فهرست مطالب

معرفت اقتصاد اسلامی - سال دهم شماره 1 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال دهم شماره 1 (پاییز و زمستان 1397)
  • 130 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/01/20
  • تعداد عناوین: 6
|
  • سیدهادی عربی*، سیدمهدی موسوی بررودی، حسین شیرمردی احمدآباد صفحات 5-24
    امروزه تولید دانش و کاربرد موثر آن در تولید، به یک هدف جهانی تبدیل شده است. با وجود این، تامین مالی تولید دانش کاربردی و کارآفرینی دانشگاهی با مشکلات زیادی روبرو است. وابستگی دانشگاه به بودجه های دولتی، عدم شناخت دانشگاه از نیازها و اولویت های فضای کسب و کار، عدم حمایت های مالی دانشگاه از پژوهشگران برای بهره برداری از دانش تولیدشده، و ناکافی بودن سهم پژوهشگران از درآمدهای حاصل از تجاری سازی را می توان از مهم ترین موانع اقتصادی تجاری سازی دانش و کارآفرینی دانشگاهی دانست. در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی به بررسی امکان استفاده از ظرفیت‎های بازار سرمایه اسلامی برای حل بخشی از مشکلات اقتصادی کارآفرینی دانشگاهی می پردازیم. در این بررسی، اوراق وکالت به عنوان ابزاری برای تامین مالی کارآفرینی دانشگاهی در بازار سرمایه ایران پیشنهاد شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که مزیت اوراق وکالت، امکان ایجاد سبدی متنوع و کم ریسک در کارآفرینی دانشگاهی است. اوراق وکالت پیشنهادی ابزار مناسبی برای تامین نیازهای مالی مختلف کارآفرینی دانشگاهی ازجمله تامین سرمایه در گردش و تامین مالی پروژ ه های دانش بنیان است.
    کلیدواژگان: تامین مالی، کارآفرینی دانشگاهی، ابزارهای مالی اسلامی، صکوک، صکوک وکالت
  • حسن آقانظری *، محمد جواد توکلی، محمد بیدار صفحات 25-46
    هرچند واژگان مکتب، نظام وعلم به طور فراوان در ادبیات اقتصاد اسلامی به کار می رود، تفاهم چندانی در مورد مفهوم و رابطه آنها وجود ندارد. در این مقاله به بررسی این سه مفهوم و نسبت میان آنها می پردازیم. بنا به فرضیه مقاله، گزاره های اقتصاد اسلامی تنها شامل گزاره های مکتبی و علمی می شوند. بر اساس یافته های تحقیق، مکتب اقتصادی اسلام، خطوط اصلی و اصول راهبردی فعالیت های اقتصادی بر اساس آموزه های اسلامی را بیان می کند. علم اقتصاد اسلامی، واقعیت های اقتصادی حاصل از آموزه های نظری و عملی مکتب اسلام را توضیح داده و روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته را توصیف، تبیین و پیش بینی می کند. اما نظام اقتصاد اسلامی و گزاره های حاکی از سیاست گذاری در اقتصاد اسلامی، به جهت محتوا، هویت مستقلی در کنار مکتب و علم اقتصاد اسلامی ندارند؛ بلکه ترکیبی از گزاره های مکتبی و علمی اقتصاد اسلامی می باشند. سیاست اقتصادی اسلامی حاصل به کارگیری هم زمان گزاره های مکتبی و علمی اقتصاد اسلامی برای ارائه ابزارهای عملیاتی مورد نیاز برای تحقق اهداف اقتصادی اسلام می باشد. نظام اقتصاد اسلامی، در شکل کلی خود به مثابه چتری است که بخش های مختلفی همچون مکتب، علم و سیاست های اقتصاد اسلامی را می پوشاند.
    کلیدواژگان: مکتب اقتصاد اسلامی، نظام اقتصادی اسلام، علم اقتصاد اسلامی، سیاست گذاری اقتصادی، اقتصاد اثباتی، اقتصاد هنجاری
  • محمد نصر اصفهانی *، مهدی قائمی اصل، علی اصغر زارع کردیانی صفحات 47-64
    در نظام بانکی بدون ربا، عقود اسلامی به دلیل ماهیت عملیاتی و تعاملی با بخش های اقتصادی، می توانند به هدایت و سامان دهی بخش حقیقی اقتصاد کمک کنند. در این مقاله به بررسی تاثیر تسهیلات بانکی در چارچوب عقود اسلامی جعاله، فروش اقساطی، مشارکت حقوقی، مشارکت مدنی و مضاربه بر ارزش افزوده بخش های مسکن و صنعت و معدن می پردازیم. بدین منظور با استفاده از مدل خودرگرسیون برداری بیزین تاثیر تسهیلات بانکی با استفاده از عقود مزبور بر ارزش افزوده بخش های ذکر شده با توجه به متغیرهای سطح عمومی قیمت ها، نرخ ارز و درآمد نفتی طی دوره زمانی 1385-1394 برازش شده است. بر اساس نتایج تحقیق، تسهیلات بانکی در چارچوب عقد مشارکت حقوقی بر بخش های مسکن و صنعت و معدن تاثیر معنی داری ندارد؛ ولی تسهیلات جعاله، مشارکت مدنی، فروش اقساطی و مضاربه بر تمام بخش های اقتصادی مورد نظر، تاثیر مثبت و معنی داری دارند. لزوم اصلاح چارچوب تسهیلات مشارکت حقوقی، تقویت تسهیلات جعاله و مشارکت مدنی به ترتیب در بخش های مسکن و صنعت و معدن، تقویت تسهیلات مضاربه و فروش اقساطی در این دو بخش، جزء دلالت ها و پیشنهادهای پژوهش به شمار می روند.
    کلیدواژگان: قراردادهای بانکی، بانکداری اسلامی، عقود اسلامی، افزوده بخش های اقتصادی، الگوی خودرگرسیون برداری بیزین
  • احمدعلی یوسفی، علی اکبر کریمی *، سعید فراهانی فرد صفحات 65-82
    در رویکرد اسلامی، حق برخورداری همگان از فرصت ها و بهره مندی آحاد جامعه در حد کفاف دو عنصر اساسی عدالت به معنای «اعطاء کل ذی حق حقه» است. در این چارچوب، اولین گام برای تحقق عدالت، مقابله با نابرابری اولیه در توزیع فرصت ها، منابع و امکانات عمومی (بیت المال) به نفع فقرای واقعی و محرومین جامعه ی اسلامی است. این مقاله، به بررسی روش توزیع یارانه ها در اقتصاد ایران با توجه به اقتضائات عدالت در رویکرد اسلامی می پردازد. سوال اصلی تحقیق عبارت است از اینکه ملاک توزیع عادلانه انفال و منابع عمومی کشور به ویژه در شرایط فقر و شکاف طبقاتی چیست؟ بنا به فرضیه تحقیق، در شرایط وجود فقر و شکاف طبقاتی، می توان در توزیع منابع عمومی کشور و از جمله در امر توزیع یارانه ها، حکم به جواز توزیع نابرابر به سود فقرا داد؛ تا با کاهش فاصله طبقاتی، نیل به عدالت سریع تر محقق گردد. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی با استفاده از آموزه های اسلامی و فقهی از یک سو، و بررسی تجربیات توزیع فعلی یارانه ها در ایران از سوی دیگر، درصدد اثبات این فرضیه و ضرورت اجرای آن در مورد توزیع یارانه ها در ایران می باشد.
    کلیدواژگان: توزیع عادلانه، عدالت اقتصادی، هدفمندی یارانه ها، رفع فقر، انفال، توزیع منابع عمومی
  • المیرا اشکان، محمدعلی متفکر آزاد *، رضا رنج پور، محمدرضا سلمانی بی شک صفحات 83-100
    اشتغال زنان از جمله موضوعات مهم اقتصادی مورد توجه اندیشمندان اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است. به عقیده صاحب نظران اشتغال زنان با ساعت کاری ثابت و طولانی، آسیب هایی را به جسم و روح آنان وارد می کند و رفاه خانواده را تحت تاثیر خود قرار می دهد. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که استفاده از ساعت کاری انعطاف پذیر زنان چه تاثیری را بر رفاه خانواده در مفهوم اسلامی آن به همراه خواهد داشت. بدین منظور برای گردآوری داده ها از ابزار پرسش نامه در زمستان 96 و بهار 97 استفاده شده است و تحلیل نتایج با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون خطی ساده و چندگانه انجام گرفته است. جامعه آماری این مطالعه کلیه ی کارمندان زن متاهل مراکز آموزش عالی واقع در شهر تبریز می باشد که 260 نفر از آنان با روش نمونه گیری احتمالی طبقه بندی شده به تفکیک دانشگاه ها انتخاب شده اند. نتایج حاکی از آن است که میان انعطاف پذیری ساعت کار زنان و رفاه خانواده رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
    کلیدواژگان: اشتغال زنان، ساعت کار انعطاف پذیر، رفاه خانواده، اقتصاد اسلامی
  • محمدحسین کرمی *، سعید گودرزی صفحات 101-121
    نهادگرایان جدید عامل شکل گیری آثار خارجی را هزینه مبادله دانسته، با تاکید بر ماهیت دوسویه آثار خارجی، به نقد رویکرد اقتصاد متعارف پرداخته اند. برخی معتقدند: نهادگرایی، به ویژه از لحاظ روش تحلیل رفتارها و پدیده های اقتصادی، می تواند دلالت هایی برای اقتصاد اسلامی داشته باشد. این تحقیق با روشی «تحلیلی»، دلالت «رویکرد نهادگرایی جدید در مواجهه با آثار خارجی» را برای اقتصاد اسلامی بررسی می کند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که رویکرد مزبور دست کم به سه دلیل دلالت های قطعی و روشنی برای اقتصاد اسلامی ندارد: 1- بر خلاف دیدگاه نهادی، یگانه عامل بروز آثار خارجی در اقتصاد اسلامی، هزینه مبادله نیست. 2- در مواجهه با آثار خارجی در اقتصاد اسلامی، علاوه بر بیشینه شدن محصول کل (که هدف نهادگرایان جدید است)، اهداف دیگری نظیر پی گیری مصالح جامعه نیز در نظر گرفته می شود. 3- نهادگرایان جدید با ملاک هزینه- فایده اقتصادی، در هر زمینه، تصمیم خاصی اتخاذ می کنند، در حالی که در اقتصاد اسلامی، اولا تنها ملاک تصمیم گیری، هزینه- فایده اقتصادی نیست. ثانیا، راه کار مواجهه با آثار خارجی، گاهی متعین و غیر قابل تغییر است.
    کلیدواژگان: آثار خارجی، اقتصاد نهادگرای جدید، اقتصاد اسلامی، هزینه مبادله، حقوق مالکیت
|
  • Seyyed Hadi Arabi *, Seyyed Mahdi Mousavi Berudi, Hossein Shirmardi Ahmadabad Pages 5-24
    Today, the production of knowledge and its effective application in production has become a global goal. However, funding for the production of applied knowledge and academic entrepreneurship is facing a lot of challenges. The universities’ dependence on state budgets, universities’ lack of knowledge about the needs and priorities of the business environment, university's lack of financial support for researchers for applying the produced knowledge, and the inadequacy of the researchers' share of commercialization incomes can be considered as the most important economic barriers to commercialization of knowledge and academic entrepreneurship. Using an analytical method, this paper examines the possibility of using the capacities of the Islamic capital market for solving some of the economic problems of academic entrepreneurship. In this study, veqalah sokouks (advocacy securities) have been proposed as a means for financing entrepreneurship in Iran's capital market. The results of the research show that the advantage of veqalah sokouk can create a comprehensive and low-risk option in academic entrepreneurship. The proposed veqalah sokouk are a good means for meeting the various financial needs of academic entrepreneurship, including the financing of working capital and knowledge-based projects.
    Keywords: financing, academic entrepreneurship, Islamic financial instruments, securities, Veqalah sokouks (Advocacy securities)
  • Hassan Aqa Nazari *, Mohammad Javad Tavakoli, Mohammad Bidar Pages 25-46
    Although the terms “school, system and science” are used extensively in the literature of Islamic economics, there is little agreement about their meaning and relationship. This paper studies these three concepts and their relationship. According to the hypothesis of the paper, the propositions of Islamic economics only include theological and scientific propositions. Based on the research findings, the Islamic economics school outlines the basic framework and strategic principles of economic activities based on Islamic teachings. Islamic economics expounds the economic facts derived from the theoretical and practical teachings of the Islamic school, and describes, explains and predicts the relationships between independent and dependent variables. However, in terms of content, the Islamic economic system and propositions of policy making in Islamic economics, have no identity independent from the school and the science of Islamic economics; rather, they are a combination of normative and scientific propositions of Islamic economics. Islamic economic policy is the result of the simultaneous use of normative and scientific Islamic economics to provide the operational means needed for the fulfillment of the economic goals of Islam. The Islamic economic system, in its general form, is like an umbrella that covers various sectors such as school, science and politics of Islamic economics.
    Keywords: Islamic economics school, Islamic economic system, the science of Islamic economics, economic policy-making, positive economics, normative economics
  • Mohammad Nasr Esfahani *, Mehdi Ghaemi, Asl, Ali Asghar Zare Kordiani Pages 47-64
    In the interest- free banking system, Islamic contracts, due to their operational nature and interactivity with other economic sectors, can help guide and organize private sectors of the economy. This paper studies the effect of banking facilities within the framework of the Islamic contracts of Ju'alah, installment plan, legal partnerships, civil participation and Mudharabah on the value added of housing, industry and mining sectors. To this end, using the Bayesian vector autoregression model, the effect of banking facilities using the aforesaid contracts on the value added of the above mentioned sectors has been investigated by considering the variables of the general level of prices, exchange rate and oil revenue during the period of 1384-1394. Based on the results of the study, banking facilities did not have a significant impact on housing, industry and mining sectors within the framework of a legal partnership agreement; however, the facilities of Ju'alah, civil partnership, installment plan and Mudharabah had a positive and meaningful effect on all sectors of economy. The necessity of reforming the framework of legal participation facilities, strengthening of the facilities of Ju'alah and civil participation in housing, industry and mining sectors respectively, strengthening of Mudh arabah facilities and installment plans in these two sectors are among the implications and suggestions of this research.
    Keywords: Banking contracts, Islamic banking, Islamic contracts, Value added of economic sectors, Bayesian vector autoregression model
  • Ahmad Ali Yousefi, Ali Akbar Karimi *, Saeed Farahani Fard Pages 65-82
    In the Islamic approach, the right of all people to enjoy the opportunities and benefit from public resources are the two dimensions of justice, meaning "Giving everyone one's entitlement". In this framework, the first step towards the realization of justice is to fight inequality in the distribution of opportunities, resources and public facilities (Beit al-Mal) in the favor of the poor and deprived in the Islamic society. This paper examines the distribution of subsidies in Iran's economy, considering the requirements of justice in the Islamic approach. The main question of the research is: what is the criterion for the fair distribution of Anfal and the public resources of the country, especially in the context of poverty and class divisions? According to the research hypothesis, in the context of poverty and class divisions, in the distribution of public resources of the country including the distribution of subsidies, one can allow an unequal distribution for the benefit of the poor, so that justice can be achieved faster by reducing the class division. Using the descriptive and analytical method and Islamic and jurisprudential doctrines on the one hand, and examining the experiences of the current distribution of subsidies in Iran on the other hand, the present paper seeks to prove this hypothesis and the necessity of its implementation in the distribution of subsidies in Iran.
    Keywords: Fair distribution, Economic justice, Targeted subsidy plan, Poverty reduction, Anfal, Distribution of public resources
  • Elmira Ashkan, Mohammad Ali Motafakker Azad *, Mohammad Reza Salmani Beheshk, Reza Ranjpur, Parviz Mohammadzadeh Pages 83-100
    Women's employment is one of the major economic issues that is of interest to economic, social and political thinkers. In the opinion of the experts, the employment of women with fixed and long work hours causes physical and mental harms, and affects the welfare of the family. This research seeks to answer the question of the impact of flexible work hours for women on the welfare of the family in the Islamic sense. For data collection, a questionnaire was used in the winter 1396 and spring 1397. The analysis of results was performed using Pearson correlation coefficient and simple and multiple linear regression. The statistical population of this study included all the married female employees of higher education institutions located in Tabriz city, 260 of whom were selected using stratified random sampling by separate universities. The results indicate that there is a positive and significant relationship between the flexibility of women's work hours and family well-being.
    Keywords: Women's employment, Flexible work hours, Family welfare, Islamic economics
  • Mohammad Hosein Karami *, Sa’eed Goodarzi Pages 101-121
    The adherents of new institutionalism have considered exchange costs as the factor behind the formation of Externalities, and with an emphasis on the bilateral nature of Externalities, have criticized the traditional approach to economy. Some argue that institutionalism can have implications for Islamic economics, especially in terms of the method of analyzing economic behaviors and phenomena. Using an "analytical" method, this research examines the implication of the "new institutional approach for dealing with externalities" in Islamic economics. The results of the research indicate that the above-mentioned approach does not have obvious implications for Islamic economics at least for three reasons: 1. Contrary to the institutional view, exchange costs is not the only factor in the occurrence of externalities in Islamic economics; 2. In the face of externalities in Islamic economics, in addition to maximizing the entire product (which is the goal of the new institutionalists), other goals, such as pursuit of the interests of society are also considered; 3. New institutionalists, with the criterion of economic cost-benefit, make a special decision in each case; While in Islamic economics, firstly ,the only criterion for decision-making is not economic cost-benefit; secondly, sometimes the strategy for coping with externalities is determined and unchangeable.
    Keywords: externalities, New institutional economics, Islamic economics, Exchange costs, Property rights