فهرست مطالب

پژوهش های علوم تاریخی - سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال دهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/01/07
  • تعداد عناوین: 11
|
  • علی بحرانی پور، افروز مرادی * صفحات 1-20
    کشاورزی یکی از پایه های اصلی ساختار اقتصادی جامعه ایران در دوره اسلامی بوده است؛ لذا اقدامات حکومت ها در زمینه کشاورزی و ایجاد ثبات و امنیت بر کار کشاورزی و بهبود آن تاثیر داشت. باتوجه به نقش نظام سیاسی در حیات کشاورزی جامعه ایران، بررسی سیاست های حکومت ها و رویکردهای آ نها در قبال اقتصاد کشاورزی حائز اهمیت است. سلسله ترک نژاد خوارزمشاهی (491-628ق) با شکست سلجوقیان (429-590ق) موفق شد قدرت را در ایران به دست گیرد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و برمبنای منابع، پاسخ گوی این سوال است که علل سیاسی- نظامی دگرگونی زمین داری و اقتصاد کشاورزی خوارزمشاهان چه بوده است.؟ یافته ها حاکی از آن است که سلاطین خوارزمشاهی سیاست هایی را تا زمان تکش خوارزمشاه درتقویت کشاورزی درپیش گرفتند، اما از روزگار تکش و محمد خوارزمشاه سیاست کلان اقتصادی آنها در واگذاری زمین های کشاورزی تحت عنوان اقطاع به امرای ارتش بود. این سیاست به علت رفتار سودجویانه مقطعان در مناطق اقطاعی، رقابت های سیاسی سلاطین خوارزمشاهی بر سر تصرف مناطق مختلف و نیاز به استخدام بیشتر ترکان و به تبع آن اعطای زمین های بیشتر به امرای سپاه و در نتیجه، تناقض و تصادم شیوه تولید دامداری به سبک ترکان کوچ رو با شیوه تولید کشاورزی رایج در جامعه روستایی خوارزم، سبب شد اقتصاد کشاورزی خوارزم در این دوره خاص زوال یابد.
    کلیدواژگان: تاریخ میانه ایران، خوارزمشاهان، اقتصاد کشاورزی، اقطاع، معمار
  • رسول جعفریان *، محیا شعیبی عمرانی صفحات 21-38
    اسناد دیوانی یکی از تولیدات مهم نظام دیوان سالاری و از منابع ارزشمند برای پژوهش در تاریخ تحول نظام اداری است. این ارزش و اهمیت برای تحقیق درباره دورانی همچون دوره زندیه که منابع و اطلاعات در خصوص نظام اداری آن با کمبود مواجه است، بیشتر می شود. این پژوهش درصدد است تا ضمن ارائه نکاتی درباره وضعیت ثبات سیاسی این دوران و تاثیر آن بر روند تولید اسناد دیوانی و نیز با اشاره به مفاد منابع تاریخی نگاشته شده در این دوره، درباره نظام اداری حاکم و تحولات آن، از طریق مطالعه اسناد دیوانی باقی مانده، تصویری از ساختارهای تولید اسناد ارائه کند. بدین منظور، پس از بررسی اوضاع سیاسی و اداری دوره زندیه، پراکندگی زمانی و کمیت تولید اسناد بررسی شده و سپس سه ساختار اصلی نحوه تنظیم مطالب در اسناد این دوره شناسایی شده است. در نهایت، کوشش شده است تا به نکاتی درباره سندشناسی اسناد دیوانی دوره زندیه و عناصر ظاهری مشهود در آنها اشاره شود. در این پژوهش، از یک طرف نشان داده خواهد شد که به موازات افزایش بحران های سیاسی و کاهش ثبات، میزان تولید اسناد دیوانی مکتوب نیز کاهش یافته است و از طرف دیگر، توصیفی از ویژگی های شکلی و محتوایی اسناد دیوانی دوره زندیه ارائه خواهد شد.
    کلیدواژگان: اسناد دیوانی، دیوان سالاری، نظام اداری، فرمان، زندیه
  • آرزو رسولی (طالقانی)، شیوا یوسفیان * صفحات 39-58
    ویو (اوستایی: vayu؛ ودایی: vāyú؛ فارسی میانه: wāy) از کهن ترین و اسرارآمیزترین ایزدان هندوایرانی است. او در اوستا به گونه ای برجسته تصویر شده است. در ادبیات پهلوی، وای خوب و وای بد به روشنی از هم تفکیک شده اند، اما این شخصیت دوگانه وای محصول تفکری متاخر است و در دوران اولیه ویو شخصیت واحدی بوده است با سیمایی دوگانه. در رام یشت، جنبه سازنده طبیعت ویو تصویر شده و به جنبه ویرانگر طبیعتش اشاره ای شده است، اما این جنبه ویرانگر به وضوح در ائوگمدئچا نشان داده شده و ویو در این نوشته موجودی در حد پیک مرگ است. همچنین به نظرمی رسد که ویو ایزد بزرگ و برتر در جامعه ای بوده که آیین، آداب و اصطلاحات مخصوص به خود داشته است. پاره ای از مفاهیم و اصطلاحات آیین ویو با بررسی بخش هایی از ائوگمدئچا قابل درک است. با ظهور دین زردشتی، این ایزد بلندمرتبه تنزل مقام پیدا کرد و به ایزدی زیردست تبدیل شد. آیین پیش زردشتی کهن مربوط به او نیز رنگ باخت، اما به دلیل اینکه نزد پیروانش اهمیت و محبوبیت داشت، به حیات خویش ادامه داد و بعدها بسیاری از ویژگی های خود را به دین زردشتی و شخصیت های آن منتقل کرد. در این مقاله شخصیت ویو در ائوگمدئچا و پاره ای از جنبه های آیین او بررسی شده است.
    کلیدواژگان: ویو، ائوگمدئچا، آیین، دین زردشتی، پیش زردشتی
  • محمد علی رنجبر *، هادی کشاورز صفحات 59-78
    نخبگان محلی و دیوانی، همواره از گروه های تاثیرگذار سیاسی و اجتماعی در ایالت فارس بودند که اداره حکمرانی فارس به عملکرد این کنشگران بستگی داشت؛ ازاین رو، تحلیل و واکاوی رویدادهای تاریخی فارس، مستلزم شناخت و تبیین روابط این نخبگان با دیگر عناصر موثر در این ایالت است. خاندان مشیرالملک با حضور نیم قرنی (1240- 1293ق) در منصب وزارت فارس، ازجمله این نخبگان محلی بودند که ثروت، قدرت و اعتبار فراوانی داشتند. باتوجه به نفوذ تاثیرگذار این خاندان در حیات اجتماعی سیاسی فارس، در این جستار با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع تاریخی، به کنشگری این خاندان در حکمرانی فارس پرداخته می شود. یافته های این پژوهش نشان می دهد که باتوجه به آرایش نیروهای سیاسی و توزیع و تمرکز قدرت در ایالت فارس، خاندان مشیرالملک با تکیه بر منابع قدرت، برای دستیابی به منافع (طبقاتی، شخصی، عمومی و معنوی...) خود به تعامل و رقابت با دیگر نخبگان محلی به ویژه خاندان های قشقایی و قوام الملک پرداختند. فعالیت های اجتماعی- اقتصادی آنها در ورای عملکرد سیاسی نقش موثری در ارتقا جایگاهشان داشت. همچنین نتایج حاصل از پژوهش، اطلاعات دقیقی از چگونگی ورود و عملکرد این خاندان، به ویژه مشهورترین فرد آن میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک (1226- 1303ق) ارائه می دهد.
    کلیدواژگان: قاجار، فارس، نخبگان محلی، خاندان مشیرالملک، خاندان قشقایی، خاندان قوام
  • روزبه زرین کوب *، جمشید قهرمانی صفحات 79-96
    از دوران حکومت اشکانیان، مسیحیان زیادی وارد مرزهای ایران شدند؛ زیرا بعضی از امپراتوران رومی بر ضد مسیحیان دست به پیگردهای دینی بزرگی می زدند. مسیحیان در روزگار شاهان ساسانی نخستین، به ویژه روزگار شاپور یکم نیز شرایط مناسبی برای پرداختن به امور دینی خود داشتند. باوجوداین، مسیحیت در سده چهارم میلادی، دین رسمی امپراتوری روم شد. از بیش از یک سده پیش در میان پژوهشگران فرضیه ای متداول شده است مبنی بر اینکه شاپور دوم ساسانی در سده چهارم میلادی، پیگردهای دینی بزرگی را بر ضد مسیحیان به راه انداخت. شهادت نامه های سریانی که از سده پنجم میلادی به بعد، همانند یک سنت به این موضوع پرداختند، منابع اصلی وجود این پیگردها به شمار می آیند. از سوی دیگر، برخی از پژوهشگران با داشتن پیش فرض وجود چنین پیگردهایی سعی داشته اند که منابع محدود سده چهارم میلادی را نیز مطابق آن تفسیر کنند. ما در این مقاله منابع مختلف مرتبط با این موضوع، شامل منابع تاریخی سده چهارم میلادی و شهادت نامه های سریانی را بررسی کرده ایم و نشان داده ایم که در گزارش منابع مسیحی از پیگردهای دینی شاپور دوم در سده چهارم میلادی تناقضات و تعصبات بسیاری وجود دارد که اعتبار آنها را به طور جدی زیر سوال می برد. در نهایت، به این نتیجه رسیدیم که در روزگار شاپور دوم پیگرد دینی بزرگی بر ضد مسیحیت انجام نگرفت و آنها به رشد خود در شاهنشاهی ساسانی ادامه دادند.
    کلیدواژگان: شاپور دوم، ساسانیان، پیگردهای دینی، مسیحیان، منابع سریانی
  • محمدنبی سلیم * صفحات 97-116
    در زمینه بررسی سقوط نظام های حکومتی تاریخ ایران عهد اسلامی، یکی از دلایل متعددی که از سوی پژوهندگان مطرح شده، علل و عوامل اقتصادی است که در برخی پژوهش های نویسندگان معاصر با هدف بررسی ریشه های اقتصادی انحطاط و برافتادن حکومت ها دنبال می شود. درباره عوامل زوال و سقوط حکومت صفویه (1135-907ه.ق) نیز تامل در چگونگی تغییرات زیان بار اقتصادی از میانه سده 11 هجری قمری/ 17 میلادی، می تواند به روشن شدن علل سقوط این حکومت و نیز باورهای نادرست درباره توسعه اقتصادی در سرتاسر دوره صفوی کمک کند. این مقاله می کوشد تا به شیوه تحقیقات نظری، با استناد به منابع نوشتاری معتبر، از ضعف ساختارهای بنیادین اقتصاد ایران در اواخر عصر صفوی و نقش عوامل متعددی نظیر انحصارگرایی دولتی، کاهش عواید ترانزیت کالا، ناهمگونی توان تجارت خارجی، بی توجهی به بهینه سازی کشاورزی و... و تاثیر آن بر زوال نظام سیاسی سخن به میان آورد. نتیجه به دست آمده مشخص می کند که چگونه عوامل متعدد داخلی همچون انحصارطلبی دولت و ضعف برنامه ریزی اقتصادی و نیز مشکلات حاصل از جنگ و بی سامانی از یک سو و عوامل خارجی همانند افزایش توان مالی و تجاری رقیبان خارجی و آسیب های ناشی از تحدید نظارت و تهدید مرزها ، به فروپاشی ساختار اقتصادی ایران و سپس سقوط دولت صفویه منجر شد.
    کلیدواژگان: صفویه، سیاست اقتصادی، نظام سیاسی، سقوط حکومت، سده 12ق
  • سید حسن شجاعی دیوکلائی *، محمدحسن پورقنبر صفحات 117-136
    پس از پیروزی انقلاب چپ گرایانه در همسایه شمالی ایران، یعنی روسیه، حکومت این کشور بنا بر رویکرد سوسیالیستی خود، اقتصاد را کاملا در اختیار گرفت و تجارت خارجی را ملی اعلام کرد. برای تحقق این هدف، حکومت شوروی در اواخر سال 1299ش دو کمپانی دولتی ونشتورگ و تسنترسایوز را تاسیس و صادرات و واردات شوروی را به انحصار آنها درآورد. پیوند اقتصاد ایران به اقتصاد روسیه، زمینه را برای فعالیت های این دو کمپانی در مناطق شمالی ایران، اعم از خراسان، مازندران، گیلان و آذربایجان فراهم کرد. بر این اساس، مقاله پیش رو به این پرسش پاسخ می دهد که عملکرد تجاری کمپانی های ونشتورگ و تسنترسایوز در ایران طی سال های 1300 تا 1306ش چه بود و چه پیامدهایی را با خود به همراه داشت؟ نتایج این پژوهش که با استفاده از روش تحقیق تاریخی و به کارگیری اسناد و مدارک آرشیوی صورت گرفت، نشان می دهد که عملکردهای تجاری این دو کمپانی، ضمن اینکه اقتصاد مناطق شمالی کشور را با بحران جدی مواجه کرد، نارضایتی شدید تجار ایرانی را به همراه آورد. به علاوه، از زوایای سیاسی و اجتماعی نیز آثار بسیاری برجای گذاشت. تلاش های حکومت ایران برای رفع این بحران به واسطه رویکرد سیاسی ایدئولوژیک حکومت شوروی تا انعقاد قرارداد تجاری ایران و شوروی در شهریور 1306ش بی نتیجه ماند.
    کلیدواژگان: عملکرد تجاری، پیامدهای سیاسی و اقتصادی، ونشتورک، سنترسایوز، ایران، شوروی
  • طاهره عزیزی پور * صفحات 137-152
    شناسایی وضعیت اقتصادی کوشانیان در مطالعات تاریخی کوشانیان و آسیای مرکزی اهمیت زیادی دارد؛ برای این منظور، تجارت و بازرگانی، کشاورزی و دامداری، صنایع دستی و درآمد معابد بودایی به عنوان اصلی ترین مولفه ها در شناسایی وضعیت اقتصادی کوشانیان انتخاب شدند. به رغم اینکه هرکدام از این مولفه ها نقش اساسی در رونق اقتصادی کوشانیان داشته اند، کمتر موردتوجه پژوهشگران قرار گرفته اند. بررسی و تحلیل فعالیت های اقتصادی کوشانیان، به ویژه فعالیت های تجاری و عوامل تاثیرگذار بر آن، از اهداف این پژوهش است؛ لذا با طرح این پرسش که علت پیشرفت و رونق اقتصادی کوشانیان چه عواملی بوده و چگونه این رونق اقتصادی صورت گرفته، نقش هریک از مولفه های مزبور در وضعیت اقتصادی کوشانیان به طور جداگانه بررسی و وواکاوی شده است. نتایج بررسی ها نشان داد که از بین تمام مولفه های تعیین شده، تجارت خارجی با کشورهایی همچون چین، هند، ایران و یونان را که عمدتا در مسیر جاده ابریشم قرارداشتند، باید اصلی ترین عامل در شکوفایی و رونق اقتصادی کوشانیان به حساب آورد. همچنین مشخص شد که اگرچه قلمرو جغرافیایی کوشانیان امکانات لازم برای شکوفایی اقتصادی را در اختیار آنان قرارداده بود، اما این حاکمان باتدبیر کوشانی بودند که با اتخاذ سیاست های درست و تامین امنیت، زمینه استفاده از امکانات زیست محیطی را برای دستیابی به اقتصادی پررونق و شکوفا تامین کردند.
    کلیدواژگان: آسیای مرکزی، جاده ابریشم، تاریخ کوشانیان، مولفه های اقتصاد کوشانیان، وضعیت اقتصادی کوشانیان
  • داریوش غلامی، مرتضی دهقان نژاد * صفحات 153-170
    سال های نخستین سده نوزدهم میلادی سرآغاز تحولات بنیادین در ایران بود. جنگ های ایران و روس، ایرانیان را به فکر تحول خواهی انداخت. دوره طولانی سلطنت ناصرالدین شاه (1264-1313ق) و شرایط حاکم بر ایران عصر ناصری باعث شکل گیری کانون هایی از ایرانیان در خارج از مرزها شد. استانبول از مهم ترین نقاط شکل گیری چنین جمعیت هایی بود. روزنامه اختر چاپ استانبول، نشر عقاید و آرای تحول خواهانه این دسته از ایرانیان را به داخل ایران برعهده داشت. گردانندگان اختر در دو سطح به زمینه سازی برای نهادینه کردن نهاد مجلس اقدام می کردند: نخست، با طرح مفاهیم فکری همانند علم، آزادی و قانون، قصد تاثیرگذاری بر زمینه فکری و باوری خواننده را داشتند و در مرحله بعد، با معرفی نهاد مجلس و عنوان مصادیق آن در کشورهای مشروطه، موجب آشنایی با این ساختار و تقویت باور لزوم مشارکت در اداره امور کشور می شدند. گردانندگان اختر تلاش داشتند با این شیوه باور به مشارکت مردم را در اداره کشور تقویت و زمینه تغییر را برای رسیدن به این هدف فراهم کنند. براین اساس، پژوهش حاضر بر آن است تا ضمن بررسی اجمالی رویکرد اختر در ساختارسازی مدنی، به دیدگاه این روزنامه درباره نهاد مدنی مجلس و زمینه سازی های آن برای رسیدن به این هدف بپردازد.
    کلیدواژگان: ساختارسازی مدنی، مجلس شورا، ایران، ناصرالدین شاه، روزنامه اختر
  • یاسر قزوینی حائری * صفحات 171-190
    عراق با وجود ریشه های تمدنی کهن، کشوری نوپاست که در ابتدای دهه سوم قرن بیستم تاسیس شد. شکل گیری هویت ملی در عراق از ابتدای تاسیس تاکنون با مشکلات و چالش های فراوانی روبه رو بوده است؛ یکی از این مشکلات، قرائت قومی از هویت ملی عراق است که در اکثر قریب به اتفاق سال های تاسیس این واحد سیاسی تا سقوط نظام صدام در آوریل 2003م، بر آن سایه افکنده و پس از سقوط نظام صدام به گونه ای دیگر بر هویت ملی عراق تاثیرگذار بوده و هست. این قرائت قومی از هویت ملی عراق از نظر گفتمانی به شدت واگرا و دیگری ساز است و در کنار «دیگری» های متعارف در گفتمان عرب گرایانه همچون استعمار، امپریالیسم، صهیونیزم و ایران، در زمان جنگ تحمیلی ایران و عراق به اوج خود رسید و تحت عنوان «دروازه شرقی جهان عرب» ایران را به مثابه دیگری برجسته ساخته، بخش بزرگی از ساکنان عراق را با هم عرض گرفتن شیعه و ایرانی به مثابه دیگری طرد می کند. گفتمان عرب گرایانه واگرا در این دیگری سازی خود از ایران، از ابتدای شکل گیری عراق تحولاتی را به خود دیده است و با واژگانی همچون «شعوبی»، «عجمی»، «مجوس» و «صفوی»، بخش بزرگی از ساکنان عراق را با قرائت قوم گرایانه از هویت عراقی طرد می کند. مسئله ایران در عراق بعد از سقوط صدام صورت جدیدی به خود می گیرد، که با توجه به تحولات هویتی در عراق، همچنان ظرفیت بازگشت به عقب را دارد.
    کلیدواژگان: هویت ملی، ایران، عرب گرایی، شعوبی، دیگری سازی
  • وریا میرزایی، هاشم آقاجری * صفحات 191-210
    گیلان در دوره صفویه شاهد جنبش های اجتماعی بسیاری بوده است. این امر معلول عواملی چون شرایط اقلیمی خاص این ناحیه مانند نزدیکی به دریا و وجود جنگل ها و بیشه های انبوه، خاندان های ریشه دار محلی، تولید گسترده ابریشم، درآمدزایی بالای این ایالت به دلیل تجارت این محصول و رویکرد متمایز دولت صفویه به این منطقه بود. به خطرافتادن امتیازهای موروثی حکام محلی، افزایش مالیات ها و ستم مالیاتی علیه طبقات مختلف جامعه و سیاست و برنامه های حکومت صفویه درباره اقتصاد و نحوه اداره این ایالت، ازجمله خاصه سازی ایالات حاصلخیز، انحصار تجارت ابریشم و استقرار گروه های غیربومی مانند گرجیان، ارامنه و قبایل قزلباش در این ناحیه منجر به اتحاد خاندان های محلی، طبقات گوناگون شهری و دهقانان گیلان علیه دولت صفویه شد. این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی انجام می گیرد، می کوشد تا با الهام از روش تحلیل طبقاتی اریک الین رایت به سنخ شناسی جنبش های اجتماعی گیلان بپردازد و چرایی و چگونگی تحول این جنبش ها را تبیین کند. مدعای پژوهش این است که این جنبش ها طیفی از جنبش های خاندانی-شهری، خاندانی-دهقانی و دهقانی را شامل می شود و تغییر مشی کلان اقتصادی و سیاسی دولت صفویه نسبت به این ایالت سودآور، منجر به سرکوب خاندان های شهری و زمینه ساز بروز انواع دیگر این جنبش ها و طرح مطالبات جدید شد.
    کلیدواژگان: گیلان، عصر صفویه، جنبش های اجتماعی، خاندان ها، دهقانان، ابریشم
|
  • Ali Bahranipour, Afrooz Moradi * Pages 1-20
    Since agriculture has been one of the mainstays of the Iranian society's economic structure during the Islamic period, the policies and actions of governments to establish stability and security in the field of agricultural activities had significant effects on their improvement. The importance of the study on governments' policies and their approaches to the agricultural economy would be determined considering the role of the ruling political systems on agricultural life of Iranian society. Having defeated the Seljuqs (1037-1194), the Turkic Khwarazmian dynasty (1077-1231) succeeded in taking power in Iran. Based on resources and through a descriptive-analytic method, the present study is conducted to determine the political-military causes of transformation in landholding and agricultural economics during the period of Khwarazmids. The findings show that the Khwarazm Shahs took certain policies to improve agriculture until 'Ala al-Din Tekish Khwarazmshah, although handing over the agricultural lands to the army commanders under the name of Iqta' (an Islamic practice of assigning lands to militaries in return for their military services) changed to the main policy of government since his reign and the reign of Mohammad Khwarazmshah. Due to the profiteering behavior of Muqtis (those having been assigned the lands) this policy led to the rivalries between the Kharazm Shahs over capturing various regions and, as a result, they had to recruit more Turkish fighters and, consequently, to provide more lands to their commanders. So the agricultural economy of Khwarazmids declined in this particular period as a result of contradiction existed between decamping Turks' livestock methods with that of agriculture was popular in rural communities of Khwarezm.
    Keywords: Iran Middle History, Kharazmshahs, Agricultural Economy, Iqta', the Architect
  • Rasoul Jafarian*, Mahya Shoaybi Omrani Pages 21-38
    Court documents are among the most important products of the bureaucracy system, which can be used as a valuable source for research on the history of evolution in an administrative system. This importance increases due to the lack of resources and information about Iran's administrative system during the period of Zand dynasty. Presenting some points about the political stability of this period and its effect on production process of court documents and also referring to the provisions of historical sources written about the ruling administrative system and its developments in this period, it has been tried, in present research, to provide an image of such documents production structures through the study of remaining court documents. To do so, three main structures were identified after examining the political and administrative conditions of the country during the reign of Zand dynasty and considering the time dispersion and the quantity of production of examined documents. Finally, efforts have been made to point the diplomatics of the court documents remained from the period of Zands and their apparent features. It will be shown on one hand, that along with the rise of political crises, stability and, consequently, the volume of court documents production declined, and on the other hand, the formal and content features of court documents will be described.
    Keywords: Court Documents, Bureaucracy, Administrative System, Decree, Zand Dynasty
  • Arezoo Rasouli (Taleghani), Shiva Yousefian * Pages 39-58
    As one of the oldest and most complex Indo-Iranian deities, Vayu has been characterized outstandingly in the Avesta. Although Wāy's dual character is the product of late thinking and he was considered as a dual-faced single character in early periods, there is a very clear distinction between the Good Wāy (Wāy i weh) and the bad Wāy (Wāy i wattar) in Pahlavi literature. The constructive aspect of Vayu's nature is illustrated and his destructive aspect is pointed in Rām Yašt, but the destructive aspect is explicitly expressed in the Aogәmadaēcā and Vayu is the messenger of death in this text. It also seems that Vayu has been the supreme deity in a society that has had its own cult, rituals and special idioms. Some features of his cult are comprehensible by examining specific parts of Aogәmadaēcā. Later, with the advent of Zoroastrianism, this high-ranking deity was reduced in to a subordinate. However, the old pre- Zoroastrian religion lost its color, but because of the importance and popularity among its followers, it survived, and later transferred many of its features to the Zoroastrian religion. It has been tried, in present study, to recognize Vayu's character and some aspects of his religion in Aogәmadaēcā.
    Keywords: Vayu, Aog?mada?c?, Cult, Zoroastrianism, pre-Zoroastrian
  • Mohammadali ranjbar*, hadi keshavarz Pages 59-78
    The local and bureau elites had been always among the effective political and social groups in Fars province in a way that the Fars governance was directly related to their performance. Therefore, the analysis of the historical events of Fars requires understanding and explaining the relations existed between the elites and the other effective elements in province. Moshir al-Molk family is one of those local elites who, with the presence of nearly half a century (1826-1876) in the Ministry of Fars, gathered a lot of strength and credibility. Considering the influence of this family on the political and social life of Fars and using historical sources, the actions of this family in the governance of Fars is examined in present study through a descriptive-analytical method. The findings show that, with regard to the arrangement of political forces and distribution and concentration of power in Fars, the Moshir al-Molk family interacted and competed with other local elites, especially Qashqai and Qawam al-molk families, to access interests relying on power resources (class, personal, public, spiritual etc.). Beyond their political functions, their socio-economic activities had a significant role in promotion of their social status. The results also prepare detailed information about their arrival and performance, especially their most famous character, Mirza Abolhassan Khan Moshir al-molk (1840-1917).
    Keywords: Qajar, Fars, Local Elite, Moshir al-Molk Family, Qashqai Family, Ghavam al-Molk Family
  • Rouzbeh Zarrinkoob *, Jamshid ghahremani Pages 79-96
    Since some of the Roman emperors launched massive religious prosecutions against Christians, a large number of them entered Iran during the rule of the Parthians. Christians even enjoyed a good opportunity to hold their religious affairs during the reign of the first Sassanid kings, especially Shapur I. However, Christianity became the official religion of the Roman Empire in the fourth century AD, there has been, for more than a century, a prevailing hypothesis among scholars of history that Shapur II placed Christians under intense religious prosecutions in the fourth century AD. The syriac testimonies dating back to the fifth century AD which traditionally dealt with this issue are the main sources show these prosecutions. With the assumption that such events have taken place and on the basis of it, some researchers, on the other hand, have attempted to interpret the limited resources left from the fourth century AD. Various related resources, including those of the fourth century AD and the Syriac testimonies have been examined, in present study, and it has been shown that there are many contradictions and prejudices in reports of Christian resources about the religious prosecutions were enacted during the reign of Shapur II that cause serious doubts about their credibility. Finally, it has been made clear that Christian rituals did not lead to extensive prosecution in that period and the Christian community continued to grow during the rule of Sassanid Empire.
    Keywords: Shapur II, Sassanids, Religious Prosecutions, Christians, Syriac Sources
  • Mohammadnabi Salim * Pages 97-116
    Economic factors are among the many reasons that researchers consider as the causes of the collapse of Iranian governments during the Islamic era, what are being studies in the researches of contemporary scholars who want to recognize the economic roots of decadence and fall of them. A review on harmful economic changes occurred in the period of Safavids ruling in the mid-17th century can help us to clarify the causes of their fall and to find out the false beliefs about economic development throughout the Safavid period. On the basis of reliable written resources and through theoretical researches, it has been tried in present study to mention the weakness of Iran's fundamental structures during the period of Safavids and the effect of several factors such as governmental monopoly, reduction of revenues in goods transit, the heterogeneity of foreign trade capability, neglecting of agricultural optimization, etc. on the decline of the political system. The results show how various internal factors, such as: the government monopoly, and its weakness in economic planning, and the problems caused by war and instability, on one hand, and external factors such as: financial and commercial increasing of foreign competitors' capability and damages caused by reduced surveillance and increased border threats led to the collapse of Iran's economic structure and then the fall of the Safavid government.
    Keywords: The Safavids, Economic Policies, Political System, Fall of Government, the 18th Century
  • Sayeed Hassan Shojaee Divkalaee*, Mohammadhassan pourghanbar Pages 117-136
    After the victory of the leftist revolution in Russia, Iran's northern neighbor, the government took economy under its complete control and nationalized the foreign trade according to its socialist approach. So, the Soviet government established two state-owned companies Venshtork and Centersayoz in early 1920 and gave them the monopoly of Soviet's exports and imports. The link between the two economies of Iran and Russia provided the field of activity for two above mentioned companies in the northern regions of Iran, including Khorasan, Mazandaran, Gilan and Azerbaijan. It has been tried, accordingly, in present study to examine the business activities of Venshtork and Centersayoz in Iran during the years 1921 to 1927 and their consequences. The results of this research, conducted through a historical method and based on archival documents, show that the commercial performances of these two companies created a serious crisis in economy of Iran's northern regions and a severe dissatisfaction in Iranian businessmen. In addition, it has left a lot of political and social consequences. Because of the ideological political approach of the Soviet government, the Iranian government's efforts to resolve this crisis were not successful until the trade deal between the two countries was concluded in September 1927.
    Keywords: Commercial Performance, Political, Economic Consequences, Venshtork, Centersayoz, iran, Soviet Union
  • Thahereh azizipoor * Pages 137-152
    While Kushan Empire, and in general, Central Asia is going to be studied historically, recognition of its economic situation gets a high level of importance. Therefore, their trade and commerce, agriculture, animal husbandry, handicrafts and their income of Buddhist temples were selected as the main components to identify the economic situation of Kushans. Despite the fundamental role these components played in prosperity of Kushans' economy, they have been paid less attention by the researchers. The present study is to analyze the Kushans' economic activities, especially their commercial activities and the factors affected them. So, by examining the causes of their economic improvement and the ways they used to get such prosperity, the role of each of above mentioned components have been analyzed. The results show that the foreign trade of Kushans with countries such as China, India, Iran and Greece, all on the Silk Road, should be considered as the most important factor affecting their economic prosperity. It was also found that, although the geographic territory of the empire had provided it the necessary facilities for progress economically, but what made the exploitation of environmental facilities and achievement of a prosperous economy possible was the approach of Kushan Emperors in adopting effective policies and providing security.
    Keywords: Central Asia, Silk Road, Kushan Empire, Economic Components
  • Dariush Gholami, Morteza Dehqannejad * Pages 153-170
    The early 19th century was the beginning of fundamental changes in Iran. The Iran-Russia wars made Iranians think of change. The long-standing rule of Nasser-al-Din Shah (1847 - 1896) and the dominant conditions of Iran during his reign resulted in formation of centers for Iranians outside the borders. Istanbul was one of the most important sites where such centers formed. The Akhtar newspaper, being published in Istanbul, was responsible to broadcast the transformationalist views and ideas of this group of Iranians inside the country. The activists who directed Akhtar were involved in two levels of institutionalization of the parliament: firstly, by suggesting intellectual concepts such as science, freedom, and law they wanted to influence the reader's thought and beliefs, and, then, they tried to make them familiar with legislative structure and strengthen their beliefs and wills to participate in administration of the country through introduction of legislation and some examples in constitutional countries. In their view, strengthening the will of the people to participate in the fate of their country could provide the ground for changes needed to achieve the goal. Accordingly, it has been tried in present study to review the approach of the Akhtar to civil structuralizing and its points of view about parliament as a civil institution, and the role it plays in achieving the goal.
    Keywords: Akhtar Newspaper, Civil Structuralizing, Parliament, iran, Nasser-al-Din Shah, the Akhtar Newspaper
  • yaser qazvini haeri * Pages 171-190
    Despite the origins of its ancient civilization, Iraq is a newly established country which has been founded in the early 1930s. The formation of "National Identity" has been faced many difficulties and challenges since the founding of this country. Ethnic recitation is one of those challenges has affected Iraq's national identity throughout the years before the collapse of Saddam Hussein's regime in April 2003, and even after the collapse of his regime, it has experienced a change only in its mode. This ethnic recitation of the Iraqi national identity is discursively divergent and alien-maker in terms of discourse, and culminated besides other conventional "aliens" such as Colonialism, Imperialism, Zionism and Iran in pan-Arabist discourse during the imposed Iraqi – Iranian war. Iran was highlighted as an outstanding alien under the title of "Eastern Gate of Arab World", the policy through which a large portion of Iranians living in Iraq were expelled by considering Shiite and Iranian the same. This divergent Pan-Arabist discourse in alien-making of Iran has undergone different changes since the beginning of Iraq and forced a large part of Iraqi inhabitants rejected from Iraqi identity by using terms such as Shu'ubi, 'Ajami, Magus (fire worshiper) and Safavid. The issue of Iran has gotten a new dimension after the fall of Saddam and is in a situation that has still the capacity to return due to the evolution of Iraqi identity.
    Keywords: National Identity, Arabism, Shu'ubi, Alien-making
  • veria mirzaei, Sayed hashem aghajari * Pages 191-210
    Gilan witnessed significant social movements during the reign of Safavids. This was due to the factors like specific climatic conditions, proximity to the sea, presence of massive forests and thickets, powerful local families, mass production of silk, the high income of the province through the trade of this product and the distinctive approach of the government to this area. However, when the inheritance privileges of the local governors were compromised and the heavy and cruel taxes imposed on various classes of the society, and when the Safavid policies and programs in the field of economy and the administrating manners of the province, including privatization of fertile lands, creating monopoly on silk trade and establishment of non-native groups such as Georgians, Armenians and Qizilbash tribes were implemented the local families, urban classes and peasants in Gilan were united against the Safavid government. Through a descriptive-analytic method and inspired by Eric Olin Wright's class analysis methodology, it has been tries in present study to explore the typology of Gilan movements and to explain why and how they evolved. The research claim is that the Gilan movements included a vast range of tribal-urban, tribal- peasant, and peasant movements, and the changes happened in the Safavid government's approach to the economic and political policies towards this profitable province resulted in suppression of urban families, emergence of other types of movements and bring new demands up.
    Keywords: Gilan, the Safavid Era, Social Movements, Families, Peasants, Silk