فهرست مطالب

روان شناسی و دین - سال یازدهم شماره 4 (پیاپی 44، زمستان 1397)
  • سال یازدهم شماره 4 (پیاپی 44، زمستان 1397)
  • 136 صفحه، بهای روی جلد: 70,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1398/01/15
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حمید رفیعی هنر صفحات 5-26
    «سلامت روان»، مفهومی روان شناختی است که مورد توجه پژوهش های دینی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارائه یک مدل مفهومی در سلامت روان از طریق شناسایی و بررسی مفاهیم مرتبط به حوزه سلامت و مرض در منابع اسلامی بود که با روش تحلیل مفهومی محتوایی انجام شد. ده مفهوم مرتبط شناسایی شد. برای مقایسه بین مفاهیم، ابتدا هر یک از آنها در هفت شاخص تحلیل شد، سپس ارتباط آنها مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت، با شناسایی عناصر کلیدی، مدل پیشنهادی سلامت روان ارائه شد. یافته ها نشان داد که از تحلیل و ارتباط شناسی پنج مفهوم حوزه سلامت و شش مفهوم حوزه بیماری، سه عنصر کلیدی «توانمندی»، «معیارپذیری توحیدی»، و «سازش پذیری توحیدی» به دست می آید که از ترکیب دو عنصر اخیر، با محوریت توانایی؛ به چهار سنخ در سلامت می توان دست یافت که عبارتند از: «عدم سلامت»، «سلامت ناکامل»، «سلامت»، و «سلامت کامل». هر یک از سنخ ها با بخشی از مفاهیم اسلامی حوزه سلامت و بیماری قابل تبیین خواهند بود.

    کلیدواژگان: سلامت روان، عافیت، بلا، اختلال، روان شناسی اسلامی، مدل مفهومی
  • مهناز مهرابی زاده هنرمند، مهرزاد شهروز، علی همت بناری، مهدی ترابی زاده صفحات 27-52
    در این پژوهش، اثربخشی آموزش مثبت نگری، با تاکید بر آیات قرآن بر شادکامی و اضطراب اجتماعی، دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان مورد بررسی قرار گرفت. در این پژوهش، طرح تحقیق نیمه تجربی از نوع پیش آزمون پس آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. 26 دانش آموز، با روش تصادفی خوشه ایانتخاب شده و به تصادف در دو گروه آزمون (13 نفر) و گروه گواه (13 نفر) قرار گرفته اند. مداخله به مدت ده جلسه، برای گروه آزمون انجام شد. پرسش نامه روان درمانی مثبت گرا، برای سنجش شادکامی (رشید) و پرسش نامه اضطراب اجتماعی (واتسون و فرند)، در جلسات پیش آزمون و پس آزمون در دو گروه اجرا شد. نتایج نشان داد که کاربرد مثبت نگری، با تاکید بر آیات قرآن موجب افزایش شادکامی و کاهش اضطراب اجتماعی، دانش آموزان دختر گروه آزمایش، در مقایسه با گروه کنترل شد (001/0p<)، که با توجه به نتیجه آزمون پیگیری، از ثبات لازم برخوردار بود. بنابراین، می توان از آموزش مثبت نگری، با تاکید بر آیات قرآن، برای افزایش شادکامی و کاهش اضطراب اجتماعی افراد استفاده کرد.

    کلیدواژگان: مثبت نگری با تاکید بر آیات قرآن، شادکامی، اضطراب اجتماعی
  • محمد خدایاری فرد، سعید اکبری زردخانه، محسن شکوهی یکتا، باقر غباری بناب، محسن پاک نژاد صفحات 53-68
    این پژوهش، با هدف تهیه نسخه کوتاه مقیاس دینداری بر اساس فرم بلند مقیاس دینداری صورت گرفت. نمونه پژوهش، 4000 نفر از دانشجویان شهر تهران بود که با بهره گیری از نمونه گیری طبقه ای نسبتی انتخاب شدند. نتایج تحلیل آیتم و تحلیل عاملی اکتشافی و تاییدی نشان داد مقیاسی با 36 آیتم، دارای بهترین ساختار به لحاظ روان سنجی است که بیشترین برازش و مناسبت را با الگوی نظری سه مولفه ای آن دارد. ضرایب اعتبار آیتم ها، خرده مقیاس ها و کل مقیاس مدل سه مولفه ای نسخه کوتاه شده نشان داد که کلیه زیرمقیاس ها از ضرایب مناسب همگونی برخوردارند. مقدار آنها 92/0 برای باور دینی، 81/0 برای عواطف دینی و 91/0 برای رفتار دینی است. بررسی ضرایب همبستگی نمره آیتم ها، با نمره کل زیرمقیاس مربوطه نشان می دهد که این ضرایب بین 41/0 (آیتم 37) و 77/0 (آیتم 25) متغیر است. به این نسخه از ابزار، پنج آیتم وانمود اجتماعی نیز اضافه شد. ابزار نهایی با 40 آیتم از ویژگی های روان سنجی و ساختار عاملی مناسب برخوردار است و می توان از آن به عنوان ابزاری روا و معتبر در پژوهش ها استفاده کرد.

    کلیدواژگان: پرسش نامه دینداری، مقیاس نگرش دینداری، نسخه کوتاه
  • اکرم امامیان ریزی، زهره لطیفی صفحات 69-86
    هدف این پژوهش، مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، با درمان مبتنی بر معنویت، بر میزان شادکامی، بهزیستی روان شناختی و کیفیت زندگی زنان مبتلا به اختلال وسواسی جبری بوده است. طرح پژوهش، از نوع نیمه آزمایشی به صورت پیش آزمون پس آزمون و پیگیری است. جامعه آماری، کلیه زنان دارای اختلال وسواسی جبری، اصفهان بوده اند که با روش نمونه گیری در دسترس، 45 آزمودنی انتخاب شده و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل، تقسیم شدند. دو گروه آزمایش، در هشت جلسه دو ساعته، گروه درمانی دریافت کرده اند. آزمودنی ها در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری، پس از یک ماه با پرسش نامه های شادکامی آکسفورد، بهزیستی روان شناختی ریف و کیفیت زندگی مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته های حاصل از داده های آماری نشان داد که هر دو مداخله موثر، اما اثربخشی درمان مبتنی بر معنویت، در مقایسه با درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر بهزیستی روان شناختی، شادکامی و کیفیت زندگی بالاتر بوده است.

    کلیدواژگان: درمان مبتنی بر معنویت، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، اختلال وسواسی جبری، کیفیت زندگی، بهزیستی روان شناختی، شادکامی
  • خدیجه دروگر، محمدمهدی صفورایی پاریزی صفحات 87-96
    این پژوهش، به بررسی رابطه توکل به خدا و تحمل پریشانی، با کیفیت زندگی در بین دانشجویان دانشگاه پیام نور استان قم در سال 1394 می پردازد. روش پژوهش، از نوع توصیفی همبستگی و جامعه آماری، کلیه دانشجویان دانشگاه پیام نور بودند که 397 نفر از آنان به صورت خوشه ایتصادفی انتخاب شد. از پرسش نامه توکل به خدا، تحمل پریشانی و کیفیت زندگی استفاده شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره استفاده شد. نتایج نشان داد که بین توکل به خدا و تحمل پریشانی با کیفیت زندگی رابطه مثبت وجود دارد. همچنین، توکل به خدا و تحمل پریشانی، تغییرات در نمره های کیفیت زندگی را پیش بینی کردند. با توجه به این یافته ها، می توان گفت: دو متغیر توکل به خدا و تحمل پریشانی در کیفیت زندگی دانشجویان سهم مهمی دارند.

    کلیدواژگان: توکل به خدا، تحمل پریشانی، کیفیت زندگی، دانشجویان
  • ابوالقاسم یعقوبی، اکبر عروتی موفق، صفدر نبی زاده صفحات 97-108
    از موضوعاتی که سلامت عمومی را تحت تاثیر قرار می دهد، اعتقادات دینی و بخشش در روابط بین فردی است. این پژوهش با هدف تبیین سلامت عمومی، بر اساس عمل به اعتقادات دینی و بخشش انجام شد. روش پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانشجویان دانشگاه بوعلی سینا همدان، در سال تحصیلی 96-95 بود که از میان آنان، 384 نفر با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ایبرای مطالعه انتخاب شدند. ابزار جمع آوری اطلاعات در این مطالعه، شامل مقیاس های عمل به اعتقادات دینی، بخشودگی بین فردی و سلامت عمومی بود. یافته های حاصل از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین بخشودگی و عمل به اعتقادات دینی با سلامت عمومی رابطه مثبت و معنا دار وجود دارد (001/0p<). نتایج تحلیل رگرسیون همزمان نیز نشان داد که عمل به اعتقادات دینی و بخشودگی، به طور معنا داری توان پیش بینی سلامت عمومی را دارند (001/0p<). این پژوهش، نقش اعتقادات مذهبی و بخشش در سلامت عمومی دانشجویان را مورد تایید قرار می دهد. به نظر می رسد، این ویژگی ها می توانند در رسیدن به سلامت روانی و جسمی افراد نقش بسزایی داشته باشند.

    کلیدواژگان: عمل به اعتقادات دینی، سلامت عمومی، بخشودگی
  • حسین شاره صفحات 109-122
    این پژوهش، به منظور بررسی ارتباط بین سرسختی روان شناختی و نگرش مذهبی با امیدواری، در بیماران قلبی عروقی انجام شد. این پژوهش، یک طرح توصیفی از نوع همبستگی بود که تعداد 196 نفر بیمار قلبی عروقی در مرکز درمانی شهرستان بجنورد با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها، از پرسش نامه های سرسختی روان شناختی اهواز (AHI)، مقیاس نگرش مذهبی (RAS) و امیدواری (AHS) استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون گام به گام صورت گرفت. نتایج نشان داد که بین سرسختی روان شناختی، نگرش مذهبی و امیدواری، رابطه معناداری (01/0>P) وجود دارد. در تحلیل رگرسیون، سرسختی روان شناختی و نگرش مذهبی توانستند به طور معناداری امیدواری را پیش بینی کنند (01/0>P). همچنین، از بین مولفه های نگرش مذهبی خرده مقیاس های مباحث اجتماعی، جهان بینی و باورها، عبادات و علم و دین قوی ترین پیش بینی کننده امیدواری در بیماران قلبی عروقی بودند (01/0>P). هر چه میزان سرسختی روان شناختی و نگرش مذهبی بیماران قلبی عروقی بیشتر باشد، امیدواری آنان افزایش خواهد یافت.

    کلیدواژگان: سرسختی روان شناختی، نگرش مذهبی، امیدواری، بیماران قلبی عروقی
|
  • Hamid Rafiei Honar Pages 5-26
    “Mental Health” is a psychological concept that has been considered by religious researches. The purpose of this study was to provide a conceptual model for mental health through identification and investigation of concepts related to “Salamah”(health) and “Maraz”(disease) in Islamic sources, which was done by conceptual analysis method. Ten related concepts were identified. In order to make a comparison between the concepts, each of them was first analyzed in seven indexes, then their relationship was examined, and finally, by identifying the key elements, the proposed mental health model was presented. The findings showed that from the analysis and communication of the five concepts of health and the six concepts of the field of disease, three key elements of Islamic mental health are derived that Contains “ability”, “Acceptance of monotheistic criterion”, and “monotheistic compatibility”. By combination of two recent elements with the ability; can be found four types of health which include “lack of health”, “incomplete health”, “health”, and “complete health”. Each of these types can be explained with some of the Islamic concepts of health and disease.
    Keywords: Mental Health, Afiyah, Bala, Disorder, Islamic Psychology, Conceptual Model
  • Mahnaz Mehrabizadeh Hunarmand, Mehrzad Shahrooz, Ali Hemmat Banari, Mahdi Torabizadeh Pages 27-52
    The effectiveness of optimism training, with  an emphasis on  the Quran, on the social happiness and anxiety of the high school female students has studied in this research. The semi-experimental research design, of the pretest-posttest type and track down with the group, was the research control. Using random clustering method, twenty six students selected and assigned randomly into two groups of test (13 people) and a control group (13 people) Interfering was done for the test group for ten sessions. The positive psychotherapy questionnaire, to measure happiness (Rashid), and social anxiety questionnaire (Watson & Freund) was performed in pre-test and post-test sessions in two groups. Findings show that, optimism, with an emphasis on the Quran, increased the happiness and decreased the social anxiety of female students in the experimental group in compare with the control group (p <0/001), which was stable due to the result of the follow-up test. Therefore, the optimism training, with an emphasis on the Quran, can be used to increase happiness and reduce social anxiety.
    Keywords: optimism training with an emphasis on the Quran, happiness, social anxiety
  • Mohammad Khodayarifard, Saeed Akbari Zardkhaneh, Mohsen Shokuhiyekta, Baqir Ghobari Bonab, Mohsen Paknejad Pages 53-68
    Providing a short version of the religiosity scale based on its long version, this research study is performed. Using stratified random sampling, 4000 students from Tehran were selected as research sample. Item analysis results and exploratory and confirmatory factor analysis show that, a scale with 36 items has the best psychoanalytic structure, which has the most fitness and relation with the three-dimensional theoretical mode. Item credit coefficients, subscales and the total scale of the three-component model of the shorter version show that, all subscales have suitable homogeneity coefficients. Their amount is 0.92 for religious belief, 0.81 for religious affections and 0.91 for religious behavior. Examining the correlation coefficients of item score with the total score for the relevant subscale show that, these coefficients are variable between 0.41 (item 37) and 0.77 (item 25). Five social pretend items added to this version of the tool as well. The final tool with 40 items has psychometric and appropriate operating structure features and can be used as an admissible and valid tool in research.
    Keywords: religiocity questionnaire, religious attitude scale, short version
  • Akram Emamyanrizi, Zohre latifi Pages 69-86
    Analyzing the effectiveness of admission and commitment-based therapy and spirituality-based one on the happiness, psychological well-being and the quality of life of the affected women by obsessive compulsive disorder, this research study is performed. The research is a semi-experimental design with a pre-test and post-test and follow-up test. Using an available sampling method, 45 triable cases selected among the all the affected women by obsessive compulsive disorder in Isfahan and randomly divided into two experimental and one control groups. The two experimental groups received a therapeutic treatment in eight sessions of two hours. The triable ones evaluated, after one month with Oxford happiness questionnaire, Reef psychological well-being and quality of life, in three stages: pre-test, post-test and follow-up. The findings from statistical data showed that, both interventions were effective, but the effectiveness of spirituality-based therapy on the happiness, psychological well-being and the quality of life was higher than admission and commitment-based therapy.
    Keywords: spirituality-based therapy, admission, commitment-based therapy, obsessive compulsive disorder, the quality of life, psychological well-being, happiness
  • Khadija Deroqar, Mohammad Mahdi Safooraie Parizi Pages 87-96
    Emphasizing on the Qom Payame Noor University's students in 1394 H.SH., this paper studies the relation of trusting in God and enduring distress on the quality of life. Using a descriptive-correlation method, and focusing on 397 students of Payame Noor University as the statistical population, who were selected by random cluster sampling, this paper used the questionnaire of trusting in God, tolerance of distress and quality of life. Pearson correlation and multiple regression model were used to analyze the data. Findings show that, there is a positive relationship between trust in God and tolerance of distress in quality of life. Also, trusting in God and enduring distress, predicted changes in quality of life scores. Accordingly, we can say, the two variables of trusting in God and enduring distress have an important contribution in the quality of life of students.
    Keywords: trust in God, tolerance of distress, quality of life, students
  • Abolqasem Yaghoubi, Akbar Urvati Movafaq, Safdar Nebyzadeh Pages 97-108
    Religious beliefs and forgiveness in interpersonal relationships are among the affecting factors on public health. Using a descriptive-correlation method, and focusing on 384 students of Hamadan Bu-Ali Sina University as the statistical population, who were selected by random cluster sampling in the academic year of 1995-96 H.Sh., this paper seeks to study the public health based on the religious beliefs' practice and forgiveness. The scales of religious beliefs' practice, interpersonal forgiveness and public health, are among the tool for collecting information in this research. The findings of Pearson correlation coefficient showed that, there is a positive and significant relationship between religious belief and forgiveness and public health (P <0.001). The results of regression analysis also showed that, the religious beliefs' practice and forgiveness can significantly predict public health (p <0.001). This research confirms the role of religious beliefs and forgiveness in students' public health. It seems that, these characteristics can play a significant role in achieving mental and physical health of individuals.
    Keywords: the religious beliefs' practice, public health, forgiveness
  • Hossein Shareh Pages 109-122
    Analyzing the relationship between psychological hardiness and religious attitude with hope in cardiovascular patients, this research study is performed. Using a descriptive-correlation method, and focusing on 196 cardiovascular patients at Bojnourd medical center, who were selected by available sampling method, this research study is performed. Ahwaz Psychological hardiness questionnaire (AHI), religious attitude scale (RAS) and hope (AHS) were used to collect data. Data analysis was done through Pearson correlation coefficient and regression analysis. Findings showed that, there is a significant relationship between psychological hardiness, religious attitude and hope (P <0.01). Psychological hardiness and religious attitude could significantly predict hope (P <0.01) in regression analysis. Also, among the components of religious attitude, the subscales of social issues, worldview and beliefs, worship and science and religion were the strongest predictors of hope in cardiovascular patients (P <0.01). Whatever psychological hardiness and religious attitude of cardiovascular patients increase, their hope will also increase.
    Keywords: psychological hardiness, religious attitude, hope, cardiovascular patients