه ادله عام (قواعد اولیه) و ادله خاص (سنت) واکاوی شده است. سرانجام اثبات شده که برایند آن دو جواز گواهی مستند به اماره ید در غیر دعاوی ای است که شخص خوانده صاحب ید بوده و خواهان اقرار کند یا علم به آن داشته باشد.
    کلیدواژگان: شهادت به ملکیت، مستند شهادت، اماره ید، ملکیت ظاهری، جانشینی اماره با قطع
  • سیدمحمدرضی آصف آگاه* صفحات 83-110

    شئون معصوم در استنباط حکم شرعی نقش بسزایی دارد. یکی از انواع تاثیرگذاری شئون معصوم در استنباط، تاثیر شئون معصوم در دستیابی به موضوع حکم شرعی است. روش در این پژوهش، استقرایی است. با استقرای شئون و نوع تاثیرگذاری آنها بر موضوع، نقش شئون در تعیین موضوع مشخص می شود. این مقاله درصدد تبیین انواع اثرگذاری شئون معصوم بر شناخت موضوع است.
    معصوم شان های متعددی دارد. از میان شئون گوناگون معصوم، برخی از شئون در تعیین موضوع حکم شرعی نقش بیشتری دارند. مهم ترین و کلی ترین نقش ها عبارت اند از: نقش شئون معصوم در شناخت اصل موضوع، تغییر و تبدل موضوع، توسعه و تعمیم موضوع، شناخت مصداق های جدید. شئون موثر در تعیین موضوع به ترتیب عبارت اند از: شان تطبیق، شان تفریع و شان تفسیر.
    شان تفسیر بیشتر در شناسایی اصل موضوع موثر است. شان تفریع بیشتر در شناسایی توسعه و تعمیم موضوع نقش دارد و از طریق علت یابی، موضوع موسع را مشخص می نماید. شان تطبیق بیشترین نقش را در تعیین موضوع دارد. نصی که از شان تطبیق صادر شده باشد بیانگر مصداق های انحصاری نیست؛ پس موضوع، مصداق یا مصداق های مذکور در نص نیست و حتی ممکن است مصداق های موضوع تغییر یافته یا مصداق های جدیدی پیدا کند.
    کلیدواژگان: شئون معصوم، موضوع شناسی، استنباط، اجتهاد، فلسفه فقه
  • اسماعیل آقابابائی بنی* صفحات 111-129

    ظاهر آیه شریفه «ولیشهد عذابهما طائفه من المومنین» (نور: 2) لزوم علنی بودن اجرای حد در جرم زناست. با این حال، در تسری آن به جرائم حدی دیگر اختلاف هست. با توجه به مضاعف شدن مجازات علنی، اصل عدم ولایت و نبود دلیل کافی می توان گفت علنی اجرا شدن حد به زنا اختصاص دارد. همچنین در جرم یادشده، نظریه استحباب حضور می تواند مبنای قانونگذاری قرار گیرد. علاوه بر این، بر فرض وجوب حضور مردم، لازم است به حداقل مقداری که علن را محقق می کند اکتفا کرد و اعلام عمومی و رسانه ای کردن مجازات مبنای فقهی ندارد.
    ازنظر قانونی، قانون مجازات اسلامی جدید براساس لزوم تفسیر مضیق، با دیدگاه منع از اجرای علنی حدود سازگاری بیشتری دارد و چه بسا بتوان گفت قانونگذار از بین آرای مخالف و موافق در اجرای حد، نظریه عدم جواز اجرای علنی حدود را برگزیده و با مسکوت گذاشتن آن پس از تصریح بر علنی بودن اجرای حد در مقررات سابق، در مقام تقویت و پذیرش نظریه مخالف با اجرای علنی حدود بوده است.
    کلیدواژگان: اجرای حد، مجازات مضاعف، کیفرهای شرعی، تفسیر مضیق، حقوق متهم
  • سیدمحمود موسوی* صفحات 130-148

    با توجه به اهمیت فراوان شیر مادر ازجهت پزشکی و دشواری دسترسی همیشگی به آن به دلایل مختلف، ایده تاسیس و استفاده از بانک شیر مادر در کشورهای توسعه یافته و به تازگی در کشور اسلامی ایران اجرا شده است. بانک شیر مادر، به عنوان موضوعی مستحدثه، این پرسش را برای مسلمانان ایجاد کرده است که آیا تاسیس و استفاده از بانک شیر مادر به لحاظ فقهی جایز است؟
    بسیاری از عالمان عامه تاسیس و استفاده از بانک شیر مادر را حرام می دانند، اما عالمان شیعه در این موضوع پژوهش گسترده ای انجام نداده اند. در این مقاله، پس از طرح یکی از مهم ترین اشکالات فقهی عامه (موضوع انتشار محرمیت در نتیجه ازدواج بامحارم) بر تاسیس و استفاده از بانک شیر مادر، پاسخ آن ازمنظر فقه اهل بیت(علیهم السلام) و مذاهب اربعه عامه بررسی می شود.
    این مقاله نشان می دهد که به لحاظ فقهی، تمام مسلمانان می توانند بانک شیر مادر تاسیس کنند و همچنین از شیر این بانک برای نوزادان خود استفاده کنند.
    کلیدواژگان: تغذیه کودک، بانک شیر مادر، رضاع، شرایط رضاع، انتشار حرمت، فقه اهل بیت(علیهم السلام)، فقه عامه
  • محمد جواد دانیالی*، حسن دوست محمدی صفحات 149-172
    شهادت ثالثه در اذان و اقامه، به دلیل جنبه های اعتقادی و اجتماعی اش اهمیت بالایی دارد. در این مقاله، پیشینه تاریخی دیدگاه فقیهان درباره شهادت ثالثه و تحولات منظم آن نشان داده شده است. سپس با نیم نگاهی به دلایل اختلاف نظر ایشان، بر جنبه شعاری شهادت ثالثه تمرکز شده است. شهادت ثالثه شعاری عرفی است نه شرعی. حکم شعارهای عرفی وابسته به عناوین شرعی ای که ذیل آنها قرار می گیرند، متغیر است؛ برخلاف شعارهای شرعی که همیشه تحت قاعده لزوم تعظیم شعائر یا حرمت اهانت به شعائر قرار دارند. علاوه بر عنوان استحبابی «اقرار به ولایت»، عناوین محرم «تشریع» و «تغریر به جهل» و عنوان وجوبی «ارشاد جاهل» نیز درباره شهادت ثالثه قابل بررسی است. مستنبط از این عناوین و نیز دلالت های این شعار عرفی باید گفت: اقرار به ولایت در هرجایی به ویژه پس از شهادت به رسالت شایسته است، اما هم نباید عوام را دچار توهم جزئیت آن در اذان کرد و هم باید مانع جهل عمومی درباره عدم جزئیت آن شد. بنابراین، شهادت ثالثه برخلاف اذان های رسمی و اقامه های شایع، باید به گونه ای بیان شود که تصور جزئیت را به وجود نیاورد.
    کلیدواژگان: شهادت ثالثه، شعار شرعی، شعار عرفی، تشریع، اغرای به جهل، ارشاد جاهل
  • صفحات 173-181
|
  • Mohammad Ali Khademi Kusha* Pages 6-27
    One of the conditions for the implementation of Religious Clearance (al-Barā’a al-Shar‘īyya), which is accepted by most jurisprudents after Sheikh Ansari, is the congruity of the principle of Religious Clearance (PRC) with the Divine grace. By that, we mean that PRC requires the removal of hardship from the shoulders of the believers. Concealment of the requirements of the congruity of PRC with grace is the pitfall of the jurisprudential adaptation of PRC. Due to the lack of sufficient researches on this issue, the study of the jurisprudential adaptations of the condition of the implementation of PRC is necessary. This article, by studying the adaptations of the condition of being in agreement with grace, seeks to find a clear path of inference in employing grace and in solving Jurist's disagreements. This research has been carried out using the method of analysis and critique based on the criteria for the implementation of PRC and the role of grace. The main achievement of this study is finding strategic and content errors in the adaptation of the condition of being in agreement with the grace in the implementation of PRC. In most cases, PRC is not implementable, or there is an obstacle, regardless of the lack of grace. Even if PRC was not to be a type of rulings of grace, still it were not to be implementable.
    Keywords: Rulings of Grace, Mercifulness Essence of Clearance, Principle of Clearance, Religious Clearance
  • Hossein Hassan'zadeh* Pages 28-56
    The purpose of this research is to prove the necessity of creating an ontology of Fiqh for the management of jurisprudential information and superiority of ontology of Fiqh in comparison to the thesaurus in semantic web space. The achievement of this research is a comprehensive structure of Fiqh that does not entail the restrictions of the traditional structures of Fiqh and the structure based on the juristic thesaurus. Based on this new structure, jurisprudential information can be best managed and organized in semantic web space. Based on the new structure, the user's needs can also be accomplished properly. To achieve this goal, two methods of thesaurus and ontology is compared. The study's conclusion is that there is no possibility of sharing knowledge between human and the machine through the thesaurus, but the ontology of Fiqh provides this possibility. That is, the ontology of Fiqh increases the level of standardization of jurisprudential data to the extent that data can be readily processed and understood by the machine. In this way, the data becomes smarter than before.
    Keywords: Fiqh, Ontology of Fiqh, Jurisprudence Structure, Jurisprudential Information Management
  • Sayyed Ahmad MirHoseyni Niri, Mohammad Adibi mehr*, Sayyed Hadi Hashemi Majd Pages 57-82
    In terms of jurisprudence and law, there is no debate about the implication of the Principle of Possession (POP) regarding ownership. The problem is that possession in itself does not entail certainty while it is essential in giving testimony before a court to be certain about the subject of testimony. The research question is whether, as a testimony, one can testify to a person's possession on the basis of POP? Jurists' diverse opinions, shortcomings of legislation, and need for judicial institutions to clarify the attendant ruling in financial claims necessitate revising of the pertained doctrine and evidence of POP. In this research, along with recounting jurisprudential solutions, analyzing, and criticizing them, the research question is studied from the two aspects of general evidence (primary rulings) and specific evidence (Sunnah). The general and specific evidence indicates that permissibility of giving testimony by virtue of POP is restricted to the non-financial claim in which the defendant is the possessor and the plaintiff is aware of it.
    Keywords: Testimony to Ownership, Testimony as Evidence, the Principle of Possession, Apparent Possession, Substitution of Presumption by the Certainty
  • Seyyed Mohammad'razi Asef'agah** Pages 83-110
    The tasks of the infallible have an important impact on the inference of the religious rulings. For example, the infallible's tasks have an impact on achieving the subject of a religious ruling. This research by going through each specific task and its function portray the role of the infallible's tasks in specifying the subjects. This article explains the types of effects the infallible's tasks put on the recognition of the subjects. Infallibles have diverse tasks. Some of them have a greater role in the specification of the subjects. The most important and general roles are: recognition of the subject itself; changing and transformation of the subject; development, and generalization of the subject; and identification of new examples. The tasks which affect the specification of the subject are: the task of adaptation, the task of deduction, and the task of interpretation. The task of interpretation is of more important in identifying the subject matter. The task of deduction is more important in identifying the development and generalization of the subject. The task of deduction specifies the extended subject through seeking the ratio legis. The task of adaption has the most roles in identifying the subject. The text pronounced from the task of adaptation does not represent a monopoly of examples. Thus the subject is not the example mentioned in the text. It may even be possible that a subject changes or finds new examples.
    Keywords: Tasks of Infallibles, Identification of the Subject, Inference, Ijtihad, Philosophy of Fiqh
  • ismaeil aghababaei bani* Pages 111-129
    The Qur’ānic verse (24: 2) indicates that the Ḥadd penalty for adultery should be executed publicly. However, there is a controversy over its generalization to other offenses. Given the doubling of public punishment, the principle of non-authority, and the lack of sufficient reason, it can be said that public enforcement of hadd (PEoH) is devoted to adultery. Also, regarding adultery, the doctrine of the preferability of the presence of people during the execution of the penalty can be the basis of legislation. In addition, on the necessity of the presence of people, their presence has to be limited to the minimum. Promulgation and publicizing the execution of the penalty is not supported by any legal evidence. The New Iranian Islamic Penal Code, based on the necessity of narrow interpretation, is more consistent with the illegality of PEoH. The legislator, along with mentioning the publicity of the penalty enforcement in the previous provisions and neglecting it in the current Penal Code has intended to declare its opposition to the doctrine of PEoH.
    Keywords: Execution of Ḥadd, Doubled Penalties, Shar ī Penalties, Religious Penalties, Narrow Interpretation, Rights of Defendant
  • Seyed Mahmoud Mousavi* Pages 130-148
    Given the importance of breast milk for medical reasons and the difficulty of its constant availability, the idea of the establishment and use of breast milk in developed countries, and recently in the Islamic Republic of Iran, has been put into effect. The question of this research is whether the establishment and use of a breastfeeding bank are permissible in Shariah? A large number of Sunni jurists have negative stance while there is no significant conducted research on this subject by Shiite scholars. In this article, one of the most important objections of Sunnī fiqh on this subject is expressed. Thereafter, their criticism is expressed from the perspective of Shī a and Sunnī schools of fiqh. This article concludes that establishing a breastfeeding bank and taking advantage of it is legitimate.
    Keywords: Child Nutrition, Mothers' Milk Bank, Breast-Feeding, Breast-Feeding Conditions, Expansion of Proscription, Ahlul-Bayt Jurisprudence (Shī a Fiqh), Sunnī Juris-prudence (Sunnī Fiqh)
  • Mohammad Javad Daniyali*, Hasan Doostmaohammadi Pages 149-172
    Third testimony in Azan and Iqamah due to its doctrinal and social aspects is of huge importance. This paper presents the historical background of the jurists' viewpoint on the third testimony in Azan and Iqamah and its evolution. Thereafter, by stating the reasons for the jurists' disagreement, the sloganistic aspect of the third testimony is emphasized. The third testimony is not a religious slogan rather it is conventional. The ruling of the conventional slogans varies depending on the religious titles they are subordinated to, contrary to the religious slogans that always lay under the binding principle of the veneration of the sacraments or under the prohibition of humiliating them. In addition to the recommendatory title of "confession to the guardianship", the prohibitory titles of legislation (Tashrī) and "leading into Ignorance", and the compulsory title of "Guiding the Ignorant" can also be considered regarding the third testimony. The achievement of this research is that confession to the guardianship is recommendable in every situation, especially following the testimony of the apostolate. The third testimony should be expressed in such a way that it does not imply that the third testimony is part of Azan or Iqamah.
    Keywords: Third Testimony, Religious slogan, conventional slogan, legislation (Tashr?), leading into Ignorance, Guiding the Ignorant